Part 1

Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ for Project Gutenberg (This file was produced from images generously made available by The Internet Archive/American Libraries.)

NATIONALE VERZAMELING

VAN BRUSSEL NAAR KAREMA

GESCHIEDENIS EENER BELGISCHE KOLONIE IN MIDDEN-AFRIKA

DOOR A.-J. WAUTERS

BIJGEVOEGD SECRETARIS VAN DE BELGISCHE MAATSCHAPPIJ VAN AARDRIJKSKUNDE

VERTAALD DOOR FRANS VAN CUYCK

BRUSSEL BOEKHANDEL VAN J. LEBÈGUE EN Co. 46, MAGDALENASTRAAT, 46

OPGEDRAGEN

AAN

Mevrouw Ernest Cambier

INHOUDSTAFEL

Bladz.

Opdracht 5

Voorrede 7

I. -- De internationale Afrikaansche Vereeniging 11 II. -- De Weg op Zanzibar 16 III. -- Zanzibar 20 IV. -- Rouw en Herinrichting 25 V. -- Eene Afrikaansche Karavaan 29 VI. -- Het Vertrek en het Deserteeren der Dragers 36 VII. -- Bij de Roovers Wagogo 42 VIII. -- Mirambo, de zwarte Bonaparte 50 IX. -- De Dood van Wautier 56 X. -- Tabora 62 XI. -- Laatste Baangedeelte 67 XII. -- De eerste Onderzoekers van het Tanganikameer 70 XIII. -- Het Meer en zijne Boorden 79 XIV. -- Karema 86 XV. -- De Toekomst van Midden-Afrika 98

VOORREDE

Welk aandeel hebben de Belgen genomen in de ontdekking der wereld?

Wanneer men de lijst naziet van de stoute baanbrekers, die, van het Oosten naar het Westen, van den pool tot den evenaar, land en zee doorkruist hebben, van jaar tot jaar het gebied van het onbekende inkrimpende, dan ontmoet men heele scharen van Engelschen en Nederlanders, Spanjaards en Portugeezen, Duitschers en Franschen; men vindt er ook namen tusschen van Italianen, Zweden, Russen, Oostenrijkers, Zwitsers, maar van Belgen... geenen enkelen!

Het is zoo erg, dat de heer Goblet d'Alviella, toen hij vóor eenige jaren de vaderlandsche geschiedenis der reizen, ontdekkingen en uitwijkingen schreef, zich verplicht zag, zijne verhandeling te beginnen met de volgende bekentenis, vol bittere scherts: «Het is wel eenigszins vernederend, in een werk over de aardrijkskundige ontdekkingen van Belgische reizigers, te moeten aantoonen, dat zij er nooit eene gedaan hebben.»

Indien de reis, waarvan dit boekje het doel, den weg en den uitslag wil vertellen, uit het oogpunt der eigenlijk gezegde ontdekkingen eveneens geene geruchtmakende gevolgen heeft opgeleverd, zij had ten minste de verdienste--en die is niet gering--van te bewijzen, dat er in België zekeren dag een burger is opgestaan--de eerste van allen--die zijn land heeft trachten los te rukken uit de schandelijke onverschilligheid voor hetgeen buiten zijne enge grenzen gebeurt, en dat er ook mannen gevonden werden, die het hart hadden hem te ondersteunen in zijne stoute plannen.

VAN BRUSSEL NAAR KAREMA

I

DE INTERNATIONALE AFRIKAANSCHE VEREENIGING

In de maand September 1876 stichtte koning Leopold II de Internationale Afrikaansche Vereeniging.

Onder koninklijke voorzitterschap vergaderde in het paleis van Brussel eene aardrijkskundige conferentie, waaraan gehouden hadden deel te nemen, beroemde reizigers, zooals de heeren: Nachtigal, Schweinfurth, Cameron, Rohlfs, Grant, Duveyrier; geleerde aardrijkskundigen, zooals de heeren: de Richthofen, de Hochstetter, de Semenon, d'Abbadie; politieke beroemdheden, gelijk de heeren Bartle Frère, Emile de Laveleye, Negri, enz.

Deze conferentie, waarbij de zes groote Europeesche mogendheden en België vertegenwoordigd waren, had voor doel de bespreking van de zoo buitengewoon belangrijke kwestie van de uitbating en beschaving van Afrika, zijnen tegenwoordigen toestand vast te stellen en de uitslagen, tot hiertoe bekomen; nauwkeurig te bepalen wat er nog te doen bleef om de duisterheid te doorboren, welke de centrale streken omgeeft, er de voordeelen van te verkennen, welke onmetelijk schijnen, er de schatten onzer beschaving in te storten, en eindelijk, den slavenhandel te dwarsboomen en af te schaffen.

De bespreking werd gedurende drie dagen voortgezet.

De besluiten en verklaringen, door de vergadering vóor het uiteengaan gestemd, vatten het werk samen en dienen er tot programma van.

Ziehier de bijzonderste punten.

De conferencie beperkte het deel van Afrika, hetwelk zij zich voorstelde te onderzoeken, tusschen de grens van den Egyptischen Soedan, ten Noorden, en de kom van de Zambezia, ten Zuiden.

Deze onmetelijke streek, waar Nijl en Zambezia hunnen oorsprong nemen, welke de reusachtige Congostroom bijna in hare volle breedte doorsnijdt, waar de groote equatoriale meren verspreid liggen, is degene, welke men sedertdien meer in 't bijzonder aanduidt met den naam van Centraal Afrika.

Het is eigenlijk eene nieuwe wereld, die niet minder dan zevenmaal de oppervlakte van Frankrijk meet en, onder de parallel van Zanzibar, eene breedte heeft van ongeveer drijduizend kilometers of zeshonderd mijlen, hetgeen overeenkomt met den afstand, tusschen Brussel en Constantinopel.

Er werd besloten, dat men door dit onmetelijk grondgebied zou trachten wegen te openen, onmisbaar voor het invoeren der beschaving in het binnenland, en dat er langsheen deze banen wetenschappelijke en gastvrije standplaatsen zouden worden gevestigd.

Hunne wetenschappelijke zending zou bestaan: in sterre- en weêrkundige waarnemingen; in het aanleggen van verzamelingen van aard-, plant- en dierkunde; in het opmaken van de kaart der omstreken; in het opstellen van een blad, hetwelk al de gebeurtenissen zou meedeelen, waard om vermeld te worden.

Hunne gastvrijheid zou zich openbaren in het opnemen van alle reizigers, die, met een menschlievend, godsdienstig, handels- of nijverheidsdoel, het onderzoeken van een deel van Afrika's vastland zouden ondernomen hebben; hen te voorzien, tegen den inkoopprijs daar ter plaats, van tuigen, mondbehoeften, koopwaren, zoowel als van gidsen en tolken; hen in te lichten over de beste wegen en hunne briefwisseling te bezorgen.

In eene tweede vergadering, welke plaatsgreep te Brussel, op 20 Juni 1877, werd er beslist, dat de handelsweg, die van de kust van Zanzibar naar het meer Tanganika voert, zou gekozen worden als bazis van de eerste ondernemingen, en dat eene eerste standplaats zou gevestigd worden in den omtrek van 't meer.

Van de verschillige nationale comiteiten, waaruit de Afrikaansche Vereeniging is samengesteld, was het Belgisch comiteit het eenige, dat lang genoeg bestond om eene werkdadige rol te spelen, en daarom werd het natuurlijk aangewezen om den eersten tocht in te richten en de eerste standplaats in het leven te roepen.

De uitvoering volgde de beslissing op den voet, zooals wij zullen zien in de volgende hoofdstukken.

II

DE WEG OP ZANZIBAR

Vastgesteld in de maand Juni 1877, was de eerste expeditie van de Internationale Afrikaansche Vereeniging gereed om België te verlaten in de maand October daaropvolgende.

Zij bestond uit de heeren Crespel, kapitein bij het 2de linieregiment, Cambier, luitenant bij het achtste, en Maes, doctor in de natuurlijke wetenschappen. De heer kapitein Marna van het Oostenrijksch leger, gekend wegens verschillige onderzoekingen in de kom van den Nijl, vergezelde de reizigers.

Het vertrek vond plaats op 15 October.

Daar de Union Mail steam ship Company van Southampton aan de Vereeniging het kosteloos vervoer der expeditie wel had willen aanbieden, zoo nam deze den weg langs den Atlantischen oceaan.

Dit is de langste en kostelijkste baan.

Brussel staat in spoedige verbinding met de oostkust van Afrika langs den weg op Brindisi; de «malle des Indes» langs het Suezkanaal en de Roode Zee tot aan Aden; eindelijk de stoombooten van de British India Company van deze stad naar Zanzibar. De reis vordert een twintigtal dagen en kost ongeveer 2.500 frank per persoon.

Engeland heeft zooeven dit verkeer vervolledigd door het leggen van een telegrafischen kabel, verbindende, langsheen de kust, zijne bezittingen van Zuid-Afrika met Aden en bijgevolg met Europa en Indië. De lijn is geopend sedert twee jaar. De depechen van Brussel naar Zanzibar zijn op hunne bestemming in drij uren, langs Parijs, Marseille, Malta, Suez en Aden. De prijs is 9,35 frank per woord. De lijn is ingehuldigd geworden door gelukwenschen, gericht tot koning Leopold II door sultan Saïd-Bargash.

Eene eigenaardigheid: de telegrammen komen dikwijls te Brussel aan voor het uur hunner afzending; immers, het is middag te Zanzibar, wanneer het nog maar negen uren te Brussel is.

Vertrokken den 18den October van Southampton aan boord van den stoomboot de Donau, landde de expeditie slechts den 12den December te Zanzibar aan, na binnengeloopen te zijn te Kaapstad, Algoa Bay, Port-Elisabeth, Natal en Mozambika.

Zij werden er ontvangen door M. Greffulbe, vertegenwoordiger van het belangrijk huis Roux, de Freissinet en Cie van Marseille, hetwelk een kantoor heeft te Zanzibar, en ontmoetten er Henry Stanley, die op hun eiland terugbracht de trouwe dienaars, welke hem vergezeld hadden op zijnen prachtigen overtocht van het vasteland. De beroemde ontdekkingsreiziger gaf nuttigen raad aan onze reizigers over de te volgen gedragslijn, ten einde zich het welgelukken hunner reis te verzekeren.

III

ZANZIBAR

Het sultanaat Zanzibar is een Staat van zeer jongen datum.

In 1856 stierf de Arabische sultan, die sedert een vijftigtal jaren onder eenen zelfden schepter hield vereenigd Mascate, op de golf van Oman in Azië, en Zanzibar, op de oostkust van Afrika; twee zijner zonen verdeelden onder elkander zijne Staten: Souhouaini werd sultan van Mascate, en Medjid, sultan van Zanzibar.

Deze laatste stierf op zijne beurt in 1870, en zijn broeder Bargasch volgde hem op. Hij voert het bewind sedert dit tijdstip.

Het is nog een jonge man met een open gelaat en een vriendelijk voorkomen. Zijne heerschappij strekt zich bij name uit over de kuststreek en tot in het hart van het vasteland, Maar feitelijk loopt zij uit op niets bij de negerstammen van 't binnenland en zelfs bij de inboorlingen langsheen de zee; enkel de Arabische centrums, zooals Tabora, Oujiji en Nyangoué, erkennen haar.

De sultan van Zanzibar bezit eene vloot van vijf stoomschepen en een leger op zijn Europeesch; het wordt gevormd door de jongelingen van het land, die er dienst in nemen als vrijwilligers. Deze soldaten zijn goed gewapend en hunne roode uniform geeft in 't oog.

«Het moeilijke van de zaak is geweest,» zegde een Belgisch reiziger, de heer Ad. Burdo, «deze krijgslieden over te halen om hunne voeten van schoeisels te voorzien: zij wilden hunne schoenen wel dragen om 't even waar, maar aan hunne voeten nooit. Men is er eindelijk in geslaagd, dezen weerzin te overwinnen; evenwel zijn de oefeningen niet zoodra geëindigd, of de eerste zorg der soldaten is, zich van hun schoeisel te ontmaken, en dan krijgt men het vreemd schouwspel te zien van militairen in groot tenue, die barrevoets huiswaarts trekken, hunne laarzen in de hand of aan den loop van hun geweer gehangen.»

De stad Zanzibar is gelegen op de westkust van het eiland van denzelfden naam en op eenige uren varens van de kust van het Afrikaansch vasteland.

Hare bevolking, die, zoowat tien jaar geleden, slechts een twintigtal duizend inwoners telde, stijgt tegenwoordig tot omtrent de honderdduizend. De Europeesche kolonie bestaat bijna uitsluitend uit de diplomatische agenten der groote westelijke mogendheden, benevens het personeel der kantoren, gesticht door eenige handelshuizen. Zij telt een honderdtal vertegenwoordigers.

De handel is op dit eiland heel en gansch in handen van rijke Araben en Hindoes. Deze laatste hebben zich spoedig meestergemaakt, ten nadeele van de oude overwinnaars, van den handel met de inboorlingen van 't binnenland en de kust. Het zijn zij, die thans in 't groot aan de Europeesche huizen de producten voortverkoopen, welke zij zich in 't klein hebben aangeschaft. Die producten bestaan voornamelijk uit ivoor, kopalhars, kruidnagels, kokosnoten, sesamzaad, verfmos, caoutchouc, huiden, enz.

Terwijl de Europeesche, Indiaansche en Arabische bevolking het zuidelijk deel der stad beslaat, dat, hetwelk zich uitstrekt langs de kaaien en uit hooge en zware vierkante huizen in metselwerk bestaat, bewoont de zwarte inlandsche bevolking de voorstad, welke van de eigenlijke stad gescheiden is door een diep meertje.

De hutten van dit kwartier zijn tamelijk ellendig; het zijn rechthoeken in vlechtwerk, bestreken met klei; de daken, in kokosbladeren, zijn dubbel en vormen rond de hutten eene soort van overdekte galerij, waar de bewoners zich overdag ophouden om te praten, te slapen of zich aan hunne bezigheden over te leveren.

«Een der kenmerkende trekken van Zanzibar,» zegde Cambier, «is de groote vrijheid, welke men er geniet. Alles is er toegelaten.

«Men legt kalkovens aan in volle straat; men breekt zijn huis af zonder zich er om te bekreunen, of het opgehoopte steengruis het verkeer niet zal belemmeren; de buren zoeken eenen anderen doorgang zonder de minste opmerking te maken; men werpt water en vuil door het venster, en wie beneden is, krijgt het op zijn hoofd; het dragen van wapens is er niet verboden, en men ziet er dan ook de Arabische kooplui wandelen met een heel wapenmagazijn aan hunnen gordel. Men mag zelfs zijnen gebuur dooden; maar dan moet men de boet betalen: voor eenen blanke of eenen Araab, 6000 frank, voor eenen neger, slechts 500.»

Sedert eenige jaren heeft Zanzibar ten opzichte van den handel een aanzienlijk belang verworven. Uit geschiedkundig oogpunt is zij bovendien eene plaats van eerste orde geworden. Het is immers daar, dat sedert 25 jaar al de groote expeditiën ingericht werden, die, van de oostkust, naar de groote meren wilden: die van Burton en Speke, welke in 1857 op zoek ging naar het Tanganikameer, en degene van Speke en Grant, die in 1860 de bronnen van den Nijl ontdekten; degene van Livingstone, vertrekkende in 1866 voor zijne laatste reis, en degene van Cameron, die in 1873 het vasteland doortrok tot aan den Atlantischen oceaan. Zanzibar was bovendien tweemaal het vertrekpunt van Stanley: in 1870, wanneer de befaamde onderzoekingsreiziger Livingstone ging opsporen, en in 1874, wanneer hij zich voor drij jaar in het duistere vasteland begroef, om er uit te komen langs den machtigen Congostroom, welken hij afvaarde, en wiens loop tot dan toe onbekend gebleven was.

Eindelijk is Zanzibar sedert 1877 op de Afrikaansche oostkust het uitgangspunt der ondernemingen geworden van de Afrikaansche Vereeniging, die er eenen vertegenwoordiger heeft.

IV

ROUW EN HERINRICHTING

Ziedaar hoe 't gesteld is met de stad Zanzibar, waar den 12den December 1877 onze vier reizigers waren afgestapt, en waar twee hunner, helaas! weldra een graf zouden vinden.

Den 17den Februari--twee maanden later--vernam het comiteit der Vereeniging door een telegram uit Aden verzonden, dat de heeren Crespel en Maes zooeven bijna schielijk bezweken waren aan de gevolgen van het Afrikaansch klimaat.

Te Brussel was de ontsteltenis groot.

De massa des volks, weinig op de hoogte van de reusachtige moeilijkheden der onderneming, gaf zich over aan een zeer levendig gevoel van ontmoediging en beschouwde de zaak als verloren. Zij vergat, dat er weinig Afrikaansche expeditiën zijn, die hunne martelaars niet gehad hebben, en dat de wegen door het duistere vasteland, begaan door mannen als Park, Tuckey, Clapperton, Barth, Livingstone, Cameron en Stanley, met graven zijn bezoomd.

Van den anderen kant prikkelde die eerste tegenslag den ijver nog aan van al degenen, die zich het gelukken der onderneming aantrokken. Hij moedigde den naijver aan der heldhaftige mannen, die naar de eer dongen van in dienst te treden onder het vaandel der Vereeniging. De aanvragen kwamen in menigte toe: voor twee soldaten, in de voorhoede gevallen, streefden er twintig uit de reserve naar het voorrecht, hen te gaan vervangen!

Door den dood der heeren kapitein Crespel en doctor Maes, was de expeditie verminderd tot op de helft harer leden. Bovendien, de heer Marno het besluit genomen hebbende om den dienst der Vereeniging te verlaten en naar Europa terug te keeren, bleef er de heer luitenant Cambier alleen over van de vier Europeanen, waaruit aanvankelijk de internationale expeditie bestond.

De nieuwe aanvoerder van den tocht werd geboren te Ath in 1844. Hij behoort tot het 8ste linieregiment, is adjunct van den staf en was verbonden aan het krijgskundig cartografisch Gesticht. Krachtig karakter, onvermoeid werker, was de Belgische officier, door den dood van M. Crespel thans aan 't hoofd der expeditie gesteld, in alle opzichten het hooge vertrouwen van het comiteit waardig.

Het besloot, hem twee nieuwe gezellen toe te voegen en koos daarvoor twee onzer landgenooten, van wie het veronderstelde, dat zij, door hun vroeger verblijf in de heete landen, aan het tropisch klimaat gewend waren.

M. Wautier, luitenant bij het regiment der carabiniers, had deelgenomen aan den veldtocht van Mexiko, waar hij bewezen had, de vereischte hoedanigheden te bezitten voor de inrichting en de aanvoering van eenen verren tocht. De heer dokter Dutrieux was als geneesheer in 't Belgisch leger getreden, hetwelk hij verlaten had om zich te Caïro te gaan vestigen, waar hij sedert vijf jaar verbleef.

Terwijl het personeel der eerste expeditie, een oogenblik ontredderd, aldus volledigd werd door toevoeging van twee nieuwe leden, die zich gereedmaakten om naar Zanzibar te komen, hervatte Cambier de uitvoering der plannen, welke de dood zijner twee eerste gezellen had doen uitstellen. Het uitstapje, dat hij in gezelschap van den heer Marno had ondernomen, langs den stroom Vouami, tot aan het dorp Kiora, had hem de volstrekte onmogelijkheid bewezen om de reis en het vervoer der bagage te beproeven bij middel van ossenkarren, niet alleen ter oorzake van de totale afwezigheid van wegen, de gedurige ontmoeting van rivieren en den aard van den grond, maar ook om reden van de aanzienlijke verliezen, welke de afmatting en de aanvallen der tetzavlieg onder de trekdieren teweegbrengen. Cambier bevond zich dus in de noodzakelijkheid zijne voorgangers na te volgen, en zijne toevlucht te nemen tot dragers voor het vervoer zijner bagage, zijner mondbehoeften en van zijn materiëel.

Maar, vooraleer aan de dragers te denken, die gehuurd worden langs de kust en op het laatste oogenblik, heeft het hoofd eener expeditie voor 't binnenland van Afrika duizend andere voorbereidsels te maken, alvorens de stad Zanzibar te verlaten.

Ik blijf een poosje stil bij de inrichting eener karavaan van dit slag, eene gewichtige zaak, waarvan dikwijls het beter of slechter gelukken der onderneming afhangt.

V

EENE AFRIKAANSCHE KARAVAAN

De eerste stap, dien men te doen heeft bij de aankomst te Zanzibar, is zich een lokaal aan te schaffen om de waren te bergen, die men voornemens is te koopen, en het materiëel, dat men uit Europa heeft meegebracht. Dit zijn: de wapens en munitiën; de natuurkundige tuigen; het linnen, de kleederen en schoeisels; de tenten en 't beddegoed; de artsenijen; de conserven en 't keukengerief; de werktuigen, boeken, papier en honderd verschillige artikels, kleine en groote, van de vischhaken en den tandenborstel af, tot het draaiorgel toe.

Wat de handelswaren betreft, die worden te Zanzibar gekocht. Zij zijn van verschillenden aard: wit en blauw katoen, koper- en latoendraad, groote en kleine koralen met uitgekozen tinten, gekleurde weefsels, rood laken, kleederen, Arabische mantels of vesten, zwart of rood, met goud geborduurd, en ten laatste, wisselpoeder, hetwelk een monopool van den sultan is.

Al die waren dienen tot gangbare munt voor de betaling der dragers en soldaten, voor den aankoop der levensmiddelen, voor het voldoen van den hongo of doortochtrecht.

Eindelijk is het noodig, ook eenige kleine geschenken mee te nemen, zooals: messen, bellen, armbanden, spiegels, bekers, enz., die men blij zal wezen op sommige oogenblikken te bezitten, om de eene of andere groote moeilijkheid uit den weg te ruimen.

De aankoop dier belangrijke nietigheden is een werk, dat eene groote omzichtigheid en, op voorhand, de nauwkeurigste inlichtingen vereischt. Want, indien de mode in Europa afwisselt, doet zij dit ook in Afrika; nu is 't het katoen, dat gevraagd wordt, dan is 't het glaswerk. Eene karavaan trekt voorbij en betaalt hare aankoopen in stoffen; eene andere volgt haar en ziet zich verplicht, in hetzelfde district, met koralen te betalen. Wat deze laatste betreft, in deze streek worden de witte vurig verlangd, in gene de zwarte, of de roode, of de roze, met uitsluiting van alle andere. In 1858 is Burton gedwongen geweest, verscheidene duizenden reien kralen als nutteloos weg te werpen; niemand wilde er van, zelfs niet «als geschenk».

Eens de koopwaren aangekocht, zal de reiziger een tiental inpakkers huren om de vrachten klaar te maken, die zullen verschillen van 25 tot 30 Kilogram per man! Elk pak moet genummerd worden en men zal nauwkeurig aanteekening nemen van zijnen inhoud.

Terwijl de lasten gemaakt worden, zorgvuldig in zakken van vlechtwerk gewikkeld, zal men het geleide van Zanzibariten aanwerven. Men zal zich vóor alles eenen kapitein aanschaffen, een krachtdadigen en verkleefden hoofdman, die zich doorgaans, tegen commissiegeld, zal gelasten met de soldaten of askaris te kiezen. Cambier nam er tachtig in dienst, waarover hij zeer tevreden was. Hoewel men hen soldaten heet, hebben die askaris niets gemeens met de militaire macht van 't land; zij zijn gelast met de tucht der karavaan, en desnoods met hare verdediging tegen de aanvallen der struikroovers, die zekere districten onveilig maken. Zij worden met geweren gewapend (die van Gambier hadden comblains) en krijgen dien ten gevolge slechts eenen geringen last, meestendeels bestaande uit voorwerpen van dagelijksch gebruik.

Wanneer ik nu nog vermeld zal hebben de aanwerving van gidsen, tolken en knechts, de laatste bijzonder gelast met den dienst van kamp en keuken, dan zal ik, dunkt mij, het einde hebben bereikt van de opsomming der voorbereidende werkzaamheden, welke te Zanzibar zelf moeten verricht worden; en de reiziger zal gereed zijn om zich in te schepen, met personeel en bagage, op eenige daoes, om de zeeëngte over te steken en aan wal te stappen op Afrika's grond. Daar wacht hem een veel ingewikkelder en moeilijker werk: de werving van dragers. Ik ga er komen.

Cambier had gedaan met het inpakken zijner balen en het aannemen zijner soldaten, toen te Zanzibar aanlandde, het was op 28 April, de heer luitenant Wautier, weinige dagen nadien gevolgd van den heer dokter Dutrieux. De drij reizigers staken zonder verwijl naar het vasteland over.

De kust, tegenover Zanzibar, telt drij kleine dorpen, welke de voornaamste vertrekpunten zijn der karavanen met bestemming voor Oenyangembe en Tanganika. Het zijn: Sadani in 't Noorden, Bagamayo in 't midden en Kaole in 't Zuiden. Gedurende de maanden Juni, Juli en Augustus vindt men er immer een aanzienlijk aantal inboorlingen, gereed om dienst te nemen als dragers of pagazis.