Part 52

Pace, péis pacify, pásifai pagan, péigan page, péich pail, péil pain, péin paint, péint pair, péar palace, páleis palate, páleit pale, péil palfrey, pálfri pall, pol palm, pam palpitate, pálpiteit palsy, pólsi pamphlet, pámflet pane, péin pantaloon, pantalón papal, péipal paper, péiper parade, paréid paradise, páradais paralyse, páralais paralysis, parálisis parasite, párasait parcel, pársel pardon, pardn pare, péir parent, péirent parish, párich parley, párli parliament, párliment parlor, párlor parricide, párisaid parrot, párot parsley, pársli partake, partéik partial, párchal participate, partísipeit particle, pártikel particular, partíkiular partition, partíchen paschal, páscal passable, pásabel passenger, pásenyer passion, páchon passive, pásiv paste, péist pastime, pástaim patentee, patentí path, paz patience, péichens patient, péichent patriarch, pétriark patron, péitron pause, pos paw, po pawn, pon pay, péi pea, pi peace, pis peach, pich peacock, pícok pear, péir peasant, pésant pedal, pídal peel, pil peep, pip peer, pir penance, pénans pence, pens pencil, pénsil pendulum, péndiulom peninsula, penínsiula penitential, peniténchal penknife, pén-naiv pension, pénchon people, pípel pepper, péper perceive, persív perception, persepchon perdition, perdichon perfume, pérfium period, píriod perish, périch permission, pérmichon perpetrate, pérpetreit perquisite, pércuisit personify, pérsonifai perspire, perspáier persuade, persuéid pestilence, péstilens petition, petichon petrify, pétrifai petticoat, péticout pew, piú phare, fear pharmacy, fármasi philology, filóloyi philosophy, filósoufi phlegm, flem photograph, fótograf phthisis, tísis physician, fisíchan pickle, píkel picture, picchor pie, pái piece, pis pierce, pirs piety, páieti pigeon, píyeon pig-sty, pígstai pike, páik pile, páil pillow, pílou pilot, páilot pimple, pímpel pincers, pínsers pine, páin pious, páius pipe, páip piracy, páirasi pirate, páireit pity, píti place, pléis plague, pléig plain, plein plait, pléit plate, pléit plausible, plósibel play, pléi play-house, pléi-jaus plea, pli pleasant, plísant please, plis pleasure, plicher plough, pláu plumb, plom plume, plum ply, plái pocket, póket poesy, póuesi poison, póison pole, póul policeman, pólisman polite, poláit politic, polítik poll, pol poniard, poñard pool, pul poop, pup poor, púer pope, póup populate, pópiuleit porter, pórter portion, porchon portray, pórtrei position, posíchon possession, poséchon possible, pósibel postage, pósteich post-office, póst-ofis posture, póschor potato, potéito potion, póchon potter, póter pound, páund pour, póur powder, páuder power, páuer practice, práktis practise, práktis praise, préis pray, préi preach, prich preacher, prícher precaution, precóchon precede, presíd precious, préchos precise, presáis predicate, prédikeit preface, préfeis prefer, prifér prelate, préleit premise, premáis premium, prímióm prepare, pripéir presence, présens preside, presáid pretty, príti prey, préi price, práis pride, práid priest, prist primacy, práimasi prime, práim prince, prins prior, práior prison, prisn private, práiveit prize, práis probable, próbabel proceed, prosíd proclaim, procléim produce, prodiús profane, proféin profuse, profiús promenade, prómeneid promise, prómis pronounce, pronáuns pronunciation, prononsiéichon proof, pruf prophet, prófet propose, propóus proprietor, propráietor prostrate, próstreit proud, práud prove, pruv provided, prováided province, próvins prow, práu pry, prái pulse, pols punish, penich pup, pop pupil, piúpil purchase, pórcheis pure, piúr purple, pórpel purpose, pórpos purse, pers pursue, persiú puzzle, pósel pyre, páir

Quail, cuéil qualify, cuólifai quality, cuóliti quantity, cuóntiti quarrel, cuórel quarter, cuórter quaver, cuéiver quean, cuín queen, cuín query, cuíri question, cuéschon quiet, cuáiet quinine, cuínain quire, cuáier quite, cuáit

Race, réis racer, réiser rage, reich rail, réil rain, réin rainbow, réinbo rainy, réini raise, réis range, réinch rare, réar rate, réit rather, ráder ravelin, rávlin raven, réivn raw, ro razor, réisor reach, rich read, rid reader, ríder readily, rédili readiness, rédines reading, rídin ready, rédi real, ríal really, ríali ream, rim reap, rip rear, ríar reason, ríson receipt, risít receive, risív recover, ricóver redeemer, ridímer redoubt, redáut reduce, ridiús refer, rifér refusal, refiúsal regiment, réyiment register, réyister regret, regrét reins, réins relation, reléchon relieve, relív rely, relái remain, riméin remind, rimáind remove, rimúv repair, ripéar repeat, repít reply, riplái report, repórt repose, ripóus reptiles, reptáils request, ricuést require, ricuáier resemble, risémbel resolve, risólv respect, respéct retail, ritéil retreat, ritrít return, retorn revenue, réveniu reverse, revérs review, reviú rheumatism, riúmatism rhubarb, rúbarb ribbon, ribn rice, ráis rich, rich ride, ráid right, ráit ripe, ráip rise, ráis rising, ráisin road, róud roast, róust roast-beef, róustbif roller, róler roof, ruf rook, ruk room, rum root, rut rope, róup rose, róus rough, rof round, ráund row, ráu rubber, róber ruby, riúbi rule, rul ruler, rúler run, ron rupture, rópchor russia, róchia rye, rái

Sabre, séiber saddle, sádel safe, séif saffron, sáfron said, sed sail, séil sailor, séilor sale, séil salmon, sámon saloon, salún salt, solt same, séim sanctify, sánctifai sanction, sánchon sanctity, sántiti sane, séin sardine, sárdin satisfy, satisfái saturday, sátordei sauce, sos saucer, sóser savor, séivor saw, so say, séi scalade, scaléid scale, skéil scene, sin scent, sent scholar, skólar school, skúl scissors, sísors scourer, scáurer scout, scáut scream, scrím screen, scrín screw, scriú scull, scol scullion, scólion scuttle, skotel sea, si seal, sil seam, sim seamstress, símstres search, serch season, síson seat, sit second, sécond security, sekiúriti see, si seek, sik seem, sim seen, sin seize, sis sell, sel sense, sens sentence, séntens serge, serch sergeant, séryent sermon, sérmon serve, serv service, sérvis settle, sétel seventeen, séventin severe, sevíer sew, sóu shade, chéid shake, chéik shall, chal shame, chéim shape, chéip share, chéar sharpen, charpn shave, chéiv shawl, chol she, chi sheep, chip sheet, chit shell, chel sherry, chéri shine, cháin ship, chip shipwreck, chíprek shoe, chu shoemaker, chúmeker shoot, chut shore, chóur short, chort should, chud shoulder, chóulder show, chóu shrine, chráin shut, chot shutters, chóters shy, chai side, sáid siege, sich sieve, siv sight, sáit sign, sáin signal, sígnal signature, síñachur signs, sáins silence, sáilens silent, sáilent simple, símpel sincere, sinsíer sing, sin singer, sín-er single, sínguel singular, sínguiular sir, ser sirloin, serloin sister, síster situation, situéchen size, sáis skate, skéit skill, skil skimmer, skímer skirt, skert skull, skol sky, scái slate, sléit sleep, slip sleepy, slípi sleeve, sliv sleigh, sléi slept, slept slice, sláis slide, sláid slight, sláit slipper, sliper sloop, slup slow, slóu small, smol smell, smel smile, smáil smith, smiz smoke, smóuk snail, snéil snake, snéik snore, snóur snout, snáut snow, snóu snuffers, snófers so, sóu soap, sóup sock, sok sofa, sóufa soft, soft soldier, sóldyer sole, sóul some, som somebody, sómbodi someone, sómuon something, sómzin sometimes, sómtaims somewhat, sómjuot somewhere, sómjuer son, son soon, sun sore, sóur sorrel, sórel sorrow, sórou sorry, sóri sound, sáund soup, sup sour, sáuer sow, sáu space, spéis spacious, spéchos spade, spéid spanish, spánich spare, spéar sparrow, spárou speak, spik spectacles, spéctakels speculate, spékiuleit spell, spel spices, spáises spider, spáider spill, spil spinach, spínach spleen, splín spoke, spóuk sponge, sponch spool, spul spoon, spun sprain, spréin spread, spred spun, spon spur, spor squadron, skuódron square, scuéar squirrel, scuírel stable, stéibel staff, staf stage, stéich stain, stéin stair, stéar staircase, stearkéis stalk, stók stallion, stállon stalls, stols stamp, stamp starboard, stárbord starling, stárlin state, stéit stationer, stéchoner stationery, stéchoneri statue, státiu stay, stéi steady, stédi steak, sték steal, stil steam, stim steamer, stímer steed, stid steel, stil step, step stew, stiú steward, stíuard stitch, stich stick, stik still, stil stirrup, stírop stock, stok stockings, stókins stole, stóul stomach, stómak stone, stóun stool, stul store, stóur stove, stóuv story, stóri straight, stréit stranger, strényer street, strit strange, stranch strike, stráik string, strin strong, stron struck, strok study, stédi stuff, stof stupidity, stiupíditi sty, stái subject, sóbyect subscriber, sóbscráiber suburb, sóborb such, sech sucking-pig, sókin-pig sudden, sóden sue, siú suffer, sofer sufficient, sofíchent sugar, chúgar suit, siut sum, som sun, son sunday, sóndei sunrise, sonráis sunset, sonsét sup, sop supper, sóper supplies, sopláis support, soport suppose, sopóus sure, chuer surplice, sórplis surprise, sorpráis surrender, sorénder suspicious, sospíchos suspension, sospénchen swallow, suálo swan, suón swear, suéar sweat, súet sweep, súip sweet, suít sweetmeats, suitmíts swell, suél swim, suím swoon, suun sword, sóurd sympathize, simpazáis

Table, téibel tail, téil tailor, téilor take, téik talk, tok tame, téim tape, téip tare, téir task, task taste, téist tea, ti teach, tich teacher, tícher teeth, tiz telegraph, télegraf tell, tel temple, témpel terror, téror than, dan thank, zank that, dat the, di theatre, zíeiter their, dear them, dem then, den there, dear therefore, dearfór thermometer, zermómeter they, déi thick, zik thief, dif thigh, dái thimble, zímbel thin, zin thing, zin think, zink third, zerd thirst, zerst thirteen, zértin this, dis thorn, zorn thoroughly, zórouli those, dóus thou, dau though, dóu thousand, záusand thread, zred three, zri thrive, zráiv throat, zróut through, zru thunder, zónder thursday, zórsdei thus, dos ticket, tíket tide, táid tie, tái tiger, táiguer tight, tait till, til time, táim tired, táierd tiresome, táiersom titles, táitles to, tu toad, tóud to-day, tu-déi toe, tóu together, toguéder told, tóuld tomato, tométo to-morrow, tu-móro tongue, tong to-night, tu-náit too, tu tooth, tuz toothache, tuzéik topsail, topséil tortoise, tórtis toward, tóuar towel, táuel town, táun toy, tói trade, tréid train, tréin trample, trámpel tram-way, trám-wei trance, trans tranquil, tráncuil tranquillize, tráncuilais transaction, transácchen transcend, transénd transcribe, transcráib transfer, transfór transition, transíchen translate, transléit transpire, transpáier trapeze, trapís trawl, trol tray, tréi tread, tred treason, trisn treasure, tréchur treasurer, tréchuror treasury, tréchuri treat, trit treaty, tríti treble, trébel tree, tri trial, tráial tribe, tráib tribune, tríbiun tribute, tríbiut trice, tráis trifle, tráifel trio, tráio tripe, tráip triumph, tráiunf troop, trup trophy, trófi trouble, tróbel trousers, tráusers true, tru truly, trúli trunk, trenk trust, trest truth, truz try, trái tub, teb tube, tiúb tuesday, tiúsdei tumor, tiúmér tune, tiún tunny, tónni tureen, tiurín turkey, térki turn, tern turtle, tértel tutor, tiútor twelve, tuélv twenty, tuénti twice, tuáis twilight, tuáilait twin, tuín two, tu type, táip tyrant, táirant tyro, táiro

Ugly, égli umbrella, embréla unable, enéibel unaware, eneuéier unbelief, enbelíf uncivil, ensívil uncle, énkel unclose, enclóus uncork, encórk unction, énchon under, énder undertake, endertéik underwood, énderuud undress, endrés undue, endíu uneasy, enísi unequal, enícuol unfair, enféir unfed, enféd unfit, enfít unfortunate, enfórchiuneit ungrateful, engréitful unhappy, enjépi unit, iúnit unite, iunáit unity, iúniti unjust, enyest unkind, enkáind unknown, ennóun unless, enlés unlike, enláik unmarried, enmárid unprovided, enprováided unquiet, encuáiet unripe, enráip unseat, ensít unsettle, ensétel unsociable, ensóchabel unsound, ensáund untie, entái until, entíl untrue, entrú unwell, enuél up, ep upon, epón urgent, óryent us, es use, iús useful, iúsful useless, iúsles usual, iúchual utilize, iútilais

Vacant, véicant vacation, vakéichon vaccinate, vásineit vacillate, vásileit vain, véin vale, veil valiant, vályant valley, váli valuable, váliuabel value, váliu vane, véin vanity, vániti variable, véiriabel variation, veriéichon variety, varáieti vase, véis vault, volt veal, vil vegetable, véyetabel vehicle, víikel veil, véil vein, véin venerate, vénereit venial, vínial ventilate, véntileit venture, vénchur verify, vérifai vermicelly, vermichéli vertigo, vertáigo vesture, véschiur viaduct, váiadoct viand, váiand vicar, viker vice, váis vicious, víchos view, viú vile, váil violet, váiolet violin, váiolin violoncello, violonchélo virtue, vérchiu vocabulary, vocábiulery voice, vóis volume, vólium vowel, váuel

Wafer, uéifer wages, uéichs waist, uéist wait, uéit waiter, uéiter wake, uéik walk, uók walking, uókin wall, uól walnut, uólnot want, uónt war, uór ware, uéar warm, uorm was, uós wash, uóch wasp, uásp waste, uéist watch, uóch water, uóter watering-place, uóterin-pleis wax, uáx way, uéi we, uí weak, uík wear, uéar weather, uéder weave, uiv wednesday, uénsdei week, uik weep, uíp weigh, uéi weight, uéit welcome, uélcome well, uél were, uér wet, uét wether, ueder whale, juéil wharf, juórf what, juót wheat, juít wheel, juíl when, juén where, juéar whether, juéder which, juich while, juáil whip, juíp whisky, juíski whisper, juísper whistle, juísel white, juáit who, ju whole, jóul wholesale, jóulseil whom, jum why, juái wick, uík wicked, uíked wide, uáid widow, uídou widower, uídouer wife, uáif wig, uíg wild, uáild wilful, uílful will, uíl win, uín wind, uínd wind-mill, uínd-mil window, uíndou wine, uáin wing, uíng wink, uínk wire, uáir wise, uáis wish, uích wit, uit witch, uítch with, uíz within, uízin without, uizáut withy, uizi witness, uítnes woe, uó wolf, uulf woman, uúman women, uímen wonder, uónder woo, uu wood, uúd wool, uúl woolen, uulen word, uórd wordy, uordi work, uork world, uórld worm, uórm worst, uórst worth, uórz worthy, uórzi wound, uúnd wove, uóuv wrath, roz wreath, riz wreck, rek wrench, rench wrinkle, rínkel wrist, rist write, ráit writing, ráitin wrong, rong

Yawn, yon ye, yi year, yíer yellow, yélou yes, yes yesterday, yésterdei yet, yet yield, yild you, yu young, yong your, yúer youth, yúz

Zeal, sil zinc, sinc zoology, sóoloyi

INDICE

Pág. PAHAMATNGON 3 ALFABETO NGA ININGLES 5

Ang tao; lain laing mga pagcabutang nia 11 Ang panimalay; ang pagcacaubanan 14 Ang calag; ang mga virtud ug ang mga vicio 16 Ang lauas sa tao; ang mga balatian 21 Lain laing mga butang nga nahatungud sa lauas 24 Mga saquit 26 Mga tambal 28 Ang ciudad 30 Ang singbahan 32 Ang balay 34 Ang casangcapan con ang mga galamiton sa balay 36 Mga panapton nga nagcalain lain 38 Mga visti 39 Mga dayan dayan, mga hias, &. 41 Mga galamiton sa pagcaon ug sa paginom 42 Mga galamiton sa cocina 43 Mga galamiton sa cuarto nga pagahigda-an 44 Ang panhunauan 45 Ang sulatan 46 Ang capandayan 47 Mga galamiton sa mananalot 48 Capandayan sa magbobohat ug sapin 48 Mga bahin sa horasan 49 Guarniciones, silla, &. 49 Mga armas, &. 50 Ang música 51 Mga dula-an, mga calilingauan 53 Ang pagcaon 54 Ang paginom 57 Ang Religión 59 Mga quinaadman, mga arte, &. 62 Mga guinharian, &. 65 Mga ponoan ug mga magsisilve sa singbahan 67 Mga ponoan ug lain pang mga tao nga may catungdanan 68 Lain laing mga tao nga may oficio con catungdanan 69 Ubang mga ngalan 73 Mga pulong nga igtalahod 76 Ang firmamento 76 Ang yuta 78 Ang tubig 79 Ang tanaman 80 Mga mananap 83 Mga langgam 86 Mga isda, &. 87 Tungud sa mga mananap, &. 88 Mga sacayan 90 Ang pagcomercio 92 Ang pagisip 97 Mga adlao, mga bulan, &. 100 Ang salapi 104 Mga tilimbangan nga americano 107 Mga tilimbangan nga bisaya 108 Mga tacsanan nga americano 108 Mga tacsanan nga bisaya 109 Mga solocdan 109 Lain laing mga adjetivo 110 Mga verbo 114 Mga panigingnan sa nagcalain laing mga tiempo sa verbo 120 Ang verbo to have 139 Ang verbo to be 146 Lain laing mga pagpamulong 153 Mga pagtocso sa pagsusi cun sa pagpangutana sa bisan onsa 192 Paquigpulong tungud sa mga pinamulongan 198 ,, ,, sa mga fecha, mga adlao, &. 202 ,, ,, sa tiempo 208 ,, ,, sa mga noticia 213 ,, ,, sa edad 216 ,, sa pagpangutana tungud sa usa ca tao 219 ,, sa pagpaquigsabut sa usa ca tao 222 ,, tungud sa pagcahigala 224 ,, ,, sa tao ug sa mga caubanan nia 226 ,, sa paghinagbo sa usa ca tao 232 ,, tungud sa Religión 237 ,, ,, sa balay 240 ,, ,, sa singbahan 244 ,, sa escuelahan 246 ,, sa usa ca ciudad 250 ,, tungud sa vacaciones 253 ,, ,, sa pagsodoy sodoy 255 ,, ,, sa mga cahuy, &. 261 ,, ,, sa pagcaligo 267 ,, ,, sa mga quinahanglan sa tao 270 ,, ,, sa mga saquit 272 ,, sa masaquiton ug sa mananambal 278 ,, sa pagduao 280 ,, tungud sa pagadto sa higda-an 285 ,, ,, sa pagbangon sa higda-an 286 ,, ,, sa paglacao, pagviaje, &. 289 ,, sa pagpanamilit 296 ,, tungud sa pagsulat 297 ,, ,, sa pagcaon, &. 302 ,, ,, sa mga ilimnon 308 ,, ,, sa pagvisti 311 ,, sa bata bata 314 ,, sa usa ca mananahi 318 ,, sa magbabaliguia ug papel, &. 320 ,, sa magbabaliguia sa mga mueble 322 ,, sa magbabaliguia sa mga sinina, &. 325 ,, sa magbabaliguia sa mga hias 329 ,, sa magbabaliguia sa mga libro 330 ,, sa usa ca tienda 333 ,, sa usa ca fonda 335 ,, sa usa ca hotel 338 ,, sa usa ca Banco 340 ,, sa pagabang sa usa ca sologo-on 343 ,, sa pagabang sa usa ca carruage 345 ,, tungud sa pagpatigayon, pagpalit, &. 347 Lain laing mga sugo sa pagpalit, pagbaliguia, &. 353 Paquigpulong tungud sa pagisip sa salapi 356 Mga pagpamulong sa caligutgut, &. 361 ,, ,, sa pagpamatuod, sa paglimod, &. 362 ,, ,, sa paghitingala 366 ,, ,, sa calooy, &. 368 ,, ,, sa pagpangayo ug sa pagtamod 369 Mga pagpamulong sa paghigugma, &. 371 ,, ,, sa calipay, &. 372 ,, ,, sa cahadluc, &. 374 Mga panigingnan sa mga sulat, &. 375

VOCABULARIO NGA DIOTAY SA PAGCASANGPOT SA MGA PULONG NGA ININGLES 391

NOTES

[1] Sa pinolongan nga bisaya totolo da ang mga vocal: a, e cun i ug o cun u; apan sa iningles lilima man ug usahay ngani ang w ug ang y, ug ang tagsa canila aduna man ug mga tingug nga caogalingon nila nga dili macasacot sa uban, ingon sa mga regla nga dinaclit nga arang maquita sa magbabasa. Quinahanglan gayud nga ang tinonan dili macaala sa nagcalain lain nga mga tingug sa pagsulti, ug nga dili usab ilisan nia ang mga letra sa pagsulat nia sa iningles, hinoo magabantay sia unta ug maayo sa paghatag sa tagsa ca letra sa tingug cun sa pagcamao nga caogalingon niya.

[2] Maingon man nga sa binisaya quinahanglan nga ang mga pulong lalaqui ug babaye mucuyog guihapon sa mga sustantivo cun ang nagasulti may tuyo sa paglain sa masculino sa femenino, ingon man usab sa iningles dunay male ug female, man ug woman, &. ug uban pa nga guitodlo sa gramática. Male child, bata nga lalaqui; female child, bata nga babaye; man servant, sologo-on nga lalaqui; maid servant, sologo-on nga babaye, &. Quining tolomanon mao day pagasondon niadtong mga sustantivo nga muangay sa cahologan sa masculino ug femenino; ingon man usab, dili sumpayon canang mga pulong male, female, &. cun dili quinahanglanon ang paglain sa nagasulti sa lalaqui sa babaye, maingon sa guituman sa binisaya.