# Ang Mahusay na Paraan nang Pag-Gamot sa manga Maysaquit ## Part 22 Book page: https://www.cyberlibrary.org/tl/books/ang-mahusay-na-paraan-nang-pag-gamot-sa-manga-maysaquit-17479/index.md =Cap. 21.= Ang _lagnat_ na _sucab_ na ang tauag nang castila doo,i, _calentura maligna_ na yao,i, ang icatlong bagay na tabardillong _may mancha_..................................167 =Cap. 22.= Ang saquit na pan~giqui.........................175 =Cap. 23.= Ang saquit na _erisipela_ na cun turan nang tagalog ay culebra..............................184 =Cap. 24.= Ang gamot sa galis sa uicang castila,i, _sarna_.........................................190 =Cap. 25.= Ang gamot sa _buni,_ sa uicang castila,i, _empeines_ ó _herpes_......................................192 =Cap. 26.= Ang gamot sa may mancha sa muc-ha, at may man~ga pilat................................193 =Cap. 27.= Ang gagauin sa sinisibulan nang anomang bagay na sibol para nang _bagá, pigsa taguihauat, tiboc, cancro,_ pati sa nasisira ang ilong.........................................194 =Cap. 28.= Ang gamot sa bicat pati sa lumalaqui ang liig...................................................206 =Cap. 29.= Ang gamot sa sinisin~gauan ang bibig, ang tauag nang castila sa saquit na yao,i. _aflas_..........................................212 =Cap. 30.= Ang gagauin sa nahulog sa mataas, sa pinalo, sa naipit, sa nahulog sa cabayo ó sinicaran.........................................215 =Cap. 31.= Ang gagauin sa recalcadura ó relajación, pati sa lungminsad ang boto................................219 =Cap. 32.= Ang gagauin sa tauo, na may bot-ong nabali, ó sa nabasag ang ulo.......................226 =Cap. 33.= Ang gamot sa natinic, ó sa tinamaan nang pana ó nabaril........................................228 =Cap. 34.= Ang gamot sa napaso nang baga ó pólvora, ó sa nabanlian nang anomang mainit.....................................................230 =Cap. 35.= Ang gamot sa tauong naguitguitan nang lubid ó nang ibang bagay, pati sa nagalusan, sa nasugatan, sa nahiua ó sa tinaga nang ibang tauo.................................232 =Cap. 36.= Ang gagauin sa mayroong sugat na lauon na hindi mabahao...................................237 =Cap. 37.= Ang gamot sa linuluslusan........................242 =Cap. 38.= Ang gagauin sa lungmalabas ang tumbong, at sa babaying lungmalabas ang caniyang punong catauan.................................249 =Cap. 39.= Ang gamot sa lalaqui cun ungmuurong ang caniyang punong catauan, at sa namamaga ang bayag, ó ungmiihi nang nana, ó cun macati ang punong catauan nang lalaqui ó nang babayi..................................247 =Cap. 40.= Ang gagauin sa man~ga batang ipinan~gan~ganac, na ualang butas sa pouit ó may sara ang tayin~ga, ó ang punong catauan, ó cun mayroong pinacatali sa ilalim nang dila.........................................249 =Cap. 41.= Ang gamot sa quilmosin, sa uicang castila,i, _almorranas,_ na yao,i, pamamaga nang pouit nang tauo........................................251 =Cap. 42.= Ang gamot sa binabalin~goyn~goy..................253 =Cap. 43.= Ang gamot sa lungmulura nang dugo........................................................255 =Cap. 44.= Ang gamot sa nagsusuca nang dugo........................................................258 =Cap. 45.= Ang gamot sa ungmiihi nang dugo........................................................259 =Cap. 46.= Ang gamot sa mayroong bato sa pantog, pati sa tauong balisausauin, ó sa mahirap ungmiihi.........................................261 =Cap. 47.= Ang gamot sa ungmiihing parati di man cusa nang caniyang loob..............................264 =Cap. 48.= Ang gamot sa hindi manabi........................265 =Cap. 49.= Ang gamot sa sinisin~gauan ó sa namumula ang mata...........................................266 =Cap. 50.= Ang gamot sa may culaba ó sa namumula ang mata........................................268 =Cap. 51.= Ang gamot sa hindi macaquita, magaling man ang caniyang mata, na ang tauag nang castila sa saquit na yao,i, _gota sirena_.........................................269 =Cap. 52.= Ang gamot sa may sugat sa suloc nang mata, ó sa lirain.................................270 =Cap. 53.= Ang gamot sa masaquit ang tayin~ga................271 =Cap. 54.= Ang gamot sa inuurun~gan nang pauis, galis, ó buni, ó cun nauauala ang bucol, ó sibol sa catauan, at hindi tungmutuloy..................................................273 =Cap. 55.= Ang sa namamaga ang boong catauan na ang tauag nang castila doo,i, _hidropesía_..........................................274 =Cap. 56.= Ang gamot sa namamaga ang tiyan, na yao,i, pinan~gan~ganlang _belbel ó berben_....................................................279 =Cap. 57.= Ang gamot sa namamaga ang paa.....................282 =Cap. 58.= Ang gamot sa nabiquig ó sa naloogan nang anomang bagay sa lalamunan, na hindi macatuloy sa ilalim.................................284 =Cap. 59.= Ang lagnat na _daua,_ na may casamang pauis na ang tauag, nang castila doo,i, _calentura miliar sudatoria_..........................286 =Cap. 60.= Ang man~ga saquit nang sicmura,t, tiyan, na doon nauucol ang _cólico, ahito,_ at ang iba pa................................................288 Ang cólico inflamatorio....................................289 Ang cólico nang apdo.......................................293 Ang empacho ó ahito........................................295 Ang cólico flatulento......................................298 Ang cólico dahil sa nalamigan ang tauo.....................299 =Cap. 61.= Ang _miserere_ ó _pasión íliaca_, na yao,i, pagsasara nang man~ga bituca, na dahil doon ay hindi manabi ang maysaquit, cundi isinusuca niya ang lahat...............................301 =Cap. 62.= Ang gamot sa inaanayo, na yao,i, pagsuca,t, pag-iilaguin; ang tauag nang castila doon, ay _cólera morbo_..............................304 =Cap. 63.= Ang saquit na pag-iilaguin, cun hindi totoong sumasama ang damdam nang may catauan, na ang tauag nang castila doo,i, _diarrea_.....................................311 =Cap. 64.= Ang icalauang bagay na pag-iilaguin, na may casamang saquit na malaqui sa tiyan, na yao,i, _disenteria_ cun turan nang castila...........................................313 =Cap. 65.= Ang icatlong bagay na pag-iilaguin, na mahirap ang damdam nang may catauan sa sicmura, at pati nang paghin~ga ay mahirap din, na yaon ang pinan~gan~ganlan nang castilang _disentería maligna_.....................................................318 =Cap. 66.= Ang gamot sa hinihica.............................321 =Cap. 67.= Ang gamot sa nag-iilaguin nang _darag-is_ na ang tauag nang castila doo,i, _pujas_...............................................325 =Cap. 68.= Ang gamot sa nagcacasaquit dahil sa siya,i, natacot...........................................326 =Cap. 69.= Ang gagauin sa dinaraanan nang anomang bagay na convulsión ó pagquinal nang catauan para nang tamang han~gin sauan etc, pati nang gagauin sa babaying sinusubaan..........................................327 Ang saquit na _alferecía,_ na ang tauag sa Maynila doo,i, _taon_.....................................329 Ang gagauin sa sinasauan, na yaong saquit na yao,i, isa rin ang pinan~gan~ganlan nang castilang _epilepsia, ó mal caduco, ó mal de corazón._ Ang pan~galan cun minsan nang tagalog dito,i, suba; cun minsan nama,i, panhihimatay..............................332 Ang gagauin sa babaying _sinusubaan,_ na yao,i, pinan~gan~ganlan nang castilang _mal de madre_...............................................336 Ang gagauin sa babaying _namamanhid_ ang caniyang paa ó camay, ó ang ibang casan~gcapan nang catauan, na ang tauag nang castila doo,i, _calambre histérico_...................................................340 Ang gamot sa biglang dinaaraanan nang hindi _macahin~ga_, na ang tauag nang castila doo,i, _sofocación_.............................341 =Cap. 70.= Ang saquit _nang frenesí,_ na yao,i, saquit nang utac nang ulo nang tauo, na dahil doon nasisira ang bait nang may catauan, na tila bumabagsic..............................344 =Cap. 71.= Ang gamot sa nacalon-oc nang lason........................................................346 =Cap. 72.= Ang saquit na _pasmo,_ na yao,i, catulad nang _perlesía_......................................348 =Cap. 73.= Ang saquit na _ictericía,_ na iquinapagdidilao nang mata nang tauo.........................351 =Cap. 74.= Ang gamot sa tauong _sinusubaan_ na ang tauag nang castila sa saquit na yaon ay _desmayo_............................................353 Ang gamot sa sinubaan, ó nadesmayo dahil sa siya,i, marugo......................................354 Ang gamot sa sinubaan, ó nadesmayo dahil sa cahinaan nang catauan, para nang man~ga babaying nan~gan~ganac, at sa nahanaan nang gutom ó nang pagbabalin~goyn~goy, ó pag-iilaguin nang malacas, ó dahil sa pinurga ó pinasuca nang matapang na pamurga, ó pasuca, ó dahilan sa man~ga maruming nadoroon sa sicmura......................................................356 Ang gamot sa tauong sinubaan ó nadesmayo dahil sa mayroong saquit sa caniyang man~ga litid........................................359 Ang gamot sa tauong sinubaan ó nadesmayo dahil sa siya,i, natacot ó namanglao ó nagalit....................................................360 Ang gamot sa suba, cun casama nang ibang saquit.................................................361 =Cap. 75.= Ang gagauin sa tauong tila patay..................363 Ang gagauin sa nalunod sa tubig..............................364 Ang gagauin sa tila patay dahil sa tinamaan nang lintic, ó inarauan, ó nainitan nang apoy, nausucan, ó dahil sa nacaamoy nang may amoy na matapang parang _alcanfor, luya pímienta, almizcle_ etc..........................................................367 Ang gagauin sa tila patay dahil sa masamang sin~gao nang man~ga pusali, ó man~ga libin~gan ó bilangoang quinadoroonan nang maraming tauo, ó sa tila namatay sa panahong tag-salot, ó cun siya,i, linagnat nang lagnat na _sucab_, ó binulutong.................................................368 Ang gagauin sa tila patay dahil sa siya,i, sinumpung nang malaquing galit ó toua, ó sapagca nabalitaan nang masamang balita, ó sapagca dati na siyang sinusubaan ó dinaanan nang desmayo......................................369 Ang gagauin sa tila patay dahilan sa siya,i, binitay ó nagbicti...................................370 Ang gagauin sa tila patay dahil sa siya,i, nahulog sa mataas, pinalo nang malacas, at sa dinaanan nang apoplegía ó epilepsia, at tila natuluyang namatay......................371 Ang gagauin sa tila patay na sangol, cun bagong ipinan~ganac dahil sa napipisa ang canilang pusod, ó sapagca nasisicpang totoo nang lungmabas sa tiyan, ó dahil sa pagsigao, sa pagsibol nang n~gipin, ó sapagca inugoy sila nang malacas sa duyan.....................................................373 Ang gagauin sa babaying tila namatay cun nan~gan~ganac, ó cun nacapan~ganac.......................376 Ang gagauin sa babaying buntis, cun namatay, nang mahan~go ang bata sa tiyan at nang mabinyagan.....................................378 =Cap. 76.=. Ang gagauin sa babayi cundi husay ang pagdaan nang sa panahon..................................379 =Cap. 77.= Ang gamot sa babaying binubusan nang maraming dugo...........................................386 =Cap. 78.= Ang gagauin sa babaying buntis, na nagcacasaquit-saquit, at sa tila macucunan................387 =Cap. 79.= Ang gagauin cun mahirap ang pan~gan~ganac nang babayi....................................388 =Cap. 80.= Ang man~ga saquit na marahil sumunod sa pan~gan~ganac nang babayi.........................392 =Cap. 81.= Ang gamot sa sangol cun hindi iniilaguin niya ang caunaunahang ugaling ilaguin nang man~ga bagong pan~ganac.........................397 =Cap. 82.= Ang gamot sa man~ga sangol cun ungmaasim ang nadroon sa canilang sicmura......................................................398 =Cap. 83.= Ang pagpambo sa man~ga sangol.....................400 =Cap. 84.= Ang gamot sa batang nagcacasaquit cun sinisibulan nang n~gipin.................................401 =Cap. 85.= Ang gamot sa batang may bulati sa tiyan.....................................................402 =Cap. 86.= Ang gamot sa batang dinaraanan nang _convulsión_ para nang _sauan, suba, alferecía,_ at ang iba pa, pati sa batang tila _hinihica,_ na main~gay ang paghin~ga, na ang tauag sa gayong saquit ay _croup_......................405 =Cap. 87= Aral na nauucol sa pagsasangra sa man~ga maysaquit, pati sa pagpapacapit nang linta....................................................409 =Cap. 88.= Ang pagpurga pati nang pagpapasuca sa man~ga maysaquit...........................................413 =Cap. 89.= Casaysayan nang bagay sa pulso nang tauo.....................................................421 =Cap. 90.= Ang uusisain nang mangagamot cun mayroon siyang tinatatap na may saquit........................................................425 =Cap. 91.= Casaysayan nang timbang na guinagamit sa man~ga iguinagamot sa man~ga maysaquit.....................................................428 Lista nang man~ga igagamot sa man~ga maysaquit.....................................................430 _FIN._ [Patalastas: Libreria at Papeleria ni J. Martinez]