Part 3
Νέος Σωκράτης. Αυτό βεβαίως είναι εντελώς ευλογοφανές κατά τα προηγούμενα. Αλλά τόρα ο τρόπος της ζωής, ο οποίος λέγεις ότι υπήρχε επί της κυριαρχίας του Κρόνου, άραγε ανήκει εις εκείνας τας τροπάς, ή εις τας σημερινάς; Διότι η μεταβολή των άστρων και του ηλίου προφανώς συμπίπτει και εις τας δύο τροπάς.
Ξένος. Καλά παρηκολούθησες τον λόγον. Αυτό όμως που ερώτησες ως προς την αυτόματον γένεσιν όλων των πραγμάτων εις τους ανθρώπους, διόλου δεν ανήκει εις το σημερινόν καθεστώς, αλλά και αυτό ήτο της προηγουμένης. Τότε δηλαδή όλην αυτήν την περιστροφήν την διηύθυνε επιμελώς ο θεός, καθώς τόρα, και εις έκαστον τόπον, καθώς τόρα, ήσαν διαμοιρασμένα τα μέρη του κόσμου εις διαφόρους θεούς ως κυβερνήτας. Και λοιπόν και τα ζώα τα εμοιράσθησαν κατά γένη και αγέλας ως θείοι βοσκοί οι δαίμονες, και έκαστος ήτο ανεξάρτητος εις όλα όσα διηύθυνε μόνος του, ώστε ούτε άγριον υπήρχε τίποτε, ούτε αλληλοφαγώματα, και ούτε πόλεμος ούτε διχόνοια όλως διόλου. Και ημπορούσε να αναφέρη κανείς χίλια άλλα, τα οποία συμβαδίζουν με αυτήν την διάταξιν των πραγμάτων. Οπωσδήποτε όμως ό,τι ελέχθη ως προς την αυτόματον γέννησιν των ανθρώπων έχει τον εξής λόγον. Τότε επετήρει την ποίμνην αυτών ο ίδιος ο θεός, καθώς κάμνουν τόρα οι άνθρωποι, οι οποίοι είναι γένος θεϊκώτερον των άλλων ζώων και ποιμαίνουν τα άλλα τα κατώτερα από αυτούς γένη. Εν όσω δε εποίμαινε εκείνας ο θεός δεν υπήρχαν ούτε πολιτείαι, ούτε ιδιοκτησίαι γυναικών και παίδων. Διότι όλα ανεγεννώντο από την γην χωρίς να ενθυμούντο τίποτε από τα προηγούμενα. Όλα όμως τα σημερινά δεν υπήρχαν, είχαν δε καρπούς αφθόνους και από τα δένδρα και από όλα τα δάση, τα οποία ήσαν άφθονα χωρίς να τα φυτεύουν οι γεωργοί και μόνα των εφύτρωναν από την γην. Εκαρπούντο δε όλα αυτά ενώ ήσαν γυμνοί και εκοιμώντο χωρίς στρώμα εις το ύπαιθρον ως επί το πλείστον. Διότι αι ώραι του έτους ήσαν μετριασμένας και δεν τους εστενοχωρούσαν, ως στρώματα δε είχαν τας αφθόνους πρασινάδας, αι οποίαι εφύτρωναν από την γην. Ιδού λοιπόν ποία ήτο η ζωή εις την εποχήν του Κρόνου, φίλε Σωκράτη. Την δε σημερινήν, η οποία, καθώς λέγουν, ήρχισε από την εποχήν του Διός, την γνωρίζεις και συ, διότι είσαι παρών. Να κρίνης όμως ποίος από αυτούς τους δύο βίους είναι ευτυχέστερος, άραγε θα ημπόρεσες και θα θελήσης;
Νέος Σωκράτης. Διόλου μάλιστα.
Ξένος. Θέλεις τότε λοιπόν εγώ να σου τους κρίνω;
Νέος Σωκράτης. Βεβαιότατα.
Ξένος. Λοιπόν οι τρόφιμοι του Κρόνου, αφού είχαν τόσον πολλήν ευκαιρίαν και δύναμιν, όχι μόνον με τους ανθρώπους αλλά και με τα ζώα να ημπορούν να συνομιλούν, εάν όλα αυτά τα εξεμεταλλεύοντο τελείως διά την φιλοσοφίαν, και διά να σχετίζωνται μεταξύ των και με τα ζώα, και διά να μανθάνουν από όλην την φύσιν μήπως κανέν μέρος αυτής αντελήφθη κάτι τι περισσότερον από όλους τους άλλους ως προς την απόκτησιν πείρας, είναι ευνόητον ότι οι τοτινοί θα ήσαν πολύ ανώτεροι από τους σημερινούς ως προς την ευτυχίαν. Εάν όμως εγέμιζαν την κοιλίαν των αφθόνως με τροφάς και ποτά, και έλεγαν παραμύθια μεταξύ των και μαζί με τα ζώα, καθώς και τόρα ακόμη λέγεται δι' αυτούς, τότε πάλιν είναι πολύ εύκολος η κρίσις κατά την γνώμην μου τουλάχιστον. Οπωσδήποτε όμως ας τα αφήσωμεν αυτά, έως ότου να μας έλθη κανείς καλός άγγελος, διά να μάθωμεν ποίαν χρήσιν έκαμναν τότε των επιστημών και των λόγων. Τόρα όμως πρέπει να ειπούμεν εκείνο, χάριν του οποίου ανεστήσαμεν τον μύθον, διά να περατώσωμεν τον υπολειπόμενον λόγον. Αφού δηλαδή όλων αυτών ο χρόνος συνεπληρώθη, και ήτο ανάγκη να γίνη μεταβολή, και προ πάντων είχε εξαφανισθή ολόκληρον το γένος των γηίνων, διότι πάσα ψυχή συνεπλήρωσε όλας τας γεννήσεις, καθώς είχε διαταχθή εκάστη, και έπεσαν όλαι εις την γην ως ισάριθμα σπέρματα, τότε πλέον ο κυβερνήτης του σύμπαντος, ως να παρήτησε την διεύθυνσιν των πηδαλίων, απεμακρύνθη εις την ιδιαιτέραν του περιωπήν, τον δε κόσμον πλέον τον περιέστρεφε η ειμαρμένη και η σύμφυτος επιθυμία. Όλοι λοιπόν οι θεοί, όσοι ήσαν συγχρόνως με τον μέγιστον θεόν άρχοντες εις τους διαφόρους τόπους, επειδή πλέον ενόησαν τι συνέβη, παραιτήθησαν πλέον και αυτοί από την ιδικήν των επιμέλειαν διά τα μέρη του κόσμου. Αυτός δε στρεφόμενος αναδρομικώς και συγκρουόμενος, διότι επήρε νέαν ορμήν αντίθετον προς εκείνην η οποία ετελείωσε, έκαμε εντός του μέγαν σεισμόν και επροξένησε πάλιν μεγάλην καταστροφήν των διαφόρων ζώων. Κατόπιν δε αφού παρήλθε πολύς καιρός και έπαυσε πλέον τον θόρυβον και την ταραχήν και τους σεισμούς, ήρχισε να ησυχάζη και να βαδίζη με τάξιν τον συνηθισμένον του δρόμον, διότι ανέλαβε ο ίδιος την επιμέλειαν και την εξουσίαν εις όσα είχε εντός του και ήσαν ιδικά του, προσπαθών όσον ήτο δυνατόν να ενθυμηθή τα διδάγματα του δημιουργού και πατρός του. Εις τας αρχάς λοιπόν τας εξετέλει με περισσοτέραν ακρίβειαν, κατόπιν όμως με ολιγωτέραν. Εις αυτά δε πταίει το ολικόν στοιχείον του, το οποίον υπήρχε εις την παλαιάν φύσιν, διότι μετείχε πολλής αταξίας πριν να έλθη εις τον σημερινόν κόσμον. Διότι όσον μεν εξαρτάται από τον συναρμοστήν του, τα έχει όλα καλά. Από την πρώτην όμως συνήθειαν, όλα τα κακά και τα άδικα τα οποία συμβαίνουν εις τον ουρανόν και ο ίδιος τα επήρε από εκείνην, και εις τα ζώα τα μεταδίδει. Εφ' όσον λοιπόν έτρεφε τα ζώα μετά του κυβερνήτου, ολίγα εντός του παρήγε κακά, μεγάλα όμως αγαθά. Όταν όμως αποχωρισθή από εκείνον, πάντοτε περνά καλά κατά το χρονικόν διάστημα το πλησιέστερον προς την παραίτησίν του, εάν όμως παρέλθη πολύς καιρός και αρχίση να λησμονή, τότε περισσότερον κυριαρχεί το πάθημα της παλαιάς δυσαρμονίας. Εις το τέλος δε πλέον, επειδή παρακμάζει και ολιγοστεύουν τα αγαθά και πλεονάζουν αναμίξ τα αντίθετα, έρχεται εις κίνδυνον να καταστρέψη τον εαυτόν του και όσα έχει εντός του. Δι' αυτό λοιπόν τότε πάλιν ο θεός ο οποίος τον ετακτοποίησε, επειδή τον βλέπει να ευρίσκεται εις στενοχωρίαν, ενδιαφερόμενος να μη πελαγώση από την σύγχυσιν και διαλυθή και βυθισθή εις τον απέραντον τόπον της ανομοιότητος, έρχεται πάλιν αυτός εις το πηδάλιον, και συσφίγγει τα χαλαρωθέντα και παραλυθέντα μέρη και τα κάμνει καθώς ήσαν κατά την προηγουμένην περίοδόν του, και τον τακτοποιεί και τον καθιστά αθάνατον και αγήραστον. Αυτό λοιπόν είναι το τέλος από όλα αυτά όσα λέγονται. Αλλά διά τον ορισμόν του βασιλέως αρκεί να ενθυμηθούμεν ολίγον τα προηγούμενα. Δηλαδή αφού μετετράπη ο κόσμος εις τον δρόμον της σημερινής καταστάσεως, η ηλικία εσταμάτησε πάλιν και εκ νέου παρουσίαζε τα αντίθετα προς την τοτινήν κατάστασιν. Διότι όσα μεν ζώα από την μικρότητά των ολίγον έλειπε να εξαφανισθούν, ήρχισαν να μεγαλώνουν, όσα δε σώματα παρήγοντο νεογέννητα από την γην, εγίνοντο γηραλέα και πάλιν απέθνησκαν και επέστρεφαν εις την γην. Και όλα μεν τα άλλα μετεβλήθησαν, μιμούμενα και συμβαδίζοντα με το πάθημα του σύμπαντος, προ πάντων όμως επήλθε κατ' ανάγκην εις όλα απομίμησις της κυοφορίας και γεννήσεως και διατροφής. Διότι δεν επετρέπετο πλέον να γεννηθή ζώον με άλλο μέσον, αλλά καθώς ο κόσμος διετάχθη να είναι αυτεξούσιος εις την κίνησίν του, ομοίως ακριβώς και εις τα μέρη, όσον ήτο δυνατόν, επεβλήθη από την ομοιότητα του συστήματος να φυτρώνουν και να γεννούν και να διατρέφουν αφ' εαυτών. Και τόρα εφθάσαμεν ακριβώς εις το σημείον του λόγου, χάριν του οποίου ελέχθησαν όλα αυτά. Δηλαδή δι' όλα μεν τα άλλα ζώα θα είχαμεν να ειπούμεν πολλά και διεξοδικά, από ποία και διά ποίας αιτίας μετεβλήθησαν. Διά τους ανθρώπους όμως έχομεν να ειπούμεν συντομώτερα και αρμοδιώτερα. Αφού δηλαδή εστερήθησαν την επιμέλειαν του ιδιοκτήτου και επιστάτου θεού, και αφού πάλιν τα περισσότερα από τα ζώα όσα είχαν κακόν φυσικόν αγρίεψαν, οι δε άνθρωποι έμειναν αδύνατοι και απροστάτευτοι, διαρκώς ηρπάζοντο από αυτά, άλλως τε ήσαν ακόμη ανεπιτήδειοι και άτεχνοι κατά τους πρώτους χρόνους, διότι έλειψε πλέον εντελώς η αυτόματος τροφή, και ακόμη δεν εγνώριζαν να προμηθεύωνται, διότι προηγουμένως δεν τους εβίαζε καμμία ανάγκη. Από όλα αυτά ευρίσκοντο εις μεγάλην στενοχωρίαν. Και τότε λοιπόν μας εδόθησαν από τους θεούς τα φημιζόμενα ανέκαθεν δώρα με την επιβαλλομένην διδασκαλίαν και εκπαίδευσιν, δηλαδή το πυρ μεν από τον Προμηθέα, αι τέχναι δε από τον Ήφαιστον και από την σύντεχνόν του, τα δε σπέρματα πάλιν και τα φυτά από άλλους θεούς. Και όλα όσα εκανόνισαν τον ανθρώπινον βίον, από αυτά προήλθαν, διότι, καθώς είπαμεν προ ολίγου, των μεν θεών η επιμέλεια είχε λείψει πλέον εντελώς, μόνοι των δε, καθώς ολόκληρος ο κόσμος, έπρεπε και αυτοί να έχουν και την συντήρησιν και την επιμέλειαν, και αυτά μιμούμενοι και ακολουθούντες εις όλους τους αιώνας, τόρα μεν ζώμεν και γεννώμεθα κατά τούτον τον τρόπον, τότε δε κατ' εκείνον. Και όσον μεν διά τον μύθον, ας λάβη πλέον τέλος. Τόρα όμως ας τον χρησιμοποιήσωμεν, διά να εννοήσωμεν, πόσον επλανήθημεν, όταν ωρίσαμεν τον βασιλικόν και τον πολιτικόν εις τον προηγούμενον λόγον.
Νέος Σωκράτης. Πώς λοιπόν και πόσον μεγάλο λάθος υποθέσεις ότι μας συνέβη;
Ξένος. Αλλού μεν πολύ μικρόν, αλλού όμως πάρα πολύ γενναίον, και πολύ μεγαλίτερον και εκτενέστερον παρά τότε.
Νέος Σωκράτης. Πώς;
Ξένος. Πρώτον διότι, ενώ μας ηρώτησαν διά τον βασιλέα και πολιτικόν της σημερινής περιστροφής και γεννήσεως, ημείς εδώσαμεν ως απάντησιν τον ποιμένα της αντιθέτου περιόδου, ο οποίος εποίμαινε την ανθρωπίνην αγέλην, και μάλιστα θεόν εις την θέσιν θνητού. Εις αυτό λοιπόν πολύ εφύγαμεν από το ζήτημα. Δεύτερον δε διότι τον εχαρακτηρίσαμεν ως άρχοντα όλης της πόλεως χωρίς να ορίσωμεν ακριβώς τον τρόπον, εις τούτο πάλιν είναι μεν αληθές ό,τι είπαμεν, όχι όμως ολόκληρον, ούτε διετυπώθη σαφώς, διά τούτο το λάθος μας εδώ είναι μικρότερον παρά εις εκείνο.
Νέος Σωκράτης. Πολύ ορθά.
Ξένος. Πρέπει λοιπόν, καθώς φαίνεται, να ορίσωμεν ακριβώς τον τρόπον με τον οποίον διοικεί την πόλιν, και τότε να ελπίζωμεν ότι ωρίσαμεν τελείως τον πολιτικόν.
Νέος Σωκράτης. Πολύ καλά.
Ξένος. Δι' αυτό λοιπόν παρεμβάλαμεν τον μύθον, διά να σαφηνίση περί της αγελαιοτροφίας, όχι μόνον ότι όλοι διαφιλονικούν δικαιώματα με αυτόν τον οποίον ημείς εξετάζομεν, αλλά και εκείνον τον ίδιον να τον εννοήσωμεν καθαρώτερα, διότι μόνον εάν αυτός έχη επιμέλειαν της ανθρωπίνης διατροφής κατά το παράδειγμα των ποιμένων και βοσκών, τότε και μόνον τότε είναι άξιος αυτού του χαρακτηρισμού.
Νέος Σωκράτης. Έχεις δίκαιον.
Ξένος. Νομίζω δε, φίλε Σωκράτη, ότι αυτό το σχήμα του θείου ποιμένος είναι μεγαλίτερον από βασιλέα, ενώ όσοι είναι σήμερον πολιτικοί εις τον τόπον μας, είναι περισσότερον όμοιοι εις τα φυσικά με τους κυβερνωμένους και έλαβαν πολύ ομοίαν εκπαίδευσιν και ανατροφήν.
Νέος Σωκράτης. Βεβαιότατα.
Ξένος. Λοιπόν δεν πρέπει άραγε διόλου να τους εξετάσωμεν ούτε περισσότερον ούτε ολιγώτερον, εάν επλάσθησαν κατά τούτον ή κατ' εκείνον τον τρόπον;
Νέος Σωκράτης. Πώς δεν πρέπει;
Ξένος. Τότε λοιπόν ας έλθωμεν πάλιν πίσω κατά τον εξής τρόπον. Δηλαδή αυτήν που ωνομάσαμεν αυτοδιατακτικήν τέχνην επάνω εις τα ζώα, η οποία όμως δεν έχει την επιμέλειαν ιδιαιτέραν διά το καθέν, αλλά κοινήν, και την ωνομάσαμεν τότε μάλιστα αγελαιοτροφικήν — το ενθυμείσαι;
Νέος Σωκράτης. Μάλιστα.
Ξένος. Εις αυτήν λοιπόν κάπου εκάμαμεν λάθος εν τω μεταξύ. Διότι τον πολιτικόν δεν τον συνελάβαμεν πουθενά ούτε τον ωνομάσαμεν, αλλά μας διέφυγε και δεν του εδώσαμεν ονομασίαν.
Νέος Σωκράτης. Πώς;
Ξένος. Η διατροφή των διαφόρων αγελών ανήκει γενικώς εις όλους τους άλλους ποιμένας, ενώ όμως εις τον πολιτικόν δεν ανήκει τούτο, ημείς εφηρμόσαμεν αυτό το όνομα και εις αυτόν, ενώ έπρεπε να εύρωμεν άλλο όνομα κοινόν δι' όλους.
Νέος Σωκράτης. Έχεις δίκαιον, εάν όμως υπήρχε τοιούτον όνομα.
Ξένος. Και πώς δεν υπήρχε; Και βεβαίως ήτο κοινόν εις όλους η περιποίησις, χωρίς να ορίσωμεν ακριβώς την διατροφήν ούτε καμμίαν άλλην ασχολίαν. Αλλά ημπορούσαμεν κάπως να την ονομάσωμεν ή αγελαιοκομικήν, ή περιποιητικήν, ή επιμελητικήν, και ούτω πως να συμπεριλάβωμεν και τον πολιτικόν μαζί με όλους τους άλλους, διότι είπαμεν ότι αυτό έπρεπε να γίνη.
Νέος Σωκράτης. Πολύ ορθά. Αλλά η κατόπιν διαίρεσις πώς θα εγίνετο τότε;
Ξένος. Ακριβώς καθώς διαιρέσαμεν προηγουμένως την αγελαιοτροφικήν εις πεζά και άπτερα και άμικτα και ακέρατα, με αυτά τα ίδια θα διαιρούσαμεν και την αγελαιοκομικήν συμπεριλαμβάνοντες εξ ίσου εις τον ορισμόν και την σημερινήν και εκείνην της εποχής του Κρόνου.
Νέος Σωκράτης. Έτσι φαίνεται. Και λοιπόν σε ερωτώ πάλιν τι έπεται εκ τούτου.
Ξένος. Είναι φανερόν ότι, αν το ελέγαμεν ούτω πως το όνομα της αγελαιοκομικής, δεν θα συνέβαινε ποτέ να διαμφισβητούν μερικοί ότι ουδέ υπάρχει καν επιμέλεια, καθώς τότε δικαίως διεφιλονικήθη ότι δεν υπήρχε καμμία τέχνη αξία να λάβη αυτόν τον χαρακτηρισμόν της διατροφής, και ότι, αν υπήρχε οπωσδήποτε, αυτή ανήκει εις πολλούς άλλους περισσότερον παρά εις τον βασιλέα.
Νέος Σωκράτης. Πολύ ορθά.
Ξένος. Επιμέλεια όμως ολοκλήρου της ανθρωπίνης κοινωνίας καμμία άλλη δεν θα ήθελε να ονομασθή περισσότερον και προτίτερα από την βασιλικήν και την τέχνην της κυβερνήσεως όλων των ανθρώπων.
Νέος Σωκράτης. Έχεις δίκαιον.
Ξένος. Κατόπιν πάλιν, φίλε Σωκράτη, άραγε ενοήσαμεν ότι κοντά εις το τέλος πολύ συχνά εκάμναμεν λάθη;
Νέος Σωκράτης. Πώς;
Ξένος. Ιδού πώς. Δηλαδή και όταν είχαμεν πεποίθησιν ότι υπήρχε κάποια θρεπτική τέχνη της δίποδος αγέλης, και τότε ακόμη δεν έπρεπε ημείς αμέσως να την ονομάσωμεν βασιλικήν και πολιτικήν ως να ήτο συμπληρωμένη.
Νέος Σωκράτης. Αλλά τι λοιπόν;
Ξένος. Πρώτον μεν, καθώς είπαμεν, έπρεπε να τροποποιήσωμεν το όνομα, και να το συμβιβάσωμεν περισσότερον με την επιμέλειαν παρά με την διατροφήν, έπειτα να διχοτομήσωμεν και αυτήν. Διότι πιθανόν να επιδέχεται ακόμη όχι ολίγας υποδιαιρέσεις.
Νέος Σωκράτης. Ποίας;
Ξένος. Πρώτον να διακρίνωμεν τον θείον ποιμένα από τον ανθρώπινον επιμελητήν.
Νέος Σωκράτης. Πολύ ορθά.
Ξένος. Έπειτα πάλιν αυτήν την αποδοθείσαν επιμελητικήν έπρεπε να την χωρίσωμεν εις δύο.
Νέος Σωκράτης. Ως προς τι;
Ξένος. Ως προς το βίαιον και το εκούσιον.
Νέος Σωκράτης. Και τι με τούτο;
Ξένος. Βεβαίως και με αυτό εκάμαμεν προηγουμένως λάθος βλακωδέστερον από όσον έπρεπε, και κατετάξαμεν εις την ιδίαν τάξιν τον βασιλέα και τον τύραννον, ενώ είναι ανομοιότατοι και οι ίδιοι και ο τρόπος της κυβερνήσεως εκάστου από αυτούς.
Νέος Σωκράτης. Έχεις δίκαιον.
Ξένος. Τόρα όμως θέλεις να διορθώσωμεν το λάθος και, καθώς είπα, να διαιρέσωμεν την ανθρωπίνην επιμελητικήν εις δύο μέρη, την βιαίαν και την εκουσίαν;
Νέος Σωκράτης. Βεβαιότατα.
Ξένος. Και αφού ονομάσωμεν την μεν βιαίαν τυραννικήν, την δε εκουσίαν αγελαιοκομικήν, η οποία περιποιείται αυτοπροαίρετα δίποδα ζώα, πολιτικήν, τότε πάλιν να θεωρήσωμεν ως όντως βασιλέα και πολιτικόν εκείνον, όστις έχει αυτήν;
Νέος Σωκράτης. Και φαίνεται, καλέ Ξένε, να είναι αυτός εντελώς ο ορισμός του πολιτικού.
Ξένος. Καλόν θα ήτο να είναι αυτός, φίλε Σωκράτη. Αλλά δεν πρέπει μόνον εις εσέ να φαίνεται, αλλά και εις εμέ συγχρόνως. Τόρα όμως κατά την γνώμην μου τουλάχιστον δεν φαίνεται (!) ότι ο βασιλεύς έλαβε τελείαν διατύπωσιν, αλλά καθώς οι γλύπται κάποτε βιάζονται παράκαιρα να προσθέσουν περισσοτέρας και μεγαλιτέρας παρεμβολάς εις τας λεπτομερείας των έργων των και αργοπορούν, το ίδιον και ημείς τόρα, τάχα διά να δείξωμεν όχι μόνον γλήγορα αλλά και μεγαλοπρεπώς το λάθος του προηγουμένου διαβήματός μας, ενομίσαμεν ότι πρέπει να λάβωμεν μεγάλα παραδείγματα διά τον βασιλέα, και εσηκώσαμεν επάνω ένα τεραστίως ογκώδη μύθον, και ηναγκάσθημεν να μεταχειρισθώμεν περισσότερον μέρος από ό,τι χρειάζεται. Δι' αυτό εκάμαμεν τον ορισμόν μακροσκελέστερον και ωρισμένως δεν εδώσαμεν τέλος εις τον λόγον, αλλά χωρίς να σε γελάσω ο λόγος μας ομοιάζει μεν με εικόνα εις το σχέδιον ολόγυρα, αλλά δεν έλαβε ακόμη με τας βαφάς και με την ανάμιξιν των χρωμάτων την ζωηρότητά του. Αλλά πάσαν εικόνα της ζωγραφικής και όλης της άλλης καλλιτεχνίας πρέπει με έκφρασιν και με ορισμόν να την διατυπώνουν, όσοι ημπορούν να παρακολουθούν, και μόνον οι άλλοι με καλλιτεχνήματα.
Νέος Σωκράτης. Εις αυτό έχεις δίκαιον. Τόρα όμως ειπέ εις ποίον μέρος νομίζεις ότι δεν το είπαμεν καλά;
Ξένος. Είναι δύσκολον, ευλογημένε μου, χωρίς να μεταχειρισθώ παράδειγμα να εξηγήσω καθαρά έν ζήτημα κάπως πολύπλοκον. Διότι έκαστος από ημάς σχεδόν είναι ως να τα γνωρίζη όλα εις τον ύπνον, και πάλιν εις τον ξύπνον του να τα αγνοή.
Νέος Σωκράτης. Πώς το εννοείς αυτό;
Ξένος. Βεβαίως φαίνομαι προς το παρόν ότι πολύ παραλόγως ανεκίνησα το πάθημα της γνώσεως μεταξύ μας.
Νέος Σωκράτης. Πώς δηλαδή;
Ξένος. Ευλογημένε μου, πάλιν χρειάζεται νέον παράδειγμα και αυτό το παράδειγμα.
Νέος Σωκράτης. Ποίον λοιπόν; Λέγε και μη στενοχωρείσαι διόλου από εμένα.
Ξένος. Πρέπει να το ειπώ, αφού και συ είσαι πρόθυμος να ακολουθήσης. Γνωρίζομεν δηλαδή ότι οι μικροί παίδες όταν πρώτην φοράν αρχίζουν να μανθάνουν γράμματα —
Νέος Σωκράτης. Τι πράγμα;
Ξένος. Ότι έκαστον γράμμα εις τας συντομωτάτας και ευκολωτάτας συλλαβάς το αντιλαμβάνονται καλά, και είναι ικανοί να λέγουν το ορθόν ως προς αυτά.
Νέος Σωκράτης. Πώς όχι;
Ξένος. Δι' αυτά όμως τα ίδια γράμματα εις άλλας συλλαβάς πάλιν αμφιβάλλουν και πλανώνται και με την γνώμην των και με τον λόγον των.
Νέος Σωκράτης. Βεβαιότατα.
Ξένος. Άραγε λοιπόν δεν είναι ευκολώτερον και καλλίτερον να τους βοηθήσωμεν δι' όσα δεν γνωρίζουν ακόμη κατά τον εξής τρόπον;
Νέος Σωκράτης. Πώς;
Ξένος. Είναι ανάγκη πρώτον να τους επαναφέρωμεν εις τας συλλαβάς, εις τας οποίας έκριναν ορθώς τα ίδια γράμματα, και κατόπιν να τους φέρωμεν εις όσα δεν διακρίνουν ακόμη, και συγκρίνοντες να δεικνύωμεν την ομοιότητα και συμφωνίαν, η οποία υπάρχει και εις τας δύο συλλαβάς, και ούτω καθεξής έως ότου όλα τα αμφιβαλλόμενα να τα παραβάλωμεν με τα ορθώς διακρινόμενα, και αφού αποδειχθούν, να γίνουν ούτω πως παραδείγματα, ώστε να τους κάμωμεν να προφέρουν όλα τα στοιχεία εις όλας τας συλλαβάς το όμοιον ως όμοιον και το διάφορον ως διάφορον, πάντοτε με τον ίδιον τρόπον.
Νέος Σωκράτης. Είμαι συμφωνότατος.
Ξένος. Λοιπόν δεν εσυμπεριλάβαμεν άραγε αρκετά σαφώς, ότι τότε γίνεται το παράδειγμα, όταν έν όμοιον πράγμα κριθή διά παρομοιώσεως ορθώς μέσα εις άλλο κομματιασμένον, και συγκεντρωθή η αντίληψίς μας εις τα δύο μαζί διά να αποτελέση μίαν αληθινήν κρίσιν;
Νέος Σωκράτης. Έτσι φαίνεται.
Ξένος. Τότε λοιπόν, άραγε είναι να απορή κανείς, πώς η ψυχή μας παθαίνει το ίδιον πράγμα ως προς τα στοιχεία του σύμπαντος, ότι δηλαδή άλλοτε μεν διά την αλήθειαν συγκρατείται εις μερικά από αυτά μαζί με άλλα ωρισμένα, άλλοτε όμως πάλιν μεταφέρεται εις όλα μαζί με άλλα, και δι' αυτό μερικούς μεν από τους συνδυασμούς των οπωσδήποτε τους κρίνει ορθώς, όταν όμως μετακινηθούν εις τας μεγάλας και δυσνοήτους συλλαβάς των πραγμάτων, αυτά τα ίδια πάλιν δεν τα γνωρίζει;
Νέος Σωκράτης. Αυτό δεν είναι διόλου παράδοξον.
Ξένος. Αλλά τόρα, φίλε μου, πώς θα ήτο δυνατόν αν αρχίσωμεν από ψευδή κρίσιν να φθάσωμεν έστω και εις μικρόν μέρος της αληθείας και να αποκτήσωμεν γνώσιν;
Νέος Σωκράτης. Σχεδόν με κανένα τρόπον.
Ξένος. Λοιπόν, αφού αυτά επλάσθησαν κατ' αυτόν τον τρόπον, δεν θα εκάμαμεν διόλου σφάλμα εγώ και συ, πρώτον ότι επεχειρήσαμεν να ιδούμεν ενός ολοκλήρου παραδείγματος την φύσιν μέσα εις άλλο παράδειγμα μικρόν χωριστά, τόρα δε πάλιν ότι σκοπεύομεν να έλθωμεν εις το είδος του βασιλέως το οποίον είναι μέγιστον, λαμβάνοντες από κανέν μικρόν πράγμα παράδειγμα, και να γνωρίσωμεν την τέχνην της περιποιήσεως των κατοίκων μιας πόλεως, διά να υπάρξη εις τον νουν μας αλήθεια αντί ονείρου.
Νέος Σωκράτης. Πολύ ορθά.
Ξένος. Τότε λοιπόν ας πάρωμεν πάλιν εις το χέρι τον προηγούμενον λόγον, ότι δηλαλή, επειδή το βασιλικόν γένος της επιμελείας των πόλεων το διαφιλονικούν χίλιοι δύο, πρέπει βεβαίως όλους αυτούς, να τους απομακρύνωμεν και να αφήσωμεν μόνον εκείνον, και δι' αυτό ακριβώς είπαμεν ότι μας χρειάζεται ένα παράδειγμα.
Νέος Σωκράτης. Βεβαιότατα.
Ξένος. Ποίον λοιπόν παράδειγμα, όσον το δυνατόν μικρόν, αλλά που να έχη ως θέμα το ίδιον με την πολιτικήν, ημπορούμεν να εύρωμεν καταλληλότερον, διά να εξηγήσωμεν το ζήτημά μας; θέλεις, καλέ Σωκράτη, δι' όνομα του Διός, αν δεν έχωμεν κανέν άλλο πρόχειρον, να προτιμήσωμεν τουλάχιστον την υφαντικήν; Και αυτήν πάλιν, αν θέλης, όχι όλην; Διότι ίσως είναι αρκετή η καταγινομένη εις τα μάλλινα υφάσματα. Διότι πιθανόν και μόνον αυτό το μέρος αυτής να φανερώση εκείνο που ζητούμεν.
Νέος Σωκράτης. Διατί όχι;
Ξένος. Τότε λοιπόν διατί τάχα, καθώς προηγουμένως εδιχοτομούσαμεν τα μέρη των μερών, δεν κάμνομεν το ίδιον και τόρα διά την υφαντικήν, και αφού περάσωμεν όσον το δυνατόν συντόμως όλα, να φθάσωμεν πάλιν εις αυτό που μας χρειάζεται τόρα;
Νέος Σωκράτης. Πώς το εννοείς;
Ξένος. Ως απάντησιν θα σου δώσω την ιδίαν την εκτέλεσιν.
Νέος Σωκράτης. Πολύ καλά το είπες.
Ξένος. Λοιπόν όλα όσα παρασκευάζομεν ή αποκτώμεν, άλλα μας χρησιμεύουν διά να κάμωμεν κάτι τι, άλλα δε ως προφυλακτήρια διά να μην υποφέρωμεν. Και από τα προφυλακτήρια, άλλα μεν είναι αλεξιφάρμακα και θεία και ανθρώπινα, άλλα δε προτειχίσματα. Από δε τα προτειχίσματα άλλα μεν είναι πολεμικά οχυρώματα, άλλα δε περιφράγματα, Και τα περιφράγματα άλλα μεν είναι παραπετάσματα, άλλα δε εμπόδια του ψύχους και του καύσωνος. Από τα εμποδίσματα πάλιν άλλα μεν είναι στεγάσματα, άλλα δε σκεπάσματα. Και από τα σκεπάσματα άλλα μεν είναι απλωτά, άλλα δε περικαλύμματα. Από τα περικαλύμματα δε άλλα μεν είναι ολόσχιστα, άλλα δε συγκολλητά. Από δε τα συγκολλητά άλλα μεν είναι τρυπητά, άλλα δε χωρίς τρυπήματα συνδετά. Και από τα ατρύπητα άλλα μεν είναι από νεύρα φυτών της γης, άλλα δε τρίχινα. Από δε τα τρίχινα άλλα μεν είναι συγκολλητά με νερό και χώμα, άλλα δε μόνα μεταξύ των. Αυτά δε τα τελευταία προφυλακτήρια και σκεπάσματα, τα κατασκευαζόμενα από υλικά που συγκολλώνται μόνα των, τα ωνομάσαμεν ενδύματα. Την δε τέχνην, η οποία κυρίως έχει την επιμέλειαν των ενδυμάτων, καθώς τότε ωνομάσαμεν την τέχνην της πόλεως πολιτικήν, θέλεις να την ονομάσωμεν και αυτήν τόρα ομοίως ενδυματουργικήν; Και θέλεις ακόμη να ειπούμεν ότι και η υφαντική, επειδή αποτελεί το μεγαλίτερον μέρος διά την εργασίαν των ενδυμάτων, δεν διαφέρει από την ενδυματουργικήν παρά μόνον εις το όνομα, καθώς τότε η βασιλική από την πολιτικήν;
Νέος Σωκράτης. Πολύ ορθά βεβαίως.
Ξένος. Τόρα λοιπόν ας συλλογισθούμεν το κατόπιν, ότι δηλαδή πιθανόν κανείς να νομίση ότι αρκετά καλά ωρίσθη η υφαντική των ενδυμάτων, διότι δεν ημπορεί να σκεφθή ότι από τας μεν στενώς συγγενείς τέχνας ακόμη δεν απεχωρίσθη, από πολλάς δε άλλας συγγενείς απεμακρύνθη.
Νέος Σωκράτης. Λέγε από ποίας συγγενείς;
Ξένος. Καθώς φαίνεται, δεν παρηκολούθησες όσα είπα. Δι' αυτό λοιπόν πρέπει ίσως να επανέλθω πάλιν και να αρχίσω από το τέλος. Αν δηλαδή εννοής καλά την συγγένειαν, προ ολίγου απεχωρίσαμεν έν είδος από αυτήν, διότι διεκρίναμεν τα υφασμένα ως φορέματα και ως στρωσίδια.
Νέος Σωκράτης. Εννοώ.
Ξένος. Και όμως αφαιρέσαμεν την χρησιμοποίησιν των λινών και των ψαθών και όλων των άλλων όσα προ ολίγου ωνομάσαμεν νεύρα των φυτών. Και πάλιν αφαιρέσαμεν την συμπίλησιν και την συνένωσιν διά τρυπημάτων και ραφής, τα οποία αποτελούν το περισσότερον μέρος της κατεργασίας των δερμάτων.
Νέος Σωκράτης. Βεβαιότατα.