Part 31

96) Ως προς την εικόνισιν της αοράτου, ασωμάτου, ανιδέου και ανεικάστου θεότητος ήδη επί του Λέοντος Γ' οι μεγάλοι θεολόγοι των χρόνων εκείνων (ιδίως ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός ο Χρυσορρόας, ήτοι χρυσορρήμων) εκήρυξαν ότι δεν προκειται περί εικονίσεως της θεότητος υπό τοιαύτην ιδιότητα, αλλά περί εικονίσεως του εν σώματι και εν μορφή ανθρώπου οφθήναι συγκαταβάντος Θεού, του θεανθρώπου Ιησού, εν οίς ως ανθρώπος θεός εποίησε και έπαθε, γεννηθείς, βαπτισθείς, τελέσας θαύματα, σταυρωθείς, θανών και αναστάς. Η Εκκλησία, ως γνωστόν, επιτρέπει και την συμβολικήν εν εικόσι παράστασιν και της Τριαδικής θεότητος.

97) Τούτο λέγοντες εννοούμεν την εν τοις πρακτικοίς της Συνόδου εύφημον μνείαν αυτής ως ευσεβεστάτης βασιλίσσης, ουδαμώς δε ότι η υπό της Εκκλησίας τιμωμένη Αγία Ειρήνη είναι αυτή η ενταύθα μνημονευομένη Ειρήνη. Η _Αγία_ Ειρήνη ετιμάτο υπό της Εκκλησίας από 500 περίπου ετών και ο Μέγας Κωνσταντίνος έκτισε ναόν εις την συμβολίζουσαν την εν τη Εκκλησία του Θεού και τω κράτει υπό του Θεού δωρηθείσαν ειρήνην (ίδ. σ. 24). Αλλ' υπάρχουσι και άγιαι γυναίκες έχουσαι το όνομα τούτο, ών περιφημοτάτη η κατά τον Γ' αιώνα μ. Χ. μαρτυρήσασα.

98] Κήδομαι: Ενδιαφέρομαι, νοιάζομαι, φροντίζω.

99) Το Βησιγοτθικόν κράτος ιδρύθη, ως είδομεν, κατ' αρχάς εν τη νοτίω Γαλατία τω 414 υπό του βασιλέως των Βησιγότθων Αταούλφου ή Αδόλφου. Τούτον αποθανόντα τω 415 διεδέξατο δι' εκλογής ο γενναίος Ουαλλίας, άρξας μέχρι του 419. Ο του Ουαλλία υιός και διάδοχος Θευδέριχος Α' (419-451) θεωρείται ως πραγματικός ιδρυτής του Βησιγοτθικού κράτους διά την έκτασιν, την εξωτερικήν και την εσωτερικήν δύναμιν, ήν έδωκεν εις αυτό. Τούτου δ' ο υιός Θορισμόνδος εβασίλευσε δύο μόνον έτη, μεθ' ό έλαβε την αρχήν ο φονεύσας αυτόν αδελφός Θευδέριχος Β', άρξας μέχρι του 466. Τον Θευδέριχον διεδέξατο ο φονεύσας αυτόν νεώτερος αδελφός Εύριχος (466-484), εφ' ού το Βησιγοτθικόν κράτος έλαβε μεγάλην έκτασιν ένθεν και ένθεν των Πυρηναίων. Επί του υιού δε και διαδόχου του Ευρίχου Αλαρίχου Β' (484-587) το Β. κράτος ήρξατο εξασθενούν εξωτερικώς εν Γαλατία υπό της ενταύθα φοβερώς αυξανομένης δυνάμεως των Φράγκων• επί δε του διαδόχου του Αλαρίχου Β' εντελώς εξεδιώχθησαν οι Βησιγότθοι υπά των Φράγκων πέραν των Πυρηναίων. Αλλ' ενταύθα μεγάλας εποιήσαντο προόδους αφ' ού χρόνου ανήλθεν εις τον θρόνον ο Λεοβίγιλδος (567-585) ο καταλύσας (585) το έν τισι βορείοις επαρχίαις της Ισπανίας επί 180 έτη διατηρηθέν κράτος των Σουήβων (σελ. 132) και εκτείνας το κράτος εφ' άπασαν σχεδόν την Ιβηρικήν χερσόνησον (πλην των υπό του αυτοκράτορος Ιουστινιανού Α' ανακτηθέντων μερών). Μετά τον Λεοβίγιλδον εβασίλευσεν ο περίφημος υιός αυτού Ρεκκάρεδος (586-601), ο πρώτος Καθολικός βασιλεύς της Ισπανίας, εφ' ού οι Βησιγότθοι από Αρειανών, ως ήσαν τέως, εγένοντο ορθόδοξοι, εγένετο δε ο Ρεκκάρεδος και νομοθέτης του Β. κράτους. Μετά τούτον εβασίλευσαν επί των Βησιγότθων 17 έτι βασιλείς, ών οι δύο τελευταίοι είναι ο Ουιτίζας (701-710) και ο Ροδέριχος (710-711). Του Ουιτίζα εξωσθέντος του θρόνου υπό του στασιάσαντος κατ' αυτού εγγόνου αυτού Ροδερίχου, οι τούτου θείοι, υιοί του Ουιτίζα, επεκαλέσαντο κατά του νέου βασιλέως την βοήθειαν των εν Αφρική Μωαμεθανών. Και τότε οι Άραβες υπό τον Ταρίκ διέβησαν τον Ηράκλειον πορθμόν, αφού ο Βησιγότθος διοικητής της νοτίου Ισπανίας και του υπό των Βησιγότθων κατεχομένου μέρους της Μαυριτανίας προδοτικώς συνέπραξεν αυτοίς, χαριζόμενος τοις υιοίς του Ουιτίζα. Και εν τη μάχη δε τη εν Ισπανία αυτή (εν Xerez de la Frontera) συγκροτηθείση μεταξύ του Ροδερίχου και του Άραβος στρατηγού Ταρίκ (19-26 Ιουλίου 711) ούτος εδείχθη νικητής διά της προδοσίας των συγγενών του Ουιτίζα.

100) Σημειωτέον ότι η Βρεττανία, ήν κατέλαβον οι Άγγλοι τω 449 μ. Χ., είχε μεν υποκύψει ισχυρώς εις τον Λατινικον πολιτισμόν, αλλά δεν είχεν εκλατινισθή καθ' όν τρόπον και βαθμόν αι Γαλατικαί και αι Ισπανικαί χώραι, ιδίως ως προς την γλώσσαν.

101) Chlodwig ή Chludewig, Clovis (ως λέγουσιν οι Γάλλοι), Chlodovaeus Λατινιστί, εισί διάφοροι τύποι του αυτού Γερμανικού ονόματος, ών ο μεταγενέστερος Γερμανικός είναι Ludwig, ο δε Γαλλικός Louis (Λουδοβίκος).

102) Καθολικός σημαίνει ενταύθα ο ανήκων εις την καθολικήν την μη αιρετικήν εκκλησίαν• και διά τούτο, όπως παρ' ημίν εν τω Συμβόλω της Πίστεως, είναι ισοδύναμον προς το ορθόδοξος. Η νυν παρ' ημίν σημασία του Καθολικός Δυτικός, παπικός ανήκει εις χρόνους πολλώ μεταγενεστέρους.

103) Οι Γάλλοι καλούσι τους Μερουιγγαίους τούτους βασιλείς les Rois fainéans, ήτοι βασιλείς ζώντας αργούς. Τοιούτοι κατήντησαν οι Φράγκοι βασιλείς, ιδίως από των μέσων του 7 μ. αιώνος. Εν τοις μέχρι των μέσων του 7 αιώνος άρξασι Μερουιγγαίοις ονομαστότατος είναι ο Δαγόβερτος Α' (622-638) από του 622 γενόμενος βασιλεύς του Ανατολικού τμήματος του Φραγκικού κράτους. (Αυστρασίας), από δε του 628 του όλου Φραγκικού κράτους. Ο Δαγόβερτος συνήψε σχέσεις προς τον αυτοκράτορα Ηράκλειον και έπεμψε πρέσβεις (629) εις την αυλήν της Κωνσταντινουπόλεως ίνα συγχαρή τω μεγάλω βασιλεί επί ταις εναντίον των Περσών νίκαις. Ο Δαγόβερτος εστράτευσε και εναντίον των Γερμανών των κυρίως Γερμανικών χωρών και υπέταξε την Βαυαρίαν, ένθα 900 Βούλγαροι καταφυγόντες εις την χώραν ταύτην (καταδιωκόμενοι υπό Αβάρων) εφονεύθησαν κατά διαταγήν αυτού. Ο Δαγόβερτος Α' εφημίζετο και διά την σύνεσιν αυτού, Σολομών των Φράγκων επικληθείς. Μετά τον θάνατον του Δαγοβέρτου άρχεται η σειρά των αδρανών βασιλέων, των λεγομένων Rois fainéans.

104) Οι Πάπαι προ πολλού εθεωρούντο προστάται της Ρώμης μη υπάρχοντος αυτοκράτορος, ιδίως αφ' ού χρόνου η Ρώμη επί του Γρηγορίου Γ' απέστη οριστικώς από του Βυζαντίου• και όπως οι αυτοκράτορες, έδιδον και ούτοι τιμητικάς προσωνυμίας εις τους βαρβάρους ηγεμόνας, ιδίως το του πατρικίου αξίωμα. Παρήχθη δε κατά μικρόν η ψευδής παράδοσις ότι δήθεν ο Κωνσταντίνος ήδη ο Μέγας μεταβαίνων εις την Ανατολήν είχε καταλίπει την αρχήν της Ρώμης εις τον Πάπαν.

105) _Βασιλεύς_ εννοούμεν πάντοτε υπό την σημασίαν του λατινικού rex ή, ως έλεγον οι εν Κωνσταντινουπόλει, _ρηξ_ και του γερμανικού köning, ουχί του εν Κωνσταντινουπόλει ελληνικού ονόματος _βασιλεύς_, όπερ εσήμαινε τον Ρωμαίον αυτοκράτορα (ίδε σημ. 13 και 43).

106) Είπομεν ότι κατά τας περί βασιλείας παραδόσεις της Παλαιάς Διαθήκης οι βασιλείς εν Κωνσταντινουπόλει εκαλούντο _χριστοί_, αλλά δεν εχρίοντο (ειμή σπανίως και εις πολύ μεταγενεστέρους χρόνους)• εν τη Δύσει τουναντίον εγίνετο και η τελετή της χρίσεως, όπως το πάλαι παρά τοις βασιλεύσι του Ισραήλ (ίδ. σημ. 14).

107) Του Λαγγοβαρδικού κράτους του ιδρυθέντος εν Άνω Ιταλία τω 668 πρώτος βασιλεύς είναι ο Αλβοΐνος ο αγαγών τον λαόν τούτον από των παρά τον Δανούβιον χωρών εις την Ιταλίαν. Ο Αλβοΐνος προ της εις Ιταλίαν εισβολής είχε καταλύσει το κράτος των παρά τον Δανούβιον Γεπιδών ή Γηπαίδων φονεύσας τον βασιλέα αυτών Κινναμούνδον, αλλά και ο ίδιος φονευθείς (570) υπό της θυγατρός του Κινναμούνδου Ροσαμούνδης, ήν είχε λάβει σύζυγον. Εν τοις μετά τον Αλβοΐνον ηγεμόσι των Λαγγοβάρδων ονομαστότεροι είναι ο Αύθαρις (584-590), ο Αγιλούλφος (590-615), ο Ρόθαρις (636-672) ο γενόμενος νομοθέτης των Λαγγοβάρδων, ονομαστότατος δε ο Λουιτπράνδος (712-744), εφ' ού τα Λαγγοβαρδικόν κράτος ανήλθεν εις την μεγίστην αυτού ακμήν. Μετά τον Λουιτπράνδον καί τινας ασήμους διαδόχους αυτού εβασίλευσεν ο σύγχρονος του Πιπίνου του Βραχέος Αϊστούλφος και ο τούτου διάδοχος Δεισιδέριος, εφ' ού το κράτος το Λαγγοβαρδικόν κατελύθη υπό του Καρόλου του Μεγάλου.

108) Η διάλυσις προήλθεν ένεκα των εχθρικών συγκρούσεων, εις άς ο Κάρολος [] Ιταλία και Δαλματία περιήλθε προς το Ελληνικόν κράτος.

109) Άξιον σημειώσεως εν τούτοις ενταύθα είναι ότι του Καρόλου το όνομα και άνευ της τοιαύτης προσωνυμίας είχε καταστή ούτω μέγα, ιδίως παρά τοις ομόροις τω Φραγκικώ κράτει λαοίς, ώστε, όπως το του _Καίσαρος_, εγένετο παρ' αυτοίς συνώνυμον προς το βασιλεύς. Ούτως εν τη Πολωνική ο βασιλεύς καλείται Κρολ, εν τη Ρωσική Καρόλ, τη Σερβική και τη Κροατική Κραλ, εν τη Ουγγρική Κιράλ. Εντεύθεν δε και οι Τούρκοι τους Ευρωπαίους ηγεμόνας καλούσι γενικώς _Κιράλ_ (Κιραλίτζα = βασιλίς).

110) Η νυν επικρατούσα πολιτική σημασία του ονόματος αυτοκράτωρ (imperator), imperatore (Ιταλ.), empereur (Γαλλ.), Kaiser (Γερμ.) είνε όλως διάφορος της εν τω Μέσω Αιώνι. Σήμερον αυτοκράτορες καλούνται ή ηγεμόνες άρχοντες αρχήν απόλυτον επί των λαών αυτών (αυτοκράτωρ Κίνας, αυτοκράτωρ των Οθωμανών), η ηγεμόνες τιμητικώς υπό των λαών αυτών ούτω προσωνυμούμενοι (αυτοκράτωρ των Γάλλων, Γερμανός αυτοκράτωρ (βασιλεύς της Πρωσσίας), αυτοκράτωρ της Ινδικής, (ο βασιλεύς της Αγγλίας). Αλλ' αυτοκράτωρ εν τω Μέσω Αιώνι (εν τω μεσαιωνικώ δηλονότι χριστιανικώ κόσμω) εσήμαινεν «ηγεμών κληρονόμος των κοσμοκρατορικών δικαιωμάτων του Ρωμαϊκού κράτους» και αρχηγός πολιτικός υπέρτατος του χριστιανικού κόσμου (όστις ήτο εν αρχή Ρωμαίος). Τοιούτος δε αυτοκράτωρ ήτο και εκαλείτο από του 476 μόνος ο εν Κωνσταντινουπόλει βασιλεύς και αυτοκράτωρ, από δε του 800 έλαβον την προσωνυμίαν του αυτοκράτορος εν τη Δύσει ο Κάρολος και οι διάδοχοι αυτού εν αρχή Φράγκοι, είτα δε και άλλων Γερμανικών φυλών ηγεμόνες της νέας Δυτικής αυτοκρατορίας. Εκ των δύο ειρημένων αυτοκρατορικών αξιωμάτων των μέσων αιώνων το μεν του Ελληνικού κράτους εξέλιπε τω 1453, το δε του Φραγκορρωμαϊκού μετά πολλάς περιπετείας καταλυθέν τω 1804 ή 1806 διατηρείται εν τω αυτοκρατορικώ οικώ της Αυστρίας υπό νέον τύπον. Πάντα τα άλλα είναι νεώτατα. Εν Ρωσία ο Τσάρος Πέτρος Α' ανηγορεύθη τω 1721 _αυτοκράτωρ_ (imperator) υπό της Ιεράς Συνόδου της Ρωσίας και της λεγομένης Γερουσίας• εν Γερμανία τω 1871 ο βασιλεύς της Πρωσσίας υπό των λοιπών Γερμανών ηγεμόνων ανηγορεύθη «Γερμανός αυτοκράτωρ» κληρονομικός, εν Αγγλία δε τω 1876 η βασίλισσα Βικτωρία έλαβε συναινέσει του Αγγλικού κοινοβουλίου την κληρονομικήν προσωνυμίαν της αυτοκρατείρας της Ινδικής. Εν Γαλλία δε ο Ναπολέων Α' και ο Ναπολέων Γ' ανεκηρύχθησαν αυτοκράτορες των Γάλλων διά καθολικής ψηφοφορίας του Γαλλικού λαού.

111) Ο Κάρολος ως Φράγκος ήτο Γερμανικής καταγωγής. Αλλ' οι Φράγκοι, ως είπομεν, είχον ήδη το πλείστον εκρωμανισθή. Πλην τούτου πάντα τα χριστιανικά κράτη της Δύσεως, και αυτή η Αγγλία, ως επίσημον γλώσσαν του Κράτους και της Εκκλησίας και της τότε παιδεύσεως είχον την Λατινικήν, ώστε το πνευματικόν μέρος του βίου και εν τοις Φράγκοις ήτο Λατινικόν. Άλλως τε παρά τοις Γερμανικοίς λαοίς, τοις επιδραμούσιν εις το Ρωμαϊκόν κράτος και συγκροτήσασι τα διάφορα Γερμανικά έθνη και κράτη, ελαχίστη υπήρχε συνείδησις ισχυρά κοινής φυλετικής ή εθνικής καταγωγής. Ως δε είδομεν, Γερμανοί βάρβαροι επολέμουν κατ' άλλων βαρβάρων Γερμανών ως μισθοφόροι των Ρωμαίων. Και εν τω πολέμω του Αττίλα κατά του Ρωμαϊκού κράτους επολέμουν Γερμανοί εν τω στρατώ του Αττίλα εναντίον Γερμανών του Ρωμαϊκού στρατού. Κατά δε τους χρόνους του Πιπίνου και Καρόλου ουδεμία συνείδησις φυλετική, ουδέν αίσθημα εθνικόν συνέδεε τους εκρωμανιζομένους Γερμανούς, οίοι ήσαν οι Φράγκοι, προς τους Γερμανούς της κυρίως Γερμανίας. Η θρησκευτική μάλιστα διαφορά καθίστα αυτούς πολεμίους προς αλλήλους. Και οι τότε Φράγκοι (ών το όνομα φέρει νυν το Λατινικόν ή Ρωμανικόν έθνος των παρ' ημίν Γάλλων καλουμένων Français) εθεώρουν τους πέραν του Ρήνου Γερμανούς αλλοθρήσκους και αλλογενείς, ούς διά πολέμων ηνάγκαζον να δεχθώσι την Χριστιανικήν πίστιν. Ο Κάρολος ο Μέγας, όστις άλλως ήν όλως απαίδευτος και αγράμματος, ως μητρικήν γλώσσαν είχεν έτι την Γερμανικήν ως Φράγκος, αλλά πάλιν ως Φράγκος ελάλει και την δημώδη Λατινικήν ή Ρωμανικήν γλώσσαν, την εν Γαλατία λαλουμένην, την μητέρα της νυν Γαλλικής.

112) Η Χριστιανική θρησκεία είχε κηρυχθή εν Βρεττανία από του Β' ήδη μ. Χ. αιώνος, και η χώρα αύτη ήτο εντελώς Χριστιανική, καθ' όν χρόνον επήλθον εις αυτήν οι Άγγλοι (429 μ. Χ.) οι εξολοθρεύσαντες τους Βρεττανούς και τον Χριστιανισμόν.

113) Γαλλίαν ονομάζομεν ημείς εκ του Κελτικού ονόματος των αρχαίων Γάλλων ή Γαλατών. Αλλά το όνομα του κράτους και του έθνους είναι France, Français, εκ του Γερμανικού, ονόματος των εκρωμανιζομένων νυν Φράγκων ή μάλλον του λαού του προελθόντος από μίξεως Φράγκων και Κελτών εκρωμανισθέντων.

114) Τα τρία νυν ούτως από της συνθήκης του Βεροδούνου κυοφορούμενα μεγάλα £θνη της Ευρώπης ήρξαντο διαμορφούντα, και ίδια γλωσσικά ιδιώματα, δύο Λατινικά το Γαλλικόν και το Ιταλικόν, έν δε Γερμανικόν.

115) Εν Γερμανία το βασιλικόν αξίωμα εθεωρείτο αιρετόν κατά το αρχαίον Γερμανικόν σύστημα, ει και πολλάκις καθίστατο πράγματι κληρονομικόν. Επειδή δε από του Όθωνος Α' το αξίωμα του βασιλέως της Γερμανίας ηνώθη διαρκώς προς το του αυτοκράτορος του Αγίου Ρωμαϊκού κράτους, το αξίωμα το αυτοκρατορικόν εγένετο αιρετόν. Το δικαίωμα της εκλογής είχον ιδιαιτέρως Γερμανοί ηγεμόνες, ών ο αριθμός κατά μικρόν περιωρίσθη εις επτά _Εκλέκτορας_ καλουμένους. (Ήσαν δε ούτοι οι αρχιεπίσκοποι Κολωνίας, Μογουντιάκου και Τρεβίρων, οι δούκες Βαυαρίας, Σαξονίας, Βρανδεμβούργου και ο δουξ, είτα δε βασιλεύς της Βοημίας). Εκ του ονόματος δε των Εκλεκτόρων τούτων παρήχθη και τα όνομα Εκλεκτοράτον διδόμενον εις τα κράτη αυτών.

116) Το Σιδηρούν καλούμενον στέμμα κατεσκευάσθη προς στέψιν του Λαγγοβάρδου βασιλέως Αγιλόλφου (στεφθέντος τω 593). Σύγκειται δε από εξωτερικού κρίκου χρυσού λιθοκολλήτου και από εσωτερικου κρίκου σιδήρου κατασκευασθέντος κατά την παράδοσιν έκ τινος των ήλων, δι' ών ο Χριστός προσηλώθη εις τον Σταυρόν. Τω Στέμματι τούτω περιεβλήθησαν την κεφαλήν από του 593 πάντες οι βασιλείς του Λαγγοβαρδικου κράτους, είτα δε και ο Κάρολος ο Μέγας, αφού τω 774 ήνωσε το Λαγγοβαρδικόν κράτος μετά του Φραγκικού κράτους αυτού, μετά τον Κάρολον δε και οι εκ του οίκου αυτού αυτοκράτορες της Δύσεως καλούμενοι Φράγκοι ηγεμόνες• από δε του Όθωνος Α' οι βασιλείς Γερμανίας οι έχοντες και το αυτοκρατορικόν αξίωμα του Αγίου Ρωμαϊκού κράτους.

117) Οι Φίννοι της Ρωσίας, οι προ αιώνων χριστιανοί, την θρησκείαν και όντες άλλως λαός λίαν πεπολιτισμένος, εισί την γλώσσαν καταγωγής Τουρκικής εκ των αρχαιοτάτων (εν τοις προ Χριστού έτι χρόνοις) εν Ευρώπη οικούντων Τουρκικής καταγωγής λαών. Τούρκοι την καταγωγήν και την γλώσσαν είναι και οι ομόφυλοι προς τους κατοίκους της Φιλλανδίας Φίννοι κάτοικοι των Βαλτικών χωρών της Ρωσίας, Λειβονίας (ή Λειβλανδίας), Εσθονίας (ή Εσλανδίας), Κουρίας (ή Κουρλανδίας), λαοί πάντες χριστιανοί πεπολιτισμένοι, λαλούντες μέχρι νυν Φιννικήν ή Τουρκικήν γλώσσαν διάφορον εν πολλοίς της Τουρκικής γλώσσης των μωαμεθανών Τούρκων του Οθωμανικού κράτους.

118) W3aringen κυρίως σημαίνει θαλασσοπόρος, εντεύθεν δε και στίφη θαλασσοπόρων εκαλούντο δε και Wikingen = πολεμισταί.

119) Το Σκλαβηνός παρά τοις Βυζαντινοίς δεν έλαβε τοιαύτην έννοιαν. Η παρ' ημίν σημασία του Σκλάβος, σκλαβώνω, σκλαβιά παρελήφθη εκ της Δύσεως.

120) Τα τοσαύτα νυν έτι σωζόμενα εν Γερμανίω Σλαυικά ονόματα των κυριωτάτων τόπων, χωρών, πόλεων και ποταμών Πομερανία, Πρωσσία, Βερολίνον, Δρέσδη, Λιψία, Σπρέας, Άλβις, Οδέρας μαρτυρούσι το μέγεθος των εκγερμανισθεισών Σλαυικών χωρών ή, ακριβέστερον ειπείν, των χωρών εκείνων, ών αι πλείσται υπό Γερμανικών φυλών πρότερον οικούμεναι εν τη Μεγάλη Μεταναστεύσει των λαών είχον καταληφθή υπό Σλαύων (ίδ. σελ. 35). Σημειωτέον δε ότι οι Σλαύοι οι εκγερμανισθέντες, περί ών ενταύθα λόγος, είναι οι βόρειοι Σλαύοι οι καλούμενοι Βένδαι, οίτινες θεωρούνται αποτελούντες το κυριώτατον τμήμα του εκ της αρχαιότητος γνωστού Σκυθικού λαού των Σαρματών ή Σαυροματών, των γνωστών ήδη παρ' Ηροδότω (Δ', 21), οίτινες κατά Πτολεμαίον διηρούντο εις _Ουενέδας_, Βαστάρνους και άλλους τινάς λαούς. (Εκ των Ουενεδών δε τούτων εκαλείτο Ουενεδικός κόλπος ο νυν κόλπος της Ρίγας, κόλπος του Σαρματικού λεγομένου ωκεανού (της Βαλτικής θαλάσσης), Ουενεδικά δε όρη τα νυν μεταξύ Πετρουπόλεως και Μόσχας Βαλδάι καλούμενα ορεινά υψώματα. Των Βενδών ή Ουενεδών τούτων ελάχιστα σώζονται νυν λείψανα εν Πρωσσία και Σαξονία ανερχόμενα εις 120 χιλ. ψυχάς. Των Βενδών τούτων διαφέρουσιν οι Βίνδοι καλούμενοι Σλαύοι της Αυστρίας, οι άλλως καλούμενοι Slovencf.

121) Ο Ερρίκος Α', ίνα κατορθώση να περιορίση τας Ουγγρικάς επιδρομάς, ίδρυσε το σύστημα των ελευθέρων εν Γερμανία πόλεων, ίδρυσε δηλονότι κατά τα μεθόρια του κράτους φρούρια, εν οίς οι εγκαθιστάμενοι ως φρουροί στρατιώται απέλαυον τελείας πολιτικής ελευθερίας οικούντες πόλεις αυτονόμους. Το σύστημα τούτο των αυτονόμων πόλεων ή, ορθότερον ειπείν, _αυτοπόλεων_, των καλουμένων ύστερον αυτοκρατορικών πόλεων (ίδε κατωτέρω), διεδόθη από των προς την Ουγγαρίαν μεθορίων και εις την λοιπήν Γερμανίαν, ένθα πολλαί πολλαχού ιδρύθησαν αυτοπόλεις, τα μέγιστα συντελέσασαι εις τον πολιτισμόν της Γερμανίας. Εκ των αυτοπόλεων τούτων των Γερμανικών μένουσι μέχρι σήμερον το Αμβούργον, η Βρέμη και η Λυβέκκη.

122) Η Ουγγρική γλώσσα (ως και η των Φίννων των εν Φιλλανδία Εσθλανδία και Κουρλανδία οικούντων) είναι Τουρκική πολλώ πλουσιωτέρα, γνησιωτέρα και ξενικών στοιχείων αμιγεστέρα της Τουρκικής των Οθωμανών Τούρκων, της ένεκα της μωαμεθανικής τούτων θρησκείας και της προς τους Πέρσας στενής ιστορικής συναφείας τοσαύτα προσλαβούσης στοιχεία λεξικά και γραμματικά εκ της Αραβικής και της Περσικής• διαφέρει δε η Ουγγρική της Οθωμανικής Τουρκικής όσον περίπου η Ελληνική της Λατινικής.

123) Η μεσαιωνική Λατινική λέξις feudum και αρχαιότερον feodum υποτίθεται, ότι έχει αρχήν Γερμανικήν (εκ του αρχ. Γερμανικού feo=μισθός ή εκ του ωσαύτως αρχαίου Γερμανικού faihu=ουσία, περιουσία). Η Ελληνική λέξις τιμάριον, δι' ής μεταφράζομεν το feudum, σημαίνει (εκ του τιμή) κυρίως το βραβείον.

124) Η λ. κόμης (Λατ comes) σημαίνουσα κυριολεκτικώς σύντροφος, εν δε τη Ρωμαίων πολιτεία _βοηθός_ οιασδήποτε δημοσίας υπηρεσίας, εσήμαινεν εν τοις αυτοκρατορικοίς Ρωμαϊκοίς χρόνοις _υπουργός_ (του αυτοκράτορος), εν δε τη μεσαιωνική Ευρωπαϊκή Λατινική διοικητής και comitatus = κομητεία, διοίκησις, επαρχία.

125) Εκ του αρχαίου Γερμανικού baro = ευγενής, ή εκ του Κελτικού bar = ελεύθερος.

126) Οι βασιλείς της Ευρώπης εξαιρουμένων των της Ουγγαρίας (σελ. 162-163), μόλις από του 15 αιώνος και εντεύθεν ήρξαντο να καλώνται _μεγαλειότητες_.

127) Εις τους υπηκόους ή δουλοπαροίκους φεούδου τινός δεν επετρέπετο να υπερβαίνωσι τα όρια του φεούδου τούτου.

128) Σημειωτέον ότι και οι αρχαίοι Έλληνες ήρωες καλούνται συνήθως παρ' Ομήρω ιππείς, ιππόται, ιππηλάται, ιππόδαμοι, ιπποδαμασταί, ιπποκορυσταί, διότι η ηρωική ανδρεία είχε κυριώτατον στοιχείον και την χρήσιν του ίππου εν τω εφ' αρμάτων μάχεσθαι και διευθύνειν τα άρματα. Και εν τη ηρωική δε ποιήσει πολλών Ασιατικών λαών, ιδίως των Ινδών και των Περσών, το ιππεύειν παρίσταται ως έξοχον προσόν του ανδρείου.

129) Τοιούτον τάγμα ιπποτών του Σωτήρος Χριστού (του σώσαντος τον Ελληνικόν λαόν κατά τον μέγαν αγώνα του 1821) ίδρυσε τω 1829 η εν Άργει Εθνική Εθνοσυνέλευσις, ού το παράσημον μετά των διαφόρων αυτού βαθμών δίδεται βραβείον στρατιωτικών άμα και πολιτικών αρετών.

130] Πενέστης-ου: σκλάβος, εργάτης, φτωχός.

131) Πάσα πόλις, πάσα χώρα απ' ευθείας εξαρτωμένη από του αυτοκράτορος, ουχί εν τη ιδιότητι αυτού ως ιδιαιτέρου φεουδάρχου (ίδ. σελ. 165), αλλ' ως υπερτάτου κυριάρχου, ήτο κατ' ουσίαν ελευθέρα, διότι δεν είχε φεουδαλικόν κύριον, η δε εξουσία του αυτοκράτορος ηθικόν μόνον είχε χαρακτήρα. Ούτως υπήρχον και αυτοκρατορικοί _ιππόται_ ευγενείς ελεύθεροι, εις ουδενός φεουδάρχου την αρχήν υποκείμενοι, αλλ' υποκείμενοι ηθικώς εις μόνον τον αυτοκράτορα. Είχε δε ο αυτοκράτωρ το δικαίωμα μετά του συμβουλίου των φεουδαλικών τάξεων να _προγράψη_ μίαν πόλιν ελευθέραν ή αυτοκρατορικήν, ήτοι να στερήση αυτήν της ελευθερίας και του δικαιώματος του από του αυτοκράτορος μόνον εξαρτάσθαι, και να προσαρτήση αυτήν εις οιονδήποτε φέουδον του κράτους, αν η πόλις κατηγορουμένη εν τω ειρημένω συμβουλίω επί εγκλήματι προδοσίας κατά του Κράτους εκηρύσσετο ένοχος.

132) Επειδή τα φιλολογικά προϊόντα της γλώσσης ταύτης ήσαν έπη ή μυθώδεις ιστορίαι ιπποτικαί ή ηρωικαί, τα ονόματα Roman, Romance (τα εν Ρωμανική γλώσση γραφόμενα) κατέστησαν ταυτόσημα προς το ποιητικόν, μυθωδώς ποιητικόν, και romans να καλώνται αι μυθιστορίαι, και _ρωμαντικός_ να σημαίνη το ποιητικός και μυθιστορικός, το θέλγον την φαντασίαν (παρήχθη δ' ούτω και τα παρ' ημίν φραγκοβάρβαρον ρομάντζα).

133) Τον Αριστοτέλην (μάλλον την Λογικήν ήτοι το «Όργανον» του Αριστοτέλους) εσπούδαζον κατά τους χρόνους τούτους εν Ευρώπη ουχί εκ του Ελληνικού κειμένου του φιλοσόφου τούτου, αλλ' εκ της μεταφράσεως της Λατινικής, μεταφράσεως γενομένης ουχί απ' ευθείας εκ του Ελληνικού, αλλ' εκ της μεταφράσεως του Αραβικού, ήτις ήν πάλιν μετάφρασις του εκ του Ελληνικού κειμένου εις το Συριακόν (διότι Σύροι Χριστιανοί ήσαν οι μεσολαβούντες εν τοις γράμμασι μεταξύ Ελλήνων και Αράβων) μεταπεφρασμένου Αριστοτέλους. Και διά των πολλαπλών τούτων μεταφράσεων, εν πολλοίς αμαθώς γενομένων, πολύ διεστράφη εν τη Λατινική Μεσαιωνική μεταφράσει η έννοια των υπό του μεγάλου φιλοσόφου γεγραμμένων.

134) Διά τούτο και πολλοί επιστημονικοί και τεχνικοί όροι εν πάσαις ταις Ευρωπαϊκαίς γλώσσαις διατηρούνται μέχρι νυν εκ της Αραβικής ειλημμένοι, οίον άλγεβρα (= Αριθμητική), Αλχη(υ)μία και χη(υ)μία (και αν η λέξις έχη αρχήν εκ του Ελληνικού χυμός και ουχί εκ του Αιγυπτιακού Κεμι = Αίγυπτος, η επιστημονική χρήσις αυτής ήρξατο από των Αράβων), Αλκοχόλ• οι αστρονομικοί όροι ζενίθ και ναδίρ, ονόματα αστέρων (Αλτιβαράν, Αλδζανίβ και πλείστα άλλα), αλμανάχ = χρονολογία ή χρονογραφία.

135) Ο Αβδαλλάχ κηρύξας αμνηστίαν εις τους Ουμμεϊάδας ηγεμονόπαιδας εκάλεσε τούτους εις δείπνον. Ενώ δε εδείπνουν, συνθήματος δοθέντος εσφάγησαν πάντες. Ο φοβερός Αβδαλλάχ διατάξας να καλυφθώσι διά ταπήτων τα πτώματα των σφαγέντων, εξηκολούθησεν ατάραχος τα αιματηρόν αυτού δείπνον. Άλλως αυτός ο χαλίφης Αβούλ- αββάς ην ανήρ πράος.

136) Εκ του ονόματος τούτου παράγεται τα παρ' ημίν τοπικόν όνομα Καρβασαράς.

137) Και ο πληθυσμός της Ισπανίας εν ταις υπό των Ουμμεϊαδών αρχομέναις χώραις αυτής, αίτινες δεν περιελάμβανον ούτε τα δύο τρίτα του νυν Ισπανικού βασιλείου, ήτο διπλάσιος του νυν πληθυσμού της όλης Ισπανίας. Εννοείται δε ότι σπουδαίον μέρος του πληθυσμού τούτου και εν αυταίς ταις υπό Μωαμεθανών αρχομέναις Ισπανικαίς χώραις απετέλουν οι χριστιανοί, διότι και ενταύθα, όπως πανταχού, οι μωαμεθανοί Άραβες επέτρεψαν τοις χριστιανοίς ύπαρξιν και περιωρισμένην ελευθερίαν.

138] Ρέκτης: ο δημιουργικά δραστήριος, ενεργητικός.

139] Διασκεδάζω: Σκορίζω, διασκορπίζω

140) Η Εικασία είχε πεμφθή εις Κωνσταντινούπολιν, ένθα και πολλαί άλλαι εκ πασών των επαρχιών του κράτους είχον σταλή ευειδείς παρθένοι, ίνα εξ αυτών εκλέξη ο βασιλεύς την καλλίστην δοκούσαν αυτώ. Ο τοιούτος τρόπος της εκλογής της βασιλικής συνεύνου (όπερ επικρατεί μέχρι νυν εν Κίνα, υπήρχε δε και εν Ρωσία μέχρι του Τσάρου Πέτρου του Α'), δεν φαίνεται συνήθης εν τω Ελληνικώ κράτει, τουλάχιστον προ του Θεοφίλου, φαίνεται δε ότι και εν τούτω ο Θεόφιλος ενεωτέρισεν επί το ασιατικώτερον. Οπωσδήποτε εν μέσω των συναχθεισών έν τινι αιθούση των ανακτόρων παρθένων, εν αίς διεκρίνετο η Εικασία και κατά την καλλονήν και την παίδευσιν και την εν γένει επισημότητα, περιήρχετο ο αυτοκράτωρ θεώμενος και μήλον κρατών εν τη χειρί χρυσούν, ίνα δω τούτο εις την μάλιστα αρέσουσαν αυτώ. Ότε δε ήλθε πλησίον της Εικασίας, θαυμάσας την ωραιότητα αυτής, είπεν: «Εκ γυναικός ερρύη τα φαύλα». Εις ταύτα δε η Εικασία μετ' ευστοχίας ακαίρου και μετά σεμνού ερυθήματος απήντησεν: «Αλλά και διά γυναικός πηγάζει τα κρείττω» (εννοούσα την εκ της γυναίκας γέννησιν του Κυρίου). Ο Θεόφιλος μηευχαριστηθείς εκ της τοιαύτης ετοιμότητος του πνεύματος και παρρησίας αντιπαρήλθε ταύτην και έδωκε το μήλον το χρυσούν τη εκ Παφλαγονίας Θεοδώρα. Η δε Εικασία, η ανελθούσα προς στιγμήν εις τον λαμπρότατον θρόνον του κόσμου και καταπεσούσα εξ αυτού ούτως αποτόμως, έκτισε μονήν φέρουσαν τα όνομα αυτής, εν ή και εμόνασεν. Εν ταύτη δε και συνέγραψε συγγράμματα «ευπαιδευσίας χαρίτων ουκ άμοιρα», εποίησε δε και το περίφημον ιδιόμελον της Κασσιανής λεγόμενον (άλλοι θεωρούσιν αυτό έργον του Πατριάρχου Φωτίου), το ψαλλόμενον κατά την ακολουθίαν του Όρθρου της Μεγάλης Τετάρτης «Κύριε η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή κτλ. ».