Part 2

Αναπόσπαστος του Ζαήμη και της αυτής αείποτε πολιτικής και των αυτών προς όλην την Ελλάδα και προς όλους τους Έλληνας φρονημάτων ήτον ο εξάδελφός του, Ανδρέας Λόντος, υιός εξόχου πατρός, υπό της τουρκικής Αρχής επί δουλείας αποκεφαλισθέντος· είχε χαρακτήρα όλως ιπποτικόν· πολλάκις εξετρέπετο εις άτοπα, αλλ', ως αγαθός, πάντοτε επροθυμείτο να εξιλεόνη όσους επίκραινε, ή να ικανοποιή όσους έβλαπτεν· απεχόμενος δε συνήθως των πολιτικών ησπάζετο τον στρατιωτικόν βίον· ώστε της δυάδος ταυτής ο μεν Ζαήμης δικαίως εθεωρείτο ο νους, ο δε Λόντος ο βραχίων. Οι δύο δε ούτοι άνδρες διά την παντοτεινήν ομοφροσύνην των ωνομάζοντο δι' ενός και του αυτού ονόματος· «οι Ανδρέαι».

Όσον διέπρεπεν ο Ζαήμης μεταξύ των πολιτικών, τόσον ο Κολοκοτρώνης, γόνος και απόγονος τουρκομάχων και μαχίμων ανδρών, διέπρεπε μεταξύ των πολεμικών· νέος ων έμαθε τα κοινά γράμματα και, εις ένδειξιν της διαθέσεώς του προς ους και περί ων έγραφε κατά τας επί της επαναστάσεως εκστρατείας του, συνείθιζε διαφοροτρόπως να υπογράφη το αρκτικόν στοιχείον του χριστιανικού ονόματός του, το Θ· μέγα μεν αγανακτών ή οργιζόμενος, μικρόν δε ιλαρώς ή φιλικώς διακείμενος· αγρίαν είχε την όψιν, αλλ' ήμερον την καρδίαν· ευφυώς εξηγείτο διά παραβολών και μύθων· πολλή η προς αυτόν υπόληψις του λαού της Πελοποννήσου, και πατρική η περί του λαού τούτου φροντίς του· είτε ως κλέπτης είτε ως αρματωλός περιπλανώμενος εν Πελοποννήσω, ή υπό ξένην εν τη Επταννήσω υπηρετών σημαίαν, κατά νουν είχε την ελευθερίαν της πατρίδος και απεποιείτο να στρατεύη εις τόπους όθεν δεν εδύνατο να βλέπη τα βουνά του· ούτε εν ταις επιτυχίαις του υψηλοφρίνει ούτε εν ταις αποτυχίαις του εταπεινούτο· κατηγορείτο ως μηδέποτε εκστρατεύσας πέραν του ισθμού, αλλά πολλούς πολλάκις απέστειλεν εις αντίληψιν των εκεί αγωνιζομένων· έρρεπεν εις ταραχάς και ηγάπα ως ουδείς των πολεμικών ν' αναμιγνύεται εις τα πολιτικά, εν οίς ουδέποτε ευδοκίμησεν, αγόμενος διά την άγνοιάν του, αν και νουνεχής, υπό ιδιοτελών και δοκησισόφων· μικράν επί τω θανάτω του αφήσας περιουσίαν, αν και ολιγοδάπανος, έψευσε την κοινήν δόξαν, ότι αγνάς αρπαγής δεν είχε τας χείρας. Δύο ήσαν, έλεγε, τα κατορθώματά του επί του αγώνος· συνείθισε τους χωρικούς της Πελοποννήσου να μη φεύγωσι βλέποντες Τούρκους και νικώμενοι να μη προσκυνώσι. Τοιαύτη ήτον η εν τη συνελεύσει υπερισχύουσα και εν ομοφροσύνη εργαζομένη τριανδρία.

Τα δε κύρια έργα της συνελεύσεως ήσαν η αναθεώρησις του συντάγματος και ο της Ελλάδος και Πύλης συμβιβασμός διά ξένης μεσιτείας. Ο καιρός και η πείρα απέδειξαν, ότι το σύνταγμα είχεν ανάγκην μεταρρυθμίσεως, και το κύριον ελάττωμά του ήτον η επέμβασις της βουλής εις την εκτέλεσιν των νόμων, και η εξ αιτίας της επεμβάσεως χαλάρωσις της νομοτελεστικής δυνάμεως· η δε τοιαύτη επέμβασις, επιζήμιος εν καιρώ ειρήνης, κατήντα θανατηφόρος εν καιρώ πολέμου.

Προ της ενάρξεως της συνελεύσεως εδημοσιεύθη σχέδιον αναθέτον διά τας δεινάς περιστάσεις του καιρού εκείνου πάσαν εξουσίαν, εκτός της δικαστικής, εις προσωρινήν τριμελή επιτροπήν ενεργούσαν τα καθήκοντα των υπουργών δι' ενός γενικού γραμματέως, εκδίδουσαν ψηφίσματα τόπον επέχοντα προσωρινώς νόμων, καταργούσαν τους πολυαρίθμους επάρχους, διοικούσαν διά τεσσάρων υπαλλήλων Αρχών την στερεάν Ελλάδα, το Αιγαίον, την Πελοπόννησον και την Κρήτην, και αυτήν και μόνην φροντίζουσαν εσωτερικώς και εξωτερικώς τα εις σωτηρίαν και ευημερίαν της πατρίδος. Το σχέδιον απήτει και την αποκοίμισιν του συντάγματος μέχρις ου ετελεύτα συνήθως ο ετήσιος πόλεμος, και ώριζε την επάνοδον των πληρεξουσίων εις επανάληψιν των εργασιών των κατά τον νοέμβριον. Το σχέδιον τούτο εγένετο αφορμή πολλών σκέψεων και λόγων καθ' όν καιρόν εδημοσιεύθη, αλλά δεν ηύρε πολλούς των πληρεξουσίων υπερασπιστάς. Την 6 απριλίου ήρχισεν η συνέλευσις τας τακτικάς εργασίας της υπό την προεδρίαν του Πανούτσου Νοταρά εις διαρρύθμισιν της πολιτείας επί τη βάσει του αντιπροσωπικού συστήματος· αλλά, προτού προχωρήση, έμαθεν ό,τι προείδεν ο σχεδιογράφος, την ψυχορραγίαν του Μεσολογγίου (α) Η είδησις αύτη κατεθορύβησε την συνέλευσιν· τα σπουδαία έργα της απήτουν αταραξίαν νοός και βαθείας σκέψεις, και ήδη ο κίνδυνος επέκειτο. Είδεν ότι η σωτηρία της πατρίδος απήτει δικτάτορα, ή, εν ελλείψει αυτού, δικτατορίαν. Υπό το κράτος τοιούτων περιστάσεων παρεδέχθη την εν τω σχεδίω δημοσιευθείσαν περί δικτατορικής κυβερνήσεως γνώμην, ήτησε τον γράψαντα την ανάπτυξίν του ως προς την κατά τας επαρχίας εφαρμογήν του, και ώρισε την διάρκειαν της Αρχής ταύτης μέχρι τέλους σεπτεμβρίου· αλλά παρεμόρφωσε το σχέδιον χάριν φιλοτιμιών και προσωπικών συμφερόντων. Τα τρία κατ' αυτό μέλη της νέας κυβερνήσεως έγειναν πέντε, τα πέντε επτά, τα επτά εννέα και τα εννέα ένδεκα· ώστε η πολυμέλειά της εχαλάρωσε την ενέργειάν της· εψηφίσθησαν δε μέλη της νέας κυβερνήσεως ο Ανδρέας Ζαήμης, ο και πρόεδρος, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, ο Αναγνώστης Δηληγιάννης, ο Γεώργης Σισίνης, ο Δημήτρης Τσαμαδός, ο Ανδρέας Χατζή-Αναργύρου, ο Αναγνώστης Μοναρχίδης, ο Ανδρέας Ίσκος, ο Σπυρίδων Τρικούπης, ο Ιωάννης Βλάχος και ο Παναγιώτης Δημητρακόπουλος· δεν συμπαρελήφθη εις την νέαν κυβέρνησιν ο Κωλέττης, και ένεκα τούτου διελύθη η Πελοποννησίων και Κωλεττικών ένωσις, ην χλευάζουσα η δημοσιογραφία απεκάλει προσφυώς λυκοφιλίαν. Παρηγκωνίσθη και ο Μαυροκορδάτος, δυσπιστούντων προς αυτόν των εν δυνάμει.

Ως αν δεν ήρκουν δε ουδ' ένδεκα μέλη εις κατάρτισιν κυβερνήσεως, κατέστησεν η συνέλευσις άλλην δεκατριμελή επιτροπήν καλέσασα αυτήν «επιτροπήν της συνελεύσεως», εις ην ανέθεσε την εκ νέου συγκάλεσιν των αυτών πληρεξουσίων περί τα τέλη σεπτεμβρίου, την επεξεργασίαν των λογαριασμών του υπουργείου της οικονομίας, του εθνικού ταμείου, και της επί του δανείου εν Λονδίνω επιτροπής, την αντικατάστασιν των μελών αυτής, και προ πάντων την περί συμβιβασμού του ελληνικού έθνους και της Πύλης διαπραγμάτευσιν διά του εν Κωνσταντινουπόλει Άγγλου πρέσβεως υπό τους εξής όρους.

Να μη έχωσιν οι Τούρκοι μόνιμον κατοικίαν εν Ελλάδι.

Να εγκαταλείψωσι τα υποχείριά των φρούρια.

Να μη αναμιγνύεται η Πύλη ούτ' εκ πλαγίου ούτε κατ' ευθείαν εις την εσωτερικήν κυβέρνησιν της Ελλάδος, πολιτικήν ή εκκλησιαστικήν.

Να έχη η Ελλάς τα εις εσωτερικήν και εξωτερικήν ασφάλειαν του κράτους αναγκαία στρατεύματα και την εις υπεράσπισιν του εμπορίου αναγκαίαν ναυτικήν δύναμιν.

Να λάβωσιν απαραλλάκτως τα αυτά δικαιώματα και την αυτήν τύχην η Πελοπόννησος, η Ανατολική και Δυτική Ελλάς, το Αιγαίον και η Κρήτη· να λάβωσι δε τα αυτά δικαιώματα (καθ' όσον όμως τούτο ήτο κατορθωτόν) και όσα άλλα μέρη έλαβαν όπλα, ή συνηνώθησαν μετά της ελληνικής κυβερνήσεως.

Να έχωσιν οι Έλληνες σημαίαν και το δικαίωμα του αποστέλλειν και δέχεσθαι διπλωματικούς πράκτορας και κόπτειν νόμισμα.

Να υπόκηται η Ελλάς, ως υποτελής τω σουλτάνω, εις ετήσιον φόρον, ή να πληρώση άπαξ χρηματικήν τινα ποσότητα εις παντοτεινήν απαλλαγήν αυτού.

Να γένη ανακωχή, αρξαμένης της διαπραγματεύσεως.

Να εγγυηθή η μεγάλη Βρεττανία τον συμβιβασμόν.

Να δύναται η επιτροπή να τροπολογή τας ανωτέρω προτάσεις έχουσα υπ' όψιν την πλειοτέραν ωφέλειαν της Ελλάδος, φυλαττομένων όμως πάντοτε αμετατρέπτων των πέντε πρώτων άρθρων, και να επικαλεσθή και άλλην αυλήν ή και όλας, αν η διά του Άγγλου πρέσβεως διαπραγμάτευσις απετύγχανεν.

Απρίλιος Και αύται μεν ήσαν αι οδηγίαι, ας υπέγραψεν η συνέλευσις την 12 απριλίου· την δε 14 υπέγραψεν επιστολήν προς τον εν Κωνσταντινουπόλει πρέσβυν της Αγγλίας δίδουσα την περί της προκειμένης διαπραγματεύσεως απαιτουμένην πληρεξουσιότητα.

Εν ώ δε κατεγίνετο εις τον συμβιβασμόν διά της μοναδικής μεσιτείας της Αγγλίας, ανεγνώσθη επί συνεδριάσεως διαμαρτύρησις του Δημητρίου Υψηλάντου κατά της περί του συμβιβασμού πράξεως, ως παρανόμου και ανθελληνικής. Αγανακτήσασα η συνέλευσις επί τη διαμαρτυρήσει ενός πολίτου κατά της ομοφώνου αποφάσεως όλου του έθνους εστέρησε διά ψηφίσματός της τον διαμαρτυρηθέντα παντός πολιτικού δικαιώματος και τον απέκλεισε πάσης στρατιωτικής υπηρεσίας.

Εκτός δε της συστάσεως των δύο επιτροπών, η συνέλευσις εψήφισε δάνειον εκατόν χιλιάδων διστήλων εις μισθούς και τροφάς του στόλου, εις εφοδιασμόν της φρουράς του Μεσολογγίου, εις επισκευήν του φρουρίου, και εις τροφήν των έξωθεν αυτού συγκροτηθησομένων στρατευμάτων· παρήγγειλε δε να διαπραγματευθή τα δάνειον τούτο εν τω ιονίω κράτει και αποδοθή μετά δύο έτη· διέταξε τα δέοντα και περί αυξήσεως του τακτικού στρατού· επεκύρωσε τα δύο εν Αγγλία δάνεια· απαγόρευσε πάσαν εκποίησιν εθνικής γης, και ηκύρωσε την ήδη κατά παράβασιν του Λβ' ψηφίσματος της εν Άστρει εθνικής συνελεύσεως εις εφοδιασμόν του Μεσολογγίου και εις αποστολήν ναυτικής δυνάμεως προς αντίληψίν του γενομένην, αποζημιουμένων των αγοραστών· εσύστησε πενταμελή πλημμελειοδικείου επιτροπήν, και εψήφισε τα περί αποζημιώσεων των ναυτικών νήσων και βραβεύσεως των κατά γην και θάλασσαν αγωνισθέντων ναυάρχων, πλοιάρχων, στρατηγών και οπλαρχηγών.

Εις άκραν παράλυσιν είχαν καταντήσει τω καιρώ εκείνω οι τακτικοί. Μετά την εις τας νήσους καταφυγήν των διεβιβάσθησαν εις Αθήνας· άλλα μη ευρόντες καλήν υποδοχήν παρά τω εκεί ισχύοντι Γκούρα, τω άλλοτε φανέντι φιλοτακτικώ και ήδη παρρησία αντενεργούντι, απήλθαν εις Σαλαμίνα στερούμενοι των αναγκαίων. Εγκατέλειψαν την υπηρεσίαν και την Ελλάδα πολλοί ξένοι αξιωματικοί, εν οίς και ο πολλά εις εξάσκησιν του ιππικού μοχθήσας Ρεϋνόλδος, ον αντικατέστησεν ο εκ Πορτουγαλλίας Αλμέιδας· η κακοβουλία δεν εφείσθη ουδ' αυτού του Φαβιέρου επί της τελευταίας εκστρατείας και αποτυχίας του τακτικού, και οι μεν τον κατηγόρουν ως ασυλλογίστως και ριψοκινδύνως εκστρατεύσαντα, οι δε τον εσυκοφάντουν ως διανοούμενον την δι' ελληνικών αιμάτων υποταγήν της Ευβοίας εις την πατρίδα του· τον εσυκοφάντουν δε ως τοιούτον καθ' όν καιρόν, πολλών Ελλήνων γαλλιζόντων, ο Φαβιέρος ουδ' εις αυτών ουδ' εις του Ρόσχου τα σχέδια ανεμιγνύετο· αγανακτών δ' επί τοις λεγομένοις, και μεμφόμενος την κυβέρνησιν ως μη εκτελέσασαν όσα έδει υπέρ του τακτικού, παρητήθη της υπηρεσίας· αλλά το νομοτελεστικόν, ούτινος η εξουσία ήτον εν τω τελειούσθαι, δεν εδέχθη την παραίτησιν. Η δε συνέλευσις τον εκάλεσεν εις Επίδαυρον, τον ήκουσεν επί συνεδριάσεως απολογούμενον, τον εδικαίωσε, τω απέδωκε τας ευχαριστίας της και τον έπεισε ν' ανακαλέση την παραίτησιν του· την δε 16 απεπεράτωσε τα έργα της (β).

Η δε αρτισύστατος κυβέρνησις εφρόντισε να εμβάση εις Ναύπλιον προ της εκεί μεταβάσεώς της στρατιωτικήν δύναμιν υπό τον Γενναίον υποπτεύουσα τον φρούραρχον Φωτομάραν, και την 18 εισήλθε και αύτη· αλλ' απεποιήθη πάσαν πομπώδη υποδοχήν, ως πενθηφορούσης της Ελλάδος επί τη πτώσει του Μεσολογγίου, αν και σεμνυνομένης εφ’ οις η φρουρά του εμεγαλοπραγμόνησε (γ). Διώρισε δε και γενικόν γραμματέα τον Ζωγράφον.

Ουδέποτε κυβέρνησις της Ελλάδος ευρέθη έχουσα εν μέσω τόσω δεινών περιστάσεων τόσω μικρούς πόρους· το δάνειον εξηντλήθη· 60 μόνον γρόσια ευρέθησαν εν τω ταμείω· η Πελοπόννησος και όλη η στερεά Ελλάς, υπό την μάχαιραν του εχθρού ή υπό την φθοροποιάν χείρα του στρατιώτου και την φιλάρπαγα του τοπάρχου, ουδεμίαν έδιδαν πρόσοδον· μόνον το Αιγαίον, μη πάσχον όσα έπασχαν τα άλλα μέρη του κράτους, και ευαγωγότερον, υπέσχετο χρηματικήν τινα βοήθειαν. Εις κορύφωσιν δε των δεινών, εξ ών περιεστοιχίζετο η διοικητική επιτροπή, υπερεπερίσσευσε και η εξωτερική ραδιουργία, ήτις, ευρούσα λαβήν την περί προστασίας πράξιν και την αίτησιν της αγγλικής μεσιτείας, κατέκρινε παρρησία την αγγλοφρονούσαν κυβέρνησιν ως προδώσασαν την πατρίδα, και ενήργει διά θεμιτών και αθεμίτων τρόπων την πτώσιν της εξ αυτής της συστάσεώς της.

Εν τούτοις ήλθεν η απάντησις του δουκός της Αυρηλίας, εν είδει υπομνήματος του στρατηγού Ρουμινή, λέγουσα, εις λύσιν των τεσσάρων ερωτήσεων, ότι δεν θα παρωργίζοντο αι Δυνάμεις επί τη εκλογή, καταλλήλου ηγεμόνος της Ελλάδος· ότι η συναίνεσις του εκλεχθησομένου ηγεμόνος εκρέματο εκ της θέσεως αυτού και του ελληνικού έθνους καθ' όν καιρόν θα εγίνετο η εκλογή· ότι το γαλλικόν σύνταγμα ήτο το καταλληλότερον· και ότι εν τη παρούση καταστάσει των πραγμάτων εν Ελλάδι ο συγγενής του νέου ηγεμόνος βασιλεύς όχι μόνον δεν θα εβοήθει τους Έλληνας, αλλ' ίσως θα ηναγκάζετο και ν' αποδοκιμάση την εκλογήν προς απόδειξιν, ότι παρά γνώμην του αύτη εγένετο· το διεξοδικόν δε τούτο υπόμνημα περιείχε και υγιείς συμβουλάς (δ).

Εμάστιζε την ελληνικήν θάλασσαν η πειρατεία. Η κυβέρνησις ώφειλε να παύση το κακόν. Υπέφερεν εξ αιτίας αυτού το ελληνικόν εμπόριον και το των άλλων εθνών και προ της επαναστάσεως· και το κύριον έργον του οθωμανικού στόλου, εκπλέοντος άλλοτε τακτικώς κατ' έτος εις το Αιγαίον, ήτον η εξάλειψις της πειρατείας. Αρξαμένης δε της επαναστάσεως, το κακόν τούτο δεν ανεφάνη δι' όλης τριετίας· δεν ανεφάνη ουδ' ότε κατεστράφησαν αι Κυδωνιαί και η Χίος, καθ' ήν περίστασιν τόσοι ναύται έπεσαν εις δεινήν αμηχανίαν· και οι μεν αυτών καταφυγόντες τήδε κακείσε, οι δε πλείστοι εις Ψαρά, επορίζοντο γλίσχρως αλλά τιμίως τα προς το ζην· μετά την καταστροφήν δε της Κάσσου και των Ψαρών η πειρατεία εγένετο πόρος των παθόντων. Εις εξάπλωσιν αυτής συνήργησεν όχι ολίγον και η αναιδής και αντιχριστιανική χρήσις της σημαίας τινών χριστιανικών Δυνάμεων εις υπηρεσίαν των αγωνιζομένων Τούρκων επί καταστολή των Ελλήνων, κινήσασα την αγανάκτησιν πάντων των πολιτών της Ελλάδος. Και η κυβέρνησις και αι περιπλέουσαι το Αιγαίον ναυτικαί μοίραι των ξένων Δυνάμεων επροθυμήθησαν πάντοτε εις παύσιν της πειρατείας, αλλ' εις μάτην εκοπίασαν· το δε βδελυρόν τούτο επιτήδευμα εξησκείτο και υπό την πολεμικήν της Ελλάδος σημαίαν και υπό καταγωγικά έγγραφα. Η διοικητική επιτροπή, περί πολλού ποιουμένη την ανάκτησιν της πεσούσης υπολήψεως του έθνους και την υπεράσπισιν της υπό ουδετέραν σημαίαν ναυτιλίας, απεφάσισεν, αν και στερουμένη παντός πόρου, ν' απαρνηθή και αυτά τα επί της θαλάσσης νόμιμα δίκαιά της· τούτου χάριν ηκύρωσε τα καταγωγικά έγγραφα και εξέδωκε την 2 μαΐου αυστηροτάτας και τελεσφόρους εις παύσιν της πειρατείας διαταγάς.

Εν τούτοις επανήλθεν εις Ελλάδα ο απελθών εις Αγγλίαν Γόρδων, φέρων λίρας στερλίνας 14,000, εκ των απομειναρίων του δευτέρου δανείου, εξ ών εδόθη το τεταρτημόριον εις χρήσιν του τακτικού. Θαρρυνθείς ο Φαβιέρος διά της χορηγίας ταύτης και διά της αξιεπαίνου διαγωγής της συνελεύσεως, ανεκάλεσεν υπό τας σημαίας εις Άριαν, όπου και εσκήνωσε, τους σκορπισθέντας τακτικούς, συμπαρέλαβε το εν Ναυπλίω δεύτερον τάγμα, μετέφερεν εις το αυτό χωρίον τους εν Σαλαμίνι, εκάθηρε τον επιβουλευόμενον την αρχηγίαν του Ρόδιον και τους ομόφρονάς του αξιωματικούς, και ησχολήθη μετ' ακαμάτου ζήλου εις την εκ νέου διοργάνωσιν του πολλά παθόντος τακτικού.

1826

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΞΑ'.

&Αι Σπέτσαι, και η Ύδρα επαπειλούνται υπό του εχθρού. — Καταβολαί εις στρατολογίαν. — Αποβίωσις του Π. Πατρών — Μετάβασις της κυβερνήσεως εις τον θαλασσόπυργον του Ναυπλίου. — Επάνοδος Ιβραήμη εις Πελοπόννησον και παθήματα των εν τη επαρχία Καλαβρύτων. — Ο Κολοκοτρώνης στρατολογών. — Εκστρατείαι Ιβραήμη εις Μάνην και εις άλλα μέρη.&

ΜΕΤΑ δε την πτώσιν του Μεσολογγίου εφημίζετο ότι ο εχθρός εμελέτα να κινηθή κατά Σπετσών και Ύδρας εις εξόντωσιν των δύο εστιών της ναυτικής δυνάμεως της Ελλάδος. Ομαλή και πανταχόθεν βατή ούσα η νήσος των Σπετσών θα εκινδύνευεν εκ πρώτης προσβολής· τραχεία δε και εκ φύσεως οχυρά η της Ύδρας θ' αντείχεν έχουσα τον απαιτούμενον αριθμόν ανδρών προς υπεράσπισιν· διά τούτο εις ασφάλειαν των κατοίκων της πρώτης και εις ένωσιν όλης της ναυτικής δυνάμεως και ενδυνάμωσιν της δευτέρας η κυβέρνησις εθεώρησεν αναγκαιοτάτην την μετοίκισιν των Σπετσιωτών εις Ύδραν, και έστειλεν εις Σπέτσας τον πρόκριτον αυτών και μέλος αυτής Ανδρέαν Χατσή-Αναργύρου επί τω σκοπώ τούτω. Ο σκοπός ευωδώθη, η υπάρχουσα αντιζηλία και διαίρεσις των νησιωτών εξηλείφθη ενώπιον του κινδύνου και εδόθη το εν Ύδρα Καμίνι, παραθαλάσσιον της πόλεως προάστειον, εις κατοικίαν των μετοίκων. Προθυμίαν πολλήν έδειξαν να μεταβώσιν εις Ύδραν προς υπεράσπισιν και Κρανιδιώται και Ποριώται· έσπευσε να στείλη και η κυβέρνησις στρατεύματα· τη επιμόνω δε αιτήσει των προκρίτων της νήσου είχε διαβιβάσει και ο Φαβιέρος μέρος του τακτικού ως είρηται.

Κατ' εκείνον τον καιρόν έφθασαν εις Ναύπλιον οι οπλαρχηγοί και στρατιώται της ενδόξου φρουράς του Μεσολογγίου συνέρρευσε μέγα πλήθος και άλλων στρατιωτών, ώστε η πρωτεύουσα κατέστη αληθές στρατόπεδον και θέατρον καθ' ημέραν αταξιών. Η κυβέρνησις κατεγίνετο ν' απαλλάξη των δεινών τούτων την πόλιν, να καταστήση χρησίμους τόσους στιβαρούς βραχίονας και να περιθάλψη την γυμνήν και ανυπόδητον φρουράν του Μεσολογγίου κινήσασαν τους πάντας εις θαυμασμόν διά τα ανδραγαθήματά της και εις συμπάθειαν διά τα παθήματά της. Αλλ' η απορία του ταμείου παρέλυεν όλας τας προσπαθείας της. Ο φιλελληνισμός καλή τύχη της Ευρώπης και της Αμερικής εκορυφώθη, πεσόντος του Μεσολογγίου, εγέμιζε τας κενάς του δημοσίου αποθήκας τροφών, και η κυβέρνησις είχε πώς να θρέψη τους απόρους, αλλά δεν είχε πώς άλλως να τους οικονομήση· προς τούτο εκάλεσεν εις εκούσιον έρανον τους εν Ναυπλίω. Η φωνή της ήχησεν εις ώτα ακουόντων συνήλθαν οι πολίται εις την πλατείαν της πόλεως· ο διδάσκαλος Γεννάδιος εξιστόρησεν εις επήκοον πάντων την δεινότητα των περιστάσεων, την παντελή του ταμείου αχρηματίαν, την δεινήν της κυβερνήσεως αμηχανίαν εις εκστράτευσιν τόσων γενναίων ανδρών, και συνεισέφερε πρώτος αυτός οκτώ λίρας στερλίνας, ό εστιν ό,τι είχε· συνεκινήθησαν όλοι οι περιεστώτες ιδόντες την γυμνότητα των υπέρ αυτών τόσα παθόντων και την πατρίδα δοξασάντων, και αμιλλώμενοι τις να φανή ελευθεριώτερος, οι μεν κατέθεσαν χρήματα και άλλα πολύτιμα είδη, πολλοί δε, εν οίς και ο Υψηλάντης, επρόσφεραν τα χρυσά και αργυρά όπλα των. Την ακόλουθον δε ημέραν εγένετο πάλιν λόγος επί της πλατείας περί συλλογής των ιδιωτικών ίππων, και πρώτος ο πρόεδρος της κυβερνήσεως Ζαήμης επρόσφερε τους εν τη φάτνη του, και το παράδειγμα αυτού εμιμήθησαν αριζήλως οι λοιποί ιπποτρόφοι. Τοιουτοτρόπως και αι κατεπείγουσαι της πατρίδος ανάγκαι διά της αυτοπροαιρέτου ταυτής συνεισφοράς οπωσούν εθεραπεύθησαν, και ίλη εκ του προχείρου εσυστήθη. Εν ώ δε ενηργούντο ταύτα εν Ναυπλίω, η κυβέρνησις ηναγκάσθη να καταφύγη και εις διά πειθούς ή και βίας πραγματοποίησιν δανείου εν τη λοιπή επικρατεία, και έστειλεν επί τούτω εισπράκτορας και δύναμιν.

Κατ' εκείνας τας ημέρας απέθανεν εν Ναυπλίω ο Π. Πατρών Γερμανός, θύμα της επικρατούσης λοιμικής νόσου. Όλη η δόξα του πρωταγωνιστού τούτου ανέτειλε και έδυσε ταις πρώταις ημέραις της επαναστάσεως.

Η τόση δε συρροή στρατευμάτων εν Ναυπλίω και αι ακατάπαυστοι απαιτήσεις αυτών εμπόδιζαν την κυβέρνησιν να σκέπτεται και να ενεργή όπως απήτουν αι δειναί περιστάσεις, και την ηνάγκαζαν να μεθεδρεύση εις μέρος ησυχώτερον και ασφαλέστερον· συνέπεσεν απροσδοκήτως και άλλο κακόν απαιτούν τούτο. Η κυβέρνησις, εισελθούσα εις Ναύπλιον, επεκύρωσεν ως φρούραρχον τον Φωταμάραν· αλλ' η φρουρά του Παλαμηδίου, υποκινηθείσα διά ραδιουργιών, απεστάτησεν αίφνης κατά του αγαθού αλλ' ανικάνου τούτου αρχηγού της, και αυτόν τον μεν έξωσε, παρέδωκε δε το φρούριον εις χείρας του Γρίβα αντιπολιτευομένου την ενεστώσαν κυβέρνησιν. Διά τους λόγους τούτους μετέβη η κυβέρνησις την 16 Ιουνίου προσωρινώς εις τον θαλασσόπυργον Ναυπλίου, όπου ο πρόεδρος και άλλα μέλη αυτής εξ αιτίας των επικρατούντων φόβων ημερονυκτέρευαν.

Μετά δε την άλωσιν του Μεσολογγίου ο μεν Ιβραήμης επανήλθεν εις Πελοπόννησον, ο δε Κιουταχής ητομάζετο να στρατεύση εις Αθήνας· απέπλευσαν δε και οι εχθρικοί στόλοι ο μεν βυζαντινός εις Κωνσταντινούπολιν, ο δε αιγύπτιος εις Νεόκαστρον και εκείθεν εις Αλεξάνδρειαν.

Φθάσας δε ο Ιβραήμης εις Πάτρας διέταξε τον περιφερόμενον την επαρχίαν της Γαστούνης Δελή-Αχμέτην να επανέλθη εκεί· αυτός δε, παραλαβών την φρουράν των Πατρών ανέβη αμαχητί εις την πόλιν των Καλαβρύτων, όπου δεν ηύρε ψυχήν, και κατακαύσας αυτήν εστράτευσεν εις Κλοκινοχώρια.