Chapter 3

Daer is een selsaem* volck genegen om te dwalen, [24] Gedurigh om-gevoert in alle vreemde palen*, Dat (soo het schijnen magh) als in het wilde leeft, Maer des al niet-te-min syn vaste wetten heeft. Het laet sigh over-al den naem van heydens geven, 5 En leyt, al waer het koomt, een wonder selsaem leven; Het roemt sigh dattet [25] weet uyt yders hant te sien, Wat yemant voor geluck of onheyl sal geschien. Maiombe was het hooft van dese rouwe gasten, Die staegh op haer bevel en op haer diensten pasten*, 10 Sy was loos, vals, doortrapt, en slim in haer bejagh*, Soo veel als eenigh wijf op aerden wesen magh*; Sy quam veel tot Madril [26] of in de naeste steden, Want mitse* kluchtigh* was, soo wertse daer geleden*. Sy had in haer gevolgh al menigh gau verstant, 15 Soo datse gunst en hulp by al de jonckheyt vant. Sy stal eens seker kint te midden opter straten, Dat uyt een edel huys daer eensaem was gelaten, Het was een aerdigh dier*, maer jongh en wonder teer, En 't is maer twee jaer out, of slechts een weynigh meer. 20 De meyt, wiens ampt het was hier op den dienst te passen, Die gaf de buert een praet, en liet het wicht verrassen: Maiombe was verblijt, niet om het geestigh* kint, Maer datse rijck gewaet ontrent* syn leden vint. Sy geeft haer metten buyt in onbekende vlecken*, 25 En waer het onguer* heir genegen is te trecken. Doch wat de moeder socht, en waer de vader schreef, Men hoort niet hoe 't haer gingh, of waer het meysje bleef. Hoe nau daer wort gevraeght, hoe nau daer wort vernomen, Men weet niet wat geval het kint is over-komen: 30 Waer dat men immer* sont, of waer men vragen kan, 'T is al om niet gepooght, geen mensch en weter van. Maiombe liet het kint verscheyde dingen leeren, Waer mede dat het mocht syn teere jeught vereeren*, Eerst singen na de kunst, oock springen op de maet, 35 En wat na 's lants gebruyck een vrijster* geestigh staet. Het kint wast onderwijl, en leerde vreemde saken, En grepen na de kunst, en veelderhande spraken, En selsaem hant-gespel,* en ick en weet niet wat, Waer van schier niet een mensch de rechte gronden vat. 40 Het was van schoone verw, en vrolick in het wesen*, Daer is een diep vernuf in syn gelaet te lesen: Het had een wacker oogh, en swart gelijck een git*, Syn aensicht even-wel is uyter-maten wit. Het kon syn frissche jeught, syn wel-gemaeckte leden 45 Tot alderley gedans* en alle spel besteden*; In vougen [27] dat het volck, en wie het maer en sagh, Sigh van het aerdigh dier als niet versaden magh. Noch* kan de jonge maeght geen kleyne lust verwecken, Als sy met haer gesangh de sinnen weet te trecken: 50 Men vint dat hare stem een yders herte steelt, Wanneerse maer een reys een aerdigh deuntjen queelt. Maer des al niet-te-min sy wil geen vuyle dingen, Sy wil geen dertel jock, geen slimme* rancken* singen; Haer mont is wonder heus, haer oir en sinnen teer,* 55 Al wat oneerlick* luyt en singhtse nimmermeer. Des heeftse by haer volck soo veel ontsagh gekregen, Dat sy het menighmael geleyt in beter wegen: En schoon dat hun de mont tot vuylheyt is gewent, Men hoort geen dertel woort als syder is ontrent. 60 En of oock al het rot* tot stelen is genegen, Sy straft het vuyl* bejagh en isser heftigh tegen: En mits* sy wonder veel met sangh en spelen wint, Soo is Maiombe zelfs tot stelen [28] niet gesint. Doch sooder eenigh dingh bywijlen is genomen, 65 Sy doetet aen den dagh en voor de lieden komen; Maer al door sneegh* beleyt en met een loosen vont, Soo datter niet een mensch en weet den rechten gront. Sy riep een van den hoop, en liet hem veerdigh [29] draven, En liet, wat yemant stal, in eenigh velt begraven, 70 En dat of by een boom, een hooght of kromme bocht, Ten eynde men het pant by teyckens vinden mocht. En wertse dan gevraeght op 't gunter is gestolen,* En wie het heeft ontvremt, en waer het is verholen, Soo maecktse voor het volck een wonder vreemt verhael, 75 In woorden sonder slot in onbekende tael. Maer seyt dan op het lest, dat onder gene linden*, Of aen den naesten bergh het goet is uyt te vinden: En als men dan het kraem* daer uyter aerden track, Soo wast dat al het lant van hare wonders sprack. 80 Doch sy wist boven al haer saken aen te leggen, Om aen de losse* jeught geluck te konnen seggen; Het schijnt dat sy den gront van alle zielen kent, En schier wat yder mensch in syn gedachten prent Sy wist al watter loopt* op in de hant te kijcken, 85 En hoe dat yemants aert kan uyt het wesen blijcken, En wat een kleyn, een groot, een puntigh hooft beduyt, En wat men uyt een oogh of ander lidt besluyt. Oock uyt den neus alleen soo kanse gronden* trecken, Waer heen dat yemants lust of gulle* sinnen strecken; 90 Want isse plomp, of scherp, of hoogh, of bijster plat, Sy heeft van stonden aen syn aert daer uyt gevat. Sy wist als op een draet, nae mate van de jaren, Wat yder over-koomt en plagh te wedervaren,* En wat een teere maeght in haer gewrichte voelt, 95 En wat een jonge wulp* ontrent den boesem woelt. Sy weet (gelijck het schijnt) de gangen van de sterren, Waer in het klouckste breyn by wijlen kan verwerren: Sy weet en wat de son en wat de mane dreyght*, En waer toe sigh het jaer en al den hemel neyght. 100 Een wie haer openbaert wanneer hy is geboren, Dien weetse by gevolgh* syn leven na te sporen: Nu spreecktse wonder breet van druck en ongeval, En offer yemant arm of machtigh* werden sal. Sy weet den leven-streep in yders hant te wijsen,* 105 Daer uyt een vremt gevolgh en groote dingen rijsen; Want is de linij recht en sonder krommen tack, Soo roemtse stage vreught en nimmer ongemack. Maer valtse dickmael scheef en in verscheyde bochten, Soo wort hy dien het raeckt met droufheyt aengevochten*. 110 Indiense somtijts rijst, en dan eens neder koomt, Soo dienter voor gewis een swaren val geschroomt. Sy gaet hier bijster hoogh, sy kent een yders wesen, Sy kan oock rijcken* selfs uyt hant of vingers lesen: En somtijts groot verlies, en somtijts grooten schat, 115 En somtijts wel een galgh, of oock een schendigh* rat. Sy wijst een vrijer aen, wanneer hem staet te paren, Een vrijster ofse veel of luttel heeft te baren, En ofse by den man sal wesen liefgetal*, Dan of hy buyten haer syn lust gebruycken* sal. 120 Dit meynt schier al het volck alsoo te moeten wesen;* Soo dat haer laegen naem gansch hooge was geresen, En al vermits sy breet in desen handel* weyt*, En van het naer* geheym soo klare reden seyt. Genaeckt men eenigh dorp daer weetse flucx te vragen. 125 Hoe sigh in haer bedrijf* de meeste lieden dragen, En wie sigh daer ontgaet* in lust of dertel bloet, Doch meest wat over-al de losse jonckheyt doet. En als sy gasten vint daer yet op valt te seggen, Soo weetse na de kunst haer saken aen te leggen; 130 Sy maeckt aen yder mensch syn feylen openbaer, Als of uyt syn gesicht het quaet te vinden waer. Wat sy van yemant weet dat veynst sy als te lesen Of uyt het oogh alleen, of uyt het ander wesen*: En dit noch altemael met soo een gauwen streeck, 135 Dat oock de sneeghste* man verwondert stont en keeck. Als haer een juffer vraeght, wat man haer staet te trouwen, Sy kan het nieusgier volck gansch aerdigh onderhouwen; Sy spreeckt als door een wolck en noyt met open mont,* En al haer gansch beleyt dat heeft een loosen* gront. 140 Hoe oyt de sake valt sy kan het al verdrayen*, Sy kan de gauste selfs met schijn van reden payen; En alsse dan een reys de rechte gronden treft, Dan isset dat men haer tot in de lucht verheft. Men hielt dat sy gestaegh een geest met haer geleyde, 145 Die haer als in het oir verholen dingen seyde: En mits* dit al geschiet door soo een jonge maeght, Soo isset dat het spel hun des te meer behaeght. 'T geviel om desen tijt dat in dien eygen lande Een jongh een aerdigh dier door jeught en liefde brande, 150 En hy die haer het breyn en oock den geest besat,* Was even als de maeght met hare min gevat. Maer daer en was geen raet om oyt te mogen paren, Vermits sy niet gelijck in goet of staet* en waren; De juffer is te* rijck, als maer een eenigh kint, 155 Soo dat haer drouve vrient voor hem geen troost en vint. Giralde lijckewel* die bleef tot hem genegen, En is om synent wil als sieck te bed gelegen; Maer seyt het niet een mensch wat haer van binnen schort, Soo datse menighmael veel drouve tranen stort. 160 Of schoon een ander lacht, sy kan geen vreughde rapen*, Sy kan haer in den nacht niet geven om te slapen, Sy klaeght, en (soo het schijnt) sy voelt gestage pijn, En desen onverlet* sy wil geen medeçijn*. Haer vader niet-te-min die liet een doctor halen, 165 Maer die gingh even-staegh* als in het wilde dwalen, Hy weet niet watter schort, hy weet niet wat te doen, Hy weet voor hare quael geen sap of heylsaem groen*. Hy staet als buyten spoor, en is geheel verlegen, En al wat hy begint dat zijn bekaeyde wegen:* 170 Dies seyt hy, dat het quaet een langer tijt behouft, En, siet, hier is het huys* ten hooghsten in bedrouft. Iuyst op dien eygen tijt soo quammer Preçiose, Op datse daer ontrent een goede plaets verkose Voor haer [30], voor haer gevolgh, en voor het gansche rot; 175 Dies wortse veel gesien ontrent het naeste slot. De vrouwe van het huys, bewust* van hare saken, Wou door het aerdigh dier haer dochter wat vermaken; En daerom sentser om, en leytse voor het bedt, En seyde: Niemant weet wat dese vrijster let. 180 Ghy siet* eens wat haer schort, en soo ghy weet te seggen Hoe wy dit selsaem stuck behooren aen te leggen, Mijn gunste, soete* maeght, die sal u zijn getoont, En ghy van mijner hant ten hooghsten zijn geloont. Daer vingh het geestigh dier de vrijster aen te spreken* 185 Met wonder soet* beleyt en ongewoone streken, Het queelt een geestigh dicht, het speelt een aerdigh liet; Maer wat het immer* doet ten* baet de siecke niet. Als dit Constançe merckt sy gaet sigh naerder setten*, Sy gaet in meerder ernst op alle dingen letten, 190 Sy bid dat al het volck wil* uyt de kamer gaen, En sprack de siecke maeght in dese woorden aen: Ey lieve segh een reys (ick dien het toch te weten) Hebt ghy ontijdigh* freuyt of harden kost gegeten, Of is u swacke maegh met suycker overlast,* 195 Of hebje by geval te langen tijt gevast? Of is u 't lijf verdraeyt van op de jacht te rijden, Of door een harden val gebracht in bitter lijden? Of is u bloet verhit door al te langen dans, Of hebje laet gewaeckt ontrent de maeghde-krans? 200 Of isser yet verstopt in uwe teere leden, Daer van ghy die het lijt alleen verstaet de reden? Of isser yet verstelt* in uwen teeren schoot? Een maeght magh aen een maeght wel seggen haren noot. Spreeckt ront gelijck het dient van u verholen wesen, 205 Ghy sult door mijn behulp in korten zijn genesen; Ick weet wat aen de jeught by wijlen kan geschien, En schoon al ben ick jongh ick hebbe veel gesien. Giralde seyde neen op al haer snege vragen, Dies gaet Constançe voort en opent nieuwe lagen*; 210 Hoort (seytse) kenje niet een hups en aerdigh quant*, De schoonste van de stadt, jae van het gansche lant. Hebt ghy hem menighmael niet geestigh hooren praten, Of door een gunstigh oogh tot in het hert gelaten?* Waerom doch soo geveynst, dat ghy soo langen tijt 215 Hem in bedencken hout en niet te wil en zijt? Ey lieve, zoo je meent den vrijer oyt te trouwen, En wilt hem niet te langh in angst en twijffel houwen. Een die syn tanden breeckt als hy een note kraeckt, Diens vreught is niet te groot schoon hy de keeren* smaeckt. 220 Giralde kreegh een blos, en wert geheel ontsteken*, Als sy dit geestigh dier van vrijen hoorde spreken; En schoon sy veynsen wou, haer bloet is boven haer,* Dat maeckt haer innigh* hert ten vollen openbaer. Haer geest is op den loop, haer pols begon te jagen, 225 En al met vreemt gewoel van ongelijcke slagen. Constançe wederom: Nu sie ick watter schort; Ghy (wat ick bidden magh) en doet u niet te kort. Spreeckt soo de reden eyscht, en laet u moeder weten, Wat voor een edel geest u sinnen heeft beseten*. 230 Want hoe ghy langer swijght, en meer u sieckte deckt, Hoe dattet uwe jeught tot grooter hinder streckt. De siecke vrijster sucht, en al haer leden beven, Haer sinnen even-selfs* die worden om-gedreven, Nu sie ik (sprack de maeght) wat kunst en wijsheyt doet; 235 Ghy weet, gelijck het blijckt, den gront van mijn gemoet, Des wil ick nu voortaen in geenen deel verswijgen, Waer na te deser uyr mijn jonge sinnen hijgen. Wat dienter meer geveynst? ick ben van liefde kranck, En dat heeft nu geduert wel seven maenden lanck. 240 Wilt dit nu met beleyt mijn ouders openbaren, En raet hun acht te slaen op mijn bedroufde jaren.* Want soo ick dien ick min niet haest genieten* magh, Soo is de gront geleyt van mijnen lesten dagh. My sal geen spruyt, of kruyt, geen sap, of pap genesen; 245 Ick sal begraven zijn, ick wil begraven wesen, Indien ick niet en krijgh hem die mijn hert bemint, En sonder wien mijn ziel geen rust op aerden vint. Terstont na dit gespreek soo stortse duysent tranen, Die met een stage veur* haer teere wangen banen*. 250 Constançe troost de maeght, en geeft haer goede moet, En stremt, door soet gespreck, haer gullen* tranenvloet. Hier op is, des versocht, de moeder in-gekomen, Die had tot haer behulp een doctor met genomen; Constançe gaeter by, maer trat bezijden af,* 255 Daer sy haer* met bescheyt* het stuck te kennen gaf. Het speet* de medeçijn, dat sy de rechte gronden Van dese maeghde-quael had kunstigh ondervonden*; Te meer, vermits hy weet dat oock de klouckste* man Dit uyt geen herte-slagh of ader voelen kan. 260 Maer als hy in gespreck met haer began te treden, Doen gingh Constançe ront*, en gaf hem dese reden: Een maeght van achtien jaer, af-keerigh van genucht*, Die veeltijts sonder slaep geheele nachten sucht, Die, als men slechts begint van vrijers yet te spreken, 265 Verandert in gebaer*, en laet haer woorden steken, Die staegh wil eensaem zijn, en nimmer uyt en gaet, En, schoon al isse jongh, het soet geselschap haet, Die geel en deerlick* siet, en leeft als sonder eten, Wat soo een vrijster schort dat heb ick wel te weten; 270 Ick segge, dat geen salf haer oyt genesen kan, Maer dat haer stil* gebreck vereyst een rustigh* man. Hier by koomt dat ick sie haer oogen in-gesoncken, Maer vierigh even-wel, gelijck als helle voncken, Haer pols geweldigh ras, haer water bijster root. 275 Hoe? kan dit anders zijn als enckel minne-noot? Voor my ick stel het vast. ghy mooght het overleggen, V dochter even-selfs sal u de waerheyt seggen, Soo ghy haer recht bevraeght; want, na haer saken staen, De noot die roept om hulp, daer is geen veynsen aen. 280 De doctor laet de spijt, na deze woorden, varen, En prijst het rijp verstant in soo onrijpe jaren; Soo dat hij naderhant* haer niet als eer bewees, En met een vollen mont* haer snege vonden prees. Of nu het listigh* dier yet van den handel* wiste. 285 Dan of het na de kunst en schijn van reden* giste, En stel ick niet te vast; doch hoe het immer was, De vrijster kreegh een man, en hare koorts genas. Soo haest de jonge maeght haer vont te zijn genesen, Soo wou sy metter daet beleeft* en danckbaer wesen, 290 Sy let* hoe 't heydens* volck gansch sober is gekleet, En 't is haer teere jeught een innigh herten-leet. Sy sprack haer moeder aen: Van yemant gunst ontfangen Doet stracx een billick* hert met alle vlijt verlangen Om weder-gunst te doen. Vrou moeder, 't is bekent 295 In wat een drouven stant mijn ziele was belent*; Nu ben ick (Gode lof) gesont in al de leden, Ghy toont* een danckbaer hert, dat leert de wijse reden; Dit heir is wonder naeckt, ghy kleet het schamel rot, Dat sal haer dienstigh zijn, en lief aen onsen God. 300 Voor al en dient by ons de vrijster niet vergeten Die u van mijn verdriet de gronden leerde weten. Indien ick yet vermagh, soo weest toch hier beleeft*; Al wie den naeckten kleet ontfanght meer als hy geeft. De moeder wederom: Dit zijn gansch rouwe menschen, 305 Die om geen prachtigh kleet, en min om rijckdom wenschen; Sy dwalen evenstaegh*, dat is haer oude wet*, Het gelt dient haer tot last, een kleet maer tot belet*. Dus schoon ick haer een kleet wou om de leden hangen, Ick houdet voor gewis men soudet niet ontfangen. 310 Ké* moeder, seyt de maeght, ghy zijt my wat te taey*, Ey lieve, schenckse wat al waret enckel baey*. Laet haer doch uwe gunst om mijnen t'wil [31] verwerven, En laet my des te min wanneer ghy koomt te sterven; De moeder lougher om, en prees de goede ziel, 315 Maer soo dat van de gift of niet of weynigh viel.* Als yemant naer een quael bekoomt syn vorigh wesen, En dat een jonge wulp van krevel* is genesen, En dat een schippers gast sigh op het drooge siet, Dan smelt een danckbaer hert wel* licht tot enckel niet*. 320 Giralde lijckewel*, nu onder echte wetten,* Beschonck het geestigh dier met hondert pistoletten, Een bruyt-stuck* voor den dienst. Daer lough het gierigh* wijf, En vont in dit verhael een aerdigh tijt-verdrijf.* Dit maeckt de jonge maeght vermaert in alle steden, 325 Mits* sy de vrijsters kent tot in haer diepste leden, En 't bracht aen 't gansche rot geen kleyne baten in; Want daer Constançe quam daer wasset al gewin. Maiombe die sigh liet haer beste-moeder* noemen, En laet geen vreemde mans ontrent haer nichte* komen, 330 Sy neemt haer evenstaegh met al de sinnen waer, En waer de bende reyst, sy slaept benevens haer. Daer was ontrent Madril een buyten-hof te vinden, Bevrijt met boom-gewas van alle sture* winden, Hier viel om desen tijt een openbare* feest, 335 En daer bewees de maeght haer uytgelesen geest. Daer is een prijs geset voor die met aerdigh* singen, Daer is een prijs geset voor die met luchtigh springen Sou sweven boven al; en 't is de snege* maeght Die aen het nieusgier volck in beyde meest behaeght. 340 De knopjens* van yvoir die aen haer vingers waren; [32] Gaen boven alle spel en boven alle snaren; Want alss' haer soete stem en rasse vingers roert, Soo wort al wie het hoort door lusten om-gevoert*. 'T en is door geen gespreck* de menschen uyt te leggen, 345 'T en is (na mijn begrijp) met woorden niet te seggen, Wat schoonheyt al vermagh. De kunst is liefgetal*, Maer koomter schoonheyt by soo gaetse boven al. Daer was om desen tijt een ridder in den velde, Die meest* het kleyne wilt met snege bracken quelde*: 350 En t'wijl hy in de jacht sigh al te besigh hout, Soo raeckt hy buyten spoor te dolen in het wout. Hy weet geen jagers meer, hy weet geen snelle winden*, Hy weet in al* het bosch syn pagjen* [33] niet te vinden: Maer t'wijl hy eensaem dwaelt, verneemt hy nevens hem 355 Een wonder soeten galm, een onbekende stem. Hy staet een weynigh stil tot by* hem is vernomen Van waer het soet geluyt tot hem was af te komen [34], En daer op trat hy voort, en met een stillen gangh Soo quam hy in het dal van waer men hoort den sangh. 360 En mits* hy tot de plaets nu dichte quam genaken, Soo gaet hy door het loof een open ruymte maken, Ten eynd' hy mochte sien wie in het naeste gras* Soo wonder aengenaem van sangh en stemme was. Twee vrijsters aen den bergh die pluckten versche rosen, 365 Die sy tot haer vermaeck uyt al de velden kosen, En wat ter zijden af, ontrent een groenen bocht*, Daer sat een jonger maeght die rose-kransen vlocht. Een wijf van vreemt gelaet*, geseten aender heyden*, Dat quam* (gelijck het scheen) het jonge rot geleyden; 370 En schoon sy mede pluckt, of rosen over-draeght, Soo heeftse staegh het oogh ontrent de jonge maeght. En t'wijl men besigh is ontrent de versche bloemen, Vernam* Don Ian het volck dat wy heydinnen noemen, En siet de jonge spruyt die in het groene sat 375 Heeft op den staenden voet hem door het oir gevat*, Hem door het oogh verruckt. hy siet haer geestigh* wesen, En hoort haer soete stem, en heeftet bey gepresen. En t'wijl hy staet en dut* en op de vrijster siet, Soo hief sy weder aen, en songh een ander liet. 380

Schoon bloem-gewas, en edel kruyt 381 Van 's hemels dau gevoet, En al wat uyter aerden spruyt, Ghy wort van my gegroet. Ick koom hier aen der heyden gaen, Daer souck ick mijn vermaeck, Ick gae op u mijn oogen slaen, En 't schijnt dat ick ontwaeck*.

Ick sie mijn beelt in uwe jeught, 389 Dat my eerst heden blijckt. Ick schep mijn lust uyt uwe vreught, Vermits ghy my gelijckt. V schoone verw en frissche glans Verçiert het gansche velt. En, naar het seggen van de mans, Ben ick oock soo gestelt.

Maer daer is noch een ander stuck, 397 Dat med' ons beyde raeckt; Dat is dat ramp en ongeluck Gansch licht tot ons genaeckt. Besiet hoe ras een bloemtje sterft, En plat ter aerden sijght: Besiet hoe licht syn glans verderft, En dorre plecken krijght.

Besiet hoe dat een frissche roos, 405 (Ick meyn een jonge maeght) Een die men onder duysent koos, En al de jeught behaeght, Besiet hoe licht een schoone blom Verliest haer eersten glans; Schoon sy was lief en wellekom By alle jonge mans.

Wel roosjens, çiersels van het velt, 413 Kan dit alsoo geschien? En ist met u alsoo gestelt, Soo dienter in versien. Maer segh wat kan u beter zijn, Als datje wort gepluckt? Niet door een bock of gortigh* swijn, Om soo te zijn verdruckt.*

Maer om te zijn een hupsche* kroon, 421 Ter eeren van de jeught. Vw plucker tot een soete loon, En tot een stage vreught. En of u tijt is wonder kort, Maeckt daerom geen getreur; Want schoon een frissche roos verdort, Sy hout een soeten geur.

Wel nu wy staen in eenen graet*, 429 O çiersel van het wout, Koom geef my doch van uwen raet Die ghy voor sekerst' hout. Moet oock mijn bloemtje t'syner tijt Van yemant zijn gepluckt ? PAN. Iae, vryster, soojet weerdigh zijt, En soo het u geluckt.*

Daer zijnder niet dan al te veel 437 Die staegh ten toone staen, Sy bieden ons een groene steel, Maer niemant wilder aen. Daer sweeft haer blat dan met den wint, Als stof gemeenlick doet.* Ach 't bloemtje dat geen plucker vint, Dat treet men met den voet.

PRETOISE. Wel hoe! wat koomt hier voor geluyt 445 Geresen uit het wout? My dunckt hier sit een slimme* guyt Gedoken in het hout. Het mocht wel zijn de bocx-voet Pan,* Die woont hier in het groen. Dat is van outs de rechte man Om vrijsters leet te doen.