Chapter 5

De Vuelta Abajo is 38-75 kilometer breed en 265 kilometer lang. De lichte, roodgekleurde bodem is er kiezelachtig, met kwarts en ijzer vermengd. In het zuiden is de grond vlak, in het noorden verheffen zich heuvels tot op een hoogte van omtrent 300 Meter. Zij is omgeven door een dertigtal rivieren, waarvan de grootste, de Cuyaguateje, honderd kilometer lang is. De zeekust is er vol diepe inhammen, behalve aan de uiterste punt van het schiereiland, Guanacahabibes, waar de kust moerassig en onbewoonbaar is. De bewoners zijn meerendeels veefokkers; 18,000 stuks vee zijn hier uit Amerika ingevoerd, en bovendien verbouwen zij tabak, waarvan de opbrengst jaarlijks 25 828 038 kilos bedraagt, een waarde vertegenwoordigend van 132 474 004 francs. Het klimaat is er vochtig en warm; de temperatuur tusschen 25° en 33°. Onder de bevolking zijn vele vreemdelingen, doch de eigenlijke inlanders zijn arbeidzaam, ernstig en doortastend van aard. In de provincie Pinar del Rio zijn gedeelten, die vroeger aan Frankrijk hebben behoord, en nog fransche namen dragen, als Souchet, Charron en Lemasne. Eertijds waren daar koffie- en suikerplantages, oranjeboomen en prachtige koningspalmen, welke onderhouden werden door uitgewekenen uit St. Domingo, die later zijn verjaagd, als wraakneming over een besluit van Napoleon, dat de spaansche kolonisatie belemmerde. Van die voormalige fransche bewoners vond ik thans geen afstammelingen meer.

De tabak, die in deze streken wordt verbouwd, is donker, fijn en geurig, en bevat slechts weinig nicotine. Van den bodem, waarop zij wordt gekweekt, is 30 percent humus, de rest kiezel, kalk, klei en kwarts. Humus en kiezel zijn de noodzakelijke bestanddeelen, maar vormen slechts in vereeniging met de andere een geschikten bouwgrond. Deze lichte, dikwijls roode grond is blootgesteld aan een temperatuur van 25° en heeft een vochtigheidsgraad van 90 percent, door den hygrometer aangewezen, van October tot December, de tijd waarin de jonge plantjes opschieten. De tabak wordt op de volgende wijze behandeld. Na het zaaien wordt de grond tusschen de plantjes besproeid en gezuiverd, 't geen na twee maanden slechts eens per week noodig is. Wanneer de plant goed begint te groeien, moeten de talrijke schadelijke insecten worden geweerd. Deze parasieten verdelgt men door middel van een groen poeder, Parijsch groen genaamd. Ook worden de planten wel beschermd door groote schutzeilen er over te spannen. Daar dit echter zeer kostbaar is (de bedekking van 13 1/2 H.A. kost 40 000 francs) kan het alleen op uitgestrekte plantages geschieden. De fijn geweven stof, die hiervoor wordt gebruikt, is een soort mousseline, cheesecloth genaamd, die aan vertikale palen en horizontale latten wordt bevestigd. Het kan slechts zelden voor de tweede maal worden gebruikt, is het te veel beschadigd, dan wordt het aan de armen gegeven. In zulk een afgesloten ruimte, waar de planten voor wind en alle schadelijke invloeden zijn beschut, vereischen zij toch nog de grootste zorg. De stengels bereiken een hoogte van 2.20 tot 2.30 M. en de bladeren worden van 35 tot 70 cM. lang. Bij de kweekerij onder beschutting verkrijgt men 80 percent lange bladeren; in de open lucht 80 percent kleine. In beide gevallen valt omtrent de opbrengst van den oogst weinig vooruit te zeggen. Wat men wel vooraf kan bepalen, is het nicotinegehalte, daar dit door de kleur der bladeren wordt aangegeven, en een geringe zwelling de overvloedige aanwezigheid van dit vocht verraadt.

Bij den eersten oogst worden de stengels der eerste kwaliteit tabak tot den grond toe afgesneden. Bij den tweeden oogst snijdt men de mindere soorten van tabak. De eerste levert de groote bladeren (capas); de tweede de kleinere (tripas). Als de tabak beschut is gekweekt, moet zij na het snijden nog gedroogd worden in een daarvoor bestemde loods, de casa de tabaco. Dit is een stevig gebouwde schuur, gedekt met palmbladen, en waarvan de vensters zijn voorzien van jalouzieën met beweegbare latten. Binnen in zijn vier stapels boven elkaar geplaatste droogrekken, met 34 stokken in elk rek, waartusschen nauwe doorgangen zijn uitgespaard. In 't geheel zijn er omtrent duizend stokken, en daar op elken stok 200 paren bladeren kunnen hangen, worden in zulk een schuur 400 000 bladeren gedroogd. Veertig dagen duurt dit proces. Zoolang de bladeren nog groen zijn, kunnen zij elke temperatuur, zelfs koude lucht verdragen; doch later worden zij zeer voorzichtig behandeld en aan verschillende warmtegraden blootgesteld, die men verkrijgt door het openen of sluiten der jalouzieën. Het kweeken van de beste soorten tabak vereischt oneindig veel zorg, en om een behoorlijke tabaksplantage te vestigen zijn een groot kapitaal en veel ervaring onontbeerlijke vereischten. Een stuk grond van 13 1/2 H.A. toch kost ruim 7500 francs; de noodzakelijke omheining 3700 fr., en voor het bouwen van een eenvoudig woonhuis zijn minstens 7500 fr. noodig. In den regel worden van de 40 H.A. gronds er 33 H.A. gebruikt voor weiland en den bouw van andere gewassen, en slechts 7 H.A. voor het kweeken van de tabak, die een geheel anderen bodem vereischt. Voor het bewerken van dien grond alleen reeds zijn noodig: 2 paarden, tegen 1000 fr.; 8 paren ossen, 5200 fr.; 8 inlandsche ploegen, 350 fr.; 8 dito van amerikaansch model, 600 fr.; elf jukken, 300 fr.; twee wagens en een kar, 1500 fr.; een schuur voor gereedschappen enz. 500 fr.; een put, 4000 fr.; een stoomketel met reservoir en pomp, 10 000 fr.; vier kilometer buizen voor besproeiïng, 25 000 fr.; 12 000 houten latten, 3600 fr.; drie droogschuren, 15 000 fr.; en woningen voor de werklieden 3500 fr. Verder moet een inrichting van deze grootte jaarlijks 150 fr. belasting betalen; aan jonge tabaksplanten 4500 fr.; aan brandstof voor de sproeimachine 1500 fr.; loon van een machinist 2700 fr.; loon van een knecht en een kok, door elkaar 1800 fr.; het onderhoud dezer lieden kost 4200 fr, en een onderzoek door deskundigen van den oogst, dat noodig is om den prijs vast te stellen, dien de kooper zal moeten betalen, 12 500 fr.

Als de kweekerij verpacht is, moet de pachter een jaarlijksch voorschot van minstens 1200 fr. ontvangen, (altijd bij een groote plantage als boven-beschrevene); bovendien heeft hij 2250 fr. noodig, om in vereeniging met den eigenaar nieuwe planten te koopen, en 10 000 fr. voor koemest, als binnen de 40 dagen, den gewonen tijd, de planten hun vollen wasdom zullen bereiken. Daarvoor ontvangt hij dan 50 percent van den oogst, van 275 balen. Ieder van deze balen weegt 100 spaansche ponden, of 46 kilogram, en brengt 250 fr. op; dat is dus een totaal van 68 750 fr. Men kan zeggen, dat, onvoorziene omstandigheden in aanmerking genomen, een kapitaal van 250 000 fr. aan zulk een onderneming ten koste gelegd, 27 1/2 percent afwerpt. Die uitkomsten worden verkregen na afloop van het tweede jaar, of in het gunstigste geval na 15 maanden, als men zich vestigt tusschen Januari en Maart, begint te planten in October, en van December tot Mei den oogst binnenhaalt.

Het pachtstelsel (partidario) is niet in zwang op de 120 tabaks-exploitaties van westelijk Cuba. Meerdere van deze worden door de eigenaars zelf geadministreerd. Te Guginacabo bij San Luis is een bezitting van 81 H. A., waar 40 paren ossen, en 10 muilezels voortdurend aan het werk zijn en 50 werklieden den gewonen arbeid verrichten, d. w. z. het besproeien der planten (1500 liter per uur) en het bedekken van 17 velden met cheesecloth, dat jaarlijks 100 000 fr. kost. In den oogsttijd zijn 180 mannen en 100 vrouwen bezig, met naalden, een zekere hoeveelheid bladeren op stokjes te rijgen, die in 14 schuren moeten worden gedroogd. Het opzicht over het werk moet natuurlijk verbazend streng zijn, en de eigenaar kan er dan ook voortdurend zijn oog over laten gaan, zonder zijn huis te verlaten, dat op palen is gebouwd, en dus uitnemend geschikt om als observatiepost te dienen. In 15 jaren smaakt zulk een planter de voldoening, jaarlijks 2000 balen uitmuntende tabak te kunnen leveren.

Behalve de spaansche plantage Calixto Lopez, bezocht ik nog bloeiende spaansche bezittingen te San Luis, Padron, Santiago, Pinar del Rio, enz. Ook amerikaansche plantages nam ik in oogenschouw, o.a. eene te San Luis, die behoorde aan de londensche vereeniging Henry Clay, Bock en Co., welke nog meer eigendommen in deze streek bezit, en de kweekerijen der New-Yorksche "Havanna Commercial", en "Cuban Land and Leaf Societies". Aan het hoofd van deze exploitaties staan vier goed bezoldigde agenten, die 20 percent van den verkoop ontvangen, d.w.z. een inkomen genieten van 150 000 fr. Een dier gelukkige administrateurs, die mij zeer gastvrij in zijn huis welkom heette, deelde mij o.a. het volgende mede.

Bij een zandigen grond is een voldoende hoeveelheid water en aanwending van insectenpoeder het voornaamste vereischte, en een bescherming door schutzeilen overbodig, daar de oogst toch in den regel wordt binnengehaald voor het seizoen van wind en zon, van Januari tot Maart, een aanvang neemt. De beste tabak komt uit Corojo; uit Retiro te San Luis; uit Rio Seco en San Sebastian te San Juan: ook wordt zeer goede tabak verbouwd te Pinar del Rio en te Luis Lazo. Het allergunstigste klimaat voor deze cultuur heerscht tusschen Remates en Candelaria, op de Vuelta Abajo, en de tabak, uit die streken afkomstig, wordt door liefhebbers zeer gewaardeerd. Andere uitstekende merken zijn: Artemisa, Alquizar, San Antonio, uit de streek die Partido heet; deze tabak is licht, bevat veel nicotine en wordt voor sigaren gebruikt, die in het buitenland zeer gewild zijn.

Het totaal der opbrengst van de vier bekende streken: La Vuelta Arriba, Las Villas, la Partido en la Vuelta Abajo bedraagt 103 712 152 kilogram, in 415 891 balen. Daarvan koopen de Vereenigde Staten de eene helft, en de andere helft wordt op het eiland zelf verkocht, om in den vorm van elf millioen pakjes cigaretten en 227 millioen sigaren over de geheele wereld te worden verspreid.

De pakken tabaksbladeren worden in de fabrieken van Havanna bewerkt. In kleine plaatsen gebruiken de tabaquerias geprepareerde bladeren voor de vervaardiging van sigaren en cigaretten, maar in de stad Havanna en omstreken zijn niet minder dan 22 sigaren- en 4 cigarettenfabrieken, die het verbazend druk hebben met de bereiding der kostbare plant. Zij hebben gewoonlijk gelijkvloers een magazijn en een binnenplaats, waar de tabak wordt bevochtigd, op de eerste verdieping zalen, waar de tabak wordt gedroogd, gegist en verder toebereid, en voorts vertrekken voor het rollen, sorteeren en pakken.

Na het verloop der 24 uren, die vereischt worden om de aaneengeplakte bladeren los te maken, heeft een gewichtig proces plaats, het bevochtigen van het blad. Men doet dit door het benedenste deel der bladeren te besprenkelen en ze dan te schudden, tot het water zich over de oppervlakte verspreidt. De graad van bevochtiging hangt af van den toestand van ieder blad.

De groote bladeren (capas) blijven een of twee dagen in kisten gepakt. De tripas worden een tot drie dagen op rekken uitgespreid om te drogen, en de lichtere soorten moeten daarna van twee tot vijf weken in geperforeerde vaten worden blootgesteld aan een gelijkmatige warmte van 25-30°, en een vochtigheidsgraad van 70 à 80 percent. De juiste aanbrenging van dien graad van warmte en vocht is het geheim der cubaansche tabaks-industrie.

Waar de wasdom der plant vertraagd is door de hoeveelheid nicotine die zij bevat, kan die belemmerende werking slechts worden opgeheven te Havanna, waar bepaalde microben de nicotinedeelen omzetten in vluchtige ammoniakverbindingen.

Om sterke en fijnere, of gewoner soorten te verkrijgen, worden de bladeren, die op den zelfden tijd zijn geplukt, òf in een vat gedaan, óf met andere vermengd.

Het rollen der sigaren is moeilijk en vereischt langdurige oefening in het losrollen der kleinere bladen en het schikken van deze op een half groot blad. Voor het rollen zelf wordt, al naar de soort der sigaren, van 4 tot 15 minuten vereischt. Men begint het groote blad, de capa, te rollen aan de punt, en zorgt, dat de nerven van het blad in de lengte der sigaar loopen. De tamelijk droge, halve tripas (kleine bladen) worden gewikkeld in de vochtige capa; die zeer zacht en rekbaar is, en ten slotte wordt de gerolde sigaar met een soort gom dicht geplakt.

Dit rollen gebeurt op planken van Amerikaansch eikenhout. Op elke plank worden per dag ongeveer 75 gewone sigaren gerold, of 25 van de fijnste soort. Op 450 van deze planken kunnen dus dagelijks 4000 sigaren worden afgeleverd. Onder het werk worden de _torcedores_ voorgelezen door een kameraad, die boven op een soort estrade is gezeten; zoodoende blijven zij op de hoogte van de politiek, en kunnen ook genieten van spaansche geschiedkundige of romantische werken.

De gemaakte sigaren worden in pakjes van vijftig verdeeld en naar den hoofdopzichter van de werkplaats gebracht, om gekeurd te worden; want de eer der fabriek is ermede gemoeid, dat zij onberispelijk worden afgeleverd.

De man, die de sigaren moet schiften naar de kleur, de grootte en de kwaliteit, heeft geen gemakkelijke taak. Hij wordt _escogida_ genoemd, en moet buitengewoon bedreven zijn in zijn vak. Ik hoorde dat de donkere sigaren, in tinten van zwartbruin, roodbruin, groenachtig bruin en rood, bestemd zijn voor de rookers van Cuba, Zuid-Amerika en Spanje; de lichtere, zuiver bruin, met tinten die naar het geel en groen zweemen, zijn het meest gewild in Amerika, Engeland en Duitschland; naar Frankrijk worden eveneens lichtgekleurde gezonden, maar met bruinachtig gelen tint. Verder worden de sigaren onderscheiden in vier soorten: _seco_, _jugoso_, _pajiso_ en _brillo_; in zestig verschillende grootten tot die van 25 c.M. lengte, die Herculesknodsen worden genoemd; en in zestig formaten, waaraan nog gedurig nieuwe varieteiten worden toegevoegd.

Elf zagerijen leveren de lichte cederhouten kistjes, waarin de sigaren, soms bij vijven en tienen; doch meestal bij vijf en twintig en vijftig stuks worden verpakt. De grootste kisten met sigaren naar Engeland. In Amerika is men gesteld op hermetisch gesloten kisten, doch dit middel is niet voldoende om te beletten, dat dikwijls na zes maanden de sigaren door de larf van een zeker insect worden doorboord. Ze zijn in den regel prachtig versierd, in gekleurd papier met medaillons gewikkeld, en voorzien van het fabrieksmerk. Ook op den binnenkant van de deksels der doozen heeft de teekenaar zijn fantasie den vrijen loop gelaten. Die bontgekleurde prentjes leveren aan zes drukkerijen volop werk.

De vrouwen (_despalilladoras de tripas_) vormen de meerderheid onder het fabriekspersoneel der sigarenfabrieken. Zij verdienen 3.25 fr. per dag; de mannen (_torcedores de capas_) van tien tot vijf en twintig francs. De bekwaamste werklieden (_escogidores_) en de opzichters verdienen 136 pesos of 680 francs per maand.

De voornaamste sigarenfabrieken van Havanna zijn, in alphabethische orde genoemd, Aquila de Oro, Cabanas, Corona, Espanola, Flor de Naves, Gener, Imperial, Intimidad, Partagas, Prominente. Veertien fabrieken vormen het engelsche syndicaat Henry Clay, Bock en Co., die in vereeniging met andere syndicaten: Suarez Murias Co., L. Cabanas y Carvayal Co., Havana Commercial Co. de groote Havana Cigar Company hebben opgericht. Gecombineerd met de Habana Tabaco and Cigar Company is dit algemeene syndicaat een amerikaansche trust geworden, met een kapitaal van 50 millioen dollars of 260 millioen francs, waarbij nog gevoegd moeten worden de kapitalen van vijf andere amerikaansche trusts; n.l. 1. de Havana America of Tampa and Key West Comp., die twaalf fabrieken in Florida bezit, waar cubaansche tabak wordt verwerkt; 2. de American Tabaco Comp., die alle sigaren- en cigarettenfabrieken in de Vereenigde Staten vertegenwoordigt; 3. de United Stores Company, die het monopolie heeft van den détailverkoop van alle soorten van tabak in Amerika, 4. de Imperial Company, die de fabricatie en den verkoop der engelsche producten heeft gemonopoliseerd, en ten slotte een vijfde, nog in wording zijnde trust, die zich meer uitsluitend zal wijden aan den verkoop van duitsche sigaren en egyptische cigaretten. Allen met elkander vormen zij "The Consolidated Company of Tabaco, of New-York", met een kapitaal van 280 millioen dollars.

Waar zulke machten aan het werk zijn, beantwoorden de uitkomsten aan de meest hoopvolle verwachtingen. In 1904 zijn 563 653 centenaars tabak uitgevoerd, een waarde vertegenwoordigend van 25 475 770 dollars.

End of Project Gutenberg's Zes maanden op Cuba--Havana, by Charles Berchon