Part 2
Μένων Εντελώς έτσι νομίζω, Σωκράτη, όπως συ τόρα νομίζεις.
Σωκράτης Ας ίδωμεν, αν και αυτό που λέγεις είναι αληθές· διότι πιθανόν να έχης δίκαιον. Εκείνο λοιπόν, που είναι ικανόν να πορίζεται ταγαθά, συ το λέγεις αρετήν;
Μένων Ναι.
Σωκράτης Αγαθά δε δεν ονομάζεις την υγείαν και τον πλούτον και τον χρυσόν και το αργύριον και τας τιμάς και τάλλα αξιώματα μέσα εις την πόλιν; μήπως λέγης και άλλα τινά αγαθά εκτός αυτών;
Μένων Όχι, αλλ' όλα αυτά και τα τοιαύτα.
Σωκράτης Καλά· το να πορίζεται λοιπόν κανείς αργύριον και χρυσόν είναι αρετή, όπως λέγει ο Μένων ο πατρικός ξεναγός του μεγάλου Βασιλέως. Μήπως προσθέτης τίποτε εις την παραδοχήν αυτήν, Μένων, π. χ. το δικαίως και οσίως, ή δεν σε μέλλει, αλλά και αν αδίκως κανείς τα πορίζεται, πάλιν συ, ομοίως, θα καλέσης τούτο αρετήν;
Μένων Όχι βέβαια, Σωκράτη, αλλά κακίαν.
Σωκράτης Φαίνεται λοιπόν απολύτως αναγκαίον εις τον ορισμόν της αρετής να προστεθή η δικαιοσύνη, η αγιότης, ή οιονδήποτε άλλο μέρος της αρετής, άλλως δεν είναι αρετή, αν και μας προμηθεύη τ' αγαθά.
Μένων Πώς είναι δυνατόν άνευ αυτών να είναι αρετή;
Σωκράτης Το δε να μη πορίζεται κανείς χρυσίον ούτε αργύριον, παρά μόνον όταν είναι δίκαιον, μήτε εις τον εαυτόν του μήτε εις άλλον, δεν είναι και αυτή η έλλειψις αρετή;
Μένων Φαίνεται.
Σωκράτης Επομένως η προμήθεια όλων τούτων των αγαθών δεν είναι διόλου αρετή, μάλλον δε η στέρησίς των ήθελεν είσθαι αρετή, αλλά, καθώς φαίνεται, εκείνο που γίνεται μετά δικαιοσύνης είναι αρετή, ό,τι δε συμβαίνει άνευ όλων αυτών είναι κακία.
Μένων Μου φαίνεται, ότι τα πράγματα είναι έτσι καθώς τα λέγεις συ.
Σωκράτης Μα δεν είπομεν ολίγον πρωτήτερα, ότι εκάστη εκ των ιδιοτήτων αυτών, η δικαιοσύνη και η σωφροσύνη και τα άλλα τα τοιαύτα, είναι μόρια (μέρη) της αρετής;
Μένων Ναι.
Σωκράτης Λοιπόν ύστερα απ' αυτά παίζεις μαζί μου, Μένων;
Μένων Αλλά πού αστεΐζομαι (παίζω), Σωκράτη;
Σωκράτης Εις το ότι, ενώ εγώ προ ολίγου σε παρεκάλεσα να μη σπάζης και κομματιάζης την αρετήν, και ενώ σου έδωκα παραδείγματα πώς πρέπει ν' απαντάς, συ παρημέλησες αυτά εντελώς και μου είπες, αφ' ενός, ότι αρετή είναι η δύναμις του πορίζεσθαι αγαθά μετά δικαιοσύνης, και αφ' ετέρου, ότι η δικαιοσύνη είναι ένα μέρος της αρετής.
Μένων Ομολογώ.
Σωκράτης Λοιπόν συμβαίνει, εξ όσων συ ομολογείς, ότι αρετή είναι εκείνο που γίνεται μ' ένα μέρος της αρετής, οτιδήποτε και αν γίνεται, αφού αναγνωρίζεις, ότι η δικαιοσύνη και άλλα όμοια είναι τμήματα (μόρια) της αρετής.
Μένων Πώς έτσι;
Σωκράτης Αυτό λέγω, ότι ενώ εγώ σε παρεκάλεσα να μου ειπής τι είναι ολοκληρωτικώς αρετή, δεν μου λέγεις καθόλου, μου είπες δε, ότι πάσα πράξις είναι αρετή εάν γίνεται μ' ένα μέρος αρετή, ωσάν να μου έχης ειπή τι είναι εν γένει αρετή, και ότι εγώ ήδη θα την γνωρίσω, και αν την κατακόψης εις κομμάτια. Πρέπει λοιπόν, καθώς μου φαίνεται, να σ' ερωτήσω εκ νέου, αγαπητέ Μένων, τι είναι αρετή και εάν είναι αληθές ότι πάσα πράξις μετά μορίου αρετής ήθελεν είσθαι αρετή, διότι είναι το ίδιον ως να λέγης, όπως ένας λέγη, ότι πάσα πράξις μετά δικαιοσύνης είναι αρετή· ή δεν σου φαίνεται πάλιν, ότι έχεις ανάγκην της αυτής ερωτήσεως; μα νομίζεις ότι είναι κανείς που ηξεύρει μόριον της αρετής τι είναι, χωρίς να γνωρίζη καθόλου αυτήν την αρετήν;
Μένων Δεν μου φαίνεται.
Σωκράτης Εάν ενεθυμείσο τι σου είπον εγώ περί του σχήματος, θα κατεδικάζαμεν (παραιτούσαμεν) τον τρόπον αυτόν της απαντήσεως, η οποία επιχειρεί ν' αποκριθή διά των συζητουμένων και ακόμη δι' εκείνων, τα οποία ουδόλως ωμολογήθησαν.
Μένων Και δικαίως θα την απερρίπταμεν, Σωκράτη.
Σωκράτης Δι' αυτό και συ, φίλτατε, εν όσω ζητούμεν την όλην αρετήν τι είναι, μη νομίζης ότι απαντάς οπωσδήποτε αποκρινόμενος ότι διά των μερών αυτής θα φανερώσης αυτήν ή με οιονδήποτε άλλον όμοιον τρόπον, διότι πάλιν θα χρειασθή η αυτή ερώτησις· περί τίνος αρετής ομιλείς εκείνα τα οποία ομιλείς; ή νομίζεις, ότι δεν σου λέγω τίποτε;
Μένων Τουναντίον, μου φαίνεται, ότι ομιλείς ορθώς.
Σωκράτης Αποκρίσου λοιπόν εξ αρχής· τι λέγεις ότι είναι αρετή, και συ και ο φίλος σου;
Μένων Ω Σωκράτη, και πρωτήτερα έχω ακούσει, πριν διαλεχθώ μαζί σου, ότι συ δεν γνωρίζεις τίποτε άλλο, παρά και συ ο ίδιος αμφιβάλλεις και τους άλλους να κάνης ν' αμφιβάλλουν τόρα δε, καθώς μου φαίνεσαι, με μαγεύεις (γοητεύεις) και με φαρμακώνεις και τελείως με καταθέλγεις, ώστε να γεμίσω από αμφιβολίας· και αν επιτρέπεται να κοροϊδέψη κανείς, μου φαίνεται ότι εντελώς ομοιάζεις κατά την μορφήν και καθ' όλα τάλλα με πλατείαν θαλασσίαν νάρκην (μουδιάστρα), η οποία ναρκώνει διαρκώς τον πλησιάζοντα και εκείνον που θα την εγγίση· έτσι, μου φαίνεται, και συ μ' έχεις κάνει· διότι πράγματι και εις την ψυχήν (πνεύμα) και εις την γλώσσαν είμαι ναρκωμένος και δεν γνωρίζω τι ν' αποκριθώ, καίτοι πολλάκις εγώ περί της αρετής έχω ομιλήσει και ενώπιον πολλών και πολύ καλά, όπως μου εφαίνετο· τόρα δε δεν ειμπορώ καθόλου ούτε τι είναι να ειπώ. Καλώς δε σκέπτεσαι, Σωκράτη, σε βεβαιώ, να μην αναχωρής ούτε να ταξειδεύης απ' εδώ· διότι, αν τα έκανες αυτά ξένος εις άλλην τινά πόλιν, πολύ γρήγορα θα σ' εφυλάκιζαν ως γόην.
Σωκράτης Είσαι πονηρός, Μένων, και ολίγον έλειψε να μ' απατήσης (τσακώσης).
Μένων Εις τι λοιπόν, Σωκράτη;
Σωκράτης Εννοώ ένεκα τίνος λόγου με παρέβαλες.
Μένων Διά ποίον λόγον νομίζεις;
Σωκράτης Διά να σ' αντιπαραβάλω και εγώ. Εγώ όμως τούτο γνωρίζω περί των καλών, ότι χαίρουν (αγαπούν) να παραβάλλωνται· τούτο τους ωφελεί, διότι αι εικόνες των καλών είναι, νομίζω, καλαί αλλ' εγώ δεν θα σ' αντισυγκρίνω· ως προς εμέ δε, εάν η νάρκη ναρκωνομένη αυτή η ίδια και τους άλλους ναρκώνη, τότε της ομοιάζω· εάν όχι, δεν της ομοιάζω. Επειδή, εάν καθιστώ τους άλλους γεμάτους απορίας, δεν έπεται ότι εγώ γνωρίζω περισσότερά των· αλλά περισσότερον παντός άλλου αμφιβάλλω εγώ, και δι' αυτό κάνω και τους άλλους ν' αμφιβάλλουν· όπως και τόρα περί της αρετής δεν γνωρίζω απολύτως τι είναι αρετή· όσον διά σε πιθανόν προτήτερα, πριν με πλησιάσης, να ήξευρες, τόρα όμως φαίνεσαι ωσάν να μη γνωρίζης. Και όμως εγώ θέλω να εξετάσω και να σκεφθώ συζητών μαζί σου τι πιθανόν να είναι αυτή.
Μένων Και πώς θα συζητήσης, Σωκράτη, δι' εκείνο το οποίον δεν γνωρίζεις καθόλου τι είναι; ποίαν αρχήν έχεις διά να ζητήσης πράγματα που αγνοείς; και πώς θα την αναγνωρίσης την αρετήν, εάν πιθανόν την επιτύχης, αφού διόλου δεν την ειξεύρεις;
Σωκράτης Εννοώ τι θέλεις να ειπής, Μένων. Βλέπεις πόσον αυτή η αρχή σου είναι ζήτημα (υποκείμενον) συζητήσεως, αφού δηλονότι δεν είναι δυνατόν ο άνθρωπος να ζητή ούτε εκείνο που γνωρίζει ούτε εκείνο που δεν ειξεύρει; Διότι ουδόλως θα ζητήση, ό,τι γνωρίζει, αφού το γνωρίζει και δεν έχει ανάγκην ερεύνης, ούτε δε πάλιν εκείνο το οποίον δεν γινώσκει, διά τον λόγον, ότι δεν ειξεύρει εκείνο που θα ζητήση.
Μένων Δεν σου φαίνεται, λοιπόν, ούτ' αυτή η ομιλία ορθή, Σωκράτη;
Σωκράτης Ουδόλως.
Μένων Μου λέγεις, διατί;
Σωκράτης Βεβαίως· διότι έχω ακούσει άνδρας και γυναίκας σοφούς διά τα θεία.
Μένων Και τι λέγουν;
Σωκράτης Ωραία και αληθινά πράγματα, υποθέτω.
Μένων Ποία λοιπόν είναι αυτά και ποίοι είναι οι λέγοντες;
Σωκράτης Τα πρόσωπα (οι λέγοντες) είναι οι ιερείς και αι ιέρειαι, οι οποίοι είναι διωρισμένοι να εξηγούν τον λόγον, δι' εκείνα τα οποία μεταχειρίζονται ή (τους είναι φροντίς να δύνανται να ερμηνεύουν όσα αποβλέπουν εις το επάγγελμά των)· λέγει δε και ο Πίνδαρος και πολλοί άλλοι εκ των ποιητών, όσοι είναι θείοι — όσα δε λέγουν είναι αυτά — · αλλά πρόσεχε, εάν οι λόγοι των σου φαίνωνται αληθινοί· λέγουν, ότι η ψυχή του ανθρώπου είναι αθάνατος· και άλλοτε μεν τελειώνει την ζωήν της και αυτό το καλούσι θάνατον, άλλοτε δε πάλιν ξαναγεννάται, ουδέποτε δε χάνεται· δι' αυτό και πρέπει να ζήσωμεν, όσον το δυνατόν αγιώτατα· διότι:
Η Περσεφόνη ύστερα, από τον γύρο των εννηά χρονών, εκείνους από την αμαρτία τους την παλαιή που ευχάριστα θα τους δεχτή, τους ξαναδίνει την ψυχή στο ηλιοφώς. Απ' τούτες τες ψυχές γεννιώνται βασιλιάδες δυνατοί και δοξασμένοι, κι' οι πιο σοφοί μεγάλοι άνδρες, που ήρωες αγνούς η στερνές γενεές τους λένε.
Έτσι λοιπόν και η ψυχή, αφού είναι αθάνατος και πολλάκις ξαναγεννάται και έχει ίδη και τα εδώ και όσα είναι εις τον Άδην και εν γένει όλα, δεν υπάρχει τίποτε που δεν γνωρίζει. Ώστε δεν είναι καθόλου παράδοξον και περί της αρετής και περί των λοιπών να ενθυμηθή, όσα πρότερον εγνώριζε, διότι, όπως όλα είνε μέσα στη φύσι συγγενή και η ψυχή όλα τάχει μάθει, τίποτε δεν εμποδίζει να ενθυμηθή ένα μόνο πράγμα, εκείνο το οποίον οι άνθρωποι ονομάζουν μάθησιν (γνώσιν), και αυτή να εύρη όλα τα άλλα· φθάνει μόνον κανείς να έχη θάρρος και να μη κουράζεται να ερευνά· διότι όλη η ανάμνησις ευρίσκεται μέσα εις ό,τι καλούμεν ζήτησιν (έρευναν) και μάθησιν (γνώσιν). Δεν πρέπει λοιπόν να πεισθής (δώσης πίστιν) εις την συζητητικήν εκείνην αρχήν που είπες· διότι αυτή θα μας έκανε οκνηρούς, είναι δε πολύ ευχάριστος αρχή να την ακούουν οι μαλθακοί. Εκείνο δε που είπον εγώ, τουναντίον, μας καθιστά εργατικούς και ερευνητικούς· εις τούτο δε εγώ, ακραδάντως πιστεύων, Θέλω μαζί σου να ζητήσω τι είναι αρετή.
Μένων Μάλιστα, Σωκράτη· αλλά πώς το λέγεις, ότι τίποτε δεν μανθάνομεν, αλλ' ό,τι καλούμεν μάθησιν είναι απλώς ανάμνησις; ειμπορείς να μου το μάθης πώς συμβαίνει έτσι;
Σωκράτης Και προ ολίγου σου είπα, Μένων, ότι είσαι πονηρός· και τόρα πάλιν μ' ερωτάς, εάν ειμπορώ να σε μάθω, εγώ, ο οποίος υποστηρίζω ότι δεν υπάρχει διδαχή αλλ' ανάμνησις, διά να φαίνωμαι αντιφάσκων προς τον εαυτόν μου.
Μένων Μα τον Δία, Σωκράτη, δεν ωμίλησα υπό τοιούτον πνεύμα, αλλ' απλώς από συνήθειαν. Δι' αυτό, αν ειμπορής να μου αποδείξης ότι έτσι είναι, όπως λέγεις, απόδειξέ το.
Σωκράτης Αυτό δεν είναι καθόλου εύκολον· όμως θα προσπαθήσω προς χάριν σου. Αλλά προσκάλεσέ μου ένα από το πλήθος αυτό των δούλων της ακολουθίας σου, εκείνον που θέλεις συ, διά να σου αποδείξω επ' αυτού (εκείνο που ζητείς).
Μένων Προθυμότατα. — Έλα εδώ.
Σωκράτης Είν' Έλλην και ομιλεί Ελληνικά;
Μένων Πολύ καλά· εγεννήθη μέσα εις το σπίτι μας.
Σωκράτης Πρόσεχε λοιπόν καλά, ποίον εκ των δύο σου φαίνεται, ότι αναμιμνήσκεται (ξαναενθυμείται), ή ότι μανθάνει από μένα.
Μένων Θα προσέξω.
Σωκράτης Ειπέ μου λοιπόν, παιδί, γνωρίζεις ότι τούτο είναι ένα σχήμα (χώρος) τετράγωνον;
Παις Ναι.
Σωκράτης Τετράγωνον δεν είναι εκείνο που έχει τεσσάρας γραμμάς, αι οποίαι είναι ίσαι;
Παις Βεβαιότατα.
Σωκράτης Δεν έχει επίσης και αυτάς τας άλλας γραμμάς που σύρομεν εις το μέσον ίσας;
Παις Ναι.
Σωκράτης Δεν ειμπορεί λοιπόν ο χώρος αυτός να είναι και μεγαλύτερος και μικρότερος;
Παις Βεβαίως.
Σωκράτης Λοιπόν αν αυτή η πλευρά ήθελεν είσθαι δύο ποδών και η άλλη επίσης δύο, πόσων ποδών θα ήτο το όλον; Σκέψου δε κατ' αυτόν τον τρόπον αν αυτή εδώ η πλευρά ήτο δύο ποδών και εκείνη εκεί μόνον ενός ποδός, δεν είναι αληθές, ότι ο χώρος θα είναι άπαξ δύο ποδών;
Παις Ναι.
Σωκράτης Αλλ' επειδή και αυτή η γωνία είναι επίσης δύο ποδών, δεν κάνει δι' αυτό δύο φοράς δύο;
Παις Ναι.
Σωκράτης Πόσοι λοιπόν είναι δύο φορές δύο πόδες; Αφού λογαριάσης, ειπέ μου.
Παις Τέσσαρες, ω Σώκρατες.
Σωκράτης Δεν θα γίνη λοιπόν ένας άλλος χώρος εκτός αυτού διπλάσιός του και ομοιότατος έχων όλας τας γραμμάς ίσας, όπως αυτός;
Παις Ναι.
Σωκράτης Πόσων λοιπόν ποδών θα είνε;
Παις Οκτώ.
Σωκράτης Έλα τόρα· προσπάθησε να μου ειπής πόσον μεγάλη θα είναι εκάστη γραμμή του άλλου χώρου· τούτου εδώ είναι δύο ποδών του δε άλλου χώρου του διπλασίου πόση θα είναι;
Παις Φανερόν είνε ότι θα είναι διπλασία.
Σωκράτης Βλέπεις, Μένων, ότι εγώ δεν τον διδάσκω τίποτε και δεν κάνω άλλο παρά να τον ερωτώ· και αυτός τόρα φαντάζεται, ότι γνωρίζει ποία είναι η γραμμή από της οποίας σχηματίζεται ο χώρος των οκτώ ποδών. Ή δεν σου φαίνεται έτσι;
Μένων Βεβαίως.
Σωκράτης Το γνωρίζει λοιπόν;
Μένων Όχι βέβαια.
Σωκράτης Δεν πιστεύεις ότι γίνεται εκ διπλασίας γραμμής;
Μένων Ναι.
Σωκράτης Παρατήρησέ τον δε αναμιμνησκόμενον διαδοχικώς, όπως πρέπει να ξαναενθυμείται. Και συ, ειπέ μου· δεν λέγεις, ότι ο διπλάσιος χώρος σχηματίζεται εκ γραμμής διπλασίας; δεν λέγω δε καθόλου δι' αυτού περί ενός χώρου μακρού κατά την μίαν εδώ πλευράν πατά δε την άλλην κοντού· αλλά να είναι ίσον καθ' ολοκληρίαν παντού, όπως τούτο εδώ, και το οποίον να είνε διπλάσιον τούτου, δηλαδή οκτώ ποδών. Κύτταξε, εάν νομίζης προσέτι ότι σχηματίζεται εκ μιας γραμμής διπλασίας.
Παις Έτσι μου φαίνεται.
Σωκράτης Εάν λοιπόν προσθέσωμεν εις ταύτην την γραμμήν μίαν άλλην γραμμήν επίσης τόσον μακράν, η νέα αύτη δεν θα είναι διπλασία της πρώτης;
Παις Αναμφιβόλως.
Σωκράτης Από ταύτης λοιπόν της γραμμής λέγεις, ότι σχηματίζεται χώρος διπλάσιος, εάν σύρωμεν τέσσαρας ομοίας;
Παις Ναι.
Σωκράτης Ας τραβήξωμεν λοιπόν τέσσαρας ομοίας προς αυτήν δεν είναι τούτο ο χώρος που καλείς οκτάπουν;
Παις Βεβαίως.
Σωκράτης Μέσα δε εις αυτόν τον χώρον δεν ευρίσκεις τέσσαρας ίσας, εκάστην δε ίσην προς ταύτην εδώ η οποία είναι τεσσάρων ποδών;
Παις Ναι.
Σωκράτης Πόσον μεγάλη λοιπόν γίνεται; Δεν είναι τέσσαρας φοράς τόσον μεγάλη;
Παις Πώς όχι;
Σωκράτης Αλλ' εκείνο που είναι τέσσαρες φορές τόσο μέγα είναι διπλάσιον;
Παις Όχι, μα τον Δία.
Σωκράτης Πόσον λοιπόν είναι;
Παις Τετραπλάσιον.
Σωκράτης Λοιπόν, παιδί, από της διπλασίας γραμμής δεν σχηματίζεται χώρος διπλάσιος αλλά τετραπλάσιος.
Παις Αληθινά ομιλείς.
Σωκράτης Διότι τέσσαρες φορές τέσσαρα γίνονται δεκαέξη. Δεν είναι έτσι;
Παις Ναι.
Σωκράτης Από ποίας λοιπόν γραμμής γίνεται χώρος οκτώ ποδών: Δεν σχηματίζεται από το τετραπλάσιον;
Παις Ομολογώ.
Σωκράτης Ο δε χώρος αυτός, ο οποίος, δεν είναι παρά το τέταρτον της ετέρας δεν σχηματίζεται τελείως εκ της γραμμής ταύτης, η οποία είναι το ήμισυ της ετέρας;
Παις Ναι.
Σωκράτης Καλά (ας είναι). Χώρος οκτώ ποδών δεν είναι διπλάσιος αυτού εδώ και το ήμισυ τούτου;
Παις Βεβαιότατα.
Σωκράτης Καλά. Απάντησέ μου δε τόρα ό,τι, σου φαίνεται και είπε μου· η γραμμή αύτη δεν είναι δύο ποδών και η άλλη τεσσάρων;
Παις Ναι.
Σωκράτης Επομένως και η γραμμή χώρου οκτώ ποδών πρέπει να είναι μεγαλυτέρα από την γραμμήν χώρου δύο ποδών και μικροτέρα χώρου τεσσάρων.
Παις Πρέπει.
Σωκράτης Προσπάθησε τόρα να μου ειπής πόσον μεγάλη πρέπει να είναι.
Παις Τριών ποδών.
Σωκράτης Αλλ' εάν είναι τριών ποδών, δεν έχομεν παρά να προσθέσωμεν εις αυτήν την γραμμήν το ήμισυ αυτής και θα είναι τριών ποδών; Διότι ιδού αυτός είναι δύο ποδών, ο δε ενός, και απ' εδώ πάλιν δύο και εις και σχηματίζεται ο χώρος που λέγεις.
Παις Ναι.
Σωκράτης Αλλ' αν ο χώρος έχει τρεις πόδας από αυτήν την πλευράν και τρεις εκ της ετέρας, δεν γίνεται τρεις φορές τριών ποδών;
Παις Ναι.
Σωκράτης Πόσα δε κάνουν τρία επί τρία;
Παις Εννέα πόδες.
Σωκράτης Χώρος δε διπλάσιος από πόσους πόδας πρέπει να είναι;
Παις Από οκτώ.
Σωκράτης Λοιπόν δεν σχηματίζεται πλέον ο χώρος οκτώ ποδών από γραμμής τριών ποδών.
Παις Όχι βέβαια
Σωκράτης Από ποίας λοιπόν γραμμής γίνεται; προσπάθησε να μου ειπής ακριβώς· και αν δεν θέλης ν' αριθμήσης (υπολογίσης) το μέγεθός του, δείξε το.
Παις Μα τον Δία, ω Σώκρατες, δεν γνωρίζω.
Σωκράτης Εννοείς πάλιν, Μένων, ποίον δρόμον έχει κάμει μέσα στην ανάμνησίν του. Εις την αρχήν δεν εγνώριζε καθόλου ποία είναι η γραμμή που σχηματίζει τον χώρον οκτώ ποδών, όπως και τόρα δεν γνωρίζει· αλλά κατόπιν ενόμισεν ότι ειξεύρει, και απήντησε μετά πεποιθήσεως ωσάν να εγνώριζε και δεν επίστευεν ότι δεν εγνώριζε (ούτε καν απορούσε). Τόρα πάλιν απορεί (αναγνωρίζει την σύγχυσίν του) ωσάν να μη γνωρίζη καθόλου. Και νομίζει ότι ειξεύρει.
Μένων Αληθινά ομιλείς.
Σωκράτης Δεν είναι λοιπόν πράγματι εις καλυτέραν θέσιν τόρα διά το πράγμα που δεν εγνώριζε;
Μένων Και αυτό μου φαίνεται.
Σωκράτης Καταστήσαντες λοιπόν αυτόν γεμάτον αμφιβολίαν και σαν νάρκην ναρκώσαντες αυτόν τον εβλάψαμεν;
Μένων Δεν μου φαίνεται.
Σωκράτης Τουναντίον τον κατεστήσαμεν, όπως φαίνεται, ικανώτερον να ανακαλύπτη την αλήθειαν (ό,τι έχει). Διότι τόρα οτιδήποτε αγνοεί θα το εκζητήση μετ' ευχαριστήσεως και ευκόλως τότε, πιστεύων ότι καλώς ομιλεί, και προς πολλούς πολλάκις θα ομιλήση (φανερά) ότι διπλάσιος χώρος πρέπει να έχη γραμμήν διπλασίαν κατά το μήκος.
Μένων Είναι προφανές.
Σωκράτης Νομίζεις λοιπόν ότι ούτος θα επιχειρούσε να ζητήση ή να μάθη τούτο, που ενόμιζε ότι γνωρίζει χωρίς να γνωρίζη, πριν ή η πεποίθησις της αγνοίας του δεν τον έκανε ν' αμφιβάλλη και τον έκανε να ποθήση να μάθη;
Μένων Δεν μου φαίνεται, Σωκράτη.
Σωκράτης Ωφελήθη λοιπόν ναρκωθείς;
Μένων Μου φαίνεται.
Σωκράτης Σκέψου τόρα πώς εκ ταύτης της απορίας (αμφιβολίας) θ' ανακαλύψης το πράγμα ζητών μετ' εμού, καίτοι εγώ δεν θα κάμω άλλο τι παρά να ερωτώ και όχι να διδάσκω. Και πρόσεξε να με τσακώσης αν πουθενά πράγματι τον διδάσκω ή διεξέρχωμαι (εξηγών) εκείνα τα οποία γνωρίζεις, και εν γένει αν κάνω τίποτε άλλο από του να τον ερωτώ τι φρονεί. — Συ λοιπόν, παιδί, ειπέ μου· αυτός ο χώρος δεν είναι τεσσάρων ποδών; Μ' εννοείς;
Παις Βεβαίως.
Σωκράτης Δεν δυνάμεθα να του προσθέσωμεν και αυτόν τον άλλον χώρον, ο οποίος είναι ίσος μ' αυτόν;
Παις Ναι.
Σωκράτης Και τον τρίτον αυτόν ίσον με τους άλλους δύο;
Παις Ναι.
Σωκράτης Δεν δυνάμεθα τέλος να θέσωμεν αυτόν τον άλλον μέσα εις αυτήν την γωνίαν;
Παις Αναμφιβόλως.
Σωκράτης Αλλά τότε δεν γίνονται τέσσαρες χώροι ίσοι αναμεταξύ των;
Παις Βεβαιότατα.
Σωκράτης Λοιπόν πόσος γίνεται ο χώρος αυτός το όλον από τούτον εδώ;
Παις Τετραπλάσιος.
Σωκράτης Έπρεπε όμως να γίνη διπλάσιος· ή δεν ενθυμείσαι;
Παις Πολύ καλά.
Σωκράτης Αυτή δε η γραμμή η εκτεινομένη από μιας γωνίας μέχρι της ετέρας δεν χωρίζει έκαστον εκ των δύο τούτων χώρων εις δύο;
Παις Ναι.
Σωκράτης Δεν γίνονται αύται τέσσαρες γραμμαί ίσαι περιέχουσαι αυτόν εδώ τον χώρον;
Παις Ναι· γίνονται.
Σωκράτης Σκέψου· ποίον είναι το μήκος αυτού του χώρου;
Παις Δεν γνωρίζω.
Σωκράτης Από τους τέσσαρας αυτούς χώρους εκάστη γραμμή δεν έχει αποχωρίση εντός το ήμισυ εκάστου εκ τούτων; Δεν είναι αληθές;
Παις Ναι.
Σωκράτης Πόσοι λοιπόν χώροι είναι όμοιοι μέσα εις αυτόν;
Παις Τέσσαρες.
Σωκράτης Και μέσα εις αυτόν εδώ, πόσοι;
Παις Δύο.
Σωκράτης Τέσσαρες δε φορές δύο, τι κάνουν;
Παις Διπλάσια.
Σωκράτης Πόσους λοιπόν πόδας έχει αυτός ο χώρος;
Παις Οκτώ.
Σωκράτης Και από ποίας γραμμής εσχηματίσθη;
Παις Από ταύτης.
Σωκράτης Εκ της γραμμής της εκτεινομένης από της μιας γωνίας εις την ετέραν και εκ χώρου τεσσάρων ποδών;
Παις Ναι.
Σωκράτης Οι σοφισταί καλούσι την γραμμήν αυτήν διάμετρον· ώστε, εάν πράγματι αυτής τ' όνομα είναι διάμετρος, χώρος διπλάσιος, παιδί (δούλε) του Μένωνος, θα σχηματισθή, όπως συ λέγεις, εκ της διαμέτρου.
Παις Βέβαια, ω Σώκρατες.
Σωκράτης Πώς σου φαίνεται, Μένων; Απήντησε πουθενά άλλο τι παρά την γνώμην του (έκαμε καμμίαν απάντησιν που δεν ήτο ιδική του);
Μένων Όχι. Πάντοτε απήντησε την ιδικήν του.
Σωκράτης Και όμως, όπως είχομεν είπει προ ολίγου, δεν εγνώριζεν.
Μένων Αληθινά ομιλείς.
Σωκράτης Δεν ήσαν δε αι γνώμαι του αύται έμφυτοι εις αυτόν; ή όχι;
Μένων Ναι.
Σωκράτης Εκείνος λοιπόν που αγνοεί τας αληθείς δοξασίας (ιδέας) περί όσων υπάρχουν, έχει μέσα του εμφύτους αληθείς ιδέας δι' εκείνα τα οποία αγνοεί; — (άλλως δεν θα ήγγιζε ούτε καν θα τον απησχόλουν ποτέ όσα δεν είξευρε).
Μένων Φαίνεται.
Σωκράτης Τόρα δε ξυπνούν (ανακινούνται) αι ιδέαι αύται εις αυτόν ωσάν όνειρον· εάν δε τις ήθελεν ερωτήση αυτόν πολλάκις τα αυτά πράγματα (ζητήματα) και με διαφόρους τρόπους, γνωρίζεις καλά, ότι εις το τέλος δεν θα έχη επίσης ακριβή γνώσιν τι είναι αυτά.
Μένων Φαίνεται.
Σωκράτης Λοιπόν χωρίς κανείς να τον διδάξη αλλ' απλώς μ' ερωτήσεις ανέλαβε μόνος του από τον εαυτόν του την επιστήμην;
Μένων Βέβαια.
Σωκράτης Το δε να παίρνη κανείς την επιστήμην από τον εαυτόν του δεν είναι μόνον απλή ανάμνησις;
Μένων Αναμφιβόλως.
Σωκράτης Δεν είναι άρα αληθές, ότι την επιστήμην (γνώσιν), την οποίαν σήμερον ο δούλος σου έχει, ή την έλαβέ ποτε άλλοθεν ή πάντοτε την είχεν;
Μένων Ναι.
Σωκράτης Αλλ' αν την είχε πάντοτε, θα ήτο πάντοτε σοφός, εάν δε την έλαβέ ποτε άλλοθεν, βεβαίως δεν θα την έλαβεν εις την παρούσαν ζωήν ή κάποιος θα τον εδίδαξε την γεωμετρίαν. Διότι αυτός θα κάμη το ίδιον και διά τα λοιπά μέρη της γεωμετρίας και πάσαν άλλην επιστήμην. Μήπως υπάρχη κανείς που να τον εδίδαξεν όλα αυτά; Συ άλλως οφείλεις να γνωρίζης, αφού εγεννήθη και ανετράφη μέσα εις το σπίτι σου.
Μένων Μα ειξεύρω εγώ τουλάχιστον ότι κανένας ποτέ δεν τον εδίδαξεν.
Σωκράτης Έχει όμως τας ιδέας αυτάς ή όχι;
Μένων Φαίνεται, Σωκράτη, ότι κατ' ανάγκην πρέπει να τας έχη.
Σωκράτης Εάν δε δεν έλαβε τας γνώσεις αυτάς κατά την παρούσαν ζωήν, δεν είναι προφανές, ότι τας είχε και τας έμαθεν εις άλλον χρόνον;
Μένων Είναι προφανές.
Σωκράτης Ό χρόνος δε ούτος δεν είναι εκείνος, καθ' ον δεν ήτο άνθρωπος;
Μένων Ναι.
Σωκράτης Επομένως, εάν κατά τους χρόνους, όπου είναι άνθρωπος και κατ' εκείνους που δεν είναι, θα υπάρχουν έμφυτοι αι ιδέαι αύται εις αυτόν, αι οποίαι καθίστανται επιστήμαι αν ξυπνήσουν διά των ερωτήσεων, δεν είναι αληθές ότι καθ' όλον αυτόν τον χρόνον η ψυχή του θα τας είχε γνωρίσει; διότι είναι φανερόν, ότι καθ' όλους τους χρόνους υπάρχει ή δεν υπάρχει άνθρωπος.
Μένων Έτσι φαίνεται.
Σωκράτης Αφού λοιπόν η αλήθεια είναι πάντοτε μέσα εις την ψυχήν μας, η ψυχή αύτη είναι αθάνατος. Δι' αυτό πρέπει μετά θάρρους να ζητώμεν και να εξυπνώμεν (αφυπνίζωμεν) εκείνο το οποίον δεν γνωρίζομεν προς στιγμήν, δηλαδή εκείνο το οποίον δεν ενθυμούμεθα.
Μένων Δεν ξεύρω πώς μου φαίνεται, αλλά νομίζω ότι έχεις δίκαιον, Σωκράτη.
Σωκράτης Έτσι μου φαίνεται και μένα επίσης, Μένων. Η αλήθεια όμως είναι, ότι δεν θα ήθελα να πολυβεβαιώσω θετικά (οριστικά) ότι και όλα τα λοιπά που είπα θα είναι αληθή· αλλ' είμαι έτοιμος να υποστηρίξω και διά λόγου και δι' έργου, εάν δυνηθώ, ότι η πίστις, ότι πρέπει να ζητή κανείς εκείνο το οποίον δεν γνωρίζει, θα μας καταστήση ασυγκρίτως καλυτέρους και ανδρικωτέρους (θαρραλεωτέρους) και ολιγώτερον μαλακούς (οκνηρούς, αργούς και υποχωρητικούς), παρά εάν νομίζωμεν, ότι είναι αδύνατον ν' ανακαλύψωμεν εκείνα που δεν γνωρίζομεν και ανωφελές να τα ζητήσωμεν (ουδέ πρέπει να τα ζητώμεν).
Μένων Και αυτό μου φαίνεται ότι το λέγεις καλά, Σωκράτη.
Σωκράτης Επειδή λοιπόν συμφωνούμεν εις αυτό, ότι οφείλει κανείς να ζητή εκείνο το οποίον δεν ηξεύρει, θέλεις να δοκιμάσωμεν ομού όπως ζητήσωμεν τι είναι αρετή:
Μένων Βεβαιότατα. Αλλ' εκείνο, Σωκράτη, θα εξετάσω και θ' ακούσω με την μεγαλυτέραν ευχαρίστησιν, το οποίον ηρώτησα εξ αρχής. Ποίον δηλαδή εκ των δύο, εάν την αρετήν πρέπη να δοκιμάσωμεν πώς να εφαρμόσωμεν ως κάτι που δύναται να διδαχθή, ή αν αυτή είναι έμφυτος ή τέλος αν κατά τινα τρόπον συμβαίνη εις τους ανθρώπους.