Chapter 2

1840. Willem I draagt de regeering over aan zijn zoon Willem II. 1844. Financieele nood. Van Hall. 1848. Herziening der grondwet. 1849. Dood van koning Willem II. Zijn zoon Willem III volgt hem op. Het eiland Bali onderworpen. 1853. De droogmaking der Haarlemmermeer voltooid. 1861. Overstrooming van de Bommelerwaard. 1863. De slavernij in West-Indië afgeschaft. 1866. Veepest en cholera. Limburg van Duitschland losgemaakt. 1870. Oorlog tusschen Frankrijk en Duitschland. Troepenbeweging in ons land. 1872. De Nederlanders ontruimen de kust van Guinea. 1874. Vestiging der Nederlanders in Atjeh. Droogmaking van het IJ. 1876. Overstrooming in Brabant en Gelderland. Opening van het Noordzee kanaal. 1877. Dood van koningin Sophia. 1879. Huwelijk van koning Willem III met prinses Emma van Waldeck. Prins Hendrik sterft. Dood van Willem, prins van Oranje. 1880. Watersnood in Brabant en de Bommelerwaard. 1881. Dood van prins Frederik. 1883. Wereldtentoonstelling te Amsterdam.

Uitvindingen, Groote Werken, enz.

40. Claudius Civilis doet de eerste aarden dijken langs den Rijn maken. 800. Karel de Groote laat den bijbel in de landtaal overzetten. 1280. Papier uit lompen vervaardigd. 1334. Friesche monniken beginnen veen tot turf te steken. 1346. Willem Beukelszoon van Biervliet vindt het haringkaken uit. 1400. De eerste watermolens in Noord-Holland gebouwd.--Hubert en Jan van Eyck vinden het schilderen met olieverf uit. 1416. Eerste haringnet, _vleet_ genaamd, te Hoorn gebreid. 1423. Uitvinding der boekdrukkunst door Laurens Jansz. Coster te Haarlem. 1439. Eerste windmolens te Westzaan gebouwd. 1450. De bleekerijen te Haarlem gevestigd. 1460. De zeedijken het eerst met paalwerk bevestigd. 1473. De eerste lettergieterij te Haarlem. 1477. Te Delft wordt de eerste bijbel in de Nederlandsche taal gedrukt. 1482. De bommen te Venlo uitgevonden. 1580. Jan van den Kornput maakt bij de belegering van Steenwijk het eerst van de telegraaf gebruik. 1590. Uitvinding van den microscoop door Z. Jansen te Middelburg. 1592. Eerste houtzaagmolens door Cornelis Cornelisz. te Uitgeest gebouwd. 1600. Petrus Plancius vervaardigt de eerste zeekaarten. De moddermolens worden uitgevonden. Joh. Fabricius, een Fries, ontdekt de zonnevlekken. Jacob Metius vindt de verhouding van de middellijn tot den omtrek des cirkels, als ten naastenbij 113 tot 355. Hans Lippershey vindt den verrekijker uit. 1609. Simon Steven brengt de tiendeelige breuken in gebruik en vindt den zeilwagen uit. 1612. W. Snellius meet het eerst een boog van den meridiaan. 1620. De eerste bandmolens te Leiden opgericht. Invoering van het gezegeld papier. Uitvinding van het stoppen der vijandelijke havens. 1627. Cornelis Drebbel van Alkmaar vindt den thermometer uit. 1637. De statenbijbel uitgegeven. Goudsche pijpen. 1652. De eerste Nederlandsche courant gedrukt te Amsterdam. 1657. Uitvinding van het slinger-uurwerk door Christiaan Huygens van 's-Gravenhage. 1666. Jan de Witt vindt de kettingkogels uit. 1672. De slangbrandspuiten en straatlantaarns door Jan van der Heyde te Amsterdam uitgevonden. 1690. M. M. Bakker vindt de scheepskameelen uit en Jacob van der Werken een werktuig om te heien. 1732. Pieter Straat en Pieter van der Deuren leggen steenglooiingen langs de zeedijken tegen den paalworm. 1750. Cornelis Ploos van Amstel vindt uit de kunst om prenten in kleuren te drukken, en P. van Musschenbroek de Leidsche flesch. 1754. De vijzelmolens uitgevonden. 1773. Het hellend scheprad uitgevonden. 1825. Het Groot Noordhollandsch kanaal voltooid. 1836. Gasfabrieken. 1853. Amsterdamsche duinwaterleiding. 1860. Staatsspoorwegen. (Brug bij Kuilenburg en den Moerdijk.) 1867. Afdamming der Oosterschelde. 1876. Het Noordzee-kanaal geopend.

Geleerde en Wetenschappelijke Stichtingen, enz.

1330. De Deventer-school door Gerard Groote gesticht. 1450. Rederijkerskamers. 1575. De Hoogeschool te Leiden. 1585. De Hoogeschool te Franeker (opgeheven 1843). 1614. De Hoogeschool te Groningen. 1630. De Doorluchte school te Deventer. 1632. De Doorluchte school te Amsterdam, thans Hoogeschool. 1636. De Hoogeschool te Utrecht. 1647. De Hoogeschool te Harderwijk (opgeheven 1817). 1752. De Hollandsche maatschappij van Wetenschappen te Haarlem. 1766. Maatschappij van Nederlandsche letterkunde te Leiden. 1768. Het Zeeuwsch genootschap te Middelburg. 1769. Bataafsch genootschap van Proefondervindelijke Wijsbegeerte te Rotterdam opgericht. 1778. Het Provinciaal Utrechtsch genootschap opgericht. Teylers stichting te Haarlem. 1782. De kweekschool voor de zeevaart te Amsterdam. 1784. De maatschappij tot Nut van 't Algemeen. 1788. De maatschappij Felix Meritis te Amsterdam. 1790. Instituut voor doofstommen te Groningen. Guyot. 1797. Het Nederlandsche Zendeling-genootschap opgericht. 1804. De Nederlandsche spelling vastgesteld. 1806. Wet op het lager onderwijs ingevoerd. De Hollandsche maatschappij van fraaie kunsten en wetenschappen te Amsterdam, Rotterdam, Leiden en 's Hage. 1808. Het koninklijk Nederlandsch instituut voor kunsten en wetenschappen. Het instituut voor blinden te Amsterdam. 1813. Het Nederlandsch bijbel-genootschap opgericht. 1814. De koninklijke Militaire akademie te Breda, de vee-artsenijschool te Utrecht en de koninklijke akademie voor de Marine te Medemblik, thans te Willemsoord, opgericht. 1818. De maatschappij van weldadigheid opgericht. 1822. De maatschappij tot zedelijke verbetering der gevangenen. 1824. Oprichting der handel-maatschappij. Oprichting der koninklijke akademie te Delft. 1857. Nieuwe wet op het lager onderwijs, herzien in 1878. 1863. Wet op het middelbaar onderwijs. 1873. Het aardrijkskundig genootschap opgericht. 1876. Wet op het hooger onderwijs. 1877. De universiteit te Amsterdam opgericht.

Zeevaart.

1340. Vaart op de Oostzee door de Stavoorners. 1594. Tocht naar het Noorden door W. Barents en J. H. van Linschoten. 1595. Tweede tocht naar het Noorden, door W. Barents en Jakob van Heemskerk. Eerste tocht om de kaap de Goede Hoop naar Oost-Indië door C. en F. Houtman. 1595. Derde tocht om het Noorden, door Heemskerk, Barents en J. C. de Rijk. Overwintering op Nova-Zembla. 1598. Reis om den aardbol door Olivier van Noort. De zeevaarders Jacob Mahu, Simon Cordes, Sebald de Weerd, Dirk Cornelis van China doorkruisen de Zuidzee. 1602. Wolfert Harmsen doet verscheidene ontdekkingen. 1606. Willem Jansen ontdekt Nieuw-Holland. 1614. J. van Spilbergen doet een reis om de aarde. 1616. Reis om de aarde door Schouten en Le Maire. 1623. Reis om de aarde door Jacob L'Hermite. 1642. Abel Tasman ontdekt Nieuw-Zeeland en het eiland van Diemensland, nu Tasmanië geheeten. 1721. Jacob Roggeveen doet eene reis om de aarde. 1824. Willinck doet eene reis om de aarde. 1871. Geregelde stoomvaart op Java. 1878. Hervatting der Noordpooltochten.

Stadhouders uit het Huis van Nassau-Oranje.

Willem, bijgenaamd _de Rijke_, Graaf van Nassau-Dillenburg enz., had onder zijne twaalf kinderen vijf zonen, die in de geschiedenis onzes lands met roem bekend zijn. Zij zijn: Willem I, Jan _de Oude_, Lodewijk, Hendrik en Adolf.

Adolf sneuvelde in den slag bij Heiligerlee, 1568; Lodewijk en Hendrik op de Mookerheide, 1574.

Willem I erfde van zijn oom Reinier van Châlons het prinsdom Oranje. Hij was stadhouder van _Holland_, _Zeeland_, _Utrecht_, _Friesland_, _Groningen_, _Overijsel_ en _Drente_. Geb. 1533, gest. 1584.

Maurits, zijn zoon, volgde hem op en was stadhouder van _Gelderland_, _Holland_, _Zeeland_, _Utrecht_ en _Overijsel_. Geb. 1567, gest. 1625.

Frederik Hendrik, jongste zoon van Willem I, was Maurits' opvolger en stadhouder van _Gelderland_, _Holland_, _Zeeland_, _Utrecht_, _Groningen_, _Overijsel_ en _Drente_. Geb. 1584, gest. 1647.

Willem II, zijn zoon, was zijn opvolger in de stadhouderlijke waardigheid over dezelfde provinciën. Geb. 1626, gest. 1650.

Willem III, zoon van Willem II, werd in 1672 stadhouder van _Gelderland_, _Holland_, _Zeeland_, _Utrecht_ en _Overijsel_. Geb. 1650, gest. 1702.

Met den dood van Willem III eindigt de Oranje-stam in de mannelijke lijn.

Stadhouders uit het Huis van Nassau-Dietz.

Jan _de Oude_, graaf van Nassau, werd stadhouder van _Gelderland_, en stierf in 1606. Zijn zoon Willem Lodewijk werd door zijn oom Willem I met het stadhouderschap over _Friesland_, _Groningen_ en _Drente_ begiftigd. Geb. 1560, gest. 1620.

Ernst Kasimir, zijn broeder, volgde hem op als stadhouder van _Friesland_, later ook van _Groningen_ en _Drente_. Geb. 1575, gest. 1632.

Hendrik Kasimir I, zijn zoon, volgde hem in zijne waardigheid op. Geb. 1611, gest. 1640.

Willem Frederik, zijn broeder, was zijn opvolger als stadhouder van _Friesland_, later van _Groningen_ en _Drente_. Door zijn huwelijk met Albertina Agnes, dochter van Frederik Hendrik, werd het huis van Nassau-Dietz met het huis van Oranje-Nassau vereenigd. Geb. 1613, gest. 1664.

Hendrik kasimir II, zijn zoon, volgde hem in zijne waardigheid op. Geb. 1657, gest. 1696.

Johan Willem Friso, zijn zoon, verkreeg in 1696 de waardigheid zijns vaders. Willem III benoemde hem tot zijn erfgenaam. Geb. 1687, gest. 1711.

Willem IV, zijn zoon, kreeg het stadhouderschap zijns vaders; in 1747 werd deze prins erfstadhouder over al de gewesten onzes vaderlands. Geb. 1711, gest. 1751.

Willem V, zijn zoon, aanvaardde in 1766 de waardigheid zijns vaders. Met zijn vertrek in 1795 eindigde de stadhouderlijke regeering. Geb. 1748, gest. 1806.

Zijn zoon Willem Frederik werd in 1815, onder den titel van Willem I, koning der Nederlanden. Geb. 1772, gestorven 1843.

Willem II regeerde van 1840 tot 1849. Hij werd geboren 1792 en stierf 1849. Opgevolgd door Willem III, den thans regeerenden koning. Geb. 1817.

Beknopt Leerboek der Scheikunde,

Door Dr. W. Meijeringh,

Leeraar aan de Hoogere Burgerschool te Arnhem.

Met 65 houtsneden. 106 bladz. Prijs f 1.-.

Historisch-Geographische Atlas

der Algemeene en Vaderlandsche Geschiedenis,

Zevende vermeerderde en verbeterde druk

Herzien Door Dr. W. J. A. _Huberts_,

Directeur der Rijks Hoogere Burgerschool te Zwolle.

_109 Kaarten op 40 bladen. Prijs ing. f 5.40, geb. f 5.90._

In _de Gids_ van Aug. 1881 leest men:

_"Een atlas, die den zevenden druk bereikt heeft, heeft eigenlijk geen beoordeeling noodig: een goedkeurend oordeel, uitgesproken door de vele gebruikers, vertoont hij op het titelblad._

_A._ P."

Oro-Hydrographische en Staatkundige Atlas,

Door J. Kuijper & N. W. Posthumus.

_5e_ veel vermeerderde druk, 1883.

Herzien door J. Kuijper & P. H. Witkamp.

_Prijs, ingenaaid kat. rug f 3.-, gebonden f 3.50._

Aan dezen nieuwen druk is zonder prijsverhooging toegevoegd: Een Overzicht van de Talen, Spelling en beteekenis van een aantal eigennamen, benevens eene lijst van eenige in de geografie meest voorkomende woorden door P. H. Witkamp.

W. B. Kuijpers, Reiskaart van Nederland.

_Zesde druk._ Gekleurd f 0.80. In omslag f 1.-. Hoog 58, breed 47 Ned. duimen binnen den rand.

"Veel kaarten en atlassen zijn er van Nederland, maar weinig kaarten zoo handig en practisch als de hierboven genoemde. In een klein bestek heeft men een nauwkeurigheid en volledigheid zooals men zelden aantreft." (_Vaderland_.)