Chapter 24

Herre jee, Piet, wat 'n lol hebbe da-ar gehat gustere navend bij scheele Geis in de tapperei; weetje, da-ar de freweele kurreketrekker oithangt. Ik weet niet of jem kent, scheele Geis? maar 't is een sekure: hebbek jou da-ar. De keerel is zoo loizig bang, om zen klante oitter lemeur te brenge, dattie ze om nog zoo veul niet zou teugen spreeke, en ze alteit maar geleik geeft al liege ze, dat de stra-atstiene der van zweete. Nou motje weete, dat gustere navend waren we dan bij meka-ar op de boitekant; ikke, zwarte Sander, die verleede week oit Ostinje is gekomme; Klaas De Bobbert, die zen va-ader op Noorweege va-art, en Hein Rip, die heereknecht is bei den avekaat Van Pingele. Nou ra-ake we zoo an 't pra-ate over Geis, en hoe ie alteit de mense naa-de mont pra-at; zoo maggek al zoo zegge, "'t Zou al een keerel weeze, zei ik zoo, die 'n dink vertelde, da-ar hei geen ja-a op zei." "Nou, zeit zwarte Sander, ik wil dan wel zien, zeit ie, of ik 'm dan jandomi zoo ver niet krijg, dattie teugen me zeit, dat 'k 't lieg.--"'k Wet van niet," zeit Kla-as.--"Waarom?" zeit Sander. "Om 'n zoopie," zeit Kla-as. "Top," zeit Sander, "Dat gaat." "Nou, weet-je wat," zeit Hein: Da-ar moste we 'n grap van hebbe. We zelle, potverdomme, alle vier, zoo as we hier zijn, ijder op zen beurt een leuge vertelle, en de-genige, waarteugen ie zijt, dattiet liegt, die zel van de andere vrij gehoue worde." Nou, dat was goet. We koieren dan met ons viere na-a de freweele kurreketrekker.--"Gen avend, moeder de vrouw!" zeit Sander, "Genavond, Scheele! geef me rijs een taaie van je, assieblief; ik bin da-ar straks van een ouwe jiffrouw geskrokken, en ik mot er de skrik euiwtdrinke."--Nou, Geis geeft m' 'n slok. We gane zitte, en we nemen ook ijder 'n slok. We peipe reis an, en zoo beginne we over koetjes en kallefies te pra-ate. Nou hadde-we afgesproke, we zouwen om beurte vertelle, eerst ikke, dan Hein Rip, dan Klaas, en dan Sander voor 't la-ast. Nou vraagt me Hein voor de foef, "Jan!" zeittie, "hebjen 't druk op de winkel, da-ar je nou op bint."--"Dat mag wel zoo weeze," zei ik; "'t is tegenwoordig al heel krappies, en er valt niks te verdiene, zoo as ook wa-ar is. Alleenig gepisseerde week hebbek nog een karreweitje gehat; ma-ar da-ar haddek ha-ast het hacchie bij ingeskoten."--"Ei," zeittie, "en wa-ar kwam dat bei?" zeittie.--"Dat zellek je zegge," zei ik: "der most de poi van 'n hois op de Binne-namstel opgeschilderd worde, en dar hadde we de leêr oit 't soldervenster oitgestoken mit 'n plank er boven op, en da-ar zat ik ouwer gewoonte nop, zoo as ik honderd en doizend ma-alen geda-an heb. Nou, da-ar zat ik dan op en wist van de prins geen kwa-ad: alleen mottek je zegge, ik hat passies te voore teuge de kou een hartversterkinkie genoomen en 'n trap-op-je hart toe: 'n mens is toch geen trekpot! en of 't nou da-ar van was, weet 'k niet; ma-ar terwijl ik sat te schildere, da-ar keik ik zoo kasseweel na benede, en da-ar wort 'k in eens zoo ra-ar om men hart en zoo drizilig as 'k nog nooit geweest ben. Ik weet er anders niks van, ma-ar nou was 't net of de stra-atstienen een galapaade danste teugens men an. Da-ar raak ik, hoe weet ik zelvers niet, de tra-amonta-ane kweit, en doikel ik perdoes van de leêr langs de geut na-ar benee-en dat 'k poddoome niks anders docht, of 'k zou zoo van boovenneêr met me donderement op straa-at gevalle we-eze. Ma-ar gelukkig zie ik onder 't valle iets zwarts teuge de muur; da-ar denk 'k, heb ik jou da-ar? Ik klem me vast met me beide hande, en bleif zoo hange tot ze me met een leêr komme helpe. En wat denkje nou dat dat zwarte was, da-ar ik men an vast hiel?"

"Wel!" zeienze, "wie kan dat raaie?"

"Nou," zei ik, "dan zal ik 't je zegge; 't was de schaduw van de geut van 't hoekhois an de overzei, die vlak teuge de poi scheen."

"Nou, dat zel ook wa-ar weeze," zei Sander; "geloof jij dat, Gijs?"

"Och," zeit Geis, "wat zek er veul van zegge; 't kan makkelik waar weeze, as ik dat zoo eens na'adenk Onze lieven Heer is allemachtich."

Nou, ik zeie niks: 't was voor mijn al mis. We namme nog een afzakkertje, en toe begonne we, alweer voor de foef, Hein Rip te pla-agen, en we vroegen em alzoo, wattie zen koite toch wel te vreete gaf, dat zen haar zoo krulde?--want je weet, Piet, Hein Rip is 'n rechte poppegek met zen krulletjes en zen scheijing in zen hooft. "Nou," zeit ie, "op dat apperpoo zel ik je wat vertelle. Laast hat ik voor onze Mevrouw na de Fransche kapper geweest in 't selon, en daar hat ie mijn 'n prommenaadepot angesmeerd van acht steuivers. Daar groeiden 't haar van zoo gaauw men 't er op smeerde, zij de kapper. Nou ik dacht, ik kon 't rieskeeren; an acht steuivers binne we niet bedurve. Daar most ik met men volk na den Haag met de spoorweg; ikke in de wegonn, en men volk in de dielzans. Daar komme we te Haarlem, en ik kijk zoo rijs euiwt na de loopende motief: maar net toitert de conterleur en we ganen vort, en daar blijf ik me met mijn krullen in de krulle van het hek verwart zitte. Daar dacht ik niet anders, of me kop gink of, maar gelukkig kreeg ik 'n trankielen inval, ik haalde me potjen euiwt me sak, en smeerde me al maar deur an de krulle, die vast zatten. Daar begon me krul te groeien, te groeien al maar deur, en ik maar zonder ophoue te smeere zoo hart ik kon, tot dat 't potje leeg was. Maar gelukkig ware we toe net an 't staatsie-on van de Voogelesank, en daar hield de trijn op. Toe vroeg ik een skaar te leen an 'n juffrouw, die skeuins over me zat, en ik knipte me de krul of. Ik heef, toen ik weerom kwam, men haar weerom gevraagd: maar, ja wel! Ze hadden 't in mekaâr gedraaid, en gebreuiken 't as 'n kabel, om de ankers mee te winden."

"Wel," zei ik teuge Geis, "geloof jei dat? Ikke niet."

"Och!" zeit Geis, "as ik zoo nadenk, onze lieven Heer is allemachtig; 't kan makkelik waar weeze."

Das ook al mis, dacht ik. Nou! we namme nog en opfrissertje, en toen vroege we an Kla-as of ie ons niks te vertelle hat van sen laaste reis. "Wel," zeit ie, "wat zou ik veul zegge? Heel veul merkwaardigs is me jeuist niet overkomme: alleenig toch één dink, dat nog al aardig was. Daar waare we op de hoogte van Drontem, en leggen er te kooi op 'n soomerse nacht, dat gunter om de Noort geen nacht is, om zoo te spreeke; daar voele we altemaal een schok as of we beroerd wieren. We loope na boove, niet anders denkende, of we hadden op 'n klip gestoote; en ik zei al teugens me maat: "Pas op je telle, Frans! We binne der omkoudt." Maar ja wel! 't was geen klip, maar een lomp bakbiest van 'n wallefis, die te slaape lag, en die we dwars over zen ruggestreng waare heen gelaveerd. Daar wort me dat biest zoo vergiftig nijdig, dattet wel duizend voet euiwt 't water opspringt en vlak boven onze kop weer neerkomt. "O, Kreemenie!" dacht ik, "we binnen om zeep." Maar wat beurt er? Die dikke grobbejanus komt met zen buik net op de grote mast te land, en blijft er op vast zitte as en wimpel. Den ouwe werd bang, dattet skip topswaar zou worde, en sond ons met alleman na boove. We hakten nu zen buik open, we lieten de traan en 't vet in de tonne loopen, en zoo kwame we te Drontem an met 'n wimpel, die nog nooit op zee vertoond was geweest."

"Wel, potdome, die is sterk!" zei Hein, "Geloof jij die, Gijs?"

"Wel," zei Geis, "Onze lieven Heer is allemachtich! 't Kan makkelik waar weeze, as ik et zoo naadenk."

"En jij," zei Hein teugen Sander. "Hij jij niets te vertelle?"

"Wat zou ik?" zei Sander. "Ik heb nooit veul beleefd, en wat ik je vertellen kan, beteekent bezonder weinig, maar die 't beter weet, mot 't zegge, en daar huurt de schipper zen volk op. We zellen onderwijl rijs anpijpen en nog en slaapmussie neme; dan zel ik je net zegge, waar 't op staat, en wat me gepisseerde jaar in straat Sunda is wedervaare. Op 'n dag, dat 'k den ouwen an wal had gebracht, kwam men 'n Snees op zij, en praaide men, of ik ook ijzer of touwwerk had om te verkoope? Wacht, zij ik, jou kromhouts-gast! Ik zal 's eventjes met jou hoofd speule. Met één kreeg ik hem bij zijn slinger-perdoen, en liet 'm teugens de zolen van men schoenen angieren, dattie noordoost lag. Wat doet de kabaaispringer? Hij zet zen staande en loopende want weer an, en zijt "Toang bagoes." Ik docht dat je handel deê." Dat doe ik ook, zwabberkappetijn van de duivel, zei ik, maar 't is in kraak-amandelen, en je ribbe selle de pitten sijn; versta-je? Hij lachte as de pleuimgraaf tegen de snertbalie, en vroeg, of ik 't met hem wou afdrinken? "Alree, man!" zei ik, en we gingen in de tapperij, en zoo al keuvelende vertelden ie me, datter veul geld met rijstkadraaijen te verdienen was, en dattie een prauwmajang hat, die ie me daartoe verhuren wou. "Kom an!" dacht ik, "dat mot je wage, Sander!" Toe nam ik van onze veertig-persenter twee maanden op 't swarte boek, en met verlof van den ouwe, huurden 'k de praauwmajang met twee zee-Deventer-koeken, en liep straat Sunda in, maar dwars van Anjer krijg 'k de Vrouweverdriet vlak op steven. Het waaide dat gene zes heereknechts 'n mand met breuid-seuikers tegen een sleuis op zouwen getrokken hebbe. Ik keek maar na 't valle van de panne; maar toe de zee me in me nek keek, toe dacht 'k: "Genacht Sander! Je bent ook 'n lief kind op je moeders bont boeselaar geweest." En 'k wier dingsig onder me baatje. Kijk, maats! toe was 't, as of me zo'n Engel in me nek schopte, en zei: "Bid, beest!" Ik viel op mijn murgpijpen, en wier met de pitjalling an wal gesmete op 'n onbewoont eilant. Daar zag 'k 'n gallig staan, en daar honge vier kerels an te waaie. Den eene dat was en bakker, die vals gewicht gebreuikt had; de tweede was 'n knaappie, die de ribbekast van zen maat voor de scheê van zen mes had aangezien; de derde dat was 'n kouwelikke pottentaat, die van zen buurmans heuis 'n Sint Maartens vuurtje gestookt hat om zich te warmen."

"En de vierde?" vroeg Geis, toe Sander ophiel met vertelle.

"De vierde," zei Sander teugens hem, "dat was jou vader, Gijsmaat."

"Dat liegje," zei Geis; "mijn vaader is op 't Karthoiser kerkhof begrave."

Met klapte men allemaal in de hande, dattet zoo daaverde, en gawen Sander de weddinkschap gewonne. Geis lachte zelf mee, toen ie hoorde, wat 't geval eigentlijk was, en we hebben er wat 'n lolligen avond mee gehat, Piet! Jaa, 't is een rare keerel die Sander.

AANMERKINGEN OP DE PLATAMSTERDAMSCHE SAMENSPRAAK VAN MR. J. VAN LENNEP.

Amsterdam, vergeleken met de oudste steden van ons vaderland, mag inderdaad wel eene zeer jonge stad genoemd worden. Niet voor de 12de en 13de eeuw heeft de geschiedenis zekere bescheiden van haar aanwezen, en de beginselen, uit welke zij toen haren oorsprong nam, waren zoo nietig, dat ze de melding der tijdgenooten geheel ontglipt zijn, en wij aan onze eigene gissingen schier ten eenenmale worden overgelaten. Met groote waarschijnlijkheid mogen wij echter aannemen, dat de boorden van IJ en Amstel, waar zij samenvloeien, in den beginne met visschers bezet waren, die hunnen tijd tusschen de vischvangst en het melken van eenig vee verdeelden, en dat de verspreide buurten, in welke zij woonden, allengs door scheepvaart en handel vergroot, ten laatste die uitbreiding erlangd hebben, dat zij aan elkander stieten en tot eene stad versmolten.

Wanneer ik de ondervinding raadpleeg, welke ik omtrent de verscheidenheid der dialecten in visschersbuurten, op kleine afstanden van elkander gelegen, heb opgedaan, dan blijft er bij mij geen twijfel over, of die eerste gehuchtjes van Amsterdam, schoon door tusschenruimte slechts van halfuren van elkander gescheiden, hebben zich door merkbare verscheidenheden in hunnen tongval onderling gekenmerkt; verscheidenheden, welke een smelting van zes eeuwen nog niet geheel heeft kunnen vereffenen op die punten der stad, wier verwijdering de minste aanraking gedoogde. Ik bedoel den Haarlemmerdijk ten Noordwesten, en Kattenburg aan den Noordoostelijken uithoek der stad gelegen. Het verschijnsel is bekend en mijn geestige vriend J. Van Lennep heeft het onderscheid in acht genomen in de zamenspraak, die hier voorgaat. Zoo bezigt de Kattenburger eui, waar de Haarlemmerdijker oi zegt; b. v. Kattenb.: leuizig, deuizend, keuiren, euiwt; Haarlemmerd.: loizig, doizend, koiren, oit. De Kattenburger bezigt ij, waar de Haarlemmerdijker ei aanneemt; b. v. Kattenb.: bij, hij, zij, jij, tapperij, zijt, trijn, rijs, Gijs, Haarlemmerd.: bei, hei, zei, jei, tapperei, zeit, trein, reis, Geis. In het eerste geval hebben de Kattenburgers de a, in de oorspronkelijke au, veranderd in e, en de Haarlemmerdijkers in o; de Kattenburgers de u in ui en de Haarlemmerdijkers in i. In het tweede geval hebben de Kattenburgers de ij uitgestrekt niet alleen over de i, zooals in hij, jij, maar ook over ei zooals trijn, spoortrein, zijt, zeit, zegt; terwijl de Haarlemmerdijkers de ei toegepast hebben ook op de i, zooals tapperei, hei, jei, enz.; eene neiging, die, ware zij in de schrijftaal gevierd geworden, nog meer verwarring en eentonigheid in het Hollandsche klinkerstelsel zou gebracht hebben, dan er werkelijk reeds in heerschen. Ondertusschen is het onderscheid, helaas! tusschen ij en ei in de midden en lagere volksklasse hier des te merkwaardiger, daar het gehoor der beschaafde Amsterdammers niet in staat is om eenig verschil tusschen deze klanken op te merken, en zij alzoo rijzen en reizen, klein en klijn niet anders dan volgens een spelboek, of op het geheugen af, goed weten te schrijven.

Er is in den Haarlemmerdijkschen tongval een geheel eigenaardige toon, op welken alle woorden uitgebracht worden, en die ontstaat uit de eigenschap om diep uit den lossen en wijdgeopenden gorgel te spreken. Min of meer iets van dien aard aan de Hollandsche taal eigen in het algemeen, waarom de vreemdelingen onze g, die als keelletter het sterkst door dien toon gekleurd is, zulk eene ondragelijke rochelletter vinden; maar de echte Haarlemmerdijkers drijven dien toon tot zijne uiterste grenzen. Dit voortstooten uit den bodem des slappen strots duldt geene teedere vocalen, die alle breed gapen, en alleen in staat zijn aan de tegenwoordige spelling met twee a, o, of e's, die een aanhouden op denzelfden klank en toon onderstellen, te rechtvaardigen. In vele woorden dus, waar de tegenwoordige spelling eene enkele vocaal wil, heeft de Hr. Van Lennep zeer juist twee geplaatst, zoo als naa, raaden, slaape, waare; weeze, keerel, boove, oopen, voor na, vader, slapen, varen, waren; wezen, ketel; boven, open. Het ligt in de natuur der a die eene zuivere keelvocaal is, even als der g, dat zij boven alle andere door den gapenden uithaal moest gekenmerkt worden, zoodanig dat de Hr. Van Lennep het noodzakelijk heeft geacht om de a in het Haarlemmerdijksch niet alleen te verdubbelen, maar het tweetal door een streepje van elkander te scheiden, even of het begin en het einde der vocaal door eene golving der stem gesplitst weerden. Zoo ziet men dan geschreven, b. v. ma-ar, la-ast, pra-ate, stra-at; ja-a, na-a, voor maar, laast, haast, praten, straat, ja, na.

Deze neiging om diep uit den lossen gorgel te spreken vereischt eene inspanning der benedenkeel, die de spraakorganen in den mond niet toelaat om in het eigenste oogenblik met dezelfde inspanning werkzaam te zijn, en niet alleen eene buikspreekachtige heeschheid in den toon, maar tevens eene zekere onbestemdheid in de uitspraak der consonanten teweegbrengt. Bij de Kattenburgers is de toon scherper, hooger, krijtender, om mij zoo eens uit te drukken, en zij bijten u de consonanten als het ware toe.

Overigens valt er ten opzichte der dialecten in het algemeen zeer weinig merkwaardigs te zeggen. De toevloed van vreemdelingen uit alle oorden der wereld, en van Nederlanders uit alle provinciën der republiek in het bijzonder, had de noodwendige strekking om de eigenheden, door welke de taal der burgers zich onderscheidde, reeds zeer spoedig af te slijten. Wie zich van deze waarheid wenscht te overtuigen, hebbe slechts eenige bladzijden met een taalkundigen blik te lezen in de klucht van Oene, welke Jan De Vos in de eerste helft der 17de eeuw in den Amsterdamschen tongval geschreven heeft, en sedert dien tijd zijn er nog vele afwijkingen van den gemeenen schrijftrant vervloeid, die in het Amsterdamsch van onzen tijd niet meer te vinden zijn. Van degene, die overbleven, schijnen mij de volgende de merkwaardigste.

De doffe e in de lettergreep, die het woord eindigt, is niet in staat om de volgende n op te houden. De apocope van zoodanige n is bestendig. Gustere, liege, brenge, Noorwege enz. staan voor gisteren, liegen, brengen, Noorwegen.

Het gevoel voor de welluidendheid is echter bij de Amsterdammers zoo levendig, dat zij, om zoo veel mogelijk hiatus te mijden, eene n tusschen de twee vocalen inschuiven, met welke de eerste syllabe sluit en de volgende begint, hetzij dat zij die n hechten achter de eerste lettergreep of doen voorafgaan aan de volgende. Zoo zeggen zij mijn, al, zen, om, zen alteid, jen assieblief, wen ofgesproken, den een hoorden ik, voor mij, ze = zij, je = jij, we = wij, de, hoorde; daarom dan ook toe begonne we, toe net, maar toen ik. De n voor de volgende syllabe, zoo als gustere navond, binne-namstel, gewoonte nop, in plaats van avond, Amstel, op.

De Amsterdammers sluiten gaarne met de tennis, waar onze boekentaal de media plaatst; eene echt Nederlandsche neiging der spraakorganen, waarvan wij echter ook eene menigte voorbeelden aantreffen in Grieksch en Latijn. Zij zeggen dink, mant, lant, noort, wet, hat, goet, voor ding, mand, land, noord, wed, had, goed; eene menigte voorbeelden van dien aard zal men bij Maerlant en zijn tijdgenooten aantreffen. Deze neiging, in den blinde bot gevierd, zoude verwarring veroorzaken. Er is b. v. geene wet in de natuur der spraakorganen, die ons verbiedt te zeggen hard, geld; zegt men hart, gelt, gelijk hier, dan heeft men durus en cor, pecunia en valet, door elkander geward. Men vindt hier ook hooft, in plaats van hoofd; doch niemand heeft ooit anders gesproken of kunnen spreken dan hooft, en de spelling met fd is eene ongerijmdheid, ten minste zoo oud als Kiliaan. In de woordenboeken b. v. van Joannes Bogard te Leuven 1563, van Petrus Dasypodius te Antwerpen 1569, van Plantijn te Antwerpen 1573, om van anderen te zwijgen, vindt men nog de ware spelling van hooft, hoofden. Het verraadt eene diepe onkunde in de natuur der tennis en mediae bij onze spelmeesters, dat zij fd wilden vereenigen ten einde het singularis gelijk te maken aan het pluralis: het was nog erger, dan dat de Latijnsche spelmeesters gezegd hadden: "Omdat gij reges in het meervoud spelt, zult gij ook regs en niet reks = rex spellen."

De media dentalis vervloeit tusschen twee vocalen, b. v. gehoue, beie, zeien, zouwen, voor gehouden, beiden, zeiden, zouden. Somtijds ontwikkelt de u alsdan in plaats der d hare consonantische lipblazing w, en de i hare consonant j, zoo als in ouwe, scheijing, voor oude, scheiding.

Omgekeerd ontwikkelt de j in de diminutive terminatie je of jes (= tse, tsen, ken, kens,) eene i achter k, versterkinkie, versterkingje; achter p, krappies, krapjes, knaappie, knaapje; achter f kallefies, kalfjes: achter de s passies, pasjes, om de samenkorting van kj, pj, fj, sj te ontduiken. De p en s worden hier in het schrift, maar niet in de uitspraak verdubbeld, dewijl volgens de wet der Nederlandsche spelling pasies, krapies, zoude gelezen worden pa-sies, kra-pies en niet pas-ies, krap-ies. Ik voeg deze aanmerking er alleen bij om het vermoeden voor te komen, dat de tweede p of s uit eene assimilatie der j aan de p of s zoude geboren zijn. In assieblief is assie zamengesteld uit as 't je, en daar is 't geassimileerd aan s en dus dubbel in het gesproken woord en schrift beide.

In vele woorden houden zij bij de opening nog de oude sk aan in plaats der Hoogduitsche sch; b. v. skaar, skeuins, skoten, skrokken, voor schaar, schuins, schoten, schrokken. Aan de Zaan vertoont zich dit overblijfsel der zuivere taal nog algemeener en uitgedrukter. Zoo hoort men ook nog dikwerf de zuivere s in plaats van dat gebroken halfslachtig ding, hetwelk wij z schrijven; b. v. sou zoude.

De samenhorting van op elkander volgende consonanten wordt door dezen tongval dikwerf gemeden, zoowel door j in i te veranderen, als wij straks zagen als door er eene vocaal tusschen beide te voegen, en het woord alzoo met eene lettergreep te verrijken. Zoo vinden wij hier, ten opzigte der l, althans voor eene andere consonant, hetzij met die consonant vereenigd in dezelfde lettergreep, gallig, voor galg, hetzij in twee lettergrepen gescheiden, wallefis, allemagtig, kallefies, voor walvisch, almachtig, kalfjes. Op het einde des woords mijdt men de samenhorting ld door d weg te laten, als in hiel, voor hield. Met rd gebeurt hetzelfde aan de d in het midden des woords, in wieren voor wierden, en met ft door t weg te laten, als in assieblief, voor blieft, belieft. De bl vloeit gemakkelijk.

De ie voor de ê = ei, die ten tijde van J. De Vos dezen tongval onderscheidde, b. v. ien, een: miester, meester; geried, gereed, enz. is thans bijna tot de ê bekeerd; er zijn evenwel nog sporen van, zoo als in straatstiene, straatsteenen, biest, beest, enz.

Een oppervlakkig beschouwer zou licht in den waan komen, dat in het Amsterdamsche nogal het een en ander land- en stad-Friesch zat; doch wie nauwkeuriger toeziet, zal in sommige gelijkheden niets anders dan toenaderingen tot de eerste algemeene taal vinden. Zoo zegt het land-Friesch murg-pîpen en de Amsterdammer murgpijpen, voor mergpijpen; doch e is hier de karakterlooze ontaarding van eene vroegere a in het OudHd. marag, die met ea, eo en ü tgs. mearg, meorg, Fris. mürg, gelijk stond. De stad-Friezen zeggen even als de Amsterdammer bedurven, praes. bederf; maar bedurven in plaats van bedorven, is het ware praeteritum, dat wij nog hooren in nood-durft, thans nooddruft. OudHd. darf; praet. durfta. Maar de o in of voor a is zuiver Anglo-Friesch; Ags. Oud-Friesch, land-Friesch, Engelsch, of, af.

De korte vocaal, of die daarvoor bij de Amsterdammers geldt, verharden zij dikwerf door haar op den volgenden klinker te doen stuiten, b. v. nam-men, ge-kom-me, kouwelik-ke, pot-tentaat, kas-seweel, in plaats van na-men, geko-men, kou-delij-ke, po-tentaat. ca-sueel. Mot in plaats van moet is verharding der ô, die gehoord wordt in het Goth. Oud-Sax. motan, kunnen; Ags. Oud Fr. mot. In moet is de Hoogduitsche vocaal van muoz. Het Land-Friesch gebruikt de harde korte a, matte, moeten; mat, moet; gelijk de Amsterdammer de harde korte o in motte; mot. Deze verharding verschraalt de u in Juffrouw zelfs tot i, zoodat het als bij de stad-Friezen somtijds Jiffrouw luidt.

Vele samentrekkingen van lettergrepen hebben hier, gelijk in elke volkstaal, plaats. De voornaamste zijn, hebbe, hebben we; komme, komen we; ik zeie, ik zeg je: hij, hebt gij, (verkort in hê-y, hij.) 'kt, ik het; zek, zal ik; 'm, hem; jem, je hem; mekaâr, malkander; gen avend, goeden avond; Snees, Chinees, (van daar, dat is een Snees, een bedrieger) das, dat is. Nu zijn er nog eene menigte misselijke uitspraken van vreemde woorden, die hoe ongeregeld in schijn, echter op bekende en door de spraakorganen geliefde verwisselingen steunen; zoo als b. v. de r voor l achter f, in freweele, fluweele, alleen om de monotinie met de volgende l te mijden, gelijk n voor r om monotinie met eene voorgaande r te mijden, in Kremeenie, Christus Maria. De liquida l voor de aspiratie in lemeur voor humeur; de oplossing der u in w om hiatus te mijden in kasseweel, casueel; omzetting van letters, aperpo, apropos; gewone overgang van a in e, selon, salon de coëffure; wegonn, wagon; vervloeiing van d tusschen twee klinkers (de v of w bekleedt dan de plaats van d) avekaat, advocaat.