Part 1

Produced by Sophia Canoni. Book provided by Iason Konstantinides

Note: The tonic system has been changed from polytonic to monotonic. Three errors indicated in a Table of Errors have been corrected in the text. The spelling of the book has not been changed otherwise. Words with bold characters are enclosed in &.

Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε μονοτονικό. Το κείμενο έχει λάβει υπόψη τρία παροράματα. Κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του βιβλίου. Λέξεις με έντονους χαρακτήρες περικλείονται σε &.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Κ. ΖΑΜΠΑ

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΦΕΞΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΙΣ ΚΥΡ. ΖΑΜΠΑ

ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΦΕΞΗ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

&Υπόθεσις του Σοφιστού και Πολιτικού είναι ο Φιλόσοφος.&

Εις την δευτέραν σελίδα του Σοφιστού ο Πλάτων υπόσχεται τρεις διαλόγους συνεχείς ως ένα, άνευ διακοπής, δηλαδή τον Σοφιστήν, τον Πολιτικόν, τον Φιλόσοφον. Και όμως έχομεν μόνον τους δυο πρώτους. Και ενώ φαίνεται ότι όλοι οι διάλογοι του Πλάτωνος διεσώθησαν, επί του προκειμένου επικρατεί &αρχαιόθεν η γνώμη& ότι ο Πλάτων θα έγραψε και διάλογον Φιλόσοφον, ο οποίος απωλέσθη πολύ ενωρίς. Ημείς έχομεν εναντίαν γνώμην, ότι ο Φιλόσοφος δεν απωλέσθη, αλλά σώζεται ακέραιος, περιέχων μάλιστα το όργανον και την εγκυκλοπαιδείαν του Πλάτωνος, περί τούτου δε έχομεν τας εξής έξ αποδείξεις.

Α'. Η διχοτόμησις.

Ο Πλάτων εις την ιδίαν σελίδα του Σοφιστού ολίγον ανωτέρω λέγει περί των φιλοσόφων ότι άλλοτε νομίζονται ως πολιτικοί και άλλοτε ως σοφισταί, τούτο δε θα ήτο παραδοξολογία εφ' όσον δεν ήθελεν εννοηθή ως υπαινιγμός και ως εξήγησις του ότι οι δύο προκείμενοι διάλογοι — Σοφιστής και Πολιτικός — αποτελούν τον Φιλόσοφον. Η διαίρεσις δε αύτη του Αληθούς Φιλοσόφου εις Σοφιστήν και Πολιτικόν, ήτο επιτυχεστάτη, όχι μόνον διότι αποφεύγει ούτως ο Πλάτων τον δυσχερή απ' ευθείας χαρακτηρισμόν του τι είναι ο φιλόσοφος, αλλά κυρίως διότι διχοτομεί επιτυχώς αυτόν εις τα δύο ουσιώδη μέρη του και ούτω διευκολύνει μεγάλως την όλην έρευναν και αντίληψιν του ζητήματος. Συγχρόνως δε αποτελεί τούτο εδραίαν βάσιν της διχοτομικής μεθόδου, η οποία διέπει το όλον.

Β'. Η ενότης.

Διά να είναι όμως διαρκής η παρουσία του αληθούς φιλοσόφου, ο Πλάτων επενόησε θαυμασίως πρώτον να δώση έν προσωπείον εις το πρωταγωνιστούν πρόσωπον των δύο αυτών διαλόγων και να το παρουσιάση ως όλως άγνωστον, ήτοι ως Ξένον, (υπαινίττεται δε ούτω τον εαυτόν του) και δεύτερον να παραστήση ενιαίαν και συνεχή την συζήτησιν των δύο τούτων διάλογων.

Γ'. Η αποκήρυξις της θεωρίας των ιδεών.

Η εκλογή δε του ονόματος &Ξένος& δεν είναι τυχαία αλλά σκοπιμωτάτη, διότι υπαινίττεται ο Πλάτων την μεγάλην αυτού τελειοποίησιν και βελτίωσιν εις την τελευταίαν αυτήν περίοδον της φιλοσοφικής του ζωής, οπότε πλέον έγινε ξένος προς το παρελθόν του. Της τοιαύτης βελτιώσεως και της αποκηρύξεως της θεωρίας &των ιδεών& και υιοθετήσεως της θεωρίας &της δυνάμεως& έχομεν όχι πλέον υπαινιγμούς, αλλά σαφεστάτην και ειρωνικήν δήλωσιν εις τα εξής χωρία· Σοφ. (62): «Διότι εγώ, όταν ήμην νεώτερος, και αυτό που δεν εννοούμεν τόρα, το μη ον, οσάκις το έλεγε κανείς, ενόμιζα ότι το εννοώ τελείως (ιδέ και σελ. 64). (71): «Κυρίως μεν πρέπει να τους βελτιώσωμεν..... Δόσε λοιπόν διαταγήν εις αυτούς που έγιναν καλλίτεροι» (70): «και επιμένουν ότι η αληθινή ουσία είναι κάποια νοητά και ασώματα &είδη& (ιδέαι, τύποι). (73): «Δηλαδή θέτω ως ορισμόν διά τα όντα ότι δεν είναι άλλο τίποτε παρά &δύναμις&». (76): «Άραγε θα πιστεύσωμεν αβασανίστως ότι δεν υπάρχει καμμία κίνησις εις το ον.... αλλά ότι είναι σεβάσμιον και αγιασμένον....»

Δ'. Οι λογικοί κανόνες και η εγκυκλοπαιδεία.

Μόνον όστις αναγνώσει τους δύο τούτους διάλογους ως άλλο Όργανον (λογικήν) του Πλάτωνος και εγκυκλοπαιδείαν αυτού συγχρόνως, θα ημπορέση να μη κουρασθή από τας ανακεφαλαιώσεις και επιμόνους αναλύσεις και τους άλλως θαυμασίους κανόνας περί διαιρέσεως και προ πάντων τα προς επίκρισιν της βραχυλογίας του Σωκράτους πολύτιμα διδάγματα περί υπερβολής και ελλείψεως και &περί ορθού μέτρου&, τα οποία αυτόχρημα αντέγραψε ο Αριστοτέλης. Και ως προς τούτο παραπέμπομεν πλέον εις το όλον. Εδώ προσθέτομεν μόνον ότι τότε ήτο άγνωστος ακόμη και αυτή η διάκρισις γένους και είδους (καθώς επανειλημμένως παραπονείται ο Πλάτων) και διά τούτο το κατόρθωμα του Πλάτωνος να διαιρέση και συστηματοποιήση όλας τας τέχνας και επιστήμας είναι γιγάντιον βήμα της φιλοσοφίας, όσον και αν είναι πρωτόγονον και υποτυπώδες συγκρινόμενον προς τας νεωτέρας ταξινομήσεις της επιστήμης (classification des sciences).

Ε'. Το περιεχόμενον τον Σοφιστού.

Εις τον Σοφιστήν αρχίζει με την διαίρεσιν των τεχνών εις δύο, δηλαδή εις &παραγωγικάς&, εις τας οποίας κατατάσσει και την μιμητικήν, και εις &κτητικάς&, εις τας οποίας κατατάσσει τας σπουδάς, την χρηματιστικήν, την αγωνιστικήν, και την θηρευτικήν. Κατορθόνει δε όλα αυτά τα είδη να τα σχετίση κατά τινα τρόπον προς τον Σοφιστήν εισερχόμενος εις τας τόσον επιτυχείς υποδιαιρέσεις εκάστου είδους. Ούτω δε σαφηνίζεται τελείως η έννοια της λέξεως σοφιστής, καθώς φαίνεται εις την συγκεφαλαίωσιν της σελίδος 35 — 36. Εκεί λαμβάνων ο Πλάτων αφορμήν εκ της πολυτεχνίας του (οπαδός ήδη της εξακριβώσεως και ειδικεύσεως) χαρακτηρίζει τον τοιούτον σοφιστήν ως ψευδομιμητήν ταχυδακτυλουργόν και απατεώνα και ούτω πως εισέρχεται εις την μεταφυσικήν έρευναν περί αληθείας και ψευδούς, αποτελούσαν το πλείστον μέρος του διαλόγου (σ. 47 — 115), όπου εξετάζονται πολλά σοφιστικά προβλήματα φιλοσοφικώς και αναδεικνύεται υπέροχος η φιλοσοφικώς επιστημονική διάνοια του Ξένου (Πλάτωνος), τέλος δε φθάνει εις τον σαφέστατον ορισμόν του σοφιστού.

ς'. Το περιεχόμενον του Πολιτικού.

Εις δε τον Πολιτικόν, διά να περιλάβη όλα τα υπολειφθέντα παραγοβιομηχανικά επαγγέλματα και την τάξιν των πολιτικών, επινοεί την θαυμασίαν διαίρεσιν αυτών εις θεωρίαν και πράξιν, παρομοιάζων τους άρχοντας γενικώς προς επιστάτας πάσης παραγωγικής εργασίας (σ. 4 — 25). Κατόπιν διά μεγάλου μύθου (σελ. 28 — 38) παρουσιάζει εικόνα ποιμένος θείας περιωπής, ως προοίμιον του κατόπιν πολιτεύματος θείας περιωπής, το οποίον επινοεί ως έβδομον είδος έξω από τα έξ είδη των πολιτευμάτων, και εξαίρει την πολιτικήν από τας βοσκητικάς τέχνας ως επιμελητικήν (σελ. 40), Διά να επεκτείνη δε τον λόγον και εις την βιομηχανίαν, εκλέγει την υφαντικήν ως παράδειγμα τελείας επεξεργασίας, και παρεμβάλλει την τόσον θαυμασίαν τεχνολογίαν η οποία συγκεντρόνεται εις τους ορισμούς της σελίδος 48 και 49 και προχωρεί μέχρι της σελίδος 56. Εκεί ακολουθεί η επίνοια του ορθού μέτρου έως εις την σελίδα 61, όπου γίνεται συγκεφαλαίωσις. Τέλος εις την σελίδα 63 ακολουθεί η επίνοια της διαιρέσεως των τεχνών εις πρωταιτίους και συντελεστικάς, χωρίζεται δε η καθαρώς βασιλική από τους περιστοιχίζοντας αυτήν, και ως παραδείγματα φέρονται διάφορα άλλα επαγγέλματα και ιδίως η μεταλλουργία. Ούτω διακρίνει εις την σελίδα 69 τους κήρυκας και παιδονόμους κτλ. ως αναξίους και να συγκριθούν ακόμη με τον βασιλέα. Κατόπιν χωρεί προς το πλησιέστερον με τον βασιλέα είδος των ιερέων (70), και τέλος έρχεται εις την μεγάλην σωρείαν των διπλωματών ούτως ειπείν, τους οποίους χαρακτηρίζει ως θιάσους Σατύρων (71). Από την σελίδα 75 αρχίζει η συζήτησις περί της αρμοδιότητος διά την εξουσίαν των πολλών ή των ολίγων ή του ενός, διά να επακολουθήση η θαυμασία εξέτασις των προσόντων και ελαττωμάτων των διαφόρων πολιτευμάτων μέχρι της σ. 95, όπου χαρακτηρίζει το πρωτοφανές έβδομον είδος πολιτεύματος του φιλοσόφου άρχοντος, «Διότι εκείνην πρέπει να την προτιμήσωμεν ωσάν θεόν μεταξύ των ανθρώπων», και υπαινίσσεται ούτως ότι μέλλει να συγγράψη τους &Νόμους&. Κ. ΖΑΜΠΑΣ

ΤΑ ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΠΑΡΟΡΑΜΑΤΑ

Σελ. 52 Στ. 16 και την αποσυνθετικήν (αποχωριστικήν)

ΠΛΑΤΩΝΟΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ

ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΣΩΚΡΑΤΗΣ, ΘΕΟΔΩΡΟΣ, ΞΕΝΟΣ, ΣΩΚΡΑΤΗΣ O ΝΕΩΤΕΡΟΣ

Σωκράτης. Σε βεβαιώ, φίλε Θεόδωρε, μεγάλην χάριν σου οφείλω, διότι μου εσύστησες τον Θεαίτητον και τον Ξένον.

Θεόδωρος. Γλήγορα, Σωκράτη μου, θα μου οφείλης τριπλασίαν από αυτήν την χάριν, την ώραν που θα σου αποτελειώσουν τον πολιτικόν και τον φιλόσοφον.

Σωκράτης. Έστω. Έτσι θέλεις, αγαπητέ Θεόδωρε, να λέγωμεν ότι μας απήντησες συ, που είσαι άριστος εις την λογιστικήν και την γεωμετρίαν;

Θεόδωρος. Πώς, καλέ Σωκράτη;

Σωκράτης. Ότι απέδωκες και εις τους τρεις αυτούς άνδρας ίσην αξίαν, ενώ αυτοί κατά την αξίαν έχουν μεγαλιτέραν διαφοράν, παρά όσον διδάσκει η αναλογία της ιδικής σας τέχνης.

Θεόδωρος. Καλά έκαμες, καλέ Σωκράτη, μα τον θεόν της πατρίδος μου τον Άμμωνα, και έχεις δίκαιον, και πολύ καλά ενθυμήθης να επικρίνης το λογιστικόν μου λάθος. Και όσον δι' αυτό άλλην φοράν θα σου ανταποδώσω τα ίσα. Αλλά τόρα συ, φίλε Ξένε, μην κουρασθής να μας κάμης χάριν, αλλά εξακολούθησε να αποτελειώσης οποιονδήποτε προτιμάς πρωτίτερα, είτε τον πολιτικόν άνδρα είτε τον φιλόσοφον.

Ξένος. Φίλε Θεόδωρε, αφού μίαν φοράν αρχίσαμεν, πρέπει να γίνουν αυτά, και δεν πρέπει να παύσωμεν, πριν να φθάσωμεν εις το τέλος αυτών. Τόρα όμως ως προς τον Θεαίτητον απ' εδώ τι με συμβουλεύεις να κάμω;

Θεόδωρος. Ως προς τι;

Ξένος. Θέλεις να του δώσωμεν καιρόν να αναπαυθή και να πάρωμεν εις την θέσιν του τον συγγυμναστήν του τον Σωκράτη απ' εδώ; Ή τι με συμβουλεύεις;

Θεόδωρος. Καθώς είπες, άλλαξέ τον. Διότι είναι νέοι και οι δύο και ευκολώτερα θα ανθέξουν εις πάντα κόπον, όταν αναπαύωνται εναλλάξ.

Σωκράτης. Σε βεβαιώ, φίλε Ξένε, αυτοί και οι δύο έχουν σχεδόν κάποιαν συγγένειαν με εμέ. Και όσον διά τον ένα, σεις οι ίδιοι είπατε ότι φαίνεται όμοιος προς εμέ από την κατασκευήν του προσώπου του, του δε άλλου, αφού το όνομα είναι το ίδιον, μου δίδει κάποιαν ευκολίαν διά να του ομιλήσω. Και βεβαίως ημείς πρέπει πάντοτε με προθυμίαν να αναγνωρίζωμεν τους συγγενείς μας μέσα εις την συζήτησιν. Και όσον διά τον Θεαίτητον εγώ ο ίδιος και χθες συνεζήτησα μαζί του, και σήμερον τον ήκουα που έδιδε απαντήσεις, ως προς τον Σωκράτη όμως ούτε το έν ούτε το άλλο. Πρέπει όμως να παρατηρήσωμεν και αυτόν. Και όσον μεν δι' εμέ άλλοτε θα εύρωμεν καιρόν, τόρα όμως ας αποκρίνεται εις εσέ.

Ξένος. Αυτό θα γίνη. Φίλε Σωκράτη, ακούεις λοιπόν τι λέγει ο Σωκράτης;

Νέος Σωκράτης. Μάλιστα.

Ξένος. Συμφωνείς λοιπόν εις όσα λέγει;

Νέος Σωκράτης. Βεβαιότατα.

Ξένος. Καθώς φαίνεται από σε δεν υπάρχει εμπόδιον, και ίσως πρέπει πολύ ολιγώτερον εμπόδιον να υπάρχη από εμέ. Και λοιπόν κατόπιν από τον σοφιστήν μου φαίνεται ότι είναι ανάγκη ημείς οι δύο να εξετάσωμεν καλώς τον πολιτικόν άνδρα. Λοιπόν ειπέ μου. Άραγε ως ένα από τους επιστήμονας θα θεωρήσωμεν και τούτον, ή πώς αλλέως;

Νέος Σωκράτης. Καθώς το είπες.

Ξένος. Τότε λοιπόν πρέπει να διχοτομήσωμεν τας επιστήμας, καθώς εκάμαμεν, όταν εξετάζαμεν τον προηγούμενον.

Νέος Σωκράτης. Πολύ πιθανόν.

Ξένος. Αλλά, φίλε Σωκράτη, μου φαίνεται ότι η διχοτόμησις δεν θα γίνη κατά τον ίδιον τρόπον.

Νέος Σωκράτης. Αλλά πώς;

Ξένος. Κατ' άλλον τρόπον.

Νέος Σωκράτης. Έτσι φαίνεται.

Ξένος. Τόρα λοιπόν πώς να εύρωμεν το πολιτικόν αυτό μονοπάτι; Και είναι ανάγκη να το εύρωμεν, και αφού το χωρίσωμεν από όλα τα άλλα, να του αποδώσωμεν ως σφραγίδα έν είδος, και αφού επισφραγίσωμεν και όλας τας άλλας παραλλαγάς ομού με έν άλλο είδος, να επιβάλωμεν εις την ψυχήν μας να λάβη υπ' όψιν εις τας σκέψεις της, ότι όλαι αι επιστήμαι είναι δύο ειδών.

Νέος Σωκράτης. Αυτό πλέον είναι δική σου δουλειά, νομίζω, καλέ Ξένε, και όχι δική μου.

Ξένος. Και όμως, καλέ Σωκράτη, πρέπει να γίνη και δική σου, όταν θα εξακριβωθή σαφώς από ημάς.

Νέος Σωκράτης. Καλά το είπες.

Ξένος. Λοιπόν, άραγε η αριθμητική και μερικαί άλλαι τέχναι συγγενείς με αυτήν δεν είναι γυμναί από τας πράξεις, και μόνον γνώσιν μας παρέχουν;

Νέος Σωκράτης. Πολύ ορθά.

Ξένος. Αι δε τέχναι πάλιν αι σχετικαί με την οικοδομικήν και όλην την χειροτεχνίαν δεν έχουν κάπως σύμφυτον με τας πράξεις την επιστήμην, και από κοινού τελειόνουν τα σώματα, τα οποία αυταί φέρουν εις την ύπαρξιν, ενώ προηγουμένως δεν υπήρχαν;

Νέος Σωκράτης. Τι άλλο βεβαίως;

Ξένος. Με αυτόν τον τρόπον λοιπόν χώριζε όλας τας επιστήμας εις δύο, και το έν μέρος ονόμασέ το πρακτικήν, το δε άλλο θεωρητικήν.

Νέος Σωκράτης. Παραδέχομαι καθώς το θέλεις, όλην την επιστήμην να την διαιρέσωμεν εις αυτά τα δύο μέρη.

Ξένος. Τόρα όμως, άραγε τον πολιτικόν και τον βασιλέα και τον οικογενειάρχην και ακόμη τον οικονόμον ως έν θα τα θεωρήσωμεν όλα αυτά διά να τα ονομάσωμεν, ή θα ειπούμεν ότι αυταί είναι τόσαι τέχναι, όσα ονόματα ανεφέραμεν; ή μάλλον ακολούθησέ με εις τούτο.

Νέος Σωκράτης. Εις ποίον;

Ξένος. Το εξής. Εάν δι' ένα ιατρόν από τους εργαζομένους εις το κοινόν είναι κανείς ικανός να τον συμβουλεύη, ιδιώτης αυτός, άραγε δεν είναι ανάγκη να του αποδώσωμεν το ίδιον όνομα της τέχνης, την οποίαν έχει αυτός τον οποίον συμβουλεύει;

Νέος Σωκράτης. Μάλιστα.

Ξένος. Αλλά τόρα; όστις είναι δεινός να συμβουλεύη ένα άνδρα βασιλεύοντα μιας χώρας, ενώ ο ίδιος είναι ιδιώτης, άραγε δεν θα ειπούμεν ότι κατέχει αυτός την επιστήμην, την οποίαν έπρεπε να κατέχη αυτός ο ίδιος ο άρχων;

Νέος Σωκράτης. Θα το ειπούμεν.

Ξένος. Και λοιπόν άραγε δεν είναι βασιλική η τέχνη του αληθινού βασιλέως;

Νέος Σωκράτης. Μάλιστα.

Ξένος. Και όστις κατέχει αυτήν, είτε είναι άρχων είτε ιδιώτης, δεν πρέπει χωρίς άλλο ως προς την ιδίαν την τέχνην να ονομασθή βασιλικός;

Νέος Σωκράτης. Τουλάχιστον αυτό είναι δίκαιον.

Ξένος. Αλλά τόρα ο οικονόμος και ο οικογενειάρχης δεν είναι το ίδιον;

Νέος Σωκράτης. Τι άλλο βεβαίως;

Ξένος. Και λοιπόν; Άραγε το σχήμα μιας μεγάλης κατοικίας ή ο όγκος μιας μικράς πόλεως κάμνουν καμμίαν διαφοράν ως προς τον άρχοντα;

Νέος Σωκράτης. Καμμίαν.

Ξένος. Λοιπόν καθώς εσκέφθημεν προ ολίγου, είναι φανερόν ότι δι' όλα αυτά μία είναι η επιστήμη των. Και αυτήν είτε βασιλικήν είτε πολιτικήν είτε οικονομικήν την ονομάζει κανείς, ημείς ας μη φέρωμεν καμμίαν αντίρρησιν.

Νέος Σωκράτης. Βεβαιότατα.

Ξένος. Αλλά τόρα, τούτο τουλάχιστον είναι ευνόητον, ότι δηλαδή ο βασιλεύς όλος και όλος με τας χείρας του και με ολόκληρον το σώμα του πολύ ολίγα πράγματα ημπορεί να καταφέρη, διά να διατηρήση την εξουσίαν σχετικώς με την φρόνησιν και την δύναμιν της ψυχής του.

Νέος Σωκράτης. Είναι φανερόν.

Ξένος. Τότε λοιπόν θέλεις να θεωρήσωμεν τον βασιλέα ως περισσότερον εξοικειωμένον με την θεωρίαν παρά με την χειροτεχνίαν και γενικώς την πράξιν;

Νέος Σωκράτης. Τι άλλο βεβαίως;

Ξένος. Και βεβαίως την πολιτικήν και τον πολιτικόν και την βασιλικήν και τον βασιλικόν δεν θα τα θεωρήσωμεν όλα έν και το αυτό;

Νέος Σωκράτης. Αυτό εννοείται.

Ξένος. Λοιπόν θέλεις να προχωρήσωμεν κατά σειράν και να διχοτομήσωμεν τόρα πάλιν την θεωρητικήν;

Νέος Σωκράτης. Βεβαιότατα.

Ξένος. Πρόσεχε καλά λοιπόν μήπως παρατηρήσωμεν εις αυτήν καμμίαν φυσικήν σχισμήν.

Νέος Σωκράτης. Λέγε ποίου είδους.

Ξένος. Ιδού ποίου είδους. Είπαμεν βεβαίως ότι η λογιστική είναι μία τέχνη.

Νέος Σωκράτης. Μάλιστα.

Ξένος. Μία, νομίζω, από τας καθαρώς θεωρητικάς τέχνας.

Νέος Σωκράτης. Πώς όχι;

Ξένος. Αλλά εις την λογιστικήν, όταν εύρη την μεταξύ των αριθμών διαφοράν, άραγε θα προσθέσωμεν πλέον άλλην εργασίαν παρά να κρίνη τα εξαγόμενα;

Νέος Σωκράτης. Τι άλλο βεβαίως;

Ξένος. Τούτο το λέγω, διότι και πας αρχιτέκτων δεν είναι ο ίδιος εργατικός, αλλά αρχηγός εργατών.

Νέος Σωκράτης. Μάλιστα.

Ξένος. Και βεβαίως παρέχει θεωρίαν, και όχι χειροτεχνίαν.

Νέος Σωκράτης. Πολύ ορθά.

Ξένος. Επομένως είναι δίκαιον να ειπούμεν ότι μετέχει της θεωρητικής επιστήμης.

Νέος Σωκράτης. Βεβαιότατα.

Ξένος. Τόρα όμως, νομίζω, δι' αυτόν είναι καθήκον αφού κρίνη να μην τελειώση και σηκωθή να φύγη, καθώς είχε ξεκάμη ο λογιστής, αλλά να διατάξη εις έκαστον εργάτην ποίον είναι το κανονικόν, έως ότου να εκτελέσουν τας διαταγάς του.

Νέος Σωκράτης. Πολύ ορθά.

Ξένος. Λοιπόν δεν θα ειπούμεν ότι είναι θεωρητικαί και αυταί και εν γένει όσαι συμβαδίζουν με την λογιστικήν, και μόνον ότι ως προς την κρίσιν και την προσταγήν διαφέρουν αυτά τα δύο γένη;

Νέος Σωκράτης. Έτσι φαίνεται.

Ξένος. Επομένως, εάν από όλην εν γένει την θεωρητικήν χωρίσωμεν αυτά τα δύο και τα ονομάσωμεν το μεν έν διατακτικόν (εφηρμοσμένον), το δε άλλο κριτικόν, τάχα δεν θα ειπούμεν ότι έγινε αρμονική η διαίρεσις;

Νέος Σωκράτης. Κατά την γνώμην μου τουλάχιστον.

Ξένος. Και βεβαίως όσοι συνεργάζονται εις έν πράγμα πρέπει να συμφωνούν αι γνώμαι των.

Νέος Σωκράτης. Πώς όχι;

Ξένος. Εφ' όσον λοιπόν ημείς το έχομεν αυτό, αφήνομεν κατά μέρος τας γνώμας των άλλων.

Νέος Σωκράτης. Τι άλλο βεβαίως;

Ξένος. Εμπρός λοιπόν, από αυτάς τας δύο τέχνας εις ποίαν θα κατατάξωμεν τον βασιλικόν; Άραγε εις την κριτικήν, ωσάν κανένα επιθεωρητήν, ή μάλλον θα τον θεωρήσωμεν ότι ανήκει εις την διατακτικήν, αφού είναι κυρίαρχος;

Νέος Σωκράτης. Πώς όχι;

Ξένος. Τότε λοιπόν πρέπει πάλιν να προσέξωμεν την διατακτικήν τέχνην αν χωρίζεται κάπως. Και νομίζω κάπως ότι, καθώς η τέχνη των μεταπωλητών είπαμεν ότι χωρίζεται από την τέχνην των αυτοπωλών, ομοίως διακρίνεται το γένος των βασιλέων από το γένος των κηρύκων.

Νέος Σωκράτης. Πώς;

Ξένος. Βεβαίως οι μεταπωληταί παραλαμβάνουν προϊόντα άλλων τεχνών, τα οποία επωλήθησαν προηγουμένως, και τα πωλούν διά δευτέραν φοράν πάλιν.

Νέος Σωκράτης. Βεβαιότατα.

Ξένος. Και λοιπόν; Θέλεις να θέσωμεν εις ίσην μοίραν την βασιλικήν με την διερμηνείαν, και με το πρόσταγμα, και με την μαντικήν, και με την κηρυκικήν, και με τόσας άλλας συγγενείς με αυτάς τέχνας, αι οποίαι όσον διά την διαταγήν όλαι ανεξαιρέτως ομοιάζουν; Ή προτιμάς, καθώς παρομοιάζομεν αυτάς, ομοίως να σχηματίσωμεν κατά παρομοίωσιν και το όνομά των, επειδή σχεδόν έτυχε να μείνη χωρίς όνομα το γένος των αυτοδιατακτών, και επομένως να τα χωρίσωμεν κατ' αυτόν τον τρόπον, δηλαδή να κατατάξωμεν το γένος των βασιλέων εις την αυτοδιατακτικήν, το δε άλλο γένος ολόκληρον να το αφήσωμεν κατά μέρος, διά να του δώση όνομα κάποιος άλλος; Διότι ημείς χάριν του άρχοντος ακολουθούμεν αυτήν την μέθοδον και όχι χάριν του αντιθέτου.

Νέος Σωκράτης. Βεβαιότατα.

Ξένος. Αφού λοιπόν τούτο αρκετά απεχωρίσθη από εκείνα με την χαρακτηριστικήν διαφοράν της ετερότητος και της ταυτότητος, δεν είναι τόρα πάλιν ανάγκη να το διαιρέσωμεν και αυτό, μήπως εύρωμεν εις αυτό καμμίαν εύκολον διχοτόμησιν;

Νέος Σωκράτης. Πολύ μάλιστα.

Ξένος. Και όμως νομίζω ότι ευρίσκομεν. Εμπρός λοιπόν ακολούθει και χώριζε μαζί μου.

Νέος Σωκράτης. Κατά ποίον τρόπον;

Ξένος. Όλοι οι άρχοντες, όσους φαντασθώμεν ότι κάμνουν χρήσιν της διαταγής, δεν θα εύρωμεν ότι διατάσσουν, διά να παραχθή κάτι τι;

Νέος Σωκράτης. Πώς όχι.

Ξένος. Και βεβαίως όλα τα παραγόμενα δεν είναι διόλου δύσκολον να τα διαχωρίσωμεν εις δύο.

Νέος Σωκράτης. Πώς;

Ξένος. Το έν μέρος από όλα αυτά είναι άψυχα, το δε άλλο έμψυχα.

Νέος Σωκράτης. Μάλιστα.

Ξένος. Λοιπόν ως προς αυτά ακριβώς θα διχοτομήσωμεν το μέρος του θεωρητικού, το οποίον είναι προστακτικόν, εάν βέβαια επιθυμούμεν να κάμωμεν διχοτόμησιν.

Νέος Σωκράτης. Κατά ποίον τρόπον;

Ξένος. Το έν μέρος θα το κατατάξωμεν εις την παραγωγήν αψύχων, το δε άλλο εις την παραγωγήν εμψύχων, και τότε πλέον είναι διηρημένον ολόκληρον εις δύο μέρη.

Νέος Σωκράτης. Είμαι συμφωνότατος.

Ξένος. Λοιπόν το έν μέρος από αυτά ας το παραλείψωμεν, το δε άλλο ας το πάρωμεν εις το χέρι και ας το μοιράσωμεν ολόκληρον εις δύο μέρη.

Νέος Σωκράτης. Αλλά ποίον μέρος από τα δύο λέγεις ότι πρέπει να πάρωμεν στο χέρι;

Ξένος. Νομίζω, το διατακτικόν ως προς τα ζώα. Διότι βεβαίως η βασιλική επιστήμη δεν επιστατεί εις άψυχα, καθώς η αρχιτεκτονική, αλλά είναι ευγενέστερον και επιστατεί εις τα ζώα, και ως προς αυτά έχει πάντοτε ικανότητα.

Νέος Σωκράτης. Πολύ ορθά.

Ξένος. Και όσον βεβαίως διά την γέννησιν και θρέψιν των ζώων, είναι εύκολον να παρατηρήση κανείς, ότι άλλοτε γίνεται ως μονοτροφία, και άλλοτε ως κοινή επιμέλεια αγελαίων ζώων.

Νέος Σωκράτης. Έχεις δίκαιον.

Ξένος. Βεβαίως όμως δεν ημπορούμεν να χαρακτηρίσωμεν τον πολιτικόν ως ιδιοτρόφον, ωσάν κανένα βοϊδολάτην, ή ιπποκόμον, αλλά μάλλον ως ιπποφορβόν και βουφορβόν.

Νέος Σωκράτης. Τόρα που το είπες είναι ευνόητον.

Ξένος. Λοιπόν πώς να ονομάσωμεν το μέρος της ζωοτροφίας, το οποίον τρέφει από κοινού πολλά ζώα, αγελαιοτροφίαν ή κοινοτροφικήν;

Νέος Σωκράτης. Οτιδήποτε συμβιβάζεται με τον λόγον μας.

Ξένος. Καλά είπες, φίλε Σωκράτη. Και αν εξακολουθής να μη δίδης σημασίαν εις τα ονόματα, θα αναδειχθής πλουσιώτερος εις την φρόνησιν, όταν γηράσης. Τόρα δε ας γίνη καθώς απαιτείς. Αλλά άραγε δι' αυτήν την αγελαιοτροφικήν εννοείς, πως πρέπει να την αποδείξωμεν ως δίδυμον, ώστε αυτό το οποίον τόρα ζητούμεν να εύρωμεν μέσα εις διπλάσια, τότε να το ζητήσωμεν μέσα εις τα μισά;

Νέος Σωκράτης. Θα προσπαθήσω. Και νομίζω ότι άλλη είναι η διατροφή των ανθρώπων και άλλη η διατροφή των κυρίως ζώων.

Ξένος. Με μεγάλην μάλιστα προθυμίαν και ανδρείαν τα διεχώρισες. Αυτό όμως ας μη το πάθωμεν πλέον άλλην φοράν, όσον μας είναι δυνατόν.

Νέος Σωκράτης. Ποίον δηλαδή;

Ξένος. Ας μη χωρίζωμεν έν μικρόν κομματάκι από άλλα μεγάλα και πολλά, ούτε χωρίς είδος, αλλά συγχρόνως το τμήμα να έχη και είδος. Διότι το καλλίτερον είναι βεβαίως, αμέσως να αποχωρίζωμεν από όλα τα άλλα εκείνο το οποίον ζητούμεν, εάν είναι ορθόν, καθώς προ ολίγου συ ενόμισες ότι είναι ορθή η διαίρεσις και επετάχυνες τον λόγον, διότι ενόησες ότι στρέφεται προς τους ανθρώπους. Αλλ' όμως, φίλε μου, δεν είναι ασφαλής η λεπτουργία, αλλά είναι καλλίτερον να χωρίζωμεν εις το μέσον, διότι τότε περισσότερον επιτυγχάνομεν τα είδη. Αυτό δε έχει μεγίστην διαφοράν διά τας ερεύνας.

Νέος Σωκράτης. Πώς το εννοείς αυτό, φίλε Ξένε;

Ξένος. Θα προσπαθήσω να εξηγηθώ σαφέστερον, καλέ Σωκράτη, διότι συμπαθώ την ιδιοφυίαν σου. Ως προς το παρόν λοιπόν είναι αδύνατον να σαφηνίσωμεν τούτο άνευ ουδεμιάς ελλείψεως. Οπωσδήποτε όμως ας προσπαθήσωμεν να προχωρήσωμεν το ζήτημα υπό έποψιν σαφηνείας έστω και ολίγον.

Νέος Σωκράτης. Ποίαν διαίρεσιν λοιπόν νομίζεις ότι δεν εκάμαμεν ορθώς προηγουμένως;

Ξένος. Ιδού ποίαν. Λόγου χάριν εάν κανείς θελήση να διαιρέση εις δύο το ανθρώπινον γένος, και το χωρίζη καθώς το χωρίζουν οι περισσότεροι εντός της πόλεώς μας, και λαμβάνουν χωριστά από όλα τα άλλα ως έν μέρος το Ελληνικόν, όλα δε τα άλλα γένη τα οποία είναι άπειρα και ακοινώνητα και ασυμβίβαστα μεταξύ των τα ονομάζουν με έν όνομα βαρβάρους, ώστε και ημείς εξ αιτίας αυτού του ονόματος να φανταζώμεθα ότι όλα είναι έν γένος. Ή αν κανείς νομίζη ότι διαιρεί τους αριθμούς εις είδη, εάν χωρίση μίαν μυριάδα από όλους τους άλλους, ως να είναι τούτο έν χωριστόν είδος, και επομένως θέτη έν όνομα εις όλους τους υπολοίπους αριθμούς και εξ αιτίας πάλιν του ονόματος αυτού έχη την απαίτησιν να αποτελήται έν γένος διάφορον από εκείνο. Ενώ βεβαίως η καλλιτέρα διχοτομική και κατ' είδος διαίρεσις θα ήτο, εάν εχωρίζαμεν τους αριθμούς εις αρτίους και περιττούς, το δε γένος των ανθρώπων εις άρρεν και θήλυ. Τους δε Λυδούς ή τους Φρύγας ή οποιουσδήποτε άλλους, τότε να τους αποχωρίζη και να τους αντιπαρατάσση προς όλους τους άλλους, όταν δεν ημπορή να επιτύχη τοιαύτην τομήν, ώστε έκαστον μέρος αυτής να αποτελή συγχρόνως και ιδιαίτερον είδος.

Νέος Σωκράτης. Πολύ ορθά. Αλλ' ακριβώς, καλέ Ξένε, εδώ έγκειται το ζήτημα, πώς ημπορεί κανείς να εννοήση καθαρώτερα, ότι το είδος και το μέρος δεν είναι το ίδιον, αλλά διαφέρουν μεταξύ των;