Part 8

V. 2. 157. De maskers komen. In Shakespeare's tijd was het optreden van gemaskerden met of zonder poëtische toespraken zeer in de mode. Prachtige vertooningen van dien aard hadden er telkens aan het hof van Hendrik VIII en van Elizabeth plaats; de beschrijvingen er van zijn in de kronieken van Holinshed en van Hall te vinden. Het Russisch kostuum werd daartoe meermalen gekozen.

V. 2. 159. Als een glansrijk taf. De maskers der dames bestonden uit taf.

V. 2. 187. Om 't veld hier maatvast met u rond te gaan. In 't Engelsch: to tread a measure. Measure is de naam van een statigen dans, ongeveer als de menuet. Zie "Veel leven om niets", II. 1. 80.

V. 2. 215. Toch blijft zij steeds de maan. Trots al haar wisselingen blijft de maan steeds dezelfde, en de koning steeds aan de maan verknocht, evenals de man in de maan onveranderd blijft.

V. 2. 235. In 't dobb'len te bedreven. In 't Engelsch staat: since you can cog. To cog is de uitdrukking voor het vervalschen van dobbelsteenen en beteekent dus "valsch dobbelen" of in 't algemeen "bedriegen", vooral door behendige leugens.

V. 2. 247. Recht fraaie vaerzen;--is niet vaars een kalf? In 't Engelsch is de overgang volstrekt niet minder gezocht: Veal, quoth the Dutchman. Is not "veal" a calf? De Hollander zegt "veal" (in plaats van "well"). Is "veal" niet een kalf?" In het Duitsch heeft Gildemeister de woordspeling eveneens met Verse en Färse nagebootst.

V. 2. 277. Ik zeide: trek! "Trek" kan ook beteekenen "ga heen". In 't Engelsch staat: "No point", waar point, als Fransch beschouwt, niet, als Engelsch, degenspits beteekent.

V. 2. 281. Van dorpers hoort men vaak een gladder taal. In 't Engelsch: Well, better wits have worn plain statute caps. Bij een parlementsacte van 1571 (in 1597 herroepen) was bepaald, dat, met uitzondering van den adel en andere personen van rang, ieder, die boven de zes jaar was, op zon- en feestdagen een wollen muts moest dragen, in Engeland vervaardigd,--een maatregel ter bescherming der inlandsche nijverheid. Met de dragers van ordonnantie-mutsen worden dus eerzame kleine burgers, handwerkslieden, enz. bedoeld.

V. 2. 332. Elpen tandenpracht. Het Engelsch spreekt van whale's bone, wat walrustand beteekent.

V. 2. 339. Veel heil en zegen. Het Engelsch heeft hier een woordspeling met hail, dat heil en hagel beteekent.

V. 2. 419. Roep Gods erbarmen in voor deze drie. In 't Engelsch: Write, "Lord have mercy on us" on those three. "Heer, heb erbarmen met ons" was het gewoon opschrift op huizen, waarin de pest was uitgebroken. "'s Heeren teekens", waarmee hier de geschenken bedoeld worden, was de naam voor pestvlekken.

V. 2. 478. 't Is uw vak. In 't Engelsch: you are allow'd; dat is: "you are an allowed fool".

V. 2. 490. Wij zijn niet onnoozel, heer. Dit is de beteekenis van 't Eng.: You cannot beg us. De vorst kon naar oud gebruik de voogdijschap over een onnoozele als gunst toestaan; de voogd kreeg dan de beschikking over het vermogen van den hem toegekenden beschermeling.

V. 2. 546. Niets boven de vijf in 't novem. Novum, of Novem, of voluit Novem quinque, was een dobbelspel, waarbij negen en vijf de twee beste worpen waren. De vijf spelers in de vertooning der negen helden waren dus de kostelijkste vijf ter wereld, op den vijfworp in 't novem na.

V. 2. 568. Uw neus getuigt van neen, want die staat veel te recht. De scheeve houding van het hoofd op de oude afbeeldingen van Alexander is bekend.

V. 2. 580. Uw leeuw, die een houwbijl enz. Volgens de ridderboeken droeg Alexanders wapenschild een leeuw, op een stoel zittend, met een strijdbijl in de pooten. Dikkop stelt dit op zijn manier voor en wil Alexander door Ajax (a jakes) vervangen; hier moge Castor, door Dikkop verkeerd uitgesproken, voor hem invallen, evenals Gildemeister het in zijn vertaling hem reeds liet doen.

V. 2. 609. Uw leeftijd heeft den voorrang. In 't Engelsch: you are my elder. Volgens de overlevering hing Judas zich op aan een vlierboom, an elder.

V. 2. 629. Vaarwel, beste Juud, enz. In 't Engelsch wordt ass, ezel, als slot van den naam afgescheiden. Om de woordspeling eenigszins over te brengen, moest de vertaler den vorigen regel invoegen.

V. 2. 640. Bij dien vriend daar was Hector maar een Stroojaan. Zoo vertaalt ook Gildemeister. In 't Engelsch staat: Hector was but a Trojan; maar Trojan had in de 16de eeuw in 't Engelsch de beteekenis van landlooper. De vertaling met Trojaan zou niets zijn.

V. 2. 652. Een vergulde muskaatnoot. Bij wijze van doosjes met flikjes of bonbons dienden vroeger vergulde muskaatnoten en met kruidnagels bestoken sinaasappelen als geschenken, vooral op Nieuwjaar.

V. 2. 694. Meer Ate's. Ate, de godin der tweedracht.

V. 2. 706. Meester, laat mij uw bovensten knoop eens losmaken. Het Engelsch zegt woordelijk: "laat mij u een knoopsgat lager nemen". Geeft de vertaling de beteekenis terug, of wil het zeggen: "laat mij ronduit met u spreken?"

V. 2. 717. Ik draag de wol op 't lijf voor boete. Grofwollen hemden waren boethemden; hier moet de wol van het bovenkleed er voor dienen.

V. 2. 736. Hoe gaat het uwe hoogheid? In 't Engelsch how fares your majesty? De vraag klinkt nog al vreemd; er dienen eigenlijk een paar woorden aan vooraf te gaan, b.v. "Wat zware slag!" of "Een schriklijk nieuws!" Bij een tooneelbewerking zou zoo iets ingelascht mogen worden, bij een vertaling echter niet.

V. 2. 827. En wat voor mij? enz. Regels 827-832 moeten ongetwijfeld, met het oog op reg. 847 en volgg. weggelaten worden; men zie boven, de aanteekening op IV. 3. 296 en volgende regels.

AANTEEKENINGEN

[1] Door het photolithographisch facsimile, uitgegeven door W. Griggs, thans voor ieder gemakkelijk verkrijgbaar. Het is no. 5 der Shakspere-Quarto Facsimiles.

[2] Zoo heet ook Mélun in de oude uitgaven Meloone of Melloone ("Koning Jan", IV. 3. 15, V. 2. 1, enz.)

[3] Thans "singed".

End of Project Gutenberg's Veel Gemin, geen Gewin, by William Shakespeare