Part 8

Natahap na man acó, nga gui-uhao ca ug nga guigutum ang iniong igso-on, busa man ngani, guidalá ta camó dinhi. Bisan pa niana, masaquit ang acong bu-ut, cay dili acó muquita sa imong inahán. ¿Ngano nga dili ca muinom ug capé? Cun dili pa acó catolgon, muinom unta acó. Ubus ca na catolgon, ubus ca na matugnao; ubus ca na gutmon, ubus ca na uhao-on. Usá ca tao, sa pagquita nia nga nagasalamin ang mga tigulang sa pagbasa, naca-adto sia sa balay sa usá ca comerciante; ug nangayo man sia ug inga antiparas. Nacuha niadtong tao ug usá ca libro, ug sa human na nia ablihi, mi-ingon sia nga dili man ma-ayo ang antiparas. Guitaga-an sia sa comerciante sa uban nga labing ma-ayo nga naquita nia sa iyang tindahan, apan, cay ualá sia usáb macabasa, nangutana cania ang comerciante "higala co, ¿nahibalo ca ba magbasa?" Cun mahibalo acó unta magbasa, matod nia, dili co unta quinahangla-non ang imong antiparas.

XXVIII.

Sa pagpamusil niadto sa Emperador uga si Carlos V naualá sia didto sa cacahuyan, ug sa pag-abut nia sa usá ca balay, minsulud sia didto cay aron magpahuay. Didto niadtong balaya duna may upát ca tao nga nagapacatológ. Ang usa nagbacod, ug sa pagdo-ol nia sa Emperador nag-ingon cania nga nagdamgó sia nga caoaton nia unta ang iyang orasán, ug guicaoat nia. Dihádihá (then) nagbacod ang usá ug nag-ingón cania nga nagdamgó sia nga angay unta cania ang pagpangaoat cania sa iyang colopo, ug guicaoat nia. Ang icatoló nangaoat sa bolsa. Sa catapusan: nagbangon ang icapat ug nag-ingon cania: nagapa-abut acó nga dili ca manuyó cun susihon ta icao, ug sa pagsusi nia, iyang naquita sa li-og sa Emperador ug usá ca bulaoan nga cadena nga hinigtan sa usá ca pito nga bu-ut nia caoaton cania, apan ang Emperador nag-ingon cania: higala co nga ma-ayo, sa dili mo pa acó cuha-an ni-ining hias, ipaquita co canimo ang iyang gahúm, ug sa pagpamolong nia ni-ining mga polong, nagtaghoy sia. Ang iyang mga tao nga nangita cania, nanigom didto dapit sa baláy ug naningala silá sa pagquita nila sa Emperador dihá nianang pagcabutang. Apan, ang Emperador sa pagquita nga nacagaoás na sia sa calisud mi-ingon sia: ani-a quining mga tao nga nagdamgo sa ngatanán nga ilang bu-ut. Bu-ut acó usáb magdamgo; ug sa human na sia naghunahuna sa macadiót, mi-ingón sia: nagdamgo man acó, nga tacús bitayon silang tanán. Sa pagcahuman ni-ining mga polong. dihádihá guibitay sila sa atubangan sa balay.

CATAPUSAN

A TABLE OF THE PARTICLES AND THEIR PASSIVES.

Particles. Present Past. Future. Imperative. Infinitive. Present and Future. Imp. and Passives. Past. Infinitive.

Naga. Naga Nag Maga Mag Mag Gui Paga Pag i, on, an Iga or ica. -- -- -- -- -- -- Iga, Ica -- -- Nagapa. Nagapa Nagpa Magapa Magpa Magpa Guipa Ipa, Pa Pagpa i, on, an Nagapaca. Nagapaca Nagpaca Magapaca Magpaca Magpaca Guipaca Pagpaca, Pagpaca, --, on, an Paca Paca Nagaca. Nagaca Nagca Magaca Magca Magca Guica Pagaca Pagca --, on, an Nagahi. Nagahi Naghi Magahi Maghi Maghi Guihi Pagahi Hi, paghi --, on, an Naca. Naca Naca Maca Maca Pagca Na Ma Ma --, --, an Naca. Naca Naca Maca Maca Pagca Guica Ca Ca, pagca --, --, an Mi. Mi Min Mu Um -- -- -- -- --, --, -- Na. Na Na Ma Ma Ma Na Ma Ma --, --, an Nanag. Nanag Nanag Manag Manag Manag Guipanag Panag Panag i, on, an Nan. Nan Nan Man Man Man Guipa Pa Pa i, on, an Naqui. Naqui Naqui Maqui Maqui Pagpaqui Guipaqui Ipaqui Ipagpaqui i, --, an Naquig. Naquig Naquig Maquig Maquig Pagpaquig Guipaquig Paquig Ipaquig --, --, -- Naha, Nahi. Naha, i Naha, i Maha, i Maha, i Paha, Hin Hi Paha --, --, -- pagpaha Napa. Napa Napa Mapa Pa Pa -- -- -- --, on, an Nasig. Nasig Nasig Masig Masig Pasig -- -- -- --, --, -- Nasighi. Nasighi Nasighi Masighi Masighi Pasighi -- -- -- --, --, -- Nangi. Nangi Nangi Mangi Mangi Mangi Guipangi Guipangi Pangi i, --, -- Nanhi. Nanhi Nanhi Manhi Manhi Panhi Guipanhi Guipanhi Panhi --, --, an Nanig. Nanig Nanig Manig Manig Pagpanig Guipanig Guipanig Pagpanig --, --, an Nanum. Nanum Nanum Manum Manum -- -- -- -- --, --, -- Nani. Nani Nani Mani Mani Pagpani Guipani Guipani Pani, --, on, an pagpani

TABLE CONTAINING A SMALL DICTIONARY OF THE WORDS IN GENERAL USE FOR THE BENEFIT OF THE LEARNERS.

Substantive Nouns

Ang Dios. God. Ang Dios nga Amahan. God the Father. Ang Dios nga Anac. God the Son. Ang Dios nga Espíritu Santo. God the Holy Ghost. Ang Santos uyamut nga Trinidad. The holy Trinity. Ang atong Guino-ong Jesucristo. Our Lord Jesus Christ Ang Manunubus. The Redeemer. Ang Mamamaui. The Saviour. Ang Magbubuhat. The Creator. Ang Macagagahúm sa ngatanan. The Almighty. Ang mahal nga Virgen. The blessed Virgin. Usá ca binuhat sa Dios. A creature. Quing tibo-oc nga calibutan. The nature. Ang calág. The soul. Ang laoas. The body. Ang langit. The heaven. Ang himaya sa langit. The glory. Ang Angel. The Angel. Ang Santos. The Saint. Ang Matarung. The Just. Ang Bulahan. The Blessed. Ang Martir. The Martyr. Ang Manalagna. The Prophet. Ang Apostol. The Apostle Ang Pangolo sa banay. The Patriarch. Ang Inpierno. The Hell. Ang Yaoa. The Devil, Satan, Demon. Ang hinocman sa inpierno. The damned. Ang Pinilian. The Wicked. Ang Purgatorio. The Purgatory. Ang mga calág. The Souls in purgatory. Ang Abat. The Phantom.

About the Elements

Ang calayo. The fire. Ang hangin. The air, wind. Ang yuta. The earth. Ang tubig. The water. Ang Dagat. The Sea. Ang tubig nga ma-asgad. The brackish water.

Astrological Nouns

Ang adlao. The sun. Ang bulan. The moon. Ang bito-on. The star. Ang panganod. The small cloud moving before the wind. Ang planeta. The planet. Ang bito-on nga icogan. The comet. Ang mga sidlac sa adlao. The rays of the sun. Ang cahayag. The brightness. Ang cadolom. The darkness. Ang cangitngit. The utter darkness. Ang calamdag. The clarity. Ang cabugnao. The cold. Ang cainit. The heat, warm. Ang dag-om. The cloud. Ang olan. The rainfall, shower. Ang tolo sa olan nga mibactot. The hail, hail-stone. Ang alingasa. Sultry weather. Ang yamúg. The dew. Ang yamúg nga mibactot tungud sa The hoar frost. tugnao Ang talisic nga mibactot tungud sa The snow. tugnao. Ang gabon. The fog, mist. Ang onós. The storm. Ang bagio. The whirlwind typhoon. Ang dalogdog. The thunderclap. Ang quilat. The flash. Ang linti. The thunderbolt. Ang linog. The earthquake. Ang usá ca paglonop. An overflow of waters. Paglonop sa calibutan The deluge. Ang balangao. The rainbow.

The Time

Ang higayonan. The opportunity. Usá ca adlao. A day. Ang linacuan sa usá ca adlao. Journey. Ang banagbanag. The dawn. Ang sidlac sa adlao. The sunrise. Ang buntag. The morning. Ang odto. The noon. Ang hapon. The afternoon. Ang gabi-i. The evening, night. Ang tungang gabi-i. Midnight. Ang salup sa adlao. The sunset. Adlao nga igasingba. Mass-day. Adlao nga piesta. Holiday. Adlao nga igabuhat. Work-day. Adlao nga igapoasa. Fast-day. Usá ca minuto. A minute. Usá ca oras. An hour. Usá ca semana. A week. Usá ca pagpilóc, A moment. Ang piesta sa mga Santos ngatanan. Feast of All Saints. Ang pasco sa pagcatao. Christmas.

The Family

Ang tao. The man, person. Ang lalaqui. The man. Ang babaye. The woman. Ang amahán. The father. Ang inahán. The mother. Ang anac nga lalaqui. The son. Ang anac nga babaye. The daughter. Ang igso-on nga lalaqui. The brother. Ang igso-on nga babaye. The sister. Ang apohan nga lalaqui. The grand father. Ang apohan nga babaye. The grand mother. Ang icaduha nga apo. The great-grand father. Ang icaduha nga apong babaye. The great-grand mother. Ang apong lalaqui. The grandson. Ang apong babaye. The granddaughter. Ang icaduha nga apo. The great-grandson. Ang icaduha nga apong babaye. The great-granddaughter. Ang ama-ama. The stepfather. Ang ina-ina. The stepmother. Ang oyo-an. The uncle. Ang aya-an. The aunt. Ang pag-umangcon. The nephew. Ang pag-umangcon nga babaye. The niece. Ang ig-agao nga lalaqui. The cousin (male.) Ang ig-agao nga babaye. The cousin (female.) Ang balo. The widow. Ang pagcabalo. The widowhood. Ang abian. The friend. Ang ig-agao itagsa. First cousin. Ang bayao. The brother-in-law. Ang ugangan. The father-in-law. Ang umagad, masamong. The son-in-law. Ang binalaye. The daughter-in-law. Ang inanac sa buñag. The godson. Ang inahán sa buñag. The godmother. Ang amahán sa buñag. The godfather. Ang mga caubanan. The relations. Ang bana. The husband. Ang asaoa. The wife. Usá ca batang lalaqui. A child (male). Usá ca batang babaye. A girl. Usá ca olitao. A bachelor, unmarried man. Usá ca dalaga. A unmarried woman, maid. Ang pagcabata. The childhood. Ang pagcatigulang. The old age. Ang pagcahimtang sa tao. The manhood. Ang ilong tolapus. The orphan, helpless.

The Body

Ang laoas. The body. Ang mga tolan. The limbs. Ang lutahan. The juncture of bones. Ang mga luhaluha. The knuckles. Ang olo. The head. Ang otoc. The brain. Ang tingcoy. The cerebelum. Ang toboan. The crown, or top of the head. Ang tangcogo. The nape of the neck. Ang li-og. The neck. Ang bohoc. The hair. Ang dungandungan. The temple (of the head.) Ang agtang. The forehead. Ang quilay. The eyebrow. Ang dalonggan. The ear. Ang matá. The eye. Ang calimutao. The apple of the eye. Ang tabontabon. The eye-lid. Ang pilocpiloc. The eye-lash. Ang ilong. The nose. Ang bohoc sa ilong. The nostril. Ang ilong pislat. The flat-nose. Ang ilong matalinis. The sharp nose. Ang naong. The face. Ang panaoay. The features. Ang aping. The cheek. Ang baba. The mouth. Ang ngabil. The lip. Ang lag-os. The gum (of the teeth.) Ang dila. The tongue. Ang langagngag. The palate, taste. Ang totonlan. The throat. Ang ngipon. The tooth. Ang tango. The eye-tooth. Ang bag-ang. The mill tooth. Ang apapangig. The jaw-bone. Ang soláng. The chin. Ang bungut. The beard. Ang balahibo. The nap, wool. Ang abaga. The shoulder. Ang licod. The back. Ang talodtod. The spine, back-bone. Ang bocoboco. The scapula. Ang cotocoto. The pit of the stomach. Ang dughan. The breast. Ang soso. The teat, dug. Ang gosoc. The rib. Ang casingcasing. The heart. Ang atay. The liver. Ang baga. The lungs. Ang amimislon. The kidney. Ang agulela. The spleen. Ang tian. The belly. Ang quilid. The side. Ang posod. The navel. Ang bologan. The groin. Ang apdo. The gall, bile. Ang pantup. The bladder. Ang ihi. The urine. Ang dugó. The blood. Ang tae. The excrement, flux. Ang igot-igot. The rump, croup. Ang lubut. The anus (the orifice of the rectum.) Ang sampot. The backside. Ang mga ogat. The nerves, veins. Ang mga bocóg. The bones. Ang bocton. The arm. Ang iloc. The arm-pit. Ang sico. The elbow. Ang popolan. The wrist. Ang camót. The hand. Ang too. The right-hand. Ang uala. The left-hand. Ang todlo. The finger. Ang cubal. The corn (on the feet.) Ang ti-il. The foot. Ang biti-is. The calf of the leg. Ang singcol. The ankle. Ang ticod. The heel. Ang pa-a. The thigh. Ang lapalapa. The sole of the foot. Ang tuaytuay. The knee-pan. Ang tohod. The knee. Ang coco. The nail. Ang otoc. The marrow. Ang onod. The flesh, meat. Ang tamboc. The fat. Ang panit. The skin, hide. Ang bigote. The moustache. Ang luha. The tear. Ang sipon. The mucus. Ang loa. The spittle. Ang singot. The sweat. Ang muta. The lippitude. Ang pagsigma. The sneeze. Ang pagsid-oc. The hiccough. Ang paghagoc. The snoring. Ang paglabgao. The gaping. Ang cataoa. The laugh. Ang tingog. The voice. Ang polong. The word. Ang catahúm. The beauty. Ang cangil-ad. The ugliness. Ang ca-ayo sa laoas. The health. Ang catamboc. The robustness. Ang canioang. The weakness. Ang calugo. The wart. Ang conót. The wrinkle. Ang saquit sa olo. The headache. Ang saquit sa bag-ang. The toothache. Ang hilanat. The fever. Ang obo. The cough. Ang buti. The small-pox.

Corporal Senses, Sensations and Qualities

Ang pagquita. The sight. Ang igsilinghot. The smell. Ang igtitilao. The taste. Ang ihilicap. The touch. Ang igdolongog. The hearing. Ang paghilac. The weeping. Ang pag-agolo. The groaning. Ang pagcataoa. The laughing. Ang cahubac. The asthma. Ang nuca. The itch. Ang pono. The scab. Ang tibdas. The measles. Ang so-ol. The griping. Ang hibolos. The hemorrhage. Ang samad. The wound. Ang huadhon. The gangrene.

The Soul

Ang calág. The soul. Ang mga galamhan sa calág. The power of the soul. Ang panumduman. The memory. Ang salabutan. The understanding. Ang cabubut-on. The will. Ang ihibalo. The reason. Ang icasanasana. The imagination, fancy, idea. Ang ca-alam. The science. Ang quina-adman. The wisdom. Ang calimut. The forgetfullness. Ang sayóp. The mistake, fault. Ang gugma. The love. Ang casilag. The hatred. Ang pagto-o. The faith. Ang paglaom. The hope. Ang pagsalig. The confidence. Ang cahadluc. The fear; dread. Ang pagdaet. The peace. Ang calipay. The mirth, gaiety. Ang camingao. The sadness. Ang cayugot. The grief, anguish. Ang duhaduha. The doubt. Ang catahap. The suspicion. Ang butangbutang. The slander. Ang hunahuna. The thought. Ang casina. The envy. Ang caligutgut. The anger, wrath, fury. Ang calo-oy. The mercy, clemency. Ang calo-od. The reluctance.

Clothing and Shoes

Ang calo. The hat. Ang sinina. The shirt. Ang calsones. The trousers. Ang sapin. The shoes. Ang corbata. The necktie. Ang sinelas. The slippers. Ang nauas. The petticoat. Ang paño. The handkerchief. Ang pinangco. The chignon. Ang sudlay. The side comb. Ang aretes. The ear-ring. Ang singsing. The finger-ring. Ang bucala. The bracelet. Ang solod. The comb with large tooth. Ang medias. The stockings. Ang calcetines. The socks.

Sewing Materials

Ang dagom. The needle. Ang dedal. The thimble. Ang sudlan sa dagom. The needle-case. Ang gunting. The scissors. Ang hilo. The thread. Usá ca lugás. A needlefull of. Ang tagacan. The work-basquet. Ang igagama. The silk.

Foods and Drinks

Usá ca pan. A loaf of bread. Usá ca ad-ad. A slice of bread Ang asucal. The sugar. Ang asin. The salt. Ang sicolate. The chocolate. Ang mga utan. Vegetables. Ang patatas. The potatoes. Ang camates. The tomatoes. Ang manteca. The lard. Ang sabao. The broth. Ang gatas. The milk. Ang tubig. The water. Ang vino. The wine. Ang serbesa. The beer. Ang queso. The cheese. Ang itlog. The egg. Ang seboyas. The onions. Ang bugás. The rice. Ang panacot. The pepper. Usá ca tipac. A piece. Ang hamon. The ham. Ang pastel. The cake. Ang ginebra. The gin.

Dignities

Ang Emperador. The Emperor. Ang Hari. The King. Ang Guino-o. The Lord. Ang agalon. The Master, owner. Ang ilis sa hari. The Vice-roy. Sinugo sa hari. Ambassador. Amba. Governor. Marques. Marquis. Administrador. Administrator. Conde. Count, Earl. Duque. Duke. Ministro. Minister of state. Tribunal nga labao. Court of justice. Ang Oidor. Auditor. Ang Alcalde. Mayor.

Religion

Singbahan. Church. Capiya. Chapel. Altar. Altar. Sacristía. Sacristy. Buñagan. Baptistery. Altar mayor. High-altar. Compisal. Confessionary. Ualihan. Pulpit. Lubnganan. Cemetery. Lungon. Coffin. Ang Sacerdote. The Priest. Ang acólitos. The assistant, clerk. Ang calis. The chalice. Ang vinaheras. The cruets. Ang manteles. Altar-cloth. Corporal. Corporal, altarlinen on which the communion bread and wine are put to be consecrated. Ang insensario. The thurible. Ang pagbuñag. Baptism. Ang pagcompilma. Confirmation. Ang pagcompisal. Penance. Ang pagcalaoat. Holy Eucharisty. Ang paghilog. Extreme-unction. Ang pagorden. Holy Orders. Ang pagcasal. Matrimony.

Ecclesiastical Dignities

Ang Santos nga Papa. The holy Pope. Ang caparian. The clergy, Priesthood. Ang Ponoan. The Prelate. Ang Cardenal. The Cardinal. Ang Arzobispo. The Archbishop. Ang Obispo. The Bishop. Ang Párroco. The Parish priest. Ang Cristan. The Parish clerk. Ang órgano. The organ. Ang organista. The organist. Ang campanas. The bells. Ang campanario. The belfry. Ang campanero. The bell-ringing.

Set of Tools

Ang bacbac. The hammer. Ang palo. The small hammer. Ang quimpit. Smith's tongs. Ang limbas. The file. Ang gabas. The saw. Ang uasay. The axe. Ang lucub. The auger. Ang langsang. The nail. Ang langsang nga quinauitan. The tenterhook. Ang compas. Pair of compasses. Ang regla. The ruler. Ang tigib. The chisel. Ang landasan. The anvil. Ang bingcong. The adze.

The City

Usá ca longsod. A town. Ang balay. The house. Ang dalan. The street. Ang saoang. The square. Ang catedral. The cathedral. Ang laoigan The harbour. Ang mga goa sa longsod. The suburbs. Ang tianggi. The market. Ang palacio. The palace. Ang bilanggoan. The prison. Ang catindahan. The stores. Ang mga parol. The lamp post. Ang correo. The post-office. Ang escuelahan. The school. Usá ca barrio. A ward. Ang cabecera. The capital. Ang concejal. The alderman. Ang abogado. The lawyer. Ang ayutamiento. The city hall. Ang policia. The police. Usá ca policia. A policeman. Ang aduana. The custom-house. Ang tulay. The bridge.

The House