Part 5

«Μόλις ανεφάνησαν τα πρώτα συμπτώματα της αποστασίας κατά την Μολδοβλαχίαν, και η Ρωσσία έσπευσε να κηρύξη παρρησία πόσον κατέκρινε τους πρωταιτίους, και να προτρέψη την Πύλην εις κατάπαυσιν του κακού επί τω εμφανισμώ του. Η αρχή και οι πρόοδοι του εφαίνοντο επίσης επίφοβοι. Η Πύλη δεν εδύνατο να παραγνωρίση, τα αίτια τοιαύτης πολιτικής. Την ύπαρξιν της Οθωμανικής αυτοκρατορίας η Ρωσσία εθεώρει ως έν των εις διατήρησιν και παγίωσιν της ευρωπαϊκής ειρήνης στοιχείων· διά τούτο ώφειλε να καταδικάση παν επιχείρημα τείνον εις βλάβην αυτής· ώφειλε δε να πράξη τούτο έτι μάλλον ως Δύναμις πάντοτε ειλικρινής και πάντοτε αφιλοκερδής προς επικράτειαν, ην παρεκίνει προ πέντε ετών να περιστοιχισθή υπό των εγγυήσεων, ας παρέχει η ακριβής τήρησις των συνθηκών και η έλλειψις πάσης αφορμής διενέξεων. Η Ρωσσία έσπευσε να τη προσφέρη και την φιλικήν σύμπραξίν της (λ), ης και η ωφέλεια δεν ήτον αμφίβολος, και το αποτέλεσμα τοιούτον, ώστε να περιστείλη πάραυτα το μίασμα της επαναστάσεως και να προλάβη τα μεγάλα δυστυχήματα όσα έπαθεν ο λαός της Μολδοβαχίας, όστις δεν έπαυσε δίδων αποδείξεις αθωότητος και πίστεως. Κατά την γνώμην της Ρωσσίας η δύναμις των όπλων ήτον η μόνη ικανή ν' απαλλάξη, τας δύο ηγεμονείας από των ταραξάντων την εσωτερικήν των ησυχίαν αλλ' η δύναμις αύτη έπρεπε να έχη σωτήριον σκοπόν· έπρεπε να χρησιμεύση εις ενίσχυσιν των νόμων και να τεθή υπό οδηγίαν συντελούσαν εις επανόρθωσιν τον τόπου και υπό το κράτος των συνθηκών, εφ' ων σαλεύει το δημόσιον δίκαιον της Μολδοβλαχίας και όχι ποτέ υπό τας σημαίας του φανατισμού· ουδ' έπρεπε να συντελέση εις θεραπείαν των εκ φανατισμού παθών. Ελυπήθη εις άκρον η Ρωσσία, διότι ολιγώρησε τας περί τούτου προτάσεις της η Πύλη, δείξασα ότι δεν ησθάνετο πόσον τη χρησίμευε να καταπαύση τας ταραχής ανεπιστρεπτί, και μη προϊδούσα ότι δι' ου παρεδέχθη συστήματος θα εκίνει υπέρ των προσβαλόντων την εξουσίαν της τα αισθήματα, δι' ων τιμώνται όλοι οι λαοί, αισθήματα θρησκείας, πατρίδος και συμπαθείας, άτινα εμπνέει έθνος πεσόν εις εσχάτην απόγνωσιν. Ό,τι προ παντός άλλου εφοβείτο ο αυτοκράτωρ ήτο μήπως η Πύλη ενισχύουσα δια της διαγωγής της το επιχείρημα των προταιτίων της επαναστάσεως, ενομιμοποίει την εξ ανάγκης ένοπλον αντίστασιν εις αποτροπήν του παντελούς αφανισμού του ελληνικού λαού και της θρησκείας, ην πρεσβεύει. Οι φόβοι του αυτοκράτορος επραγματοποιήθησαν. Αι επαρχίαι, όπου εφάνησαν εσχάτως τα πρώτα πολεμικά κινήματα κατά της τουρκικής εξουσίας, έγειναν και άλλοτε θέατρον τοιούτων κινημάτων αλλ' ουδέποτε η κυβέρνησις εξόπλισε κατά των κατοίκων των τόπων εκείνων όλους τους υπηκόους της Μουσουλμάνους εν ονόματι της κινδυνευούσης θρησκείας των. Κίνδυνοι όχι ολιγώτερον δεινοί ηπείλησαν άλλοτε την Πύλην καθ' ους μάλιστα καιρούς εξωτερικοί πόλεμοι απεκαθίστων δεινοτέραν την θέσιν της· και όμως ουδέποτε εν τη οθωμανική αυτοκρατορία γενική προγραφή έπεσεν επί ολόκληρον έθνος, ούτε τόσον αναισχύντως εξυβρίσθη η χριστιανική θρησκεία. Δεν υπήρχε κατ' ευτυχίαν (μ) παράδειγμα, ότι πατριάρχης της ανατολικής εκκλησίας υπέφερε φρικτόν θάνατον επί του τόπου όπου ιερούργει, και εν ημέρα, ην όλος ο χριστιανικός κόσμος τιμά, και μάλιστα εν ώ ο ιερός ποιμήν επλήρωσε το μέτρον της πίστεως και της υποταγής προς την τουρκικήν εξουσίαν· δεν είδεν άλλοτε η Ευρώπη τεθλιμμένη όλους τους πνευματικούς και κοσμικούς προϊσταμένους χριστιανικού έθνους, μάλιστα τους μεγάλας υπηρεσίας προσενεγκόντας τη οθωμανική Πύλη, αποθνήσκοντας υπό την χείρα του δημίου, τα λείψανά των εξυβριζόμενα, τας οικογενείας των αναγκαζομένας να φεύγωσιν εκ της γης των συμφορών, και τας ιδιοκτησίας αφανιζομένας. Δεν είδε προ τεσσάρων αιώνων τον πόλεμον κηρυχθέντα κατά της θρησκείας του Χριστού διά του θανάτου των υπηρετών της, διά του κατεδαφισμού των ναών της, και διά πολλών ύβρεων προς τα σύμβολα της θείας του πίστεως. Ευκόλως δύναται η Πύλη να αισθανθή, τας συνεπείας τοιούτου συστήματος, αν το εξακολουθήση, και δεν επανορθώση τα δυστυχή αποτελέσματά του· θα ευρεθή, δε εξ ανάγκης και παρά τας προς αυτήν ευνοϊκάς διαθέσεις όλων των ευρωπαϊκών Δυνάμεων εις θέσιν πολέμιον προς τον χριστιανικόν κόσμον. Η αλήθεια αύτη, ην ο αυτοκράτωρ σπεύδει να διατρανώση, είναι τόσω μάλλον αναντίρρητος, καθ' όσον την ησθάνθησαν οι προκάτοχοι του σημερινού σουλτάνου. Κυριεύσαντες ούτοι τόπους εν Ευρώπη και προθέμενοι να εγκατασταθώσιν, εφάνησαν πεποιθότες δι' ων συνυπέγραψαν συνθηκών μετά των χριστιανικών Δυνάμεων ότι η εγκατάστασίς των δεν έπρεπε να ήναι σημείον πολέμου και ατιμίας της θρησκείας αυτών των Δυνάμεων, ούτε οιωνός εξολοθρεύσεως λαού συνηνωμένου δι' όλων των δεσμών της θρησκείας, των ηθών και των αναμνήσεων. Σήμερον απαιτείται καί τι πλέον· να συντρέξη η Πύλη εις την παγίωσιν των υπαρχουσών σχέσεων μεταξύ όλων των ευρωπαϊκών επικρατειών και να προσπαθήση, διά της ομοφροσύνης ν' αποκαταστήση τας σχέσεις ταύτας ημέρα τη ημέρα στενοτέρας και διαρκεστέρας. Αλλ' αν πρόκειται να εξακολουθήσωσιν αι αταξίαι, ή είναι ανεπίδεκτοι διορθώσεως, η Ρωσσία όχι μόνον δεν θα θεωρήσει ως εχέγγυον ειρήνης την διάρκειαν του οθωμανικού βασιλείου, αλλά θα ευρεθή και ηναγκασμένη να προστατεύση την θρησκείαν της υβριζομένην, τας συνθήκας της παραβαινομένας, και τους ομοθρήσκους της καταδιωκομένους. Εγνώρισεν η Πύλη αναμφιβόλως, δι' ων έλαβεν ομοφώνων διπλωματικών κοινοποιήσεων, ότι η υπόθεσις, υπέρ ης συνηγορεί η Ρωσσία, είναι υπόθεσις όλης της Ευρώπης. Οι χριστιανοί μονάρχαι δεν δύνανται να παραβλέψωσι τας ύβρεις, ας υπέστη η πίστις των, αν δεν δοθή πάνδημος ικανοποίησις. Επίσημα έγγραφα καταδικάζουν εις ποινάς και εις θάνατον λαόν προστατευθέντα μέχρι της σήμερον υπό ρητών συνθηκών και υπό του σιωπηλού μεν αλλ' αναποφεύκτου σεβασμού προς τους άλλους λαούς της Ευρώπης. Περιττόν είναι ν' αναφέρωμεν τα σουλτανικά διατάγματα τα επικυρούντα τα λεγόμενα· βέβαιον κατά δυστυχίαν είναι, ότι η Πύλη δεν καταδιώκει μόνον τους ταραχοποιούς και τους οπαδούς των, αλλά όλον το ελληνικόν έθνος, ως και αυτάς τας πηγάς της υπάρξεώς του και της εκ νέου παραγωγής του και αναγκάζει την χριστιανωσύνην να εκλέξη έν εκ των δύο· ή να μη μένη ακίνητος θεατής της εξολοθρεύσεως χριστιανικού λαού, ή να ανέχεται κατάστασιν πραγμάτων τείνουσαν εις διατάραξιν της ειρήνης, ην ηγόρασε διά τόσων θυσιών. Πεπεισμένη η Ρωσσία ότι αι αξιώσεις της είναι δίκαιαι, και βεβαία ότι έπεισεν όλους τους συμμάχους της περί της ειλικρινείας των σκοπών της δεν ηθέλησε μέχρι τούδε, προθεμένη την υπεράσπισιν του γενικού συμφέροντος, ν' αναφέρη τας προς αυτήν ιδιαιτέρας υποχρεώσεις της Πύλης, εφ' ων εδύνατο να στηρίξη τα κατ' αυτής κινήματα. Εις αυτήν όμως απέκειτο να επικαλεσθή τους όρους της συνθήκης του Καϊναρτσίου, και το εντεύθεν κεκτημένον δικαίωμα της προστασίας της ελληνικής θρησκείας καθ' όλην την τουρκικήν επικράτειαν. Αλλ' η Ρωσσία θέλει την σήμερον να ελκύση όλην την προσοχήν της Πύλης εις παρατηρήσεις υψηλοτέρας φύσεως, παρατηρήσεις επί των αμοιβαίων υποχρεώσεων όλων των χριστιανικών Δυνάμεων προς διατήρησιν της προς αλλήλας ενώσεως και ειλικρινείας.

«Όσα επράχθησαν μέχρι της σήμερον δεν ημπορούν να θεωρηθώσιν ειμή ως αποτελέσματα ή της ελευθέρας θελήσεως της Πύλης και προμελετημένου σχεδίου, ή συστήματος, εις ό αι περιστάσεις και ο φανατισμός τινων κακοβούλων ώθουν την τουρκικήν κυβέρνησιν παρά την γνώμην της. Ο αυτοκράτωρ ελπίζει ότι η τελευταία υπόθεσις είναι η μόνη ορθή, αλλά ζητεί να βεβαιωθή. «Αν τα κακά, δι' α στενάζουν η θρησκεία και η ανθρωπότης, πράττωνται παρά την γνώμην της Πύλης, επιθυμεί ο αυτοκράτωρ να δείξη αύτη, ότι έχει την δύναμιν ν' αλλάξη σύστημα μη επιτρέπον να διαπραγματεύωνται ή συνθηκολογώσιν αι χριστιανικαί κυβερνήσες μετ' αυτής. Αν ούτως έχη, ας αποκατασταθώσιν αι κατεδαφισθείσαι ή γυμνωθείσαι εκκλησίαι χρήσιμοι εις την ιεράν αυτών υπηρεσίαν· ας αποδώση η Πύλη τα οφειλόμενα εις την χριστιανικήν θρησκείαν προστατεύουσα και συντηρούσα αυτήν ανεπηρέαστον, ως και πρότερον, και παρηγορούσα τοιουτοτρόπως την Ευρώπην διά τον θάνατον του πατριάρχου και διά τας επισυμβάσας βεβηλώσεις· ας γίνη συνετή και δικαία διάκρισις των πρωταιτίων των ταραχών, των οπαδών των, και των όσοι διά την αθωότητά των δεν είναι αξιόπαινοι, και ας ανοιχθή τοιουτοτρόπως μέλλον ειρήνης και ησυχίας χάριν των θελόντων εν ρητή προθεσμία να επανέλθωσιν εις την υποταγήν της Πύλης Ελλήνων· όπως και αν ήναι, ας διακρίνεται ο αθώος του πταίστου· και εις απόδειξιν της μεταβολής της διαγωγής της ας δεχθή η Πύλη τας άλλοτε γενομένας αυτή προτάσεις, να συντρέξη δηλαδή και η Ρωσσία κατά το πνεύμα των συνθηκών εις την ειρήνευσιν των ηγεμονειών της Βλαχομολδαυίας. Ας γίνη μόνον φροντίς να τεθώσιν επί σταθερών βάσεων η κοινή ευταξία και η ησυχία των μερών εκείνων εν ενί λόγω, το παράδειγμα των ηγεμονειών ας ήναι τοιούτον, ώστε να επαναγάγη εις την υποταγήν όλους τους αγαπώντας ειλικρινώς την πατρίδα των Έλληνας. Ο αυτοκράτωρ δεν παραδέχεται την πρώτην υπόθεσιν· αλλ' αν παρά την προσδοκίαν του η τουρκική κυβέρνησις δείξη ότι πράττει αύτη ανεπηρεάστως τα περί ων ο λόγος κακά, δεν μένει τότε παρά να ειδοποιηθή από του νυν ότι καθίσταται φανερά πολέμιος προς όλον τον χριστιανικόν κόσμον, ότι νομιμοποιεί την ιδίαν υπεράσπισιν των Ελλήνων πολεμούντων εις αποφυγήν της αφεύκτου φθοράς των, και ότι η Ρωσσία εξ αιτίας του χαρακτήρος του αγώνος αναγκάζεται να τοις προσφέρη άσυλον διότι καταδιώκονται, και προστασίαν διότι οφείλει αυτοίς αντίληψιν μεθ' όλης της χριστιανωσύνης, ως μη δυναμένη να εγκαταλείψη τους εν Χριστώ αδελφούς της εις την διάκρισιν τυφλού φανατισμού. Μετά την καθαράν ταύτην εξήγησιν ο αυτοκράτωρ νομίζει ότι εξεπλήρωσε προς την Πύλην ακριβέστατα ό,τι ώφειλεν. Εδύνατο να ωφεληθή ίσως η Ρωσσία από του επιχειρήματος των επαναστατών, αν η πολιτική της ήτον ολιγώτερον ειλικρινής. Ο αυτοκράτωρ κατεδίκασε παρρησία το επιχείρημά των· αν δεν ήσαν οι σκοποί του ευθείς, θα περιωρίζετο μόνον εις την καταδίκην· αλλ' έδειξε συγχρόνως και τον τρόπον, καθ' όν εδύνατο να προλάβη η τουρκική κυβέρνησις τας προόδους και τας συνεπείας των ταραχών· απέδειξε δε ότι ήτο πιστός προς τας συνθήκας, και ότι επεθύμει ειλικρινώς την συντήρησιν του τουρκικού κράτους, διότι και τον τρόπον πώς να σωθή είπε, και την επιθυμίαν του να συντρέξη εις την σωτηρίαν αυτού έδειξε. Νέαν απόδειξιν δίδει σήμερον, διότι γνωστοποιεί τη Πύλη τους τρόπους, δι' ων και μόνων δύναται ν' αποφύγη την παντελή φθοράν της, και την προειδοποιεί ότι, αν επιμένη ενεργούσα το καταστρεπτικόν σχέδιόν της, αναγκάζει την Ρωσσίαν ή να τηρήση ή να παραβλέψη τα καθήκοντά της, αναμφίβολον δε τι θα προτιμήση εν τοιαύτη περιπτώσει. Ζητείται δε απόκρισις εντός οκτώ ημερών. Αν η τουρκική κυβέρνησις εισακούση όλας τας ευχάς και πραγματοποιήση όλας τας ελπίδας του αυτοκράτορος παραδεχομένη τας προτάσεις του, δίδεται αυτή νέα προθεσμία ίνα δείξη διά των πράξεών της, ότι όχι μόνον δέχεται τους ανωτέρω όρους, δι' ων μαρτυρείται η επάνοδός της εις αρχάς συνετωτέρας, αλλ' ότι και σπεύδει να τους εκπληρώση, και ότι όχι μόνον δεν θέλει το κακόν, αλλ' ότι και δύναται και ηξεύρει να το εμποδίση. Τούτου μη γενομένου, ειδοποιείται, ότι διετάχθη ο πρέσβυς ν' αναχωρήση μεθ' όλης της αυτοκρατορικής πρεσβείας».

Και ταύτα μεν ανήγγειλε κατά διαταγήν ο πρέσβυς· εξέλαβε δε όλη η Ευρώπη την αγγελίαν, και δικαίως, ως προαγγελίαν του πολέμου· τω όντι η Ρωσσία έλεγε τη Πύλη, ή εκουσίως καταδιώκεις την εκκλησίαν του Χριστού και παρασπονδείς και πράττεις τόσα ανοσιουργήματα, ή ακουσίως· αν εκουσίως, εγώ κινώ τας δυνάμεις μου κατά σου, διότι δεν σε αφίνω να εξολοθρεύης τους ομοπίστους μου Έλληνας, μηδέ να υβρίζης την θρησκείαν των· αν ακουσίως, απόδειξέ το και δι' άλλων πράξεών σου και διά της ανορθώσεως των κατεδαφισθέντων χριστιανιανών ναών, διότι άλλως εγώ κινώ πάλιν τας δυνάμεις μου κατά σου.

Αυτόχειρ γίνεται η ομολογούσα κυβέρνησις ότι, παρασυρομενη υπό του ατάκτου όχλου της, ενεργεί παρά την θέλησίν της και αν τω όντι ούτως έχη. Αλλ' εν τη περί ης ο λόγος περιστάσει απήτει η Ρωσσία να πράξη η φανατική Πύλη ό,τι αντέβαινε φανερά προς την θρησκείαν της, ό εστι ν' ανορθώση τους κατεδαφισθέντας ναούς. Ήξευρεν αναμφιβόλως η Ρωσσία, ότι εζήτει τα αδύνατα υπό το πρόσχημα της δικαιοσύνης, και διά τούτο όλοι επίστευαν ότι απεφάσισε να κηρύξη πόλεμον, και η Ευρώπη κατεταράχθη. Οι δε εν Κωνσταντινουπόλει πρέσβεις των άλλων αυλών, προς ους ο της Ρωσσίας εκοινοποίησε τας διαταγάς της αυλής του, επροσπάθησαν παντοίοις τρόποις και υπεράλλοτε εις αποφυγήν της επαπειλουμένης καταιγίδος, να μεταβάλωσι την διαγωγήν της Πύλης επί το μετριώτερον· εφοβούντο δε μη εξ αιτίας του φανατισμού κακοπάθη και αυτός ο πρέσβυς της Ρωσσίας, και δοθή νέα και βαρεία αφορμή αλληλομαχίας, αλλ' η Πόλη ούτε τρόπον ούτε γλώσσαν ήλλαξεν. Παρελθούσης δε της οκταημέρου προθεσμίας, επειδή απόκρισις δεν εδόθη, επέβη ο Στρογονώφης εις το έμπροσθεν του παλατίου του ρωσσικόν πλοίον, αλλά δεν απέπλευσεν ευθύς διά την επικρατούσαν αντίπνοιαν. Εν τοσούτω οι πρέσβεις των άλλων αυλών κατέπεισαν την Πύλην ν' αποκριθή· απεκρίθη· αλλ' επειδή εκπρόθεσμος εδόθη η απόκρισις, ο πρέσβυς δεν την εδέχθη και απέπλευσε, πνεύσαντος επιτηδείου ανέμου, την 29 Ιουλίου ανεμπόδιστος και ανενόχλητος, και την 1 αυγούστου κατευοδώθη εις Οδησσόν και απήλθεν εις έντευξιν του αυτοκράτορος· συναπέπλευσε δε και όλη η πρεσβεία· ανεχώρησαν και οι πρόξενοι της Ρωσσίας από της τουρκικής αυτοκρατορίας ως από εχθρικού τόπου. Η δε Πύλη, αφ' ού ο πρέσβυς δεν εδέχθη την απάντησίν της, την έστειλε προς τον Νεσελρόδον, προς ον έγραψε κατ' ευθείαν και ο αρχιβεζίρης· επανελάμβανε δε εν τη προς τον πρέσβυν γραφή της όσα και προτού· δηλαδή, ότι ουδέποτε επηρέασε τα θρησκευτικά των Χριστιανών, ότι ουδέν έπραξε προς εξουθενισμόν της πίστεώς των, ότι ουδεμίαν κατηδάφισεν εκκλησίαν, και ότι αι προς αυτάς ύβρεις ήσαν κινήματα ατάκτων· εξύμνει δε την καθ' όλους τους καιρούς και καθ' όλας τας υποθέσεις πολιτικήν προς τας αυλάς ευθύτητά της και την προς τους αχαρίστους υπηκόους της Χριστιανούς μεγαλοψυχία και ευσπλαγχνίαν της, και διισχυρίζετο ότι και ο πατριάρχης και όλοι οι θανατωθέντες ήσαν άξιοι της ποινής των· ανέφερε δε θανάτους και άλλων πατριαρχών και επανέλαβε και τον του της Ρωσσίας επί του μεγάλου Πέτρου ως συνωμότου· έλεγε και περί των ηγεμονειών, ότι διετήρει εν αυταίς τα στρατεύματά της, διότι δεν απηλλάγησαν εισέτι των κακούργων· αλλ' ότι μήτε τα καθεστώτα εμελέτα να μεταβάλη, μήτε τα προνόμιά των να καταπατήση, και ότι σκοπόν είχε να στείλη τους αυθέντας, αφ' ού απηλλάττοντο οι τόποι εκείνοι των κακούργων, και αφ' ού παρεδίδοντο ή ετιμωρούντο προς παραδειγματισμόν ενώπιον των αντιπροσώπων της οι εις Ρωσσίαν καταφυγόντες· την δε κίνησιν και εφόπλισιν των Μουσουλμάνων εδικαιολόγει διά της εξόδου των αποστατών από της Ρωσσίας, διά της εις αυτήν προσφυγής και μη αποδόσεώς των, και διά του εσωτερικού κινδύνου του κράτους· μεμφομένη δε πικρώς την διαγωγήν του πρέσβεως Στρογονώφου, και ως ψευδείς παριστώσα τας προς την Ρωσσικήν αυλήν αναφοράς του έφερεν εις μαρτυρίαν τους λοιπούς πρέσβεις ως ομολογούντας, ότι η Πύλη είχε δίκαιον να πράττη όσα έπραττε και να πολιτεύεται όπως επολιτεύετο· ηρνείτο δε ότι παρέβη την συνθήκην του Καϊναρτσίου, επί λόγω ότι η συνθήκη επροστάτευε την χριστιανικήν θρησκείαν, ην' ουδείς κατεδίωκε, αλλ' όχι τους εγκληματίας.

Η δε προς τον Νεσελρόδον γραφή εδικαιολόγει την αναβολήν της προς τον πρέσβυν απαντήσεώς της, μεμφομένη τους διερμηνείς της πρεσβείας μη ελθόντας την επαύριον της οκταημερίας να την λάβωσιν, αν και εκλήθησαν· ενοχοποίει δε και τους παρ' εαυτή πρέσβεις των άλλων αυλών λέγουσα, ότι κατά την γνώμην αυτών η διαγωγή της δεν εδύνατο να βλάψη τας προς την αυλήν της Ρωσσίας φιλικάς σχέσεις της, και ότι, αν ο πρέσβυς αυτής ανεχώρησεν, άλλος θα τον διεδέχετο.

Αν οι της Ρωσσίας προς την Πύλην λόγοι ήσαν φιλοπόλεμοι, ουδέ οι προς την Ρωσσίαν της Πύλης ήσαν διαλλακτικοί· διότι, εν ώ η Ρωσσία απήτει απειλητικώς την παραδοχήν όλων των προτάσεών της, όχι μόνον ουδεμίαν αυτών παρεδέχετο η Πύλη, αλλά και απήτει αλλ' αντ' άλλων· μόλις δε, επί τη προτροπή των παρ' αυτή πρέσβεων απαύστως συμβουλευόντων εξ ονόματος των αυλών να φέρεται μετριώτερον, ηξίωσε να εκδώση φιρμάνια εις προστασίαν δήθεν των αθώων, ως αν δύναταί ποτέ ο φανατικός, ο βάρβαρος και ο αιμόδιψος να διακρίνη τον αθώον του πταίστου, και ως αν δεν εκρέμα και δεν απεκεφάλιζεν αύτη εντός της βασιλευούσης τους αθώους ως πταίστας. Εξέδωκε κατά διαταγήν της Πύλης και ο νέος πατριάρχης εγκύκλια έγγραφα, προσκαλών τους Έλληνας εις μετάνοιαν και υποταγήν, και εκθειάζων, ενώπιον της αγχόνης του προκατόχου του, την άπειρον μακρυθυμίαν και την απαραδειγμάτιστον μεγαλοψυχίαν της υψηλής Πύλης,

Κοινοποιήσας δε ο Αλέξανδρος τοις συμμάχοις του όσα διά του πρέσβεώς του ανήγγειλε τη Πύλη, και αναφερόμενος εις την προς αυτούς ειλικρινή πολιτικήν του, απήτει ως αμοιβήν τρία τινά· την υποστήριξιν των προς την Πύλην προτάσεών του, την εις παν ό,τι θα ηναγκάζετο να πράξη επί τη παρακοή της Πύλης συνδρομήν των, και την εις ειρήνευσιν της Ελλάδος συνδιάσκεψίν των. Προθύμως εδέχθη και τα τρία η Πρωσσία, τα εδέχθη και η Γαλλία· αλλ' η Αγγλία και η Αυστρία δεν εδέχθησαν ειμή το πρώτον, ουδ' υπεστήριξαν παρά τη Πύλη, ειμή τινας προτάσεις της Ρωσσίας. Δόγμα πολιτικής πίστεως εθεώρουν αι δύο αύται αυλαί την ανεξαρτησίαν και την ακεραιότητα του οθωμανικού κράτους, και εις συντήρησιν αυτών συνήλθαν εις Χανόβρην ο Μεττερνίχος και ο Καστλερήχος, και συσκεψάμενοι περί του ελληνικού αγώνος απεφάσισαν να παρεμποδίσωσι πάσαν ρωσσικήν παρέμβασιν. Δυσηρεστήθη ο Αλέξανδρος διά την μη παραδοχήν όλων των προτάσεών του παρ' όλων των συμμάχων του, και κατ' αρχάς μεν διενοήθη να κατάσχη την Μολδοβλαχίαν εις πειθανάγκην της παρηκόου Πύλης, αλλ' επί τέλους επείσθη να δεχθή την παρέμβασιν των συμμάχων υπό τον όρον να μη λάβη η παρέμβασίς των χαρακτήρα μεσιτείας· απήντησε δε επί τη προτροπή αυτών εις τα έγγραφα της Πύλης απαρνούμενος την απόδοσιν των προσφύγων και λέγων, ότι, αν ελάμβανε τα πιστά ως προς την ακριβή τήρησιν των συνθηκών, ως προς το οφειλόμενον εις την ορθόδοξον εκκλησίαν σέβας και ως προς την μη καταδίωξιν των ομοθρήσκων του, δεν θα ενήργει όσα η μέχρι τούδε διαγωγή της τον ηνάγκαζε να ενεργήση. Αλλ' ούτε η έντονος του αυτοκράτορος φωνή, ούτε αι φιλικαί των συμμάχων αυλών συμβουλαί εισηκούοντο.

Εν τοσούτω η Ελλάς ωφελείτο τα μέγιστα, διότι μόνος ο φόβος του επικειμένου ρωσσικού πολέμου απησχόλει ικανά τουρκικά στρατεύματα εντεύθεν και εκείθεν του Δουνάβεως.

1821

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ'

&Παράδοσις Μονεμβασίας. — Μετάβασις των εν Αρκαδία Τούρκων εις Νεόκαστρον και παράδοσις αυτού.&

Οι δε Τούρκοι της Πελοποννήσου, αφ' ού εκλείσθησαν και απεκλείσθησαν εν τοις απρομηθεύτοις τροφών φρουρίοις, επόμενον ήτο να πεινάσωσιν. Οι εν τω της Μονεμβασίας ησθάνθησαν πρώτοι τα εντεύθεν κακά, διότι εξ αυτής σχεδόν της πρώτης ημέρας της επαναστάσεως αδιακόπως επολιορκούντο διά ξηράς και θαλάσσης.

Το φρούριον τούτο, πόλις και ακρόπολις, κείται επί νησιδίου προσγείου συνδεομένου μετά της αντικρύ λακωνικής γης διά γεφύρας κατά την δυτικήν αυτού άκραν, όθεν και καλείται Μονεμβασία, ως μίαν και μόνην διά ξηράς έμβασιν έχον. Απόρθητον εξ αιτίας της φυσικής θέσεώς του είναι το φρούριον τούτο, είναι δε και δυσλίμενον. Η πόλις είναι περιτετειχισμένη· υπέρκειται δε επί ακροτόμου πέτρας η ακρόπολίς της, έχουσα μίαν και μόνην και αυτή ανάβασιν, και ταύτην κρημνώδη και υπό το πυρ της φρουράς.