Part 3

Η είδησις του έκπλου του στόλου τούτου έβαλεν εις κίνησιν τας τρεις ναυτικάς νήσους, και την 4 εξέπλευσαν τα υδραϊκά και σπετσιωτικά πλοία και ηνώθησαν μετά των Ψαριανών· συνηριθμούντο δε όλα 90, εν οις καί τινα της Κάσσου. Δεν ήξευραν κατ' αρχάς πού έπλεεν ο εχθρικός στόλος· αλλ' έμαθαν μετ' ολίγον, ότι διέπλευσε το στενόν της Χίου κατευθυνόμενος εις τα αντικρύ της Σάμου παράλια· την δε 8 είδαν εν τω μεταξύ Σάμου και μικράς Ασίας πορθμώ υπό το Τσιαγκλί τα 9 φορτηγά, εφ' ων επεβιβάζοντο τα στρατεύματα, επέπλευσαν τινα αυτών και τα έκαυσαν ενώπιον του συρρεύσαντος επί της παραλίας εχθρικού πλήθους και του εχθρικού στόλου θεωρούντος αυτά καιόμενα τόσον πλησίον και μη τολμώντας να κινηθή· και τα μεν πλήθη διεσκορπίσθησαν επί τη θέα του εμπρησμού, ο δε στόλος απεμακρύνθη και αυτός, και τοιουτοτρόπως εματαιώθη η μεγάλη εκστρατεία, καθ' ην η Πύλη, εν ώ εβουλήθη να παιδεύση τους αποστάτας Σαμίους, κατέστρεψε τους εν Κουσαντασίω και εν τοις πέριξ ησύχους υπηκόους της· Οι δε Έλληνες, αυτόπται του θαύματος των πυρπολικών επί της τελευταίας ναυτικής των εκστρατείας, ητοίμασαν 4 και επί της παρούσης. Την 11 απηντήθησαν οι δύο στόλοι εν τω μεταξύ Βουδρουμίου και Κω πορθμώ, αλλά δεν εναυμάχησαν. Εντός του πορθμού ευρέθησαν και το πρωί της επαύριον εν άκρα νηνεμία· αλλά μετ' ολίγον έπνευσεν άνεμος σφοδρός, και ο ελληνικός ευρεθείς υπήνεμος του τουρκικού εφοβήθη διά την κινδυνώδη θέσιν του και έσπευσε να εκπλεύση. Ο δε τουρκικός έπλεεν ουριοδρομών και βλέπων αυτόν φεύγοντα έλαβε θάρρος και προσέπλευσε. Τα ευτελέστερα των ελληνικών πλοίων και τα βραδυπλοώτερα ήσαν πάντοτε τα πυρπολικά ως καταδεδικασμένα εις φθοράν· διά τούτο τα 4 πυρπολικά απελείφθησαν, και επειδή εκινδύνευαν να πέσωσιν εις χείρας του εχθρού, έβαλαν εις αυτά πυρ οι εν αυτοίς, και εμβάντες εις τα εφόλκια διεσώθησαν όλοι αβλαβείς εις τα άλλα ελληνικά πλοία· και τα μεν τρία των πυρπολικών τούτων εκάησαν, το δε τέταρτον εκυριεύθη πριν ανάψη· κατεδίωξε δε και ο τουρκικός στόλος τον ελληνικόν. Την δε νύκτα επήλθε τρικυμία και διεσκορπίσθη ο ελληνικός· και μέρος μεν αυτού ηγκυροβόλησεν υπό την Κάλυμνον, μέρος δε υπό την Λέρον και Σάμον· ηγκυροβόλησε και ο τουρκικός όλος υπό την Κων, όπου συνηνώθησαν μία φρεγάτα και 13 μικρότερα πλοία πολεμικά του Μεχμέτ - Αλή υπό τον Ισμαήλ - Γιβραλτάρην έχοντα 800 Αλβανούς εις απόβασιν. Έκτοτε διεχωρίσθησαν οι στόλοι· και ο μεν τουρκοαιγύπτιος έπλευσε προς τον Ελλήσποντον, ο δε ελληνικός συνήχθη όλος εις Σάμον, και την 22 ηγκυροβόλησεν υπό το Γιαλί, όπου ήλθαν εξ Ύδρας και Σπετσών τινές των προκρίτων ίνα θεωρήσωσιν υποθέσεις του στόλου και πείσωσι τους θέλοντας να επανέλθωσιν εις τας νήσους των ναύτας εις το να παρατείνωσι την εκστρατείαν. Εν ώ δε διέμενεν εκεί ο στόλος, επέστη απροσδοκήτως ο πατριάρχης Αλεξανδρείας, αποδημήσας εκείθεν εξ αιτίας των ταραχών επί σκοπώ να ησυχάση εν Πάτμω τη πατρίδι του. Ο εμφανισμός εν μέσω του Χριστιανικού στόλου ενός των κορυφαίων του κλήρου της ανατοτολικής εκκλησίας επροξένησε πολλήν χαράν, και οι ευλαβείς ναύται έτρεξαν όλοι να λάβωσι την ευλογίαν του. Ο ιερός ούτος ανήρ διέμεινεν ημέρας τινάς αγιάζων, νουθετών και θαρρύνων τους στρατιώτας της πίστεως και της πατρίδος εις τον αγώνα· και επειδή ήσαν αι παραμοναί της νηστείας του δεκαπενταυγούστου, εσυγχώρησε να καταλύσωσιν οι αγωνιζόμενοι Χριστιανοί και ταύτην και όλας τας άλλας τεσσαρακοστάς διαρκούντος του εθνικού πολέμου. Την δε 9 Αυγούστου ο ελληνικός στόλος επανέπλευσεν εις τα ίδια.

Τα δε κακά, όσα αδίκως και παραλόγως υπέφεραν οι δυστυχείς κάτοικοι Χριστιανοί του Κουσαντασίου και των περιχώρων, ηνάγκασαν τους κατοικούντας τα χωρία Δωμάτια, Τσακλή, Ανίκιοϊ, Κελεμπέση και Γέροντα, τους δεινά πάσχοντας και ταύτα φοβουμένους, να ζητήσωσι καταφύγιον αλλού· τούτου χάριν συνενοήθησαν μετά των γειτόνων των Σαμίων, οίτινες απέβησαν εις την αντικρύ παραλίαν προς υπεράσπισιν της επί της νήσου των μετοικήσεως αυτών· και κατ' αρχάς μεν επήγαν εις Δωμάτια, δύο ώρας μακράν της θαλάσσης· διασκορπίσαντες δε την ενδιαμένουσαν τουρκικήν φρουράν μετέβησαν εις τα λοιπά χωρία απέχοντα τα έν του άλλου 5 έως 8 ώρας, και ούτω μετεκομίσθησαν εις Σάμον αβλαβείς 800 οικογένειαι· πολλοί των μετοικησάντων, όντες γεωργοί, κατετάχθησαν εν τω στρατώ των Σαμίων, όστις αυξηθείς εξ αιτίας ταύτης εις 4000 διεχέετο εις τα αντικρύ παράλια, επάτει χωρία κατοικούμενα υπό Τούρκων, τα ελαφυραγώγει και μετέφερεν εις την νήσον τα θρέμματά των. Διά τας συχνάς δε ταύτας και καταστρεπτικάς επιδρομάς οι Τούρκοι αφήκαν τα παράλια χωρία των έρημα, και απεμακρύνθησαν χάριν ασφαλείας εις τα ενδότερα της Ασίας, ώστε δεν έμειναν επί των παραλίων εκείνων Τούρκοι ειμή εντός του Κουσαντασίου ως έχοντος δυνατόν φρούριον.

Κατ' εκείνον δε τον καιρόν συνέβησαν νέαι ταραχαί εν τη οθωμανική αυτοκρατορία, κινηθέντων των Βεχαβητών κατά των πόλεων Μεδίνης και Μέκκας, και λαβόντων όπλα των Δρούζων και των Μαρωνιτών. Α ταραχαί αύται μετ' ολίγον καθησύχασαν. Είχε δ' εκραγή και πόλεμος μεταξύ Τουρκίας και Περσίας το θέρος του έτους τούτου, και περσικά στρατεύματα επάτησαν τα τουρκικά χώματα· αλλ' επειδή μικρά ήτον η δύναμις αύτη, μικράν εκίνησε και η Πύλη προς τα καταπατηθέντα όριά της, και ως εκ τούτου ολίγην ηύρεν η Ελλάς ανακούφισιν.

1821

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ'.

&Τα μεταξύ Ρωσσίας και Τουρκίας. — Αναχώρησις του εν Κωνσταντινουπόλει πρέσβεως του αυτοκράτορος Αλεξάνδρου.&

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ της Ρωσσίας επί της ελληνικής επαναστάσεως εφαίνετο αντιφατική. Ο Αλέξανδρος, ως μέλος της ιεράς συμμαχίας, κατέκρινε παρρησία τον ελληνικόν αγώνα, διότι, καθ' ους συνέδεσε πολιτικούς δεσμούς, ώφειλε να κατατρέχη παν κίνημα λαού τείνον εις ανατροπήν των καθεστώτων. Αλλ' ο αγών ούτος, αν και απεδοκιμάζετο, ωφέλει τα μέγιστα την πολιτικήν της Ρωσσίας ανέκαθεν προθεμένην, παρά την πολιτικήν των άλλων αυλών, την διά παντός τρόπου εξασθένωσιν του τουρκικού κράτους. Είχε δε ο αυτοκράτωρ και συνθήκας μετά της Πύλης, ας αύτη παρέβη, και εκείνος εδύνατο δικαίως ως παραβάτιδα να την τιμωρήση· δεν εμποδίζετο δε ουδ' από των κατά τα 1 8 1 4 και 1 8 1 5, μεταξύ των ευρωπαϊκών αυλών συνομολογηθέντων, διότι η Τουρκία ούτε εμπεριελαμβάνετο ούτε καν εμνημονεύετο· αλλ' η τοιαύτη τιμωρία αντέβαινε προς την εν Λαϋβάχη κηρυχθείσαν πολιτικήν αρχήν, και εντεύθεν προήρχετο η κατ' επιφάνειαν αντίφασις της ρωσσικής πολιτικής. Η παρατήρησις αύτη είναι προσοχής αξία, διότι αύτη και μόνη εξηγεί την ροπήν του Αλεξάνδρου σήμερον εις την ειρήνην και αύριον εις τον πόλεμον, ον υπερεπεθύμει όλος ο λαός του. «Μεταξύ όλων των Ρώσσων», έλεγεν ο Αλέξανδρος, «είμαι ο μόνος, ο μη ασπαζόμενος τον ελληνικόν αγώνα». Δεν ήθελε τον θρίαμβον αυτού, διότι τον εθεώρει θρίαμβον επαναστατικών κινημάτων, άτινα κατεδίωκεν· αλλά δεν ήθελε και την καταστροφήν του, διότι την εθεώρει καταστροφήν λαού μεθ' ου ουράνιοι δεσμοί τον συνέδεαν. Συνέτρεξε δε όχι ολίγον εις το να περιπλέξη έτι μάλλον την πολιτικήν της Ρωσσίας και η σφοδρά και όχι άλογος ως εκ των φαινομένων υποψία της Πύλης περί της ενοχής της ρωσσικής αυλής εις τον ελληνικόν αγώνα. Η Πύλη ήξευρεν, ότι οι Έλληνες απέβλεπαν πάντοτε εις την Ρωσσίαν προς απόσεισιν του ζυγού· ότι έλαβαν όπλα επί των ρωσικών πολέμων κατ' αυτής· ότι η Ρωσσία επροσπάθει πάντοτε να προστατεύη όσον και όπως εδύνατο τους Έλληνας· ότι η επαναστατική Εταιρία έλαβε το είναι εν τη Ρωσσία· ότι ο πρώτος επαναστάτης Υψηλάντης, υπηρέτης του αυτοκράτορος Αλεξάνδρου, εκήρυξεν ότι εκινήθη υπό την ρωσσικήν προστασίαν και επί τω λόγω τούτω εκάλει εις αποστασίαν όλην την Ελλάδα· ότι ο Μιχαήλ Σούτσος και πολλοί άλλοι ηύραν άσυλον επί της φυγής των και περιποίησιν εν τη ρωσσικήν γη, και ότι επί μόνη τη συμπράξει της Ρωσσίας στηριζόμενοι οι Έλληνες και ήρχισαν και διετήρουν τον εθνικόν αγώνα. Όλα ταύτα ήσαν βεβαίως ικανά να κλείσωσι τα ώτα της Πύλης προς τας ειλικρινείς και ειρηνικάς διαβεβαιώσεις της εν Κωνσταντινουπόλει ρωσσικής πρεσβείας και να φέρωσι και τας άλλας Δυνάμεις εις δισταγμόν.

Διττόν χαρακτήρα, πολιτικόν και θρησκευτικόν, είχεν ο μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων πόλεμος· και ως προς μεν τον πολιτικόν η Πύλη εδύνατο βεβαίως να ενεργή κατά την πλήρη κυριαρχίαν της, και τόσον ανεξαρτήτως της Ρωσσίας, όσον και πάσης άλλης Δυνάμεως· αλλ' όχι και ως προς τον θρησκευτικόν, διότι κατά την εν Καϊναρτσίω συνθήκην της 10 Ιουλίου 1774, υπεχρεούτο να προστατεύη την χριστιανικήν θρησκείαν και τας εκκλησίας της· όθεν αι μέχρι θανάτου, και θανάτου ανόμου και επονειδίστου, καταδιώξεις του κλήρου, αι βεβηλώσεις, αι γυμνώσεις, οι κατεδαφισμοί των εκκλησιών, και οι εν ταις τριόδοις αυτής της βασιλευούσης εμπαιγμοί των αγίων εικόνων και οι θεατρισμοί των ιερών αμφίων ήσαν φανεραί παραβάσεις της συνθήκης, δι' ας η Πύλη ήτον υπόλογος προς την Ρωσσίαν (α).

Αλλά, αν η Πύλη δεν είχε προς την Ρωσσίαν υποχρεώσεις πολιτικάς ως προς την Ελλάδα, είχε τοιαύτας διά συνθηκών ως προς τας δυο ηγεμονείας, και κατ' αυτάς ώφειλε ν' ακούη την υπέρ αυτών φωνήν της Ρωσσίας (β).

Ότε εξερράγη εν ταις ηγεμονείαις η επανάστασις, ο Αλέξανδρος συνέτεινε μεγάλως εις το να επανέλθωσιν αύται εις την υποταγήν της Πύλης· διότι και τον Υψηλάντην επαίδευσε, και τας προκηρύξεις του ως ψευδείς εστηλίτευσε, και την Πύλην ελευθέραν αφήκε να στείλη εις αυτάς στρατεύματα. Αλλ', αφ' ού ο πόλεμος έπαυσεν ολοτελώς, η Ρωσσία απήτει την πολιτικήν αποκατάστασιν αυτών ως και πρότερον και την ανάκλησιν των τουρκικών στρρατευμάτων, ων η εισβολή, καθώς άλλοτε διηγήθημεν, επέφερε μύρια δεινά (γαρ) αλλ' ουδεμίαν ακρόασιν έδιδεν ο σουλτάνος. Εκτός των μεγάλων τούτων αιτιών η Πύλη έδωκε και άλλας αιτίας διενέξεων.

Κατά διαταγήν της απηγορεύετο, ως προείρηται, οποιασδήποτε σημαίας πλοίον να δέχεται τους πειρωμένους άνευ αδείας της να διαφύγωσι τας μιαιφόνους και ατιμωτικάς χείρας της, και επεβλήθη ποινή η δήμευσις παντός πλοίου, αν ο κυβερνήτης του απεδεικνύετο παρήκοος της διαταγής της· απήτησεν η Πύλη και το δικαίωμα της νηοψίας εις σύλληψιν των κρυπτομένων υπηκόων της, έγκλημα θανάτου θεωρούσα την απλήν φυγήν των και εγκληματίας και αυτάς τας γυναίκας. Είπαμεν, ότι οι εν Κωνσταντινουπόλει πρέσβεις όλων των Δυνάμεων όχι μόνον συγκατετέθησαν, αλλά και δι' ων εξέδωκαν εγκυκλίων προς τους καθ' όλην την οθωμανικήν αυτοκρατορίαν προξένους συνέτρεξαν εις τας ορέξεις της Πύλης, και ότι μόνος ο πρέσβυς της Ρωσσίας Στρογονώφης δεν ήσχυνε διά της συγκαταθέσεώς του την αυλήν του. Αλλ' η Πύλη εις ουδέν ελογίσθη την αντίρρησιν και τας διαμαρτυρήσεις αυτού, και επάτησεν όλας ανεξαιρέτως και ανεξετάστως τας σημαίας. Συνέβη δε κατ' εκείνας τας ημέρας και ο εν Βουκουρεστίω τραπεζίτης, Σακελλάριος, να διατάξη τον εν Κωνσταντινουπόλει Εμμανουήλ Δανέζην να πληρώση τω νεοδιορισθέντι ηγεμόνι της Βλαχίας και εισέτι διατρίβοντι εν Κωνσταντινουπόλει, Σκαρλάτω Καλλιμάχη, χρήματά τινα· αλλά μετ' ολίγον έγραψεν, εξ αιτίας ίσως της πολιτικής καταστάσεως της ηγεμονείας, να μη τα πληρώση, και επί τη δευτέρα ταύτη παραγγελία ο Δανέζης απεποιήθη την πληρωμήν· επρόκειτο δε να μεταβιβασθώσι τα χρήματα ταύτα εις το ταμείον της Πύλης. Αν και πάντοτε ο εκδίδων συναλλαγματικήν είναι υπόλογος και όχι ποτέ ο μη αποδεχόμενος, η Πύλη απήτει την εξαργύρωσίν της παρά του Δανέζη. Ο Δανέζης ήτο τραπεζίτης της εν Κωνσταντινουπόλει Ρωσσικής πρεσβείας, και ως τοιούτος ελογίζετο υπό ρωσσικήν προστασίαν αλλ' ήτο γέννημα της Κρήτης, και ως τοιούτος ήτο ραγιάς. Οι εν υπηρεσία πρεσβείας ραγιάδες ήσαν άλλοτε υπό την προστασίαν της αυτής πρεσβείας, αλλά τα προνόμια ταύτα είχαν πρό τινος καιρού καταργηθή· ώστε ο πρέσβυς της Ρωσσίας δεν εδύνατο να προστατεύση δικαιωματικώς τον τραπεζίτην του, και ο συνετός Δανέζης φοβηθείς εκρύβη. Αλλ' η Πύλη συνέλαβε και πολιτικάς υποψίας κατ' αυτού· τον εθεώρει ως συνωμότην και ως διαβιβάζοντα χρήματα εις τους αποστάτας· και επειδή εγνώριζε τας προς την ρωσσικήν πρεσβείαν, ην πάντοτε υπώπτευε, τραπεζικάς του σχέσεις, εφαντάζετο ότι δι' αυτού υπεστήριζεν η Ρωσσία τον ελληνικόν αγώνα χρηματικώς. Διά τας πολιτικάς και σφαλεράς ταύτας υποψίας μάλλον ή διά την εξαργύρωσιν της συναλλαγματικής εζήτει η Πύλη να πιάση τον Δανέζην, ον ο πρέσβυς της Ρωσσίας, πεποιθώς επί την ισχύν του, έπεισε να φανερωθή αφόβως, υποσχόμενος αυτώ την θερμήν υπεράσπισίν του. Την 20 απριλίου ο Δανέζης υπήγεν αυτόκλητος εις την Πύλην συνωδευμένος υπό του διερμηνέως της πρεσβείας· αλλά παρά πάσαν προσδοκίαν του πρέσβεως εκρατήθη και εφυλακίσθη. Απήτησε την επιούσαν ο πρέσβυς την απόλυσίν του ως υπηκόου ρώσσου και ως τραπεζίτου του· αλλ' ο ρεΐζ - εφέντης απέρριψε την απαίτησιν αποτόμως, ειπών, ότι ο Δανέζης ήτο ραγιάς. Εστάλη τότε προς τον ρεΐζ - εφέντην ο σύμβουλος της πρεσβείας Δασκώφης συνωδευμένος υπό δύο διερμηνέων. Ο ρεΐζ - εφέντης τον αφήκεν εις τα αντίθυρα πολλήν ώραν, και αφού τον εδέχθη, τω είπεν ότι ο Δανέζης ήτο ραγιάς και δεν απελύετο. Ο Δασκώφης είχε παραγγελίαν να μη επιστρέψη εις την πρεσβείαν άνευ του Δανέζη· διά τούτο έμεινε παρά τω ρεΐζ - εφέντη και απέστειλεν ένα των συν αυτώ ειδοποιών τον πρέσβυν περί της αποτυχίας της αποστολής του. Οργισθείς ο πρέσβυς υπήγε προς τον ρεΐζ - εφέντην αυθημερόν, και μη δυνηθείς να κατορθώση το ποθούμενον επεσκέφθη τον αρχιβεζίρην αλλά και παρ' αυτώ απέτυχε και ήκουσεν, ότι η Πύλη εθεώρει τον Δανέζην όχι μόνον ραγιάν αλλά και ένοχον εσχάτης προδοσίας, και ότι είχε και αποδείξεις της ενοχής του· ουδεμίαν όμως έδειξεν. Ο πρέσβυς, βλέπων ότι ο Δανέζης, πεποιθώς επί τους ενθαρρυντικούς λόγους του, εκινδύνευε, κατήντησε να ζητήση την απόλυσίν του ως χάριν, αλλά και ούτω δεν εισηκούσθη· παρεκάλεσε τότε τον αρχιβεζίρην να διαβιβάση αναφοράν του προς αυτόν τον σουλτάνον, αλλά και η παράκλησίς του αύτη απερρίφθη, και ο πρέσβυς επανήλθεν εις την κατοικίαν του άπρακτος και βαρύμηνις. Την επαύριον, επανέλαβε τα αυτά διά του διερμηνέως του Φοντώνη προς τον ρεΐζ - εφέντην επ' ελπίδι να δεχθή ούτος την προς τον σουλτάνον αναφοράν του· αλλ' εκώφευσε και ο ρεΐζ - εφέντης. Τότε ο Φοντώνης εστάθη εις ην διήρχετο οδόν ο σουλτάνος επανερχόμενος από του ζαμίου όπου προσηύχετο, ύψωσε την αναφοράν ως ποταπός ραγιάς, και παρά την αξιοπρέπειαν της αυλής του εφώναξε τουρκιστί, «Α ν α φ ο ρ ά - του - ε κ τ ά κ τ ο υ - π ρ έ σ β ε ω ς - κ α ι – π λ η ρ ε ξ ο υ σ ί ο υ - υ π ο υ ρ γ ο ύ - τ ο υ – μ ε γ α λ ε ι ο τ ά τ ο υ - α υ τ οκ ρ ά το ρ ο ς - π α σ ώ ν - τ ω ν - Ρ ω σ σ ι ώ ν - π ρ ο ς - τ ο ν – μ ε γ α λ ε ι ό τ α τ ο ν - σ ο υ λ τ ά ν ο ν - Μ α χ μ ο ύ τ ην». Δις επανέλαβε τους λόγους τούτους μηδόλως κινήσας την προσοχήν του σουλτάνου· την δε τρίτην φοράν επέρριψεν ο σουλτάνος βλοσυρόν βλέμμα, επρόσταξε να λάβωσι την αναφοράν του και απεδοκίμασεν εγγράφως την αυτήν ημέραν την αίτησίν του, ώστε εις μάτην εξώκειλεν η πρεσβεία εις την πράξιν ταύτην (δ).

Εδόθη κατ' εκείνας τας ημέρας και άλλη αιτία διενέξεων σοβαρωτέρα της περί ης ο λόγος, ως αφορώσα τα κατά την Μαύρην θάλασσαν εμπορικά συμφέροντα. Η Πύλη, επί λόγω σιτοδείας εν τη βασιλευούση εξ αιτίας των επικρατουσών ταραχών εν Βλαχομολδαυία, όθεν εστέλλετο τακτικώς μεγάλη ποσότης σίτου, εκράτησεν όλα τα υπό ρωσσικήν σημαίαν διαπλέοντα από της Μαύρης εις την Άσπρην θάλασσαν σιτοφόρα πλοία, και πολλά αυτών εξεφόρτωσε παρά γνώμην των πλοιάρχων και ώρισεν αυθαιρέτως και την τιμήν των φορτίων. Η αυθαιρεσία αύτη ήτο φανερά παράβασις της εμπορικής συνθήκης της 10 Ιουνίου 1783, καθ' ην (ε) ώφειλεν η Πύλη να δίδη τα αναγκαία φιρμάνια εις ελεύθερον έκπλουν και εις ελευθέραν σιταγωγίαν· απηγορεύετο δε ρητώς ή διά βίας επί του διάπλου αποβίβασις εις Κωνσταντινούπολιν ή αλλού των φορτίων. Επί τω λόγω τούτω ο πρέσβυς κατέκρινε την πράξιν ως αυθαίρετον και παράσπονδον, διεμαρτυρήθη και εκήρυξε την Πύλην υπεύθυνον προς τον αυτοκράτορα και υπόλογον προς τους ζημιουμένους εμπόρους. Αλλ' αύτη τόσον κατεφρόνησε τας απειλάς του, ώστε ούτε απαντήσεως τον ηξίωσεν. Αν τω όντι η Πύλη εφοβείτο σιτοδείαν, εδύνατο βεβαίως να κρατή εις χρήσιν της, και άκοντος του πρέσβεως, τας μετακομιζομένας υπό ξένας σημαίας τροφάς· αλλ' ώφειλε τότε ν' αποζημιοί εντελώς και τους εμπόρους και τους πλοιάρχους, και όχι να ορίζη αύτη αυθαιρέτως τας τιμάς· αλλ' η Πύλη δεν είχε, καθώς εφάνη, τόσην χρείαν τροφών, όσην είχεν επιθυμίαν, καθώς επροδόθη η ιδία, να εμποδίση την μετακόμισίν των εις τους αποστατήσαντας τόπους (στ).

Εν τοσούτω ο πρέσβυς Στρογονώφης προείδεν ότι όχι μόνον αι προς την Πύλην σχέσεις του θα διεκόπτοντο, αλλ' ότι και αυτός θα εβιάζετο ν' αναχωρήση, διότι παρεβαίνοντο αι συνθήκαι, υβρίζετο η σημαία του αυτοκράτορος και εκινδύνευε και αύτη η ζωή του· τόσον δε εμαίνετο ο θανατικός όχλος, ώστε ηναγκάσθη η Πύλη κατ' αίτησιν του πρέσβεως να στείλη και άλλον λόχον γενιτσάρων προς φρούρησιν του πρεσβείου. Διά τα περιστατικά ταύτα μετέφερεν ο Στρογονώφης εκ της Μαύρης θαλάσσης εις Μπουγιουκντερέν, όπου διέτριβε, μικρόν πλοίον πολεμικόν υπό την εμπορικήν σημαίαν της Ρωσσίας.

Η νεοφανής και ασυνήθης παρουσία πολεμικού ξένου πλοίου, αν και μικρού, έμπροσθεν της βασιλευούσης εν αγνοία της Πύλης ήτο βεβαίως παρά τας συνθήκας και ικανή και υποψίας την ώραν εκείνην να διεγείρη, και την Πύλην και τον όχλον να παροργίση· και τω όντι έφερε κοινήν ταραχήν και νέας λογοτριβάς αυτής και του πρέσβεως, όστις, ωργισμένος και εκ των προτέρων αιτιών και εκ της τελευταίας ταύτης, τη ανήγγειλεν, ότι ανέφερε τα πάντα εις τον αυτοκράτορα και ότι μέχρι της απαντήσεώς του διέκοπτε πάσαν μετ' αυτής ανταπόκρισιν.

Η Πύλη εφοβήθη επί τη αγγελία ταύτη, καθ' όσον μάλιστα εμάνθανεν ότι ρωσσικά στρατεύματα συνηθροίζοντο καθ' ημέραν προς τον Προύθον, και έσπευσε να πέμψη την 27 Ιουνίου εν αγνοία του πρέσβεως προς τον αρχιγραμματέα του αυτοκράτορος Νεσελρόδον έγγραφον φέρον την υπογραφήν του αρχιβεζίρη. Το έγγραφον τούτο εκδίδομεν ενταύθα παραλείποντες τα μη ουσιώδη (ζ) και αποσιωπώντες ολοτελώς εις αποφυγήν επαναλήψεως άλλα τινά προγενέστερα της αυτής εννοίας μεταξύ του ρεΐζ - εφέντη και του πρέσβεως κατ' εκείνον τον καιρόν της κρίσεως και των πειρασμών.

* * *

«Όλος ο κόσμος γινώσκει, ότι η Πύλη εφάνη πάντοτε πιστή εις τας μετά των άλλων αυλών συνθήκας της και ιδίως εις τας μετά της αυλής της Ρωσσίας· και ότι τόσον περί πολλού ποιείται τας εξωτερικάς σχέσεις της, ώστε πολλάκις είναι ευνοϊκωτέρα παρ' όσον απαιτούν αι συνθήκαι. Η διαγωγή της προς τον πρέσβυν της ρωσσικής αυλής είναι μία των πολλών αποδείξεων του ευνοϊκού της τούτου συστήματος, διότι όχι μόνον τον ετίμησε πάντοτε καθ' όσον ώφειλεν, αλλά πολλάκις επέβλεψεν ιλαρώ όμματι και εις πολλάς του πράξεις, εις ας τον έρριψεν η ορμή και η σκαιότης του χαρακτήρος του παρά τα ειρηνικά καθήκοντα υπουργού φιλικής Δυνάμεως.

Το σκοπούμενον της τόσω φιλικής διαγωγής της Πύλης προς τον πρέσβυν ήτον η ησυχία των υπηκόων αμφοτέρων των αυτοκρατοριών. Ουδέποτε έπαυσεν η Πύλη παιδεύουσα τους ατάκτους, και ουδέποτε παύει θεωρούσα ως ιεράν παρακαταθήκην τους υπ' αυτήν διαφόρους λαούς, υπερασπίζουσα και ευεργετούσα αυτούς επέκεινα του καθήκοντος και χαρίζουσα αυτοίς ως προς τα θρησκευτικά όσην ελευθερίαν συγχωρεί ο ιερός νόμος. Αλλ', εν ώ ήλπιζεν η Πύλη όχι μόνον να μη μεμφθώσιν αι ξέναι Δυνάμεις όσα έπραξεν εξ ανάγκης εις κατάπαυσιν της γενικής και απροσδοκήτου επαναστάσεως των Ελλήνων, ην εκίνησεν η κακοβουλία, αλλά και να επαινέσωσι, και μάλιστα όσαι εξ αυτών συνεδέθησαν εν Λαϋβάχη υπέρ της κοινής ειρήνης, ηπόρησε μαθούσα ότι συμβαίνει το εναντίον· και επειδή είναι φανερόν ότι το αίτιον της διαστροφής είναι αι αναφοραί του πρέσβεως Στρογονώφου προς την αυλήν ταυ εις δικαιολογίαν της μεμπτής διαγωγής του, η Πύλη εθεώρησε πρέπον να γνωστοποιήση κατ' ευθείαν τη αυτοκρατορική, αυλή τα συμβάντα εις τρανήν απόδειξιν του ζήλου της υπέρ της διατηρήσεως της ειρήνης των δύο Δυνάμεων.