Part 2
Ξένος. Λαμπρέ μου άνθρωπε Σωκράτη, δεν απαιτείς μηδαμινόν πράγμα. Ημείς έως τόρα, περισσότερον από ό,τι έπρεπε, απεμακρύνθημεν από το προκείμενον ζήτημα, συ όμως ζητείς να απομακρυνθούμεν ακόμη περισσότερον. Τόρα λοιπόν ας έλθωμεν πάλιν πίσω, καθώς αρμόζει. Αυτά δε τα εξετάζομεν άλλην φοράν, όταν εύρωμεν καιρόν ως άλλοι ιχνηλάται. Ουχ ήττον όμως τούτο τουλάχιστον απόφυγε το εντελώς, δηλαδή να μη νομίσης ότι κάποτε, το ήκουσες από εμέ σαφώς ωρισμένον.
Νέος Σωκράτης. Ποίον;
Ξένος. Ότι το είδος και το μέρος είναι διάφορα μεταξύ των.
Νέος Σωκράτης. Πώς δηλαδή;
Ξένος. Διότι εκείνο το οποίον είναι είδος ενός πράγματος, τούτο είναι συγχρόνως και μέρος του ίδιου πράγματος. Το μέρος όμως δεν έπεται λογικώς ότι είναι πάντοτε και είδος. Αυτά μάλλον, φίλε Σωκράτη, να λέγης ότι σου έλεγα εγώ και όχι εκείνα.
Νέος Σωκράτης. Αυτό θα γίνη.
Ξένος. Ειπέ μου τόρα τι έρχεται κατόπιν;
Νέος Σωκράτης. Τι πράγμα;
Ξένος. Το σημείον εις το οποίον εφύγαμεν από το ζήτημά μας και εφθάσαμεν εδώ. Εγώ δηλαδή νομίζω ότι ήτο την ώραν που σε ερώτησα, πώς πρέπει να διαιρέσωμεν την αγελαιοτροφίαν, και συ απήντησες με μεγάλην προθυμίαν, ότι είναι δύο τα γένη των ζώων, έν δηλαδή το ανθρώπινον γένος, και έν όλα τα άλλα ζώα μαζί.
Νέος Σωκράτης. Έχεις δίκαιον.
Ξένος. Και ακριβώς τότε παρετήρησα εγώ, ότι συ αποχώρισες έν μέρος, και το υπόλοιπον το εθεώρησες πάλιν ως έν γένος ολόκληρον, διότι ημπόρεσες να δώσης εις όλα έν κοινόν όνομα και να τα ονομάσης κυρίως ζώα.
Νέος Σωκράτης. Και αυτό είναι αληθές.
Ξένος. Και όμως, ανδρειωμένε μου φίλε, πιθανόν να ευρεθή κανέν άλλο ζώον έξυπνον, καθώς φαίνεται να είναι οι γερανοί ή κανέν άλλο παρόμοιον, και να δίδη διακριτικά ονόματα όμοια με το ιδικόν σου, και τους μεν γερανούς ως έν ιδιαίτερον γένος να τους αντιπαραστήσση προς όλα τα άλλα ζώα, διά να δώση μεγαλείον εις τον εαυτόν, του, όλα δε τα άλλα μαζί με τους ανθρώπους να τα συμπεριλάβη εις έν είδος, και να μην τα ονομάση άλλο τίποτε παρά κυρίως ζώα. Δι' αυτό ας προσπαθήσωμεν να αποφύγωμεν όλα αυτά.
Νέος Σωκράτης. Πώς;
Ξένος. Να μη διαιρούμεν ολόκληρον το γένος των ζώων, διά να μη τα παθαίνωμεν αυτά.
Νέος Σωκράτης. Και βεβαίως τις η ανάγκη;
Ξένος. Διότι τότε τουλάχιστον από αυτό προήλθε το λάθος.
Νέος Σωκράτης. Πώς δηλαδή;
Ξένος. Είπαμεν βεβαίως ότι εκ της θεωρίας το διατακτικόν μέρος, το οποίον αποτελεί το ζωοτροφικόν είδος, αφορά τα αγελαία ζώα. Δεν είναι έτσι;
Νέος Σωκράτης. Μάλιστα.
Ξένος. Και τότε ακόμη λοιπόν ήτο διηρημένον ολόκληρον το γένος των ζώων εις τα εξημερωμένα και εις τα άγρια. Και όσα μεν δέχονται εκ φύσεως εξημέρωσιν, θεωρούνται ήμερα, όσα όμως δεν δέχονται, θεωρούνται άγρια.
Νέος Σωκράτης. Πολύ καλά.
Ξένος. Η δε επιστήμη την οποίαν ζητούμεν να συλλάβωμεν ανήκε και ανήκει ακόμη εις τα ήμερα, και βεβαίως έπρεπε να την εύρωμεν μέσα εις τα αγελαία σφαχτά.
Νέος Σωκράτης. Μάλιστα.
Ξένος. Λοιπόν ας μη διαιρούμεν λαμβάνοντες υπ' όψιν το όλον καθώς τότε, ούτε να βιαζώμεθα, διά να φθάσωμεν τάχα γρήγορα εις την πολιτικήν. Διότι και τόρα πάλιν μας έκαμε να πάθωμεν εκείνο που λέγει η παροιμία.
Νέος Σωκράτης. Ποίον δηλαδή;
Ξένος. Όσον εβιαζόμεθα να διαιρέσωμεν ορθώς, τόσον αργήσαμεν να τελειώσωμεν.
Νέος Σωκράτης. Καλά μας έκαμε βεβαίως, φίλε Ξένε.
Ξένος. Ας είναι. Οπωσδήποτε όμως πρέπει να προσπαθήσωμεν πάλιν από την αρχήν να διχοτομήσωμεν την κοινοτροφικήν. Διότι πιθανόν αυτός ο λόγος όταν τελειώση να μας φανερώση καλλίτερον και αυτό, εις το οποίον συ έχεις προθυμίαν. Λοιπόν ειπέ μου, σε παρακαλώ.
Νέος Σωκράτης. Τι πράγμα;
Ξένος. Αν έτυχε να ακούσης από κανένα το εξής. Διότι γνωρίζω ότι ο ίδιος δεν έτυχε να ευρεθής παρών εις την εξημέρωσιν των ψαρικών μέσα εις τον Νείλον και εις τας βασιλικάς λίμνας. Πιθανόν όμως να είδες παρόμοια μέσα εις δεξαμενάς.
Νέος Σωκράτης. Βεβαιότατα και από αυτά είδα, και εκείνα τα ήκουσα από πολλούς.
Ξένος. Και βεβαίως όσον διά χηνοβοσκάς και γερανοβοσκάς, και αν ακόμη δεν επεριόδευσες εις τας πεδιάδας της Θεσσαλίας, τουλάχιστον θα έχης ακούσει και τας πιστεύεις.
Νέος Σωκράτης. Πώς όχι;
Ξένος. Αλλά άραγε διατί σου έκαμα όλας αυτάς τας ερωτήσεις; Διότι από την διατροφήν των αγελαίων υπάρχει και μέρος ένυδρον και μέρος ξηροβατικόν.
Νέος Σωκράτης. Βεβαίως υπάρχει.
Ξένος. Άρα γε λοιπόν συμφωνείς και συ να διχοτομήσωμεν την κοινοτροφικήν επιστήμην συμφώνως προς αυτά, μοιράζοντες έκαστον από τα μέρη της εις έκαστον από τα δύο αυτά, και ονομάζοντες το έν υγροτροφικόν και το άλλο ξηροτροφικόν;
Νέος Σωκράτης. Συμφωνώ.
Ξένος. Και βεβαίως τόρα πλέον δεν έχομεν ανάγκην να ερευνώμεν εις ποίαν από τας δύο τέχνας ανήκει η βασιλική. Διότι τούτο το εννοεί ο καθείς.
Νέος Σωκράτης. Πώς όχι;
Ξένος. Και βεβαίως ο καθείς ημπορεί να διχοτομήση το ξηροτροφικόν γένος της αγελαιοτροφίας.
Νέος Σωκράτης. Πώς;
Ξένος. Χωρίζων εις πτερωτά και πεζά.
Νέος Σωκράτης. Πολύ ορθά.
Ξένος. Και λοιπόν; Άραγε το πολιτικόν δεν πρέπει να ζητηθή εις το μέρος του πεζού; Ή δεν εννοείς ότι και ο πλέον κουτός αυτήν την γνώμην έχει;
Νέος Σωκράτης. Μάλιστα.
Ξένος. Αλλά την πεζονομικήν πρέπει να την αποδείξωμεν ότι διαιρείται εις δύο, ως άλλος άρτιος αριθμός.
Νέος Σωκράτης. Είναι φανερόν.
Ξένος. Και όμως, διά την διεύθυνσιν την οποίαν εδώσαμεν εις τον λόγον μας, παρουσιάζονται απλωμένοι δύο δρόμοι, ο ένας συντομώτερος, ο οποίος απέναντι ενός μεγάλου μέρους χωρίζει ένα μικρόν, και ο άλλος έχει περισσότερον εκείνο που είπαμεν προηγουμένως, ότι πρέπει δηλαδή να χωρίζη εις το μέσον όσον είναι δυνατόν, είναι όμως μακρότερος. Είναι δικαίωμά μας λοιπόν να πάρωμεν όποιον δρόμον θέλομεν από τους δύο.
Νέος Σωκράτης. Και πώς; Δεν είναι δυνατόν να πάρωμεν και τους δύο;
Ξένος. Όχι βέβαια συγχρόνως, αξιοθαύμαστε φίλε. Με την σειράν όμως βεβαίως είναι δυνατόν.
Νέος Σωκράτης. Εγώ λοιπόν προτιμώ να πάρωμεν και τους δύο με την σειράν.
Ξένος. Αυτό είναι, εύκολον, διότι δεν μένει πλέον πολύ. Εις την αρχήν όμως, ή και όταν ευρισκόμεθα εις το μέσον του δρόμου, θα ήτο δύσκολον να εκτελέσωμεν αυτήν την διαταγήν. Τόρα όμως, αφού το θέλεις, ας πάρωμεν πρώτα τον μακρότερον δρόμον. Διότι όσον είμεθα ακόμη φρεσκότεροι, τόσον ευκολώτερα θα τον περάσωμεν. Πρόσεξε λοιπόν εις την διαίρεσιν.
Νέος Σωκράτης. Λέγε.
Ξένος. Όσα πεζά από όλα τα ήμερα είναι αγελαία, είναι εκ φύσεως διηρημένα εις δύο.
Νέος Σωκράτης. Με ποίον μέσον;
Ξένος. Διότι άλλα από αυτά είναι ακέρατα, άλλα δε κερασφόρα.
Νέος Σωκράτης. Έτσι φαίνεται.
Ξένος. Λοιπόν διχοτόμησε την πεζονομικήν, και μοίρασέ την εις τα δύο αυτά μέρη προσθέτων και ορισμόν. Διότι, αν θελήσης να προσθέσης ονόματα εις έκαστον από αυτά, θα ευρεθής πάρα πολύ πλεγμένος.
Νέος Σωκράτης. Πώς να τα ειπούμεν λοιπόν;
Ξένος. Ιδού πώς: Αφού διαιρεθή εις δύο η πεζονομική επιστήμη, να θέσωμεν το έν μέρος εις την κερασφόρον αγέλην, το δε άλλο εις την ακέρατον.
Νέος Σωκράτης. Τα παραδέχομαι αυτά καθώς τα ώρισες εσύ. Διότι είμαι βέβαιος ότι διετυπώθησαν αρκετά καλά.
Ξένος. Και τόρα πάλιν βεβαίως είναι φανερώτατον ότι ο βασιλεύς ποιμαίνει μίαν αγέλην στερουμένην κέρατα.
Νέος Σωκράτης. Πώς δεν είναι φανερόν;
Ξένος. Λοιπόν ας κομματιάσωμεν αυτήν και ας προσπαθήσωμεν να του αποδώσωμεν το μέρος το οποίον ανήκει εις αυτόν.
Νέος Σωκράτης. Μάλιστα.
Ξένος. Τόρα λοιπόν άραγε προτιμάς να την διαιρέσωμεν εις τα λεγόμενα διχαλωτά και μώνυχα, ή συμφώνως με την κοινογονίαν και ιδιογονίαν; Πιστεύω να με ενόησες.
Νέος Σωκράτης. Τι να εννοήσω;
Ξένος. Ότι το γένος των ίππων και των όνων έχουν την φυσικήν ιδιότητα μεταξύ των να γεννοβολούν.
Νέος Σωκράτης. Μάλιστα.
Ξένος. Ενώ το υπόλοιπον μέρος της ακεράτου αγέλης των ημέρων είναι αμιγή μεταξύ των.
Νέος Σωκράτης. Πώς όχι;
Ξένος. Και λοιπόν; Άραγε του πολιτικού η επιμέλεια περιστρέφεται εις καμμίαν κοινογενή φύσιν — ας την ονομάσωμεν ούτω πως — ή εις καμμίαν ιδιογενή;
Νέος Σωκράτης. Είναι φανερόν ότι περιστρέφεται εις την ιδιογενή, η οποία είναι η άμικτος.
Ξένος. Αυτήν λοιπόν τόρα, καθώς προηγουμένως, πρέπει να την χωρίσωμεν εις δύο.
Νέος Σωκράτης. Και βεβαίως πρέπει.
Ξένος. Και βεβαίως τα ζώα όσα είναι ήμερα και αγελαία, σχεδόν όλα πλέον εδιχάσθησαν πλην δύο γενών. Όσον δε διά τους κύνας, βεβαίως δεν αξίζει να τους θεωρήσωμεν ως ιδιαίτερον γένος σχετικώς με τα αγελαία.
Νέος Σωκράτης. Όχι βεβαίως. Αλλά τόρα πώς θα διαιρέσωμεν εκείνα τα δύο;
Ξένος. Όπως είναι δίκαιον να τα διαιρέση ο Θεαίτητος και συ, αφού αρχίσατε την γεωμετρίαν.
Νέος Σωκράτης. Με τι;
Ξένος. Με την διάμετρον βεβαίως και ύστερον με την διάμετρον της διαμέτρου.
Νέος Σωκράτης. Τι εννοείς:
Ξένος. Η φύσις την οποίαν έχει το ανθρώπινον ημών γένος, άραγε αλλέως επλάσθη να περιπατή, παρά καθώς η διάμετρος, η οποία ισοδυναμεί προς δίπουν;
Νέος Σωκράτης. Όχι αλλέως.
Ξένος. Και όμως και των άλλων ζώων πάλιν η φύσις σχετικώς με την ιδικήν μας είναι διάμετρος, διότι έχει δύο ζεύγη ποδών.
Νέος Σωκράτης. Και πώς δεν είναι; Και ωρισμένως, εννοώ τι θέλεις να ειπής με αυτό.
Ξένος. Αλλά τόρα πλην τούτων, καλέ Σωκράτη, δεν βλέπομεν άραγε και πάλιν κάτι άλλο μέσα εις τας διαιρέσεις, από εκείνα που είναι επιτυχημένα διά να προξενούν γέλωτα;
Νέος Σωκράτης. Ποίον δηλαδή;
Ξένος. Ότι το ιδικόν μας γένος των ανθρώπων συνέτυχε και συνέπεσε με έv γένος από όλα τα όντα το ευγενέστερον και συγχρόνως το μαλακώτερον, δηλαδή τα πτηνά;
Νέος Σωκράτης. Βλέπω ότι αυτό συμβαίνει πολύ παραλόγως.
Ξένος. Και διατί; Δεν είναι πρέπον να έρχωνται τελευταία τα βραδυκινητότερα;
Νέος Σωκράτης. Μάλιστα, όσον δι' αυτό.
Ξένος. Και μήπως το άλλο δεν το εννοούμεν, ότι περισσότερον γελοίος φαίνεται ο βασιλεύς, όταν διασχίζει την αγέλην του και συμβαδίζει με αυτήν, εάν συγκριθή με τον άνδρα εκείνον, ο οποίος άριστα εγυμνάσθη εις τας ευκολίας της ζωής;
Νέος Σωκράτης. Είμαι συμφωνότατος.
Ξένος. Διότι τόρα, φίλε Σωκράτη, ενοήσαμεν καλλίτερα εκείνο που είπαμεν, όταν εσυζητούσαμεν διά τον σοφιστήν.
Νέος Σωκράτης. Ποίον;
Ξένος. Ότι εις αυτήν εδώ την ερευνητικήν μέθοδον ούτε τα μεγάλα ονόματα μας κάμνουν καμμίαν εντύπωσιν, ούτε τα μικρά περιφρονούμεν απέναντι των μεγάλων, αλλά πάντοτε μόνη της ευρίσκει την αλήθειαν.
Νέος Σωκράτης. Έτσι φαίνεται.
Ξένος. Τόρα λοιπόν που ετελείωσε αυτό, διά να μην προλάβης να με ερωτήσης, ποίος είναι ο συντομώτερος δρόμος που ελέγαμεν τότε ότι φέρει εις τον βασιλέα, θέλεις μόνος μου να τον περάσω πρώτος;
Νέος Σωκράτης. Πάρα πολύ μάλιστα.
Ξένος. Λέγω λοιπόν ότι έπρεπε τότε κατ' ευθείαν να μοιράσωμεν το πεζόν εις δίποδα και τετράποδα, και αφού παρατηρήσωμεν πάλιν ότι το ανθρώπινον γένος μόνον με τα πτηνά αποτελεί δίπουν αγέλην, να τα διακρίνωμεν αυτά πάλιν με την γυμνότητα και την πτεροφυίαν. Και αφού γίνη και αυτή η διχοτόμησις και φανή πλέον τότε η ανθρωπονομική τέχνη, να φέρωμεν τότε τον πολιτικόν και τον βασιλικόν και να τον ενθρονίσωμεν εις αυτήν ως άλλον ηνίοχον, και να παραδώσωμεν εις αυτόν τας ηνίας της πόλεως, διότι είναι ιδικαί του και εις αυτόν ανήκει αυτή η επιστήμη.
Νέος Σωκράτης. Πολύ καλά ωσάν να μου τον χρεωστούσες μου απέδωκες τον ορισμόν, αφού επρόσθεσες ως άλλον τόκον την παρέκβασιν και εσυμπλήρωσες αυτόν.
Ξένος. Εμπρός λοιπόν ας τον συναρμολογήσωμεν ολόκληρον τον ορισμόν της τέχνης του πολιτικού αρχίζοντες από την αρχήν.
Νέος Σωκράτης. Πολύ καλά.
Ξένος. Λοιπόν εις την αρχήν έν μέρος της θεωρητικής επιστήμης είπαμεν ότι είναι το διατακτικόν. Από αυτό δε πάλιν το έν μέρος ωνομάσθη κατ' αναλογίαν αυτοδιατακτικόν. Κατόπιν δε διά διχοτομήσεως εφάνη, ότι η ζωοτροφική δεν είναι το μικρότερον από τα γένη της αυτεπιτακτικής. Και πάλιν της ζωοτροφικής έν είδος ήτο το αγελαιοτροφικόν, και του αγελαιοτροφικού έν μέρος ήτο το ξηροβατικόν, του οποίου έν μέρος ήτο το πεζονομικόν. Από αυτό δε το πεζονομικόν ως ουσιώδης κλάδος εχωρίζετο η τέχνη, η οποία εκτρέφει τα ακέρατα. Από αυτήν δε πάλιν είναι ανάγκη να συμπεριλάβωμεν όχι ολιγώτερον μέρος από τα τρία τέταρτα, αν θελήσωμεν να το ενώσωμεν με έν όνομα, και να το ονομάσωμεν αμιγονομικήν επιστήμην. Εάν δε λάβωμεν από αυτό ακόμη το μέρος το οποίον αναφέρεται εις το ποίμνιον των διπόδων, και το ονομάσωμεν ανθρωπονομικόν, τότε ιδού πλέον εκείνο το οποίον εζητούσαμεν, και είναι αυτό το οποίον συγχρόνως ωνομάσθη βασιλικόν και πολιτικόν.
Νέος Σωκράτης. Έξοχα.
Ξένος. Ναι, αλλά, φίλε Σωκράτη, είναι άραγε τόσον καλά τελειωμένον, καθώς το εχαρακτήρισες συ;
Νέος Σωκράτης. Ποίον δηλαδή;
Ξένος. Δηλαδή διετυπώσωμεν εξόχως το ζήτημά μας; Ή μήπως εις τούτο ακριβώς έχει έλλειψιν η έρευνά μας, ότι δηλαδή είπαμεν μεν τον ορισμόν οπωσδήποτε, δεν τον είπαμεν όμως εξόχως τέλειον;
Νέος Σωκράτης. Τι εννοείς;
Ξένος. Εγώ θα προσπαθήσω να καταστήσω καταληπτότερον αυτό ακριβώς το οποίον σκέπτομαι.
Νέος Σωκράτης. Λέγε, σε παρακαλώ.
Ξένος. Λοιπόν από όλας τας βοσκητικάς τέχνας, αι οποίαι απεδείχθησαν προ ολίγου πολλαί, δεν είπαμεν ότι μία είναι και η πολιτική, και αποτελεί επιμέλειαν μιας από όλας τας αγέλας;
Νέος Σωκράτης. Μάλιστα.
Ξένος. Αυτήν δε την εχαρακτήριζε ο ορισμός μας όχι ως θρεπτικήν ίππων ούτε ως άλλων ζώων, αλλά ως κοινοτροφικήν επιστήμην ανθρώπων.
Νέος Σωκράτης. Πολύ ορθά.
Ξένος. Τόρα λοιπόν ας παρατηρήσωμεν την διαφοράν όλων των άλλων βοσκών από τους βασιλείς.
Νέος Σωκράτης. Ποίαν.
Ξένος. Εάν υπάρχη και κανείς άλλος, ο οποίος, επειδή έχει κοινόν το όνομα μιας οποιασδήποτε από τας άλλας τέχνας, λέγει και προσποιείται ότι είναι σύντροφος της αγέλης.
Νέος Σωκράτης. Πώς το εννοείς;
Ξένος. Παραδείγματος χάριν οι έμποροι και οι γεωργοί και όλοι οι καταγινόμενοι εις τα σιτηρά, ακόμη δε οι γυμνασταί και η τάξις των ιατρών, έχεις είδησιν ότι απέναντι των ανθρωπονομέων, τους οποίους ωνομάσαμεν πολιτικούς, όλοι από κοινού θα διεφιλονίκουν τελείως, ότι δήθεν αυτοί και όχι εκείνοι έχουν την επιμέλειαν διά την διατροφήν των ανθρώπων, και όχι μόνον των ανθρώπων της αγέλης, άλλα και των ιδίων των αρχόντων;
Νέος Σωκράτης. Ναι, άλλα θα είχαν δίκαιον;
Ξένος. Ίσως. Και αυτό μεν θα το εξετάσωμεν. Τούτο όμως γνωρίζομεν τουλάχιστον, ότι με τον βουκόλον κανείς δεν θα διαφιλονικήση κανέν τοιούτον, αλλά μόνος του είναι ο βουφορβός της αγέλης του, μόνος του ιατρός, μόνος κουμπάρος, και μόνος του επιστήμων μαιευτήρ διά τους συμβαίνοντας τοκετούς και τας λοχείας. Ακόμη δε όσον επιδέχονται τα βοσκήματά του παιγνίδια και μουσικήν, δεν είναι άλλος καταλληλότερος διά να διασκεδάζη και με την μαγείαν να τα ημερώνη, είτε με όργανα, είτε με γυμνόν στόμα διαχειριζόμενος την μουσικήν του ποιμνίου του. Και βεβαίως το ίδιον έχομεν να ειπούμεν και διά τους άλλους βοσκούς. Δεν είναι έτσι;
Νέος Σωκράτης. Πολύ ορθά.
Ξένος. Πώς λοιπόν θα θεωρηθή ορθός και ακέραιος ο ορισμός του βασιλέως, όταν χαρακτηρίσωμεν αυτόν μόνον ως βοσκόν και τροφοδότην της ανθρωπίνης αγέλης, προτιμώντες αυτόν μεταξύ χιλίων άλλων διεκδικητών;
Νέος Σωκράτης. Με κανένα τρόπον.
Ξένος. Τότε λοιπόν δεν υπωπτεύθημεν δικαίως προ ολίγου, μήπως ναι μεν ορίζομεν κάτι τι και λέγομεν έν είδος βασιλικόν, ακόμη όμως δεν απετελειώσαμεν με ακρίβειαν τον πολιτικόν, εν όσω όλους τους συνωστισμένους πέριξ αυτού και τους διεκδικούντας δικαιώματα συντροφίας δεν τους αποσπάσωμεν, και αφού τον ξεχωρίσωμεν από όλους αυτούς κατορθώσωμεν να τον παρουσιάσωμεν μόνον του καθαρόν;
Νέος Σωκράτης. Πολύ δικαίως μάλιστα.
Ξένος. Λοιπόν, φίλε Σωκράτη, πρέπει αυτό να κάμωμεν, εάν δεν θέλωμεν να εντροπιάσωμεν εις το τέλος τον ορισμόν μας.
Νέος Σωκράτης. Και βέβαια αυτό δεν πρέπει να γίνη ποτέ.
Ξένος. Τότε λοιπόν πρέπει πάλιν από την αρχήν να προχωρήσωμεν από άλλον δρόμον.
Νέος Σωκράτης. Ποίον δηλαδή;
Ξένος. Σχεδόν είναι ανάγκη να εγκατασπείρωμεν παιγνίδια. Διότι εις πολλά μέρη πρέπει να μεταχειρισθώμεν μεγάλον μύθον, και κατόπιν, καθώς προηγουμένως, να χωρίζωμεν εκάστοτε το μέρος εις μέρη, έως ότου να φθάσωμεν εις την κορυφήν του ζητήματος. Λοιπόν είσαι σύμφωνος;
Νέος Σωκράτης. Είμαι εντελώς σύμφωνος.
Ξένος. Τόρα όμως πρόσεχε καλά εις το παραμύθι μου, καθώς προσέχουν τα παιδιά. Είμαι βέβαιος ότι δεν θα έχης πολλά έτη που ξεσκόλισες.
Νέος Σωκράτης. Λέγε, σε παρακαλώ.
Ξένος. Λοιπόν και άλλα πολλά ελέγοντο και λέγονται ακόμη διά πολλούς, και μάλιστα το σημείον το οποίον εφάνη εξ αιτίας της φιλονικίας του Ατρέως και του Θυέστου. Βεβαίως θα ήκουσες και θα ενθυμήσαι αυτό που λέγουν ότι έγινε τότε.
Νέος Σωκράτης. Ίσως εννοείς το σημείον, το οποίον διηγούνται διά το χρυσό αρνί.
Ξένος. Διόλου μάλιστα, αλλά το αναφερόμενον εις την μεταβολήν της δύσεως και της ανατολής του ηλίου και των άλλων άστρων, ότι δηλαδή εκεί που ανατέλλουν σήμερον, εις αυτό το μέρος έδυαν τότε, και ανέτελλαν από το αντίθετον μέρος, και ότι τάχα τότε ο θεός έδωκε σημείον εις τον Ατρέα και μετέβαλε αυτά εις το σημερινόν καθεστώς.
Νέος Σωκράτης. Μάλιστα, και αυτό βεβαίως λέγεται.
Ξένος. Αλλά πάλιν και την βασιλείαν την οποίαν διήνυσε ο Κρόνος την ηκούσαμεν από πολλούς.
Νέος Σωκράτης. Πάρα πολλούς μάλιστα.
Ξένος. Αλλά πάλιν; Δεν ηκούσαμεν και ότι οι πρώτοι άνθρωποι εφύτρωναν από την γην και δεν εγεννώντο από τους ιδίους;
Νέος Σωκράτης. Και τούτο είναι έν από όσα λέγονται ανέκαθεν.
Ξένος. Όλα αυτά λοιπόν και άλλα ακόμη άπειρα και περιεργότερα από αυτά, από το ίδιον πάθημα προέρχονται, αλλά ένεκα της πολυκαιρίας άλλα μεν εξηφανίσθησαν, άλλα δε λέγονται σποραδικώς, χωρισμένα το έν από το άλλο. Ποίον όμως πάθημα είναι αιτία εις όλα αυτά, δεν το είπε κανείς, και δι' αυτό πρέπει τόρα να το ειπούμεν. Διότι θα εφαρμοσθή εις τον χαρακτηρισμόν του βασιλέως, όταν το ειπούμεν.
Νέος Σωκράτης. Πολύ καλά το είπες, ώστε λέγε χωρίς να διακόπτης τον λόγον.
Ξένος. Άκουσε: Αυτό το σύμπαν άλλοτε μεν το ποδηγετεί μόνος του ο θεός εις την κίνησίν του και το περιστρέφει, άλλοτε δε το παραιτεί, όταν συμπληρωθούν πλέον αι ανάλογοι περίοδοι του χρόνου, και τότε πάλιν αυτό μετακινείται αντιστρόφως, διότι έχει ζωήν και έλαβε νουν από εκείνον όστις το συνήρμοσε εις την αρχήν. Αυτή δε η αντίστροφος κίνησις έγινε εις αυτό φυσική διά την εξής αιτίαν.
Νέος Σωκράτης. Διά ποίαν δηλαδή;
Ξένος. Το να είναι έν πράγμα πάντοτε το ίδιον και να ευρίσκεται υπό τας ιδίας συνθήκας και κατά τον ίδιον τρόπον, τούτο αρμόζει μόνον εις τα πλέον θεία από όλα τα πράγματα. Η φύσις του σώματος όμως δεν ανήκει εις αυτήν την τάξιν. Αυτό δε το οποίον ωνομάσαμεν ουρανόν, έγινε μεν μέτοχος υπό του δημιουργού πολλών και αξιομακαρίστων ιδιοτήτων, αλλ' οπωσδήποτε έχει και σώμα. Δι' αυτό είναι εντελώς αδύνατον εις αυτόν να είναι αμέτοχος της μεταβολής διά παντός, βεβαίως όμως όσον του είναι δυνατόν κινείται κατά μίαν διεύθυνσιν εις το ίδιον μέρος υπό τους ιδίους όρους. Δι' αυτό του εδόθη η αναδρομική περιστροφή, η οποία είναι ελαχίστη παραλλαγή από την ιδικήν του κίνησιν. Μόνον του δε να στρέφεται σχεδόν δεν ημπορεί κανέν πράγμα, εκτός εκείνου το οποίον είναι ο αρχηγός όλων. Και αυτό όμως δεν έχει δικαίωμα να κινήται άλλοτε άλλως και άλλοτε πάλιν αντιθέτως. Από όλα αυτά λοιπόν πρέπει να ειπούμεν ότι ο κόσμος ούτε μόνος του στρέφεται πάντοτε, ούτε πάλιν από θεόν λαμβάνει δύο ειδών και αντιθέτους περιφοράς, ούτε τέλος ότι δύο θεοί έχοντες αντίθετα φρονήματα στρέφουν αυτόν, αλλά έπεται μόνον αυτό που είπαμεν προ ολίγου. Δηλαδή άλλοτε μεν τον ποδηγετεί εξωτερική θεία αιτία, και τότε αποκτά πάλιν ζωήν και λαμβάνει επιδιορθωτικήν αθανασίαν από τον δημιουργόν, άλλοτε δε, όταν αφεθή, κινείται μόνος του προσκαίρως εγκαταλελειμμένος εις βαθμόν, ώστε να προχωρή πολλάς χιλιάδας περιστροφών οπισθοδρομικών, διότι, ενώ είναι μέγιστος και ισορροπώτατος, κινείται εντός στενωτάτων ορίων.
Νέος Σωκράτης. Βεβαίως φαίνεται ότι πολύ ευλόγως ελέχθησαν όλα όσα είπες.
Ξένος. Ας κάμωμεν λοιπόν συλλογισμόν, διά να εννοήσωμεν το πάθημα από όλα όσα είπαμεν, το οποίον είπαμεν ότι είναι αιτία όλων των παραδόξων. Διότι είναι αυτό το ίδιον.
Νέος Σωκράτης. Ποίον;
Ξένος. Το ότι η κίνησις του παντός άλλοτε μεν γίνεται καθώς τόρα, άλλοτε δε αντιθέτως.
Νέος Σωκράτης. Πώς δηλαδή;
Ξένος. Αυτήν την μεταβολήν πρέπει να την θεωρούμεν ως την μεγαλιτέραν και τελειοτέραν από όλας τας τροπάς αι οποίαι συμβαίνουν εις τον ουρανόν.
Νέος Σωκράτης. Έτσι φαίνεται τουλάχιστον.
Ξένος. Πρέπει δε να παραδεχθώμεν ότι τότε συμβαίνουν μέγισται μεταβολαί και εις ημάς, οι οποίοι κατοικούμεν εντός αυτού.
Νέος Σωκράτης. Και αυτό φαίνεται λογικόν.
Ξένος. Αλλά άραγε δεν είναι γνωστόν ότι τας μεγάλας και πολλάς και ποικιλοτρόπους και συμπιπτούσας με ταλαιπωρίαν μεταβολάς τας υποφέρει η φύσις των ζώων;
Νέος Σωκράτης. Πώς όχι;
Ξένος. Εξ ανάγκης λοιπόν τότε συμβαίνουν μέγισται καταστροφαί και εις όλα τα άλλα ζώα, και ωρισμένως το ανθρώπινον γένος απομένει πολύ ολιγοστόν. Εις αυτούς όμως εκτός των άλλων των πολλών και περιέργων και νεοφανών παθημάτων, το μεγαλίτερον είναι τούτο εδώ το οποίον συμβαδίζει με την αναδρομικήν κίνησιν του παντός, όταν επέλθη η τροπή η αντίθετος με το σημερινόν καθεστώς.
Νέος Σωκράτης. Πώς;
Ξένος. Πρώτον η ηλικία, την οποίαν είχε έκαστον ζώον, εσταμάτησε πρώτη από όλα, και έπαυσε παν θνητόν να γίνεται γεροντότερον κατά την μορφήν, αλλά ήρχισε πάλιν αντιθέτως να μεταβάλλεται και να γίνεται όπως ήτο νεώτερον και απαλώτερον. Και των μεν γεροντοτέρων αι λευκαί τρίχες εμαύριζαν, των δε γενειοφόρων το δέρμα των παρειών εγίνετο άτριχον και επέστρεφαν εις την περασμένην νεότητα, των δε νέων τα σώματα γινόμενα λεία και μικρότερα κάθε ημέραν και κάθε νύκτα έφθαναν εις το φυσικόν του νεογεννήτου παιδίου, όμοια εντελώς με αυτό και ως προς το σώμα και ως προς την ψυχήν. Από τότε δε πλέον εμαραίνοντο εντελώς και εξηφανίζοντο. Και πάλιν το σώμα εκείνων, οι οποίοι απέθνησκον από βίαιον θάνατον εκείνον τον καιρόν, επάθαινε τα ίδια και ολοταχώς εις ολίγας ημέρας εξηφανίζετο.
Νέος Σωκράτης. Αλλά τότε, φίλε Ξένε, πώς εγεννώντο τα ζώα τότε; Και με ποίον τρόπον το έν εγεννούσε το άλλο;
Ξένος. Είναι προφανές, καλέ Σωκράτη, ότι δεν υπήρχε γέννησις εις εκείνην την φυσικήν κατάστασιν, και αυτό που λέγεται γηγενές γένος, αυτό και μόνον επέστρεφε πάλιν από την γην, και τούτο το ενθυμούντο οι αρχαιότατοι προγονοί μας, όσοι ήσαν γείτονες μεν με τα τελευταία έτη της προηγουμένης περιστροφής, εγεννήθησαν όμως πρώτοι κατά την σημερινήν περιστροφήν. Διότι αυτοί μας έφεραν είδησιν αυτών των πραγμάτων, τα οποία τόρα δεν τα πιστεύουν πολλοί, και δεν κάμνουν καλά. Διότι νομίζω ότι πρέπει κανείς να σκεφθή τι εξάγεται από αυτά. Διότι αφού οι γέροντες επέστρεφαν εις την φύσιν του μικρού παιδιού, ήτο επόμενον από τους αποθανόντας που είναι μέσα εις την γην συμφώνως με την αναδρομήν της γενικής περιστροφής, να αναδημιουργούνται και να αναζωογονούνται και κατ' ανάγκην να φυτρώνουν ακριβώς γηγενείς, καθώς το λέγει αυτός ο λόγος, και να έχουν αυτό το όνομα και αυτήν την εξήγησιν εκείνοι, όσους δεν μετεκόμισε ο θεός εις καμμίαν άλλην μοίραν.