Part 8

Σωκράτης. Ακόμη όμως ας εξετάσωμεν και το εξής, διά να μη μας απατούν τα πολλά αυτά ονόματα τα οποία έχουν την ιδίαν σημασίαν. Αν δηλαδή πραγματικώς εκείνοι, οι οποίοι έθεσαν αυτά είχαν υπ' όψιν των ότι όλα τα πράγματα κινούνται και ρέουν διαρκώς — διότι εις εμέ φαίνεται ότι και αυτοί κατ' αυτόν τον τρόπον εσκέφθησαν — πιθανόν όμως να μη συνέβη τούτο, αλλά και οι ίδιοι να έπεσαν εις ένα είδος &δίνης& (στρυφογύρισμα) όπου αναταράσσονται, και ημάς μας σείρουν μέσα εις αυτήν. Πρόσεξε δηλαδή, αξιάγαστέ μου Κρατύλε, εις εκείνο το οποίον εγώ πολλάκις ονειρεύομαι. Άραγε θα δεχθώμεν ότι υπάρχει κανέν καθ' εαυτό &καλόν& και &αγαθόν& και ούτω καθ' εξής δι' έκαστον από τα όντα ή όχι;

Κρατύλος. Εγώ νομίζω ότι υπάρχει, Σωκράτη μου.

Σωκράτης. Λοιπόν αυτό το ίδιον ας εξετάσωμεν, όχι δηλαδή αν έν πρόσωπον είναι ωραίον (&καλόν&) ή κάτι τι, από τα όμοια, αλλά διά το καθ' εαυτό καλόν δεν θα δεχθώμεν ότι είναι πάντοτε όμοιον, όπως είναι;

Κρατύλος. Κατ' ανάγκην θα δεχθώμεν.

Σωκράτης. Τότε λοιπόν είναι άραγε δυνατόν να το ονομάσωμεν αυτό ορθώς, εάν πάντοτε μας ξεφεύγει, και πρώτον μεν να ορίσωμεν ότι είναι το δείνα, έπειτα ότι είναι αυτού του είδους, αφού, ενώ ημείς ομιλούμεν, αυτό συγχρόνως γίνεται κατ' ανάγκην άλλο και ξεφεύγει και πλέον δεν ομοιάζει;

Κρατύλος. Θέλοντες και μη θέλοντες αυτό θα παραδεχθώμεν.

Σωκράτης. Πώς λοιπόν είναι δυνατόν να είναι κάτι τι εκείνο το οποίον ουδέποτε είναι το ίδιον. Διότι εάν εις μίαν στιγμήν μένει το ίδιον έπεται ότι εκείνην την στιγμήν δεν μετακινείται. Εάν δε πάλιν μένει πάντοτε το ίδιον, πώς ήτο δυνατόν να μεταβληθή και να κινηθή, αφού δεν εξέρχεται διόλου από την μορφήν του.

Κρατύλος. Κατ' ουδένα τρόπον.

Σωκράτης. Τότε όμως ούτε να γνωσθή είναι δυνατόν από κανένα. Διότι μόλις το πλησιάση εκείνος ο όποιος θέλει να το γνωρίση, αυτό θα γίνη άλλο πράγμα και διαφορετικόν, ώστε δεν είναι δυνατόν να γνωσθή ποίον είναι και ποίου είδους, διότι βεβαίως ουδεμία αντίληψις ημπορεί να γνωρίση εκείνο, το οποίον γνωρίζει ότι δεν έχει καμμίαν ταυτότητα.

Κρατύλος. Έτσι είναι καθώς το λέγεις.

Σωκράτης. Αλλ' ούτε αντίληψις πρέπει να δεχθώμεν ότι υπάρχει, καλέ Κρατύλε, όταν όλα τα πράγματα μεταβάλλονται και κανέν δεν μένει εις την θέσιν του. Διότι παραδείγματος χάριν αυτή η ιδία αντίληψις αν δεν μεταβάλλεται από το να είναι αντίληψις, τότε είναι δυνατόν να μένη αντίληψις και είναι αντίληψις. Εάν όμως και η ιδία μορφή της αντιλήψεως μεταβάλλεται, θα καταντήση εις άλλο είδος αντιλήψεως και συγχρόνως δεν θα είναι αντίληψις, και συμφώνως με αυτούς τους διισχυρισμούς ούτε εκείνος ο οποίος θα γνωρίση, ούτε εκείνο το οποίον θα γνωρίση, είναι δυνατόν να υπάρχη. Εάν όμως υπάρχη διαρκώς εκείνος ο οποίος γνωρίζει και εκείνο το οποίον γνωρίζει, και υπάρχει και το &καλόν& και το &αγαθόν&, και αν είναι χωριστόν ένα έκαστον από τα όντα, τότε νομίζω ότι αυτά όσα προηγουμένως ελέγαμεν δεν είναι διόλου όμοια με την &ροήν& ουδέ με την κίνησιν. Και λοιπόν ας προσέξωμεν μήπως δεν είναι εύκολον να εύρωμεν, αν αυτά είναι καθώς τα λέγομεν τόρα ή αλλέως, καθώς τα λέγουν οι οπαδοί του Ηρακλείτου και άλλοι πολλοί. Ούτε είναι πολύ φρόνιμον πράγμα να εμπιστευθή κανείς τον εαυτόν του και την ψυχήν του εις τα ονόματα διά να καταγίνεται εις αυτά, έχων πεποίθησιν και εις αυτά και εις εκείνους οι οποίοι τα έθεσαν, και ως να γνωρίζη τίποτε, να κατακρίνη μετά πεποιθήσεως τον εαυτόν του και τα όντα ότι δεν υπάρχει τίποτε το στερεόν εις κανέν πράγμα, αλλά τα πάντα καταρέουν ως κεραμίδια, και ότι όλα τα πράγματα είναι καθώς εκείνοι οι οποίοι πάσχουν από καταροήν, και είναι κατακυριευμένα από το ρεύμα και την καταροήν. Ίσως λοιπόν, Κρατύλε μου, αυτό είναι το ορθόν, ίσως όμως όχι. Δι' αυτό πρέπει να εξετάσης με θάρρος και με προσοχήν και να μη παραδεχθής αβασανίστως — διότι ακόμη είσαι νέος και έχεις καιρόν — αφού δε εξετάσης, αν το εύρης, να το ειπής και εις εμέ διά να το γνωρίζω.

Κρατύλος. Μάλιστα θα το κάμω αυτό. Γνώριζε όμως καλά, Σωκράτη μου, ότι και αυτήν την στιγμήν δεν είμαι αμελέτητος, αλλά ενώ συλλογίζομαι και κουράζω τον νουν μου, μάλλον μου φαίνεται ότι είναι καθώς λέγει ο Ηράκλειτος.

Σωκράτης. Άλλην φοράν λοιπόν, φίλτατέ μου, όταν επιστρέψης μου το διδάσκεις. Τόρα όμως, καθώς είσαι έτοιμος πήγαινε εις τον αγρόν, και θα σε συνοδεύση και ο Ερμογένης απ' εδώ.

Κρατύλος. Αυτά όλα θα γίνουν, καλέ Σωκράτη, αλλά και συ προσπάθησε να σκεφθής περισσότερον αυτά.

Τ Ε Λ Ο Σ

Η σειρά των Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων των Εκδόσεων Φέξη, υπήρξεν ένας σταθμός στα ελληνικά χρονικά. Για πρώτη φορά προσφερόταν συστηματικά στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, η αρχαία ελληνική σκέψη (ιστορία, φιλοσοφία, ποίηση, δράμα, δικανικός και πολιτικός λόγος) σε δημιουργικές μεταφορές της, από τους άριστους μεταφραστές του τόπου, στην πιο σύγχρονη μορφή πού πήρε, εξελισσόμενο, το γλωσσικό της όργανο. Ο Όμηρος, οι Τραγικοί κι ο Αριστοφάνης, ο Ηρόδοτος, ο Θουκυδίδης, ο Πλάτων, ο Ξενοφών, ο Αριστοστέλης, ο Θεόκριτος, ο Θεόφραστος, ο Επίκτητος, ο Πλούταρχος, ο Λουκιανός κλπ. προσφέρονται και σήμερα, στις κλασικές πια μεταφράσεις των Πολυλά, Ραγκαβή, Μωραϊτίδη, Κονδυλάκη, Ποριώτη, Γρυπάρη, Τανάγρα, Πολέμη, Καμπάνη, Καζαντζάκη, Βάρναλη, Αυγέρη, Βουτιερίδη, Ζερβού, Φιλαδελφέως, Τσοκόπουλου, Σιγούρου, Κ. Χρηστομάνου κλπ. σε μια σύγχρονη σειρά εκδόσεων βιβλίου τσέπης, πράγμα που επίσης γίνεται για πρώτη φορά, συστηματικά, στην Ελλάδα.

ΚΡΑΤΥΛΟΣ Με βαθυτάτη παρατηριτικότητα κ' εύληπτη ανάλυση στον διάλογο τούτο εξετάζεται το πώς δημιουργήθηκε η γλώσσα, για το πώς πρέπει ν' αποβλέπωμε στη μουσική ετυμολογία των λέξεων και ίσαμε ποιο σημείο είναι δυνατόν να χειραφετηθή η σκέψη από τις ατέλειες της γλώσσας.

Η «ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΦΕΞΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ» ΑΝΑΤΥΠΩΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΑΘΗΝΑΙ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 36 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΤΣΙΜΙΣΚΗ 61

ΤΙΜΗ ΤΟΜΟΥ ΔΡΑΧΜΕΣ 10

***

1) Ο Ερμογένης ως γόνος του Ερμού του κερδώου ώφειλε να είναι πλούσιος, διά να είναι αληθινόν το όνομά του.

2) Η υπερβολική λεπτολογία του Σωκράτους δι' ένα πράγμα απλούστατον γίνεται εις απάντησιν των σοφιστών, οι οποίοι διισχυρίζοντο ότι εκείνο το οποίον δεν υπάρχει δεν λέγεται, επομένως δεν υπάρχει ψευδής λόγος. Το σόφισμα τούτο αναλύεται λεπτομερώς εις τον Ευθύδημον.

3) Τούτο είναι μνημονική ανακρίβεια του Πλάτωνος. Ο Όμηρος λέγει ότι ο ίδιος ο Έκτωρ ωνόμαζε τον υιόν του Σκαμάνδριον, ενώ οι άλλοι τον ωνόμαζαν Αστυάνακτα.

4) Σήμερον, ως γνωστόν, προσθέτομεν επίθετα εις αυτά τα στοιχεία χάριν διακρίσεως (ε ψιλόν, ο ψιλόν, ο μικρόν, ω μέγα), τα οποία συνήθως προφέρονται ως ηνωμένα.

5) Ώστε ο Πλάτων παράγει το όνομα Κρόνος εκ του κόρος και νους.

6) Το ύστερον παράγωγον του σώζω (σαόω) είναι σώσμα, αλλά οι μετά του σ τύποι δεν είναι οι αρχαιότεροι.

7) Εκ του φέρω φονήν (φόνον).

8) Ο ύμνος της Αθηνάς φαίνεται ότι εμιμείτο το σφύριγμα των όφεων οι οποίοι έζωσαν την κεφαλήν της Γοργόνος, όταν εξεψύχει.

9) Οι τρεις τύποι ιμέρα, εμέρα, ημέρα επροφέροντο βεβαίως διαφόρως (&έλεγον& λέγει ο Πλάτων, όχι έγραφον, διότι τότε το ήτα ήτο μακρόν ε ( = ε ε ).

10) Διότι και το υ της παραληγούσης επλησίαζε το ο (=u).