Part 3

Εις Ναύπλιον ο Κυβερνήτης αφήκε τον Σταμάτιον Βούλγαρην (161) με διαταγάς να ανακαινίση την πόλιν τότε ερείπια ούσαν, και ένεκα των ανυποφόρων μιασματικών αναθυμιάσεων της ατμοσφαίρας της ακατοίκητον. Να θεμελιώση το προάστειόν της όπερ και θεμελιωθέν ωνομάσθη Πρόνοια. Να κτίση στρατώνας και οικήματα διά τας πολυαρίθμους πτωχάς οικογενείας, τας οποίας ο της Τουρκικής αιχμαλωσίας φόβος και τα δεινά της επαναστάσεως (άτινα προείδεν ο Καποδίστριας) ηνάγκασαν να συγκεντρωθώσιν εις μίαν μόνον πόλιν, εις την οποίαν πολλοί απέθνησκον ή εκ πείνης, ή εκ της αναπτυχθείσης κακής ατμοσφαίρας. Ταύτα δε πάντα ο Βούλγαρης κατά γράμμα εκπληρώσας εστάλη εις Παλαιάς Πάτρας υπό του Καποδιστρίου, ίνα και ταύτας ανακαινίση. Τότε δε προς τοις άλλοις εποίησε και το λαμπρότατον σχέδιον της ωραίας πόλεως των Πατρών, τη βάσει του οποίου έτι και σήμερον οικοδομείται. Ο Κυβερνήτης ανέλαβε τας ηνίας της εξουσίας πέντε ημέρας μετά την άφιξίν του εις Αίγιναν. Ηδυνήθη δε αμέσως να εννοήση την αληθή κατάστασιν του Κράτους όπερ έμελλε να κυβερνήση, εκ των προς αυτόν συνδιαλέξεων των έξ Γραμματέων της Κυβερνήσεως.

«Ο Γραμματεύς του τμήματος των Εσωτερικών είπε προς αυτόν, «Εξοχώτατε, το Κράτος δεν είναι άλλο ειμή η Αίγινα, ο Πόρος, η Σαλαμίς, η Ελευσίς και τα Μέγαρα. Έχομεν ακόμη καί τινας νήσους εις το Αρχιπέλαγος, αλλ' εις μικράς σχέσεις μεθ' ημών ευρίσκονται οι εκεί Νομάρχαι, διότι οι Ολυμπιείς και οι πειραταί έγιναν πραγματικοί δεσπόται αυτών των νήσων».

«Ο Γραμματεύς του τμήματος των Οικονομικών τω είπεν. Εξοχότατε, «Όχι μόνον χρήματα δεν υπάρχουν εις το ταμείον, αλλ' ούτε ταμείον είναι• ουδέποτε υπήρξεν. Η οικονομική διαχείρισις δεν συνίσταται παρά μόνον εις κονδύλια απλά. Μη θαυμάση η Υψηλότης Σας εάν εις τα βιβλία μου δεν είναι όλα γεγραμμένα. Πολλά πράγματα έγιναν εν καλή τη πίστει, άλλως τε και αι περιστάσεις ημπόδισαν να βάλη τις εις τάξιν τα κατάστιχα. Πρέπει να προσθέσω, ότι ηναγκάσθημεν να προπωλήσωμεν την δεκάτην εις το Αρχιπέλαγος προ του έτους. Τα μέλη του Νομοθετικού Σώματος ήθελον τους μισθούς των, αλλ' ημείς δεν είχομεν άλλο μέσον διά να τους πληρώσωμεν. Επί τέλους, το λέγω με εντροπήν, δεν ήμην εις θέσιν να πληρώσω εις τους κτίστας και τους ξυλουργούς, τα έξοδα των επισκευών αίτινες έγιναν εις το οίκημα το οποίον κατέχει η Υψηλότης Σας, και παρακαλώ αυτήν να ευσπλαγχνισθή αυτούς τους ανθρώπους οίτινες παραπονούνται διά την πληρωμήν των».

«Ο Γραμματεύς του Στρατιωτικού τμήματος, είπε προς τον Κυβερνήτην. «Εξοχώτατε, στρατόν δεν έχομεν, ομοίως δεν έχομεν υλικόν πολέμου, διότι το Ναύπλιον και το εκεί οπλοστάσιον είναι εις τας χείρας του Γρίβα. Ουδέν, λοιπόν έχω να είπω εις την Υψηλότητά σας όσον αφορά το τμήμα εις ό είμαι εντεταλμένος».

«Η αναφορά του επί των Ναυτικών Γραμματέως υπήρξε πλέον λακωνική. «Η φρεγάτα «Ελλάς», τω είπεν, είναι εις Πόρον ομοίως και η κορβέτα Ύδρα αμφότεραι άοπλοι».

«Ο Γραμματεύς του επί της Δικαιοσύνης τμήματος, ουδέν είπε, διότι ούτε Δικαστήρια, ούτε διαχείρισις Δικαστική υπήρχε.

Ως προς τον επί των Εξωτερικών γραμματέα, το μόνον έγγραφον όπερ ηδυνήθη να διασωθή εις τα αρχεία του, ήτο η επιστολή των Ναυάρχων» (171).

Ότε ο Κυβερνήτης έλαβε την εξουσίαν, όχι μόνον εύρε κενά τα δημόσια ταμεία, αλλά και με εθνικόν χρέος εκ Λιρών Αγγλικών τριών εκατομμυρίων επιβεβαρυμένα, εκτός των καθυστερουμένων εις τον στρατόν και τον στόλον μισθών, και των αποζημιώσεων ας παρά της Διοικήσεως απήτουν αι κοινότητες και οι ιδιώται διά τας απωλείας διαρκούντος του πολυετούς αγώνος. Μόνοι δε οι Υδραίοι απήτουν 18 εκατομμύρια δραχμών εκ του τρίτου το οποίον δικαίως ανήκεν ίσως εις αυτούς. Με μόνον εισόδημα 5 εκατομμυρίων, καρπούς στενωτάτης οικονομίας, και με έτερα 7 1[2 εκατομμύρια δραχμών χάριν της προσωπικής εις τον Καποδίστριαν εμπιστοσύνης χορηγηθεισών εις το Κράτος παρά των προστατίδων δυνάμεων, πολλά κατωρθώθησαν τότε. Ότε δε η εις Άργος Δ'. συνέλευσις εψήφισεν εις τον Κυβερνήτην ετήσιον χορήγημα εκ Φοινίκων 180,000, ήτοι 30,000 ταλλήρων Ισπανικών, αποποιηθείς αυτό απήντησεν, ότι μέχρις ού αι μικραί ιδιαίτεραι πρόσοδοι του επήρκουν εις τας οικιακάς χρείας του, ουδέν θα εζήτει από το Δημόσιον. Προσεδάνεισε δε τότε εις αυτό εξ ιδίων του, 800,000 φράγκων. «Τοιαύτη η κατάστασις εις την οποίαν ευρίσκετο η διαχείρισις της χώρας ταύτης και ιδού εκ τίνος χάους ο Κυβερνήτης έπρεπε να εκβάλη αυτήν».

Τη 18 Ιανουαρίου ο Κυβερνήτης όπως διασκεδάση τας ένεκα των πολιτικών παθών και της φιλαρχίας αντιπαθείας, καταργήσας το εν Αιγίνη Βουλευτικόν, εσύστησε νέαν προσωρινήν κυβέρνησιν εκ προσώπων παντός πολιτικού χρώματος, το λεγόμενον Πανελλήνιον, ήτοι εικοσιεπταμελές Συμβούλιον εκ των προυχόντων της Πελοποννήσου, Στερεάς Ελλάδος και των νήσων. Από δε του χρόνου της προκηρύξεως του περί αποδοχής της εξουσίας έως 10 Φεβρουαρίου, ήτοι εντός ολίγων ημερών, ωργάνωσε το «Πανελλήνιον», προέβλεψε διά ψηφισμάτων περί οικονομίας και φόρων, ενησχολήθη δραστηρίως προς εξάλειψιν της πειρατείας, ετακτοποίησε τα της Ναυτιλίας, ίδρυσε Χρηματιστικήν Τράπεζαν προς ανάκτησιν της εθνικής πίστεως ολοτελώς εκλιπούσης, καταθέσας εις αυτήν 25 χιλιάδας Ισπανικών δολαρίων δοθέντων εις αυτόν υπό των εν τω εξωτερικώ φίλων αυτού και της Ελλάδος, και επιπροσθέσας εξ ιδίων του και 1000 τάλληρα, εις τρόπον ώστε αφ' ού το παράδειγμά του τούτο ηκολούθησαν και άλλοι πατριώται, η Τράπεζα αντέστη εις τας αμέσους εθνικάς ανάγκας. Μετά δε παρέλευσιν ολίγου χρόνου, εκανόνισε τα στρατιωτικά, βοηθούμενος και υπό των εν Ελλάδι κατελθόντων ξένων φιλελλήνων στρατιωτικών, κατέστρεψε την κιβδηλοποιίαν τότε μαστίζουσαν το Κράτος, διετίμησε τα νομίσματα, ήρχισε να φροντίζη περί Γεωργίας, και ερρύθμισε τα Εκκλησιαστικά. Κατόπιν ωκοδόμησεν εις Αίγιναν Ορφανοτροφείον εις το οποίον εύρον άσυλον 500 ορφανοί Ελληνόπαιδες (1829 9 Μαρτίου). Συνέστησε τυπογραφεία, ίδρυσεν εις Ναύπλιον την Σχολήν των Ευελπίδων (28 Ιουλίου 1828). Υπό δε του Μουστοξίδου βοηθούμενος δραστηριότατα εφρόντισε περί της Εκπαιδεύσεως, συστήσας διάφορα σχολεία μεταξύ των οποίων και κεντρικόν Ελληνικόν Σχολείον όπερ ήρχισε να λειτουργή τη 8 Ιανουαρίου 1830, και συνέλεξε τα εδώ και εκεί διεσκορπισμένα κειμήλια της Ελληνικής αρχαιότητος συστήσας Μουσείον.

Τοιουτοτρόπως ο Καποδίστριας εντός τριετούς διαστήματος καταστήσας την Ελλάδα ήσυχον και ευνομουμένην, απέδειξεν αυτήν εις τας Ευρωπαΐκάς Μεγάλας Δυνάμεις αξίαν να αναγνωρισθή υπ' αυτών ως Ανεξάρτητον Κράτος. Αύται δε αναγνωρίσασαι πρώτον μεν την ημιανεξαρτησίαν αυτού τη 10 Μαρτίου 1829 και αποστείλασαι μετά τούτο τους εαυτών Αντιπροσώπους πλησίον της έδρας της Κυβερνήσεως, ανεγνώρισαν τέλος τη 22 Ιανουαρίου 1830 διά πρωτοκόλλου, εν Λονδίνω υπογραφέντος, την τελείαν και πραγματικήν ανεξαρτησίαν αυτού ως τα λοιπά ελεύθερα Ευρωπαϊκά Κράτη. Και εβελτιούντο μεν θαυμασίως ολίγον κατ' ολίγον τα δημόσια πράγματα, το δε έθνος εχαίρετο ύπαρξιν την οποίαν ουδέποτ' άλλοτε εγνώρισεν. Ως δε προς την αλήθειαν τούτου, ιδού τι αυτός ο σφόδρα πολέμιος του Καποδιστρίου Θείρσχιος, ομολογεί (181). «Η αρετή του Κόμητος Καποδιστρίου (και είναι η μόνη την οποίαν είχε) συνίστατο εις το ότι διετήρησε την τάξιν και ασφάλειαν εις χώραν ήτις επεθύμει αυτάς, χωρίς όμως να δύνηται να τας αποκτήση ποτέ. Υπό την αιγίδα της δημοσίας ασφαλείας ο λιτός και φιλόπονος ούτος λαός, κατώρθωσεν εντός ολίγου χρόνου, να αποκαταστήση τας εαυτού καλύβας και τας υπό του πολέμου καταστραφείσας οικίας του, να μεταχειρίζηται ωφελίμως τους πόρους τους οποίους ωκονόμησε και εκείνους οι οποίοι έμελλον ν' αναπτυχθώσιν, όπως αγοράση γεωργικά εργαλεία, βόας, αίγας και άλλα κτήνη, και επαναλάβη την καλλιέργειαν της γης η οποία εις την γόνιμον μεν πλην κατά μέγα μέρος έρημον χώραν ταύτην, απέδιδεν εις αυτόν αρκετά, πολύ δε περισσότερον αφού ο Κυβερνήτης εφρόντιζε να μη επιβαρύνη αυτόν με νέους φόρους. Ο λαός ούτος της Ελλάδος έκλαυσε και κλαίει ακόμη αυτόν ως τον πατέρα και ευεργέτην του».

Αλλά ταύτα πάντα έμελλον να δυσαρεστήσωσιν επί τοσούτον τινάς κατά μέρος αυτόχθονας και κατά μέρος ξένους Έλληνας, υπηρέτας ξένης ανιέρου πολιτικής, οίτινες συνειθίσαντες πρότερον διά της απάτης και μυρίων άλλων μέσων να καταπιέζωσι τον λαόν, εξήσκουν εις την Ελλάδα απόλυτον δεσποτείαν, ώστε ήγειραν σφοδράν και άδικον αντιπολίτευσιν κατά του Κυβερνήτου δικαίως παραγκωνίσαντος αυτούς. Μόλις δύο έτη είχον παρέλθη από της αφίξεώς του εις την Ελλάδα, και ανεφάνησαν αι εφημερίδες «ο Απόλλων» και «Ο Ταχυδρόμος της Σμύρνης», αίτινες περισσότερον αυξήσασαι τον κατά του Κυβερνήτου πόλεμον, κατακρίνουσαι με υβριστικόν τρόπον τας πράξεις του και κατηγορούσαι αυτόν ως δήθεν Τύραννον, Μακιαβελιστήν, Ρωσσόφρονα, και άλλας ανυπάρκτους πράξεις εις αυτόν αποδίδουσαι, εσκόπουν να ρίψωσιν εις την πολυπαθή Ελλάδα τα σπέρματα της ανταρσίας, όπως προκαλέσωσιν ούτω την απ' αυτής απομάκρυνσίν του.

Εις την αύξησιν του τε πολέμου κατά του εναρέτου και συνετού Κυβερνήτου και εν γένει των άλλων δεινών, συνετέλεσαν πολύ αι μετά την Γαλλικήν επανάστασιν (Ιουλίου 1839) και εις την Ελλάδα εισαχθείσαι επαναστατικαί ιδέαι από ολίγους Έλληνας λογιωτάτους και ολίγους σπουδαστάς των Παρισίων, και από τον εις την Ελλάδα Γαλλικόν στρατόν. Αύται αι ιδέαι δραστηρίως αναπτυχθείσαι ήγειραν μικράν κατά της Κυβερνήσεως του Καποδιστρίου ανταρσίαν. Επανεστάτησε λοιπόν μία δραξ ανθρώπων, αρχηγούς έχουσα εις μεν την Μάνην (Λιμένι), τον Πέτρον Μαυρομιχάλην δυσηρεστημένον κατά του Καποδιστρίου, εις δε την Ύδραν τον καπετάνον του ατάκτου στρατού Καρατάσον. Καταδιωκομένων τούτων υπό της Εξουσίας, ο μεν Καρατάσος εξέφυγε των χειρών αυτής, ο δε Μαυρομιχάλης εφυλακίσθη. Τότε οι προύχοντες της Ύδρας εκλέγουσιν αρχηγόν τον Μιαούλην όστις καταλαμβάνει τον Ναύσταθμον εις Πόρον. Ο Ρώσσος Ναύαρχος αποκλείει την Ύδραν, απαιτών την υποταγήν των ανταρτών και την απόδοσιν των κυριευθέντων πλοίων. Τότε κατακαίονται παρά μεν των ανταρτών Ρωσσικόν βρίκιον, παρά δε του Μιαούλη η μόνη υπάρχουσα Ελληνική φρεγάτα και μετ' αυτής όλα όσα μετά θυσιών το έθνος είχεν αποκτήσει διά το Ναυτικόν.

Εν τοσούτω των θορύβων αυξανόντων, η κατά του Καποδιστρίου φατρία ενδυναμωθείσα από ολίγους δυσηρεστημένους εναντίον του, εσχεδίασε να ρίψη εφ' ολοκλήρου της Ελλάδος, πένθιμον πέπλον διά της δολοφονίας του, εκτελεστάς του εθνοκτόνου τολμήματος ευρούσα, τους Κωνσταντίνον και Γεώργιον θείον και ανεψιόν Μαυρομιχάλη εκ των προυχόντων της Πελοποννήσου ανδρών, και μάλιστα εξ εκείνων _οι οποίοι είχον συνειθίσει κανένα νόμον να μη σέβωνται, ειμή μόνον τον διατάσσοντα να αποθνήσκωσι πολεμώντες υπέρ πατρίδος._ Όθεν ούτοι, τη 6 πρωινή ώρα της 26 7βρίου 1831, τοποθετηθέντες πλησίον της εξωτερικής θύρας του εις Ναύπλιον ναού του Αγίου Σπυρίδωνος, επερίμενον τον Κυβερνήτην μέλλοντα κατ' εκείνην την ημέραν να πορευθή εις την Θείαν Λειτουργίαν. Τούτον, άμα είδον πλησιάσαντα την θύραν, κτυπήσαντες ο μεν διά πιστολίου εις την κεφαλήν, ο δε διά ξιφιδίου εις την καρδίαν, κατέλιπον άπνουν. Και ο μεν Κωνσταντίνος αν και τραπείς εις φυγήν, εφονεύθη ευθύς υπό του εναντίον του ορμήσαντος λαού, ο δε Γεώργιος ήθελε φονευθή αμέσως υπό του λαού, αν δεν κατέφευγεν εις τον οίκον του Γάλλου Πρέσβεως, παρά του οποίου κατόπιν παρεδόθη εις την Δικαιοσύνην και παρά ταύτης δικασθείς εθανατώθη. Ομοίως δε δικασθέντες και οι άλλοι συνένοχοι, εις ισόβια δεσμά απεφασίσθησαν.

Το λείψανον του Κυβερνήτου εμβαλσαμωθέν και εις κρυσταλλίνην θήκην κλεισθέν, εξετέθη εντός παλατίου τινος του Δημοσίου, εις προσκύνημα κοινόν. Μετά παρέλευσιν έξ ημερών, έγινεν η επίσημος αυτού κηδεία, από του παλατίου κομισθέντος εις τον ναόν της μητροπόλεως, ένθα έμεινεν εναποτεθειμένον εν μέσω θυμιαμάτων και λαμπάδων επί έξ μήνας, όπως παρά του αδελφού του Αυγουστίνου μεταφερθή εις Κέρκυραν. Το Γένος ολόκληρον κατελυπήθη και μετ' αυτού η Ελλάς, ήτις επί έξ μήνας επενθηφόρησε διά την δεινήν συμφοράν η οποία επήλθεν εις αυτήν διά του θανάτου του Κυβερνήτου της. Ευγνώμων και γενναία αύτη, εγίνωσκε το πολύτιμον δώρον το οποίον κατείχεν εις το άτομον του Ιωάννου Καποδιστρίου, το υπερηγάπα, το εξετίμα και εις αυτό και μόνον είχεν εναποθέσει πάσαν ελπίδα αυξούσης ευτυχίας. Την δε λύπην της απέδειξεν όχι μόνον διά της εκλογής του αδελφού του Αυγουστίνου Καποδιστρίου εις την αρχηγίαν αυτής αλλά και διά των πολλών τιμών άς επισήμως απέδωκεν εις τον ένδοξον νεκρόν. Μετά παρέλευσιν έξ μηνών από της πολυκλαύστου ημέρας εκείνης, ο Αυγουστίνος παραιτήσας την Αρχήν ανεχώρησε συγκομίζων το φέρετρον του Κυβερνήτου εις Κέρκυραν, ένθα έφθασε τον Απρίλιον του 1832. Ο τότε Αρμοστής Αδάμ, ίνα μη το λείψανον του αοιδίμου Κυβερνήτου προκαλέση τας συγκινήσεις του Κερκυραϊκού λαού, παρεκάλεσε τους αδελφούς του τεθνεώτος, ίνα η αποβίβασις του λειψάνου εκ του πλοίου γίνη την νύκτα. Τωόντι εν μεσονυκτίω της αυτής ημέρας καθ' ήν έφθασε το πλοίον, αποβιβάσαντες οι αδελφοί τον νεκρόν, συνώδευσαν χωρίς ακολουθίας εις την πλησίον του Μανδουκίου Εκκλησίαν της Υ. Θ. Πλατυτέρας, εις τον περίβολον της οποίας και ετάφη, πλησίον του τάφου του γονέως αυτού και του επιστηθίου φίλου του Μουστοξύδου. Επί του ψυχρού τάφου του καλύψαντος τα οστά αυτού, εισί γεγλυμμέναι αι εξής ολίγαι λέξεις πολλών δηλωτικαί, ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ ΚΥΒΕΡΝΗΤΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ.

Τοιούτος ο Καποδίστριας του οποίου τον ανδριάντα, ανεγείρασα η γενέτειρα, ήδη αποκαλύπτει τιμώσα την αΐδιον μνήμην του μεγάλου ανδρός μεθ' ολοκλήρου του Έθνους, ού τινος ην ο πατήρ και ευεργέτης.

Κατ' Οκτώβριον του 1886.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΕΝΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ

1 Βιογραφικά Σχεδάρια των εν τοις Γράμμασιν, Ωραίαις τέχναις, και άλλοις κλάδοις του κοινωνικού βίου διαπρεψάντων Κερκυραίων από των μέσων της παρελθούσης εκατονταετηρίδος, μέχρις αρχών της ενεστώσης, μετά προσθήκης πλείστων τε και ποικίλων σημειώσεων περί της καταγωγής, του τε φιλολογικού και κοινωνικού αυτών βίου. Τεύχος Α'. Κέρκυρα Τυπογρ. «Ο Κοραής» Ιωσήφ Ναχαμούλη, 1877 (Εις 8.ον μέγα εκ σελ 465 μετά δύο πινάκων των επί Ενετοκρατίας Δημοσίων εν Κερκύρα: Ελληνοδιδασκάλων και Λατινοδιδασκάλων).

2. Φόρος σεβασμού τη μνήμη του αποβιώσαντος Ιππ. Γεωργίου Μαρκορά. Κέρκυρα Τυπογραφείον «ο Κάδμος» Νεοφύτου Καραγιάννη 1878 (Εις 4.ον εις σελ 15).

3. Γεωργίου Προσαλένδου ανέκδοτα χειρόγραφα αφορώντα την κατά το δόγμα της Ορθοδόξου Εκκλησίας βάπτισιν του Αγγλου φιλέλληνος Κόμητος Γυίλφορδ, νυν το πρώτον εκδιδόμενα υπό Λαυρεντίου Σ. Βροκίνη, ταύτα συναρμολογήσαντος και προτάξαντος περί του συγγραφέως ειδήσεις και άλλας σημειώσεις. Εν Κερκύρα Τυπογραφείον «Ο Κοραής» Ιωσήφ Ναχαμούλη. 1879 εις 8.ον μέγ. εκ σελ 168.

4. «ΠΡΟΝΟΜΙΑΚΑ ΠΑΛΑΤΙΝΗΣ ΚΟΜΗΤΕΙΑΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΕΝ ΚΕΡΚΥΡΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΙΣΤ'. ΕΚΑΤΟΝΤΑΕΤΗΡΙΔΑ». Ιστορική Πραγματεία Λ. Σ. Βροκίνη καταχωρισθείσα εν τω «Φιλοπάτριδι» Κερκύρας (Φύλλ υπ' αριθ. 35, 36, 37, 38, 39 και 42.

5. «Η περί τα μέσα της ΙΣΤ'. εκατονταετηρίδος εν Κερκύρα αποίκησις των Ναυπλιέων και Μονεμβασιέων», Ιστορικόν μελέτημα καταχωρισθέν εν τοις υπ' αριθ. 14, 15, 16, 17 και 18 φύλλοις της άλλοτε εν Κερκύρα εκδιδομένης εφημερίδος «Φιλοπάτριδος».

6. Προς την Α. Ε. τον επί των Εσωτερικών Υπουργόν Χ. Τρικούπην, «Σύντομος Έκθεσις περί της καταστάσεως και σημαντικότητος των εν Κερκύρα Αρχείων των πρώην Κυβερνήσεων των Ιονίων Νήσων», συνετάχθη κατ' Απρίλιον 1882 (ταύτης δε μέρος συνεπτυγμένως κατεχωρίσθη εν τω υπ' αριθ. 40 φύλλω 10 10βρίου 1883 του «Φιλοπάτριδος».

7. Βιογραφικά Σχεδάρια των εν τοις Γράμμασιν, Ωραίαις τέχναις και άλλοις κλάδοις του κοινωνικού βίου διαπρεψάντων Κερκυραίων από των μέσων της παρελθούσης εκατονταετηρίδος κτλ μετά σημειώσεων και ειδήσεων. Τεύχος Β'. αφιερωθέν τω Κερκυραίων Δήμω — Νικηφόρος Θεοτόκης — Κέρκυρα Τυπογραφ. «Ο Κοραής» Ιωσήφ Ναχαμούλη 1884 (Όγδοον μέγ. σελ 230).

8. «Περί αρχής και ιδρύσεως της Δημοσίας εν Κερκύρα Βιβλιοθήκης» Ιστορική πραγματεία (ημιτελής) καταχωρισθείσα εν τη «Φωνή» Κερκύρας Φύλλ. υπ' αριθ. 1024 έως 1045, 1048-49-50, 52, 54. (Ιανουαρ. έως 7βρίου 1885).

9. Σύντομος αφήγησις του βίου του ΙΩΑΝΝΟΥ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΟΥ, προς χρήσιν των πολλών συνταχθείσα διά την τελετήν των αποκαλυπτηρίων του ανδριάντος αυτού. Εν Κερκύρα 1880. Τυπογραφείον «Ερμής» εις 4.ον εκ σελ 32.

ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΡΓΑ.

10. Κατάλογος των από συστάσεως της εν Κερκύρα Τυπογραφίας έως του 1821 εκδοθέντων βιβλίων φυλλαδίων και εφημερίδων, μετά διασαφητικών προσθηκών και σημειώσεων εις συμπλήρωσιν της υπό του Κ. Π. Λάμπρου εν τη Χρυσσαλίδι (1860) εκδοθείσης πραγματείας, «Περί της αρχής και προόδου της Τυπογραφίας εν Ελλάδι», προσφωνηθείς τω εν Αθήναις Κυρ. Π. Λάμπρω κατά Νοέμβριον 1882.

11. Βιογραφικόν Μελέτημα περί του κατά την ΙΣΤ'. εκατονταετηρίδα ακμάσαντος Κερκυραίου Λογίου ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΤΟΥ ΕΠΑΡΧΟΥ προσφωνηθέν κατά Νοέμβριον 1884 τω εν Παρισίοις διαπρεπεί λογίω και φιλέλληνι Αιμυλίω Λεγρανδίω.

12. Απάνθισμα Βιογραφικών ειδήσεων περί τινων εκ Κερκύρας Κληρικών και κοσμικών Λογίων του ΙΖ'. αιώνος, προσφωνηθέν κατά Σεπτέμβριον 1886 τω εν Παρισίοις κ. Ε. Legrand.

{τελευταία σελίδα βιβλίου, ξέχωρη διαφήμηση}

ΣΚΕΨΕΙΣ ΕΝΟΣ ΛΗΣΤΟΥ,

Ή

Η ΚΑΤΑΔΙΚΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ.

ΑΘΗΝΗΣI, ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΝ Δ. ΑΘ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗ. (Oδός Αιόλου αριθ. 33. παρά τη πλατεία της αγίας Ειρήνης).

1861.

**

1) Με τον όρον να πληρώνη κατ' έτος η Επτάνησος εις την Τουρκίαν 75,000 γρόσια.

2) Ούτος βραδύτερα υπηρέτησεν εις την Ελλάδα• υπήρξε δε και αρχηγός ενός μέρους του κατά την εν Ναυπάκτω εκστρατείαν στρατού.

3) Η περί ης ο λόγος έκθεσις ετυπώθη τω 1815 υπό τον εξής τίτλον. Rapport presenté à sa Majesté l' Empereur Alexandre par S. E. M.r le Comte de Capodistria sur les Etablissements de M.r de Fellenberg à Hofwill en Octobre 1814. A. Paris chez I J. Paschoud libraire Rue Mazarine N.o 22.

4) Ολόκληρος η Ελβετία εθρήνησε τον θάνατον του Καποδιστρίου• δημόσιαι δε πράξεις μαρτυρούσι την λύπην ην ησθάνθησαν επί τω θανάτω αυτού οι δημοκρατούμενοι ανεκτίμητοι Ελβετικοί λαοί.

5) Ο αριθμός των Μεγαλοσταύρων με τα οποία ετιμήθη ο Καποδίστριας παρά διαφόρων Βασιλέων «αι εστεμμένων κεφαλών ανήρχοντο εις 17.

6) Κατά τον αυτόν δε χρόνον έλαβε παρά του Βασιλέως της Ισπανίας τον Ιπποτικόν Σταυρόν του τάγματος Καρόλου του Γ'. Και εγένετο μέλος πολλών Ευρωπαϊκών Ακαδημιών.

7) Τάμεσις ποταμός εν τη Μεσημβρινή Βρεταννία όστις περνά διαφόρους πόλεις και το Λονδίνον και εκβάλλει δι' ενός ευρυχώρου στομίου εις την Γερμανικήν θάλασσαν.

8) Προσαρτηθείσης τη Σβεκία κατά τα αποφασισθέντα εις τα εν Βιέννη Συνέδρια.

9) Πόλις της Αυστριακής Σιλεσίας.

10) Πόλις της Αυστριακής Ιλλυρίας, ή και άλλως Laibaca.

11) Ούτος δι' εξόδων του, άμα ελθόντος του Καποδιστρίου εις την Ελλάδα συνέστησε το εν Αιγίνη σχολείον.

12) Ότε συνέβη ο θάνατος του Αλεξάνδρου, δηλαδή κατά Δεκέμβριον του 1825 ο Καποδίστριας ήτο εν Γενεύη. Εκείθεν έγραψε τη 3[15 Φεβρουαρίου 1826 επιστολήν προς τον Ανδρέαν Λουριώτην, αξίαν μελέτης, δια της οποίας ο μέγας πολιτικός εξέφραζε την γνώμην του περί των αρχαίων δανείων της Ελλάδος, ότι αύτη έπρεπε να εγγυηθεί την τήρησιν των υποχρεώσεών της προς τους δανειστάς του α'. και β'.ου δανείου. Εκ της χρονολογίας της επιστολής ταύτης, τυπωθείσης εν τω 17 Τόμ. Πανδώρας Νοεμβρίου 1866, εικάζεται ότι πενταετίαν διέτριψεν εν Ελβετία ο Καποδίστριας, έως δηλαδή του 1820 και ουχί έως του 1825 έτους καθ' ό ετελεύτησεν ο Αλέξανδρος, ως ο Βιογράφος του Καποδιστρίου Λ. Στούρδζας παραχρονίζων, διηγείται, ότι ο Καποδίστριας μετέβη εις Πετρούπολιν προ της εκλογής του εις Κυβερνήτην της Ελλάδος. Ως προς ταύτα, ακολουθούμεν την γνώμην του περί την χρονολογίαν των γεγονότων, ακριβεστέρου του Στούρτζα Βιογράφου του Κυβερνήτου, Βρετού. Παράδοξον πώς ο κατά πάντα ανώτερος των Βιογράφων του Κυβερνήτου Αρλιώτης, ηκολούθησε την γνώμην του Στούρδζα. Άλλως τε και εκ της επιστολής του Καποδιστρίου προς τον Λουριώτην δυνάμεθα να συμπεράνωμεν, ότι ο Καποδίστριας απέλιπε την Γενεύην προ του 1826, ή μάλλον προ της υπογραφής του Πρωτοκόλλου της 4 Απριλίου 1826, και ότι μετά ταύτην επορεύθη εκ Γενεύης εις το ως προς την Ρωσσίαν εγγύτερον τη Ελβετία μέρος, δηλαδή το Λονδίνον.

13) Ugo Foscolo Epistolario Firenze. Le Monnier Vol II σελ. 401 και III σελ 270. Ο Φόσκολος ετελεύτησε τη 14 7[βρίου 1827.

14) Ένεκα της καταστροφής και των σφαγών του Ιμπραΐμη εις Πελοπόννησον, συνεσωρεύθησαν τότε μόνον εις την νήσον Καλάμου πλησίον της Κεφαλληνίας 12,000 ταλαιπωρουμένων Ελλήνων παίδων, γερόντων και γυναικών. Εκεί ήσαν και τα ορφανά του ήρωος Καραϊσκάκη και άλλων της Πελοποννήσου και Στερεάς Ελλάδος οπλαρχηγών.

15) Αι χρονολογίαι κατά Βρετόν.

16) Ούτος εγεννήθη εις Λευκίμμην και απέθανεν εν Κερκύρα το 1842, ετάφη δε εις την Εκκλησίαν Υ. Θ. Ελεούσης εις Ποταμόν.

17) Τα περί των εξ Γραμματέων κεφάλαια μετεφράσαμεν εκ του πονήματος Renseignemens sur la Grèce et sur l'administration du Comte Capodistrias par un Grec κτλ.

18) Fréderic Thiersh De l' état actuel de la Grèce et des moyens d' arriver à sa restauration, σελ. 57. Sect trois: Δεν θεωρούμεν περιττόν να προσθέσωμεν ενταύθα και τας περί των αρετών και της αξίας του Καποδιστρίου ομολογίας του της νέας Ελλάδος Ιστορικού Τρικούπη, ενός των γραμματέων της Επικρατείας επί της εκείνου διοίκησεως διατελέσαντος, όστις λέγει περί του Καποδιστρίου και τας εξής αξίας σημειώσεως λέξεις. «Πολλαί αρεταί εκόσμουν τον άνδρα, σεμνά ήσαν τα ήθη του, ακέραιος ο χαρακτήρ του, και αγαθή η διάθεσίς του, εσέβετο την πάτριον θρησκείαν και ηγάπα να προσφέρη πάσαν Κυριακήν και πάσαν εορτήν πάνδημον αίνεσιν προς τον Θεόν, λιτός, απέριττος και ανεπίδεικτος ο βίος του• χαρίεις και ευπρεπής η ιδιωτική του συμπεριφορά και πανθομολόγητος η αφιλοκέρδειά του. Διέπρεψε μεταξύ των διπλωματών του καιρού του ως οξύνους, φιλόπονος και συνδιαλλάκτης• η γλώσσα του είχε πειθώ και ο κάλαμος του χάριν• ενώ έθελγεν ως φιλομοναρχικός τον Νικόλαον, εγοήτευεν ως φιλοδημοκρατικός τον Λαφαγέτην• ολιγοδάπανος δε ήτον η υπό την άγρυπνον κυβέρνησίν του διοίκησις του τόπου.