Chapter 6

Het jongh dochterken dat by my is en dat ick den naem van Pretiose gegeven hebbe, hiet eygentlick Constançe en is een eenigh kint van Don Ferdinando d'Assevedo Ridder van Calatrava, ende van vrouw Giomara 1240 di Menesez. Ick stal het selve kint in de stadt van Madril op Hemelvaerts-dagh, ten elf uren, in 't jaer duysent vijf hondert vijf en tnegentigh. Het kint hadde doen ter tijt aen dese juweeltjens die in dit kofferken leggen. Ick hebbe korts daer nae dit alsoo 1245 _vernomen, en goet gevonden, 't selve by memorie_* te stellen, misschien of het schier* of morgen te passe mochte komen.

Met dat vrou Giomaer haer man dit hoorde lesen, Soo is in haer gemoet een nieu gewoel geresen. 1250 Sy kent het klein çieraet, sy kustet menighmael, En sijght uyt enckel vreught in onmacht op de [44] zael. De lant-vooght recht haer op, verbaest van dese saken, En staet een lange wijl, onseker wat te maken. Me-vrou, nu wat verquickt*, hoewel noch flau genough, 1255 Vraeght stracx*: Waer is het kint dat desen keten drough? Het wijf seyt: Weerde vrou, die met u heeft gesproken, Iuyst doen u metter daet syn tranen uyt-gebroken, Dat is het aerdigh dier in desen brief vermelt, En dat tot heden toe u drouve sinnen quelt. 1260 Dat is u eygen kint, by my wel eer gestolen, En door mijn slim beleyt* tot heden toe verholen. Ick bidde twijffelt niet, maer neemt u dochter aen, En laet na desen tijt u drouve klachten staen. Terstont vrou Giomaer, met yver* aen-gesteken, 1265 Is uyt het stil* vertreck in aller ijl geweken, Sy gaet met grooten ernst* en uytermaten ras, En geeft haer na de zael daer Pretiose was. Die sat daer vast omringht met al de kamer-maeghden, Die met een treurigh hert de jonge maeght beklaeghden, 1270 Soo om het drouf geval, als om haer soeten aert, En dat haer teere jeught met heydens is gepaert*. Me-vrou gaet sigh in ernst* na Pretiose strecken*, Gaet aen de jonge maeght den boesem open trecken, En siet haer witte-borst. men vont een kleyne vrat, 1275 Die sy ter slincker hant ontrent der tepel had. En als men haer den voet ter aerden dede setten, En met een vlijtigh oogh daer op bestont* te letten, Soo bleeck het metter daet, dat twee van hare teen Zijn als een swane-poot gewassen tegen een. 1280 Me-vrou is buyten haer. De teyckens hier gevonden, De vrat op hare borst, haer teenen dus gebonden, En 't gunt men uyt het schrift met klare woorden las, Versekert haer genough wie Pretiose was. Sy grijpt haer in den arm,* sy kustse menigh-werven, 1285 Sy voelt een diepe vreught, en schijnter in te sterven, Sy gaet tot haren man, die sy van herten mint, En seyt hem: Weerde vrient, siet hier u eenigh kint; Hier is u weerde vrucht, die ick u heb gedragen, Daerom ghy hebt getreurt soo veel bedroufde dagen; 1290 Hier is het eenigh pant van onse soete* jeught, Ontfanght het nu ter tijt, en dat in rechte vreught. De teyckens al gelijck*, aen my terstont* gebleken, En laten mijn gemoet niet meer in twijffel steken. Sy is het even-selfs die ick u heb gebaert, 1295 Haer lichaem wijstet uyt, en haer geheelen aert. Voor al soo komt my voor*, hoe dat ick was bewogen, En ick en weet niet hoe, als buyten my getogen, Wanneer ick eerst het kint ontrent ons* deure sagh, En hier noch onbewust* in dese venster lagh. 1300 De man (die even soo een wonder hart bewegen Had door syn gansche lijf en in de ziel gekregen, Iuyst doen het aerdigh dier hem eerst voor oogen quam) Seyt dat hy dese maeght voor syne dochter nam*, Seyt dat hy aen het wijf haer diefte wil vergeven, 1305 En haer oock bystant doen, om wel te mogen leven, Mits datse nu voortaen wil stillen haren loop, En haer geheel ontdoen van desen vreemden hoop. O Heere, seyt hy voorts, wie kan u wonder wercken, Wie kan, gelijck het dient, u hooge daden mercken! 1310 Ghy hebt ons langen tijt gespijst met tranen-broot, Ghy hebt ons af-geleyt* tot aen de bleecke doot. Ghy hebt ons eenigh kint, nu soo veel drouve jaren Gedurigh om-gevoert in veelderley gevaren; Ghy hebtet niet-te-min ghy hebtet noch gespaert, 1315 Ghy hebtet, lieve God, tot onse vreught bewaert. Het was ons sonden schult, dat wy u felle slagen Dus hebben uyt-gestaen, en lange moeten dragen. Wy hadden vry al meer tot onse straf verdient; Maer ghy zijt onse God, ons heyl, en ware vrient. 1320 'T is uwe gunst alleen, 't is u genadigh wesen, Dat wy uyt dese doot ten lesten zijn geresen, Dat ghy tot onsen troost dit wonder laet geschien, Dat wy ons weerde pant alhier in vreughde sien. Sy was, eylaes! gegaen, sy was gelijck verloren, 1325 Maer sy is wederom als op een nieu* geboren. Ghy hebt ons eens gebracht tot aen het duyster graf, Nu wast ghy wederom ons* drouve tranen af. Wilt ons van heden aen, wilt ons nu danckbaer maken, Op dat tot uwen dienst ons herte magh ontwaken, 1330 Op dat wy nu voortaen in daet en in de schijn,* V dienaers, lieve God, u kinders mogen zijn. Constançes [45] hert ontloock terwijlen dit gebeurde, Haer dacht 't en was geen tijt dat sy nu langer treurde; Haer dacht sy vont behulp dat haren druck genas, 1335 Vermits haer vader selfs* daer eerste lant-vooght was. Haer dacht in volle daet, het stuck was nu gewonnen, Vermits haer saken staen soo wel sy immer konnen. Maer t'wijl sy in den geest hier mede besigh sit, Soo treet haer vader toe, en seyt haer weder dit: 1340 God heeft ons grooten troost en blijdschap toe-gesonden, Om dat ghy, weerde kint, ten lesten zijt gevonden, Om dat ghy noch gesont en in het leven zijt; Maer daer is echter wat dat my in 't herte snijt. Ick sie, eylaes! ick sie dat uwe domme* sinnen 1345 Een heyden (wat een schand'!) een rouwen heyden minnen, Een heyden sonder doop, die niet en heeft geleert, Hoe dat men God den Soon met reyne sinnen eert. Met oorlof, seyt de maeght, hoort my een weynigh spreken; Ick weet van stonden aen u droufheyt af te breken. 1350 De vrient aen my vertrout* en is geen heydens man, Maer die in volle daet de Christen leere kan.* Hy is noch boven dat van edel bloet geboren, En heeft my, soo ick was, uyt enckel min gekoren. En wat na dit geval noch vorder is geschiet, 1355 En seyd' ick na den eysch den ganschen avont niet.* Maiombe nam het woort, en gaet de man vertellen, Hoe dat de jongelingh quam onder haer gesellen, Hoe dat hy synen staet en vaders huys verliet, Vermits hem syn gemoet tot Pretiose riet.* 1360 Hoe dat hy nevens haer alreede lange dagen Had vorst, en heete son, en alle leet gedragen; En dat dit al gelijck* maer was een kleyn begin, Een preuf* [46], en ondersoeck van syn getrouwe min; Dat hy geen dertel spel de vrijster mochte vergen, 1365 Noch met ongure jock haer teere sinnen tergen, En dat hy door de lust noyt op en was gevat*, Maer dat hy sigh in als met eer gequeten had. In 't korte dese vrou verhaelt in lange reden Al wat de jongh gesel voor desen heeft geleden; 1370 Soo datse voor het lest ten vollen openbaert, Hoe dat syn ridders kleet bij haer noch is bewaert. Dit vat de lant-vooght op*, en, sonder langh te dralen Laet stracx* het rijck gewaet daer in de kamer halen. Het wijf dat gaeter om soo veerdigh alsse magh. 1375 Siet dus koomt op het lest de waerheyt aen den dagh. De lant-vooght onderdies gaet Pretiose vragen Op al den omme-gangh* van hare jonge dagen, Op al des werelts loop, en hoe haer dit beviel, En wat sy des gevoelt ontrent haer jonge ziel. 1380 Sy antwoort over-al met soo besette* reden, Met soo een goet bescheet* en in soo volle leden,* Dat (soo de jonge maeght syn dochter niet en waer) Hy streckte voor gewis de sinnen over haer.* Hy vont sigh in den geest van hare min bevangen, 1385 En bleef aen haer verstant en hare schoonheyt hangen. Maer nu het geestigh dier als dochter hem bestont, Soo is hy gansch verheught tot in syns hertsen* gront. En t'wijl de man aldus in blijdschap is geseten, Soo koomt het oude wijf en brenght een gouden keten, 1390 En brenght het hant-çieraet, en wat den jongelingh Te voren om den hals of aen de leden hingh. Als dit de lant-vooght siet, en hoort den ridder noemen, En weet van wat geslacht dat hy is afgekomen, Gevoelt hy ander-mael dat syn beswaerden druck 1395 Is, door des Heeren gunst, verandert in geluck. Hy danckt God ander-mael met al* de gansche sinnen, Dat soo een edelman syn dochter gingh beminnen, En dat syn trouwe gunst* noyt eens in hem verdween, Schoon dat de jonge maeght een heydens dochter scheen. 1400 Dit heeft terstont de Faem ten luytsten uyt-gekreten, Sy liet het vreemt geval aen alle menschen weten; Oock aen de vrijster selfs die aen den jongelingh Voor desen hare ziel en gansche sinnen hingh. Die gaet daer aen de wet* ten vollen openbaren, 1405 Dat sy, eylaes! vervoert van hare groene* jaren, Vermits de jongh gesel haer quale niet genas, Hem hadde na geseyt dat hy een roover was, En schoon het selsaem luyt dat by* haer is bedreven, Het wort haer evenwel in volle daet vergeven; 1410 Andreas spracker voor, de lant-vooght nam het aen, Dies mochtse sonder straf en vreedsaem henen gaen. 'T was al te blijden dagh, geen mensch en mochte treuren, Daer magh niet als vermaeck en soete vreught gebeuren. De man-slagh wert versoent,* de ridder vry gestelt, 1415 En alle die het raeckt ontfangen machtigh gelt. De banden, die den helt benaeuden aen de leden, Die worden los gemaeckt of veerdigh af-gesneden; En voor het duyster hol, dat hem gevangen hout, Soo komt hy voor den dagh geçiert met enckel gout. 1420 Syn vader wert terstont daer in de stadt beschreven*, En die heeft metter daet sigh op de reys begeven, Die koomt in haesten aen, verheught en wel gesint, Vermits hy synen soon soo wel verselschapt* vint. Daer is geen edel geest die oyt heeft leeren dichten, [47] 1425 Of hy valt aen het werck met alle syn gewrichten; Al wat of spits vernuf, of kunste geven magh, Dat koomt om desen tijt ten vollen aen den dagh. Men hoort door al de stadt, door alle groene velden, En door het gansche rijck van desen handel melden, 1430 De snelle weder-klanck die roeptet in het wout, En al de werelt juyght dat Pretiose trout.

AENMERCKINGEN

Op het wonderbaer [48] houwelick voren geroert.

1. Oorspronck van de lant-loopers, die wy heydens noemen.

2. Of men uyt een pols of ader-slagh weten kan of yemant verlieft is, dan niet: dat is, offer een sekere beweginge 1435 in de slagh-ader te vinden is die eygentlick op de liefde past*.

3. In de hant te kijcken, ende daer yemants geluck ofte ongeluck uyt voor te seggen, van wat kracht het zy.

4. Van de Physiognomie; en of uyt yemants wesen ofte 1440 gelaet syn innerlicken aert te seggen is. En by die gelegenheyt een sonderlingh trou-geval tusschen beyde in-gevoert.

5. Of het geoorloft is op houwelicksche ofte andere toe-komende saken ondersouck te doen. 1445

6. Of het een Christen mensche geoorloft is met een heyden in houwelicke te treden.

Philogamvs. Wel hoe, Sophronisçe? is mijn huys een haven om soo voor-by te zeylen met een loopende spriet?* 1450

Soph. Ick en had u niet ghesien, Philogame, dan juyst als ick u stemme hoorde, en recht voor u deure quam.

Phi. Soo was dan u voornemen niet, naer ick hoore, om my de eere van u versouck* te geven. 1455 Dan ick en wil nu des geen vorder ondersouck doen, behoudens dat ghy met my binnen treet, en dat ghy (naer ons laetste af-scheyt) my nu openinge wilt doen van uwe in-vallen* op het selsaem houwelick van den Spaenschen edelman met het heydinneken. 1460

Soph. Eerlicke lieden zijn ghewoon haer beloften gestant te doen, schoon het haer by wijlen ongelegen is. Wel aen, treet binnen, en seght my daer wat ghy van my versouckt.

Phi. Op de gelegentheyt* van de voornoemde geschiedenisse, 1465 wilde ick voor eerst (soo het u wel geviele) een weynigh verstaen*, wat ghy hout* van dese lant-loopers, die men heydens noemt, en van waer de selve haer begin en oorspronck hebben genomen; want sulcx dunckt my aenmerckens weert te 1470 wesen.

Soph. Daer wert verscheydenlick van gevoelt, lieve Philogame. Ghy siet* hier van _E. Pasquier_ in syn 4. bouck in't 17. cap. van het Ondersouck van Vrankrijk; die verhaelt uyt d'oude schrijvers, dat 1475 dese menschen in 't jaer 1427. in Vrankrijck eerst zijn gesien, en dat de selve alsdoen verklaerden gesproten te zijn uyt het laegh Egypten, onlangs t'onder-gebracht van de Christenen, en gedwongen het Christen geloove aen te nemen: datse sulcx hebbende belooft korts 1480 daer na weder van de Saraçijnen waren verwonnen, sonder tegens de selve eenigen sonderlingen* tegen-weer te hebben gedaen: vervallende alsoo weder van het Christen gheloove aen de Saraçijnen. Dat sulcx gekomen zijnde tot kennisse van de Christen vorsten, 1485 dat sy luyden wederom zijn aen-getast ende verwonnen, en de Saraçijnen verdreven; niet willende de Christen vorsten toe-staen (vermits haer lichtveerdigheyt ende ontrouwe) dat de selve in haer landt souden blijven, ten ware sy haer eerst hadden vervought 1490 na Roomen, om aldaer van den Paus t'ontfangen soodanigen ordre als daer goet soude gevonden werden hun te geven; dat de selve daer op kleyn en groot na Roomen waren vertrocken, en dat de Paus (alles gehoort ende overwogen hebbende) de selve 1495 hadde op-geleyt, tot haer boete en beteringe, seven jaren langh te mogen* gaen dwalen door de werelt, sonder middelertijt op bedden te mogen slapen; lastende* hun even-wel, om eenighsins hun te mogen generen, dat yder kruys-dragende* Bisschop ofte Abt 1500 hun soude hebben te geven voor eenmael thien ponden tournois.* Datse in den voorsz. jare 1427. in den Oughstmaent tot Parijs komende verhaelden vijf jaren alreede te hebben gedwaelt. _Pasquier_ verhaelt vorder uyt het vertellen van die gene die sulcx 1505 als doen gesien hebben, dat de mans gansch swart waren, met swart gekrult hayr, hebbende in elck oir een ofte twee silvere ringekens: dat de vrouwen mede voor het meerendeel mismaeckt ende leelick waren, met hayr geheel swart, als een peert-steert, 1510 gansch slordigh ende ongedaen in haer kleedinge, een lappe lakens om 't lijf gebonden hebbende met koorden vast gemaeckt; ende in 't korte een vreemt gespuys van menschen. Noch wijders, datse veel haer werck maeckten van de lieden in de hant te 1515 kijcken, ende yder te seggen wat hun voor geluck ofte ongeluck gebeuren soude, ofte alreede gebeurt was: datse veel onruste tusschen man ende wijf verweckten ende vreedsame houwelicken vol twist maeckten, de mans in-beeldende* dat de vrouwen quaet 1520 garen sponnen;* van gelijcken datse door quade kunsten het gelt uyt de* lieden beurse in de heure konden doen komen: ende eyntelick dat de Bisschop van Parijs ten lesten sigh tegens de selve stelde, ende een deftige* predicatie tegens haer bedrijf dede doen door 1525 een prediker monick geaemt _le petit Iacobin_, de welcke onder andere seer berispte alle de gene die sigh in de handen van dit volck hadden sien laten, en de selve gheloof waren gevende [49]: en tot besluyt datse van daer spoedelick mosten vertrecken ende 1530 haren wegh nemen nae Pontoise. _Munsterus_ verhaelt datse in Duytslant eerst zijn gesien anno 1417. En soo ghy breeder bescheet hier van souckt te weten, mooght den selven met andere schrijvers nae sien, soo 't u gelieft, te weten _Camerar. hist. medit._ 1535 _part._ I. _cap._ 17. _Gesner. in Mitridat. Æneam Sylvium &c._

Phi. Ick sal my derhalven vergenought houden met dat ick van u gehoort hebbe, en wil nu komen tot de geschiedenisse selfs.

Ick hebbe voor eerst gelet in 't lesen van het 1540 eerste deel deser geschiedenisse, dat Pretiose (soo het scheen) behendelick wiste uyt te vinden saken die selfs een doctor in de medeçijnen niet en konde bemercken; te weten, dat Giralde door liefde vervoert moeste wesen, en dat sulcx d'oorsake was van hare 1545 sieckte. Nu by dese gelegentheyt wilde ick wel onder-recht wesen, ofte nae de kunsten der medeçijnen, 2 ofte van de ondersouckers der naturen,* offer een sekere bysondere slagh van pols zy, of eenige gewisse teyckens in de slagh-ader daer uyt yemant 1550 (die de kunste verstaet) sekerlick soude konnen weten ofte een jonge deerne verlieft ofte met liefde bevangen is, dan niet. want indien sulcx gheleert konde werden, ick wildet my wel gelt en tijt laten kosten om sulcx te weten, om redenen die ick daer toe meyne 1555 te hebben. Ten anderen soo ben ick begerigh te weten, of men door waer-seggers, of diergelijcke soorte van menschen ondersoeck magh doen op houwelickse ofte andere toe-komende saken.

Soph. Dit is een vrage die het geheym en verborgentheyt 1560 van de medeçijnen raeckt, en die midtsdien best by de meesters van de selve kunste beslecht soude konnen werden: niet-te-min om u niet verlegen te laten, en vermits ick al somtijts mede een weetgierigh oogh hebbe laten gaen over boucken van die 1565 gelegentheyt, soo kan ick seggen dat eenige van de ervarenste in die wetenschap, en by namen de geleerde _Avicenna_, en met den selven Franciscus Valesius lib. 3. _Controvers. Philos. & medic. cap._ 14. Iaques Ferrand Argenois de la maladie d'Amour ou melancholie 1570 _Erotique._) een groot Spaens doctor, met verscheyde andere van de gheleerste in die kunste vast 73 stellen, datter geen bysondere ader-slagh en is, oock geen sekere teyckens in de selve, waer door die sieckte eygentlick bekent soude konnen werden. En 1575 voor reden wort by de selve in-gebracht, dat de liefde, soo lange die in de palen van de redelickheyt blijft, is een genegentheyt die in het breyn haer woonplaetse is houdende [50]: maer buyten ofte boven reden en regel gaende, dat de selve dan in de lever ende niet 1580 in het herte sigh onthout, ende dien volgende* dat uyt de pols ofte slagh-ader [51] (die uyt het herte haer beweginge heeft) geen vaste teyckenen en konnen werden genomen*, om te weten of yemant met de minnekoortse gequelt is, dan niet; en noch min, wie daer 1585 van d'oorsake mochte wesen.

Phi. Gewisselick het is my leet dat de kunste soo verre niet en gaet, en dat de geesten in soo scherp-sinnigen eeuwe, als wy beleven, (daer 't al schijnt ondersocht te werden) noch soo hooge niet en 1590 zijn geklommen; te meer vermits ick bemercke, dat al lange in voorlede tijden een groot deel van dese kunst is ondeckt [52] geweest, even by oude vrouwen die wat geslepen waren. Ick sie dat _Canace_ in dit gast-huys sieck leggende klaer uyt seyt (als _Ovidius_ 1595 verhaelt)

Mijn voester heeft den brant van mijn bedeckte wonden, Wt [53] ick en weet niet wat, behendigh ondervonden*; Die seyde my in 't oir: Ick sie het datje mint, En dat u jeughdigh hert tot vrijen is gesint. 1600

En dat alsoo zijnde, soo dunckt het my vreemt dat alle onse groote doctoren hier in noch maer als mollen en zijn, daer een oudt wijf al van doen af soo klaer in sagh.

Soph. Al sachtjens, lieve jongelingh. want al ist 1605 soo, dat ick uyt de getuygenissen van de geleerde hebbe geseyt datter geen eygen pols-slagh en is die juyst op de liefde past, soo en volcht daer niet uyt dat de kunstenaers* uyt andere gelegentheden* (jae oock uyt de pols selfs) niet al merckelicke* dingen en 1610 souden konnen ontdecken, daer uyt men yemants gestalte* soude konnen weten. jae ick segge u in tegendeel, datter veel ervaren medeçijns eertijts zijn geweest ende noch zijn, die door middel van de kunst ten klaersten hebben weten t'ondervinden*, dat yemant 1615 van die wespe gesteken was. _Avic. lib._ 3. _cap. de amore._ En noch meer als dat, _Soranus_ van Ephesen (als in het leven van _Hippocrates_ te lesen is) ondeckte klaerlick de liefde die de koningh _Perdiccas_ drough tot _Phyla_, een by-sit van syn vader; en dat even 1620 op de selve maniere gelijck _Erasistratus_ uyt-vont de brandende genegentheyt van _Antiochus_ tot _Stratonice_ syn stiefmoeder. (_Val. Max., l._ 5 _cap._ 7.) _Galenus_ in syn bouck, daer hy handelt van de gene die den sieckaert maken*, beroemt sigh te hebben 1625 konnen ondervinden den heymelicken minnebrant van een Romeynschen ridder, die de selve geset en gewet* hadde op de by-sit van een van de groote aldaer. Van gelijcken roemt de selve _Galenus_ te hebben weten na te sporen de liefde van een voornamelicke* jonckvrouwe 1630 tot eenen schoonen jongelingh _Philades_ genaemt. _Iaques Ferrand_, een geleert Frans medeçijn, seyt in den jare 1604. behendelicken ondervonden te hebben de malle minne-driften die een jongh student (een groot edelman zijnde) heymelick drough tot een 1635 schoone jonge deerne een kamer-maeght in der huyse daer hy sigh onthiel, daer van hy de vordere geschiedenisse breeder verhaelt in syn bouck by hem op dese stoffe beschreven.

Phi. Wel, na dese exempelen uyt-wijsen, soo en 1640 soude men door de kunst niet alleen konnen uytvinden of yemant liefde drough, maer oock tot wien. Ick bidde segh my doch hoe dat toe gaet; want my dunckt dat sulcx een jonghman van myne ghelegentheyt* van grooten gebruyeke soude konnen wesen. 1645

Soph. Wel aen, dewijle ghy des soo begerigh schijnt te wesen, soo wil ick u seggen 't gene icker van bemerckt hebbe. Wilt ghy weten of yemant met liefde is bevangen, en op wien ('t zy dan man of vrouwe; maer ick sal nu van de persoon van een 1650 vrouwe spreken) soo siet dat ghy soetelick en behendelick in u hant krijgt de hant van de gene daer ghy de preuve [54] van nemen wilt, ende leght dan u vinger al sachtjens op hare pols, ende daer na soo brenght in u reden te passe den naem van de gene 1655 die ghy meynt dat haer meest aen 't herte leyt; spreeckt van den selven, loffelick prijsende des selfs schoonheyt, geestigheyt, ofte andere goede gaven, en t'elcken als ghy dien naem noemt, let dan neerstelick wat veranderingh ghy in haer oogen, wesen, 1660 ende sonderlinge* aen haren pols-slagh sult gevoelen: daer is geen twijffel aen, soo de minnepijl haer recht ghetroffen heeft, of ghy sult een ongelijcken dril*, ende een veranderlicken pols gewaer worden, die geen regel of slagh en sal houden. (_Paul. Æginet._ 1665 _lib._ 3. _cap._ 17. _de amore._) Ghy sult oock meer andere teyckenen uyt haer wesen, en sonderlingh uyt haer oogen, konnen af-nemen*, die eer zijn te mercken, als te schrijven. Maer dan loopter noch wat op* dat vry aen-merckens weert is, en van grooten 1670 ghebruycke; maer daer van op beter gelegentheyt.

Phi. Ick bidde u en spaert doch geen broot voor de vrienden, ende en laet niet onder u tonge 'tgene ick soo seer begeere te horen als yet dat ick nu ter tijt weet.

Soph. Neen, vrient, soo plagh men een boer syn 1675 kunst af te vragen: alle dingen en dienen niet uyt geseyt aen soo grage gasten als ghy en uws gelijcken 76 zijt; En dusdanige verborgentheden en willen soo op een bot* en met eenen adem niet geleert wesen.