Op Hoop van Zegen: Spel van de Zee in 4 Bedrijven
Part 3
GEERT. Hij het toch getéékend – Kies toch niet, moeder!
COBUS. Hij zal z’n meissie genacht zijn gaan zegge (buiten klinkt Jelle’s viool). Tadeda...
SAART. Zit toch stil! ’t Lijkt wel of je paardevleesch heb gegete...
DAANTJE. Wij krijge vleesch!... Nog geen dooie kat!...
ACHTSTE TOONEEL.
De vorigen. Jelle.
JELLE (de oude polka spelend). Asjeblief!...
GEERT. Kom ’r maar in, ouwe!
JO. Ach jezzis, de tobber ziet met de dag minder.
JELLE (spelend)... Ik kom vast éens in de week.
GEERT. Éerst ’n andere mop, ouwe! Die verdomde polleka.
JO. ... Hè – speel is van – van – hoe-hiet-’t-ook-weer?
COBUS. Ja, da’s héél mooi wat zìj daar zeit.
SAART. Je weet wel, Jelle – van – van – ... (zingt) Ik ken ’n lied dat ’t hart bekoort...
MEES. Zeg – as je ons nou!... (Jelle zet de Marseillaise in) Da’s betere kost (zingt) Alloose-vodela-bedieje – deboe – debie – deboelebie...
MARIETJE. Hahaha!... Da’s fransch van ’n dooie schelvisch!...
JO. Hahaha!...
MEES. Lach maar! Ik heb is in ’n fransche haven gelege – en alles best hoor! As ’k zei pijn kreeg ’k ’n brood en as ’k zei doe open de poort, dan deëe ze de deur open!... Niks waard!...
GEERT. Allemaal gekles! Zet nog is in, Jelle. Wat bliksem as we d’r hollandsche woorden voor hebbe! (Jelle begint opnieuw. Geert zingt brullend):
„Op manne, broeders, saam verééééénigd! „Op burgers, sluit u bij ons aan! „Uw smart, uw lijden zij gelenigd....”
NEGENDE TOONEEL.
De vorigen. Bos.
BOS (die ’t zingen halfwege in de raamopening heeft aangehoord, driftig schreeuwend). Wat mòt dat hier? (algemeene verschrikte stilte). Maak goddoome dat je an boord komt! ’t Is je tijd! (woedend af).
TIENDE TOONEEL.
De vorigen, zònder Bos.
KNIERTJE (na een lange stilte). O, – O is dàt schrikke! Hè! Hè!...
JO. Wat scheelt ’m?
MEES. As ’k begreep waar die stem vandaan kwam!...
SAART. Hoe kan je ook zoo stóm zijn – om as je wéet dat meneer Bos twéé huize verder woont – te brulle as ’n speenvarken.
MARIETJE. Jessus, wat was-ie nijdig.
COBUS. Hè-hè-hè! Bij dìe zal jij geen zak zout ete...
KNIERTJE. Wáarom zing je ook zulleke gemééne liedjes?...
GEERT (driftig). Wel verdomd! Ben ’k in me huis of niet? As ’k niet zoo raar had zitte kijke – die ouwe kikker ineens voor je ooge – dan had ’k ’m z’n kast uitgeveegd! – Maak dat je an boord komt... Speel op, Jelle! (Jelle zet in).
KNIERTJE. Ach toe nee, Geert – ... Ik ben bang dat as meneer Bos... (wenkt Jelle op te houen).
GEERT. Diè is bang om te vare – diè bang voor de moeder van de diakenie – diè voor zòo ’n klein reedertje!... In me èigen huis verbieje!... Kommandeere asof ’k z’n knechie ben...
SAART. Gekheid is gekheid: as jij reeder was, zou je ook niet wille dat ’n matroos zong as ’n sociaal...
KNIERTJE. ... En terwijl-ie weet hóé afhankelijk ’k ben.
GEERT (heftig). Afhankelijk! Wees nièt afhankelijk! ’t Is ’n eer voor je om bij ’m schoon te make! ’k Zou geld tóe-betale! Zeg dankie as je de bril van z’n bestekamer mag schrobbe! Afhankelijk! ’t Kantoor dweile, de vuile boel reddere, de modder van z’n laarze likke – tweemaal in de week vijftig cente en de kliekies, die ze op d’r borde late staan, die ze niet meer lùste!...
JO. Maak je toch niet kwaad, malle jongen!
KNIERTJE. O, o, wat zal ’k ’n standje krijge, Zaterdag...
GEERT. Jij, ’n stàndje? Wáarvoor jij ’n standje? As je je niet je heele leven door die branimaker, die zelf met niks begonnen is – had late trappe en behandele as ’n sloof – terwijl me vader en me broers om voor hém duite te verdiene op ’t Zand zijn gebleven – dan zou je hém z’n huid volschelde dat-ie de brutaliteit het gehad z’n bek open te doen!...
KNIERTJE. Ik zal... ik zal... – God zal me beware....
GEERT. God zal jou beware om àltijd je nek te buige. Hier – pak an – Jelle. Over ’n jaar krijg je van me moeder cente om te spele (zingt) ... „Kom manne, broeders, saam veréééé...”
KNIERTJE. Toe nou Geert – tóé nou... (legt haar hand op z’n mond).
JO. Hè, wat plaag je dat ouwe mensch op d’r jaardag!... (Jelle houdt z’n hand op). Hier, op één been kan je niet staan.
COBUS. Wou je van mìjn centè hebbe? Alles staat vast bij me bankier (op Daan wijzend). Bij die mot je weze...
DAANTJE (nijdig drinkend). Pèh!... Hou me nou niet voor de mal!
JELLE. Wel bedankt saam... (af).
MEES. Nou – ga je mee?
GEERT. ’k Zal nog ’n oogenblikkie op Barend wachte. Wat heb jij ’n haast! De jonges komme toch langs.
SAART. Vat je nou niet dat die mekaar... Dag, goeie reis!
MEES, MARIETJE. Dag! (handen worden gedrukt, goeien reis gewenscht.)
KNIERTJE. Hallef drie... ’k Maak me ongerust...
SAART. Hàllef driè? Heb ’k zóo lang... En me deur, die anstaat! Goeie reis!... Dag Knier – dag ouwetje – dàg! (af links).
ELFDE TOONEEL.
Kniertje. Geert. Jo. Cobus. Daantje. Bos.
BOS (brusk door kookhok binnentredend). Ben jij soms óok van plan niet mee te gaan?
GEERT (norsch). Heb jij ’t – tegen mìjn?
BOS (driftig). Tegen jóu, já! Schipper Hengst het me orders, begrepen?
GEERT (rustig). Dol geworden...
BOS (driftiger). De waterschout is gewaarschouwd!...
GEERT (ingehouden). ’k Heb maling an jou èn an de waterschout. (Cobus en Daantje sluipen weg, blijven luistren voor ’t raam). Ben jij bedonderd! Wie zègt jou dat ’k niet na boord zal gaan?...
KNIERTJE. Ja, meneer, hij staat kláár...
BOS. Die àndere jongen van je, die Hengst as oudste gemonsterd het... verdomt ’t!
KNIERTJE. O, goeie God ...
BOS (tot Cobus en Daantje). Valt ’r wat te luistere (ze groeten benauwd, loopen door)... ’t Lijkt hier wel ’n kroeg – zuipe en oproer...
JO (verontschuldigend). Tante is jàrig...
GEERT (driftig). En as moeder nièt jarig is – doen we nog wat we zélf wille.
BOS. Jij most jouw toon...
GEERT (opstuivend). Mijn toon? ... Uitgerukt!...
KNIERTJE (angstig). Ach – lieve Geert – Neem ’m toch niet kwalijk, meneer – hij’s driftig en in drift zeg je dinge...
BOS. ... Dinge niet te pas komme! Stront voor dank! Ben je goed voor je mensche dan... dan... (dreigend) As je niet binnen de tien minute an boord ben... laat ’k je door de politie hale!...
GEERT. Jij láát hale... Wie denk jíj dat je voor heb?...
JO. Toe Geert – wees nou stil...
BOS (heftig). ... Wie ’k voor me heb – vraagt-ie, dùrft-ie te vrage (tot Kniertje.) Jij mot weer’s ’n goed woord doen voor ’n oproerling, die de Marine niet meer hebbe wil...
GEERT (spottend). Heb jij ’n góéd woord gedaan? Hahaha! ’t Is om je te bedoen! Jij betaalt loon – ik geef me werk. Voor de rest lap ’k je an me zool!
BOS. Je ben ’n héele gróote kwajongen – da’s alles!
GEERT (grimmig). As ’k ’t voor moeder niet liet (dreigend)... dan...
JO (haar armen om hem slaand). Geert! Geert!... (een lange stilte).
BOS. En dat in jòùw huis... Goeie dag – (bij de deur) ... Knier, Knier weet wèl wat je begint... Te goeder trouw heb ’k je voorschot gegeven...
KNIERTJE. Ach ja meneer, ach ja...
BOS. Heb ik jóú óoit gemeen behandeld?...
KNIERTJE. Nee, meneer – u en de pastoor...
BOS. Je eene zoon wil niet mee – je àndere – jij komt nog is verkeerd terecht, vrindje...
GEERT. Hou uit je stagfok! Fokkeschoot vast!... An boord ben ’k matroos – hier schipper – ’t kan niet bezopener! ’n Reeder die dit niet wil en dat niet wil, die z’n neus door ’t raam boort, as je zingt wat ’m niet anstaat...
BOS. Voor mijn part zing je... ’n Redelijk matroos, die op ’t punt staat te trouwe, most blij zijn dat z’n patroon ’t goeie met ’m voor het. Zou je vader, die ’n door en door braaf man was, ’n reeder hebbe dùrve dreige? Jullie, jonge jonges hebbe nog geen respekt voor grijze hare!...
GEERT. Mooi zoo. Weer ’n afstraffing op de voorparade – Respekt voor grijze hare? Wis en donders! Maar dan voor grijze haren, die grijs zijn geworden in gebrek en beroerdheid...
BOS (schouder-ophalend). Je móeder het me as kind voor de prikkebakke zien staan – ik heb óok bij ’n oostenwind die je ooren afsnee prikkekoppen gebeten...
GEERT. Doe maar geen verdere verhale, meneer. Je heb je knap opgewerkt – je ben ’n man van cente geworden – èn ’n tyrannetje. – Best! – Je zal wel niet slechter dan andere zijn – pissebed of kakkebed! – in me húis laat je me met rust! Me vader was van ’n ander slag dan ik. – We worde àllemaal van ànder slag – misschien beleve mìjn zoons ’t nog is – dat as ze nèt as ik, twaalf jaar gelejen, bij de reeder op kantoor komme om huilend te vrage of ’r al nieuws is van vader en twéé broers – ze nièt d’r patroon vinde bij ’n groccie en ’n warme kachel en ’n sekure brandkast – nièt godverdomme hoore spele omdat ’r zoo dikkels om ’t zelfde geloope wordt – nièt de deur uit worde gesnáúwd met de boodschap: dat às ’r nieuws is je ’t wel hóóre zal...
BOS (ruw)... Dat lieg je – dat heb ’k toen niet gedaan!...
GEERT. ’k Wil ’r geen woord over vuil make – me zorg! – as je maar weet, dat ’k ’t onthoue heb. – Me vàder had grijze hare – me moeder het grijze hare – Jelle, de arme bliksem die geen plaasie kan krijge in de diakenie omdat-ie eéns in z’n leven lange vingers gehad het – Jelle het óók grijze hare en wàt ’n grijze...
BOS. Heel braaf! Redeneering zonder kop of staart. Of je hem hoort of de kromme Jacob: koekoek-één-zang! (tot Kniertje) Komt ’t uit? – Maar nou wil ’k je nog ’n lesje geve vrindje, voor je onder zeil gaat – Je heb ’n ouwe moeder – je heb lust om te trouwe – góed – je heb zes maande gezeten – ’k praat ’r niet over – je heb me angeblaft op ’n onbehoorlijke manier – in je éigen huis – maar as je grappies uithaalt an boord van de Hoop, dan zal jij ondervinde, dat ’r ’n monsterrol is.
GEERT. Dàt weet ’n kind van ’n jaar.
BOS. En – as je wat ouwer geworden – wat wijzer – dan zal jij je schame over je brutaliteite – de reeder bij ’n groccie, ’n warme kachel...
GEERT (spottend) ... En ’n brandkast...
BOS (driftig)... En bij zorge, waarvan jij geen benul heb! Wie geeft jullie àllemaal te vrete?...
GEERT (bedwongen-rustig). Wie haalt de visch uit zee? – Wie waagt z’n leven elk uur van de dag? – Wie komme in geen vijf, zes weke uit d’r kleere? – Wie loope met hande vol zoutvreters? – Wie hebbe geen water om d’r kop en d’r poote te wassche? – Wie slape as beeste in ’t volkslogies in kooie twee an twee? – Wie late moeders en vrouwe achter om aalmoeze te bédele? – Met twaalef koppe gaan we strakkies in zee – van de heele besomming krijge wij vijf en twintig – jij vijf en zeventig procent – wij doen ’t werk – jij zit veilig thuis. – Je schip is geassureerd – en wij – wij kenne verrekke as ’n ongeluk gebeurt – wij zijn de assurantie niet waard...
KNIERTJE (sussend)... Geert! Geert! Geert!
BOS. Da’s ’n vermakelijk jong! Jij most clown worde in ’n circus!... Zèven en twintig procent zijn ’m niet genoeg...
GEERT. Van jouw gulheid zal ik geen labberdaan vrete! ’t Heele aandeel in „winst en verlies” as ’t góéd loopt, brengt je acht gulden in de week in – ’n gulden per dag – as ’t góéd loopt – ’n gulden om op zéé voor de mensche in de stad – zoutevisch klaar te make – lippies en keeltjes – schelvisch met levertjes – hahaha! – ’n gulden as ’t góéd gaat – en je niet verzuipt... Jullie wete wel waarom je ons op déél laat vare... (Verschijnen voor het venster jonge en oude visscherskoppen. Een stem: „Ga je mêe?” Bos wordt beleefd gegroet) Ik kom zoo daalijk na...
BOS. ... Goeie reis manne! – Zeg an de schipper – zeg maar niks – ’k kom zelf. (een stilte) Vijf minute vóor half drie. Nou, dan nog twéé minute warhoofd, ezelskop, om je iets onder je neus te wrijve dat ik al driemaal zegge wou, maar dat me driemaal weer in me kouse zakte, omdat je me niet an ’t woord liet komme. As je vannacht in je kooi leit – as ’n béést natuurlijk! – probeer dan is te denke over mijn risico’s, bij ’n slechte vangst, as de beug of de vleet verloren raakt, bij averij, bliksem in de mast, stoote op grond en God weet wat meer! – Van de Jacoba zijn pas de luike weggeslagen – van de Koningin Wilhelmina is de halve verschansing door ’n stuk water weggespoeld. – Dat reken jij niet, dat heb jij niet te betale! – Drie maande gelejen kwam de Verwachting in aanvaring met ’n stoomboot – zonder te denke an ’t schip, de vleet, de vangst, sprong de bemanning over – ’t schip blééf drijve! Wie dacht an mijn belange? – Daar lach jij om, joggie, omdat je niet weet, wat ik voor zorge heb! – Op de Mathilde hebbe ze de vorige week jenever en tabak in d’r bultzakke gesmokkeld om an de Engelsche te verkoope. Nou leit ’t schip an de ketting. Betaal jij ’t losgeld?
GEERT. Pluk veere van ’n kikker, hahaha!
BOS. Mopper over de toestande in Middelharnis of Pernis. Dàn zou je gelijk hebbe. Bij mij hebbe jullie niet te zorge voor havenkoste, aas, sleeploon, proviand, tonne, zout – ik laat jullie ’t verlies van tuig niet betale – ik draai ’r zelf voor op, as ’r ’n gaffel of ’n kluiverboom breekt. Je moeder heb ’k voorschot gegeven. En je broer Barend deserteert...
KNIERTJE (huilerig). Nee, meneer, dat màg ’k niet geloove...
BOS. Hengst het me van de haven getelefoneerd – anders was ’k niet hier gekomme, om op de koop toe beleedigd te worde door je oudste zoon die met schandelijke liedjes de buurt bij mekaar brult!... Bejour – ik ga na ’t schip! – (driftig). As je niet tijdig an boord ben, pas ik artikel zestien toe – vijf en twintig gulden boete.
GEERT. Waarom niet? ’t Kan lijjen!
BOS (tot Kniertje). En jou – jou kan me vrouw voorloopig niet meer gebruike. ’t Is hier ’n bénde geworden...
KNIERTJE (angstig). Ach, meneer, ik heb toch geen schuld!...
GEERT. Mot je dat ouwe mensch nou nog mishandele?...
BOS. Dat komt ’r van as de eigen zoons ’t nest beschijte!... Na de geepreis kan jij ’n andere reeder zoeke, die ’r meer plezier in het – parele voor de zwijne te smijte!...
GEERT. En nou vort! Vort! (duwt de deur achter Bos dicht).
TWAALFDE TOONEEL.
Kniertje. Geert. Jo.
KNIERTJE. Wat ’n jaardag! Wat ’n jaardag!
JO. Laat je hoofd toch niet daalijk hange, tante! Geert had gelijk...
KNIERTJE. Gelijk!... Wat heb-je an gelijk!...
GEERT. Je wil ’m toch niet achterna?
KNIERTJE. Nee – Barend zoeke... Groote God – as-ie deserteert – as-ie gedeserteerd is, komt-ie óok in de gevangenis – twéé zoons die...
GEERT. Zou je me niet eerst goeie reis wensche – of vin-je ’t niet noodig?...
KNIERTJE. Me hoofd is van streek... Ik kom wel na de haven – ik kom wel...
DERTIENDE TOONEEL.
Jo. Geert.
JO. ’k Heb meelij met ’r – de stakker.
GEERT. Da’s ’n donderhond, die kerel!
JO. Waar is je zuidwester? As diè nou nog zoek is!... Je heb ’t ’m lekker gezeid, hoor! – Straks het dronken Simon ’m opgezet... Kijk nou niet as ’n isegrim. ’k Heb ’m!... (plukt ’n geranium van ’n bloempot) Daar! En zóo hou je ’m op. (op z’n knie) En èlleke nacht denk je an me – zal je? – zàl je?... (opspringend) Ben je nòu al terug?
VEERTIENDE TOONEEL.
De vorigen. Kniertje.
KNIERTJE. Is-ie ’r niet?
GEERT. Hij zit in de zak van me jekker! Hahaha!
KNIERTJE (gejaagd). Truus het ’m om ’t huis zien zwerve. – Ach! ach! ach!...
GEERT. Wij gáan, hoor! Loop nou mee. As de grutter ’t verdomt, helpt ’t geen bliksem of jij thuis zit.
KNIERTJE. Nee, nee, nee...
JO. Kom-ie dan na?...
KNIERTJE (angstig). Ja, ja, ja! – Vergeet je pakkie sjek niet en je sigare...
GEERT (opgeruimd). As je te laat ben – kijk ’k je geen oog meer an.
VIJFTIENDE TOONEEL.
Kniertje. Barend.
BAREND (vlug links opkomend). Ssst!
KNIERTJE. Beroerde kwajongen!...
BAREND (schuw). Ssst!
KNIERTJE. Wat ssst!... ’k Schreeuw ’t dorp bij mekaar as je niet daalijk Geert en Jo achterna gaat.
BAREND (hijgend). As je Geert nog kan tegenhoue... hòu ’m dan terug!
KNIERTJE (driftig). Ben jij krankzinnig geworde van angst, groote lafbek!
BAREND (hijgend). De Hoop van Zegen deugt niet, deugt niet – de ribhoute zijn rot – de deele zijn rot!...
KNIERTJE. Sta niet te klesse om ’r ’n draai an te geve. Over hallef drie!... Vooruit!...
BAREND (bijna huilend). As je me niet gelooft!...
KNIERTJE. ’k Luister heelemaal niet! Vooruit of ’k sla je op je gezicht!...
BAREND (hartstochtelijk). Sla me dan! Sla me dan!... O God, hou Geert toch terug!... Simon, de scheepmaker, het me gewaarschouwd...
KNIERTJE. Simon, de scheepmaker – die dronkelap, die geen twee woorde prate kan – je ben ’n misselijke kwajongen – ... Eerst teekene, dan wegloope!... Sta op!
BAREND (heftig). Nee – al ransel je me dood! – ’k Ga niet mee met ’n schip dat niet zeewaardig is!...
KNIERTJE. ... Kan jìj dat beoordeele? Het ’t schip niet op de helling gelegen?...
BAREND. D’r was geen kallefatere meer an!... Simon...
KNIERTJE. Hou je bek met je Simon!... Vooruit, neem je pakkie sjek.
BAREND (schreeuwend). Ik ga niet – ik ga niet – je weet ’t niet – jij het ’t niet gezien!... De laatste reis het-ie ’n vóét water gemaakt!
KNIERTJE. De laatste reis?... ’n Schip dat pas op de haringvangst is geweest voor de vierde reis en nog veertien last het meegebracht!... Is ’t nou ineens mis geworde, nou ’t gaat beuge en jij, beroerde lafbek, mee mot?...
BAREND (koortsachtig-beangst). k Heb in ’t ruim gekeken – de tonne drijve op ’t water... jìj ziet de dood niet die daar benèjen zit!...
KNIERTJE. Grondwater dat in ellek schip is! – De tonne drijve! – Maak dat je grootmoeder wijs – niet an ’n ouwe zeemansvrouw! – Schipper Hengst is ’n kind! Gaat Hengst niet mee en Mees en Jacob en Gerrit en Nelis – en je eigen broer en de klèine Pietje van Truus? Wou jij ’r meer verstand van hebbe dan ouwe zeelui? – (kwaadaardig) Sta op! ’k Heb geen lust om je door de rakkers an boord te zien brenge...
BAREND (huilend). O moedertje, moedertje, laat me niet gaan!...
KNIERTJE. God – wat straf je me in me kindere – me kindere brenge me an de bedelstaf – ’k heb voorschot opgenome – en de politie is gewaarschouwd – en ’k mag niet meer uit schoonmake gaan bij meneer Bos – en – en – (hard) Dan motte ze je maar hale – beter gehaald dan weggeloope! – O, o, dat dat in mijn familie gebeure mot...
BAREND (naar ’t kookhok rennend). Dan... dan...
KNIERTJE (den weg versperrend). Je komt ’r niet uit...
BAREND. Laat me door, moeder!... ’k Weet niet wat ’k doe – ’k zou je...
KNIERTJE. Nou, wordt-ie dapper... tegen z’n zestigjarige moeder... Hef je hand op – as je durft!...
BAREND (smakt op ’n stoel, schudt het hoofd bezeten in de handen). O, o, o, – as ze me an boord brenge – zie je me niemeer terug – zie je Geert niet terug...
KNIERTJE. ... ’n Schip is in God’s hand – ’t is God verzoeke om zóo te raaskalle uit àngst... (vrindelijker) Kom, ’n man van jouw leeftijd mot niet snottere as ’n kind. – Kom! – ’k Dacht je nog ’n plezier te doen met vader z’n oorringe. – Kom!...
BAREND. ... Moedertjelief – ik dùrf niet – ik durf niet – ’k zal verzuipe – verstop me, verstop me...
KNIERTJE. Ben je dan heelemaal dol, jongen! As ’k één woord van je gekles geloofde – zou ’k Geert toch niet late gaan... (stopt de sjek in zijn zak). Daar, ’n pakkie sjek – enne ’n zakkie sigare – zit nou stil – dan doe ’k je de oorringe an – kijk is – (pratend als met ’n kind)... ècht zilver – scheepies ’r op en zeiltjes... Zit nou stil. – Da’s een. – Da’s twee. – Loop is na de spiegel...
BAREND (huilend). Nee – nee!...
KNIERTJE. Toe nou. Je maakt me week voor niks. Toe nou, lieve jongen – ik hòu toch van jou en van je broer – ’k heb toch niks op de wereld as jullie. – Toe nou! – Elleke nacht zal ’k de goeie God bidde om je behoue binne te brenge – je mot ’r an wenne – dan wor je ’n goed zeeman – dan – dan – (huilt) Kom nou, Barend! (houdt hem ’t spiegeltje voor). Kijk je oorringe is – wat?...
ZESTIENDE TOONEEL.
De vorigen. Twee veldwachters.
EERSTE VELDWACHTER (door linksche deur, gemoedelijk). Schipper Hengst het de waterschout verzocht... Asjeblief, ventje, we hebbe geen tijd te verlieze.
BAREND (uitgillend). Ik ga niet mee! – Ik wil niet mee! – ’t Schip is ròt...
TWEEDE VELDWACHTER (glimlachend-gemoedelijk). ... Dan had je niet motte monstere, bange Barendje. – Mot ’r geweld gebruikt worde?... Kom nou, mannetje (klopt hem goedig op den schouder).
BAREND. Raak me niet an! Raak me niet an!... (klemt zich desperaat aan deurpost en bedstee).
TWEEDE VELDWACHTER. Motte de boeie angelegd worde, jongen?
BAREND (kermend). Help me dan moeder!... Je ziet me niet terug! Ik verzuip! Ik verzuip in die smerige, stinkende zee!...
EERSTE VELDWACHTER (knorrig). Kom, kom! – Laat de deurpost los! (vat zijn pols)
BAREND (zich heftiger vastklemmend). Nee!... (krijschend) Snij me handen af!... O God, o God, o God!... (kruipt in ontzetting tegen den wand op)
KNIERTJE (bijna schreiend). Nou!... De jongen is bàng...
EERSTE VELDWACHTER. Zèg ’m dan dat ie los laat!
KNIERTJE (huilend, Barend’s handen vattend). Toe nou, jongen – toe nou – Gód zal je niet verlate...
BAREND (laat kermend den deurpost tot, snikt wanhopig)... Je ziet me niemeer, nóóit meer...
EERSTE VELDWACHTER. ... Vooruit...
ZEVENTIENDE TOONEEL.
Kniertje. Truus.
KNIERTJE. O, o...
TRUUS (nieuwsgierig-angstig). Wat was dat, Knier?...
KNIERTJE (snikkend). Barend is door de rakkers gehaald... O – en nou durf ’k ’t dòrp niet doorgaan – om ze genacht te zegge – de schànde – de schànde...
EINDE VAN HET TWEEDE BEDRIJF.
DERDE BEDRIJF.
(Zelfde kamer als voren. Avond. Een lamp brandt. De schouw belicht fel-rood het vertrekje. Een gierende wind huilt lange het huis).
EERSTE TOONEEL.
Jo. Kniertje. Clémentine. De Boekhouder.
JO (lezend voor een der bedsteden). ...En dat versie is màchtig mooi... Luister-je?...
AAN MARIA VOOR DE OVERLEDENEN.
„Moeder Gods, zie vol erbarmen „Op uw arme kinderen neer; „Reik hun uwe reddende armen, „Wees hun voorspraak bij den Heer: „Uwe beê bij ’t godlijk Hart: „Maakt een einde aan al hun smart.”...
(in de bedstee starend). Slaap je, tante?... Slaap-je? (Geklop. Zij loopt op de teenen naar de kookhokdeur, legt den vinger op den mond, om Clémentine en den Boekhouder te waarschuwen)... Zachies juffrouw...
CLÉMENTINE. Doe gauw de deur dicht! Wat ’n noodweer!... Wat ’n wèer!... Me oogen zitten vol zand... Leit Knier te bed?...
JO. Ze is effetjes gekleed gaan legge – nog niks fiks – koors en hoeste...
CLÉMENTINE. ’k Heb ’n bordje soep meegebracht en zes eieren – Nou dan, Kaps!... Kàps!...
DE BOEKHOUDER. Jawel...
CLÉMENTINE. ... Op de táfel... Da’s ’n penitentie – zoo’n doove kwartel.... Wat heb je gelezen?
JO. De kathelieke illestraasie...
CLÉMENTINE. Waar heb je de èieren gestopt?
DE BOEKHOUDER. ’k Versta je wel...
KNIERTJE (in de bedstede). Is daar iemand?...
CLÉMENTINE. Ik ben ’t, Clémentine...
KNIERTJE (opstaand). Is de wind nóg niet gaan legge...
CLÉMENTINE. ’k Breng je ’n bordje kalfspoulet, Knier – om van te smullen. Wel allemachtig – heb-je zóo gemorst?...
DE BOEKHOUDER. ’k Geef ’t jou te doen om ’n pannetje stil te houe as ’t zand in je ooge stuift...
CLÉMENTINE. ’t Is anders wel ráar, hoor... D’r was twéemaal meer vleesch in...
DE BOEKHOUDER. Watte?... ’k Versta niks met die wind...
KNIERTJE. Dank u wel, juffrouw...
CLÉMENTINE (de eieren tellend)... Een, twee, drie, vier... De àndere!...
DE BOEKHOUDER. Da’s vijf... Enne... (z’n hand bekijkend, die druipt van eigeel) ... Enne...
CLÉMENTINE. Natuurlijk gebroken!
DE BOEKHOUDER (z’n beurs en z’n zakdoek te voorschijn halend, vol eigeel – )... ’k Had ’t toch zoo sekuur geborgen – da’s ’n verwoesting – da’s ’n smurrie...
JO (lachend). Bak ’r ’n ommelet van...
DE BOEKHOUDER. Dat komt dat je tegen me an gedouwd heb... Kijk me sleutels is...
CLÉMENTINE (lachend). Dat noemt-ie sekuur opbergen!... Ga maar naar huis...
DE BOEKHOUDER (kribbig). Nee – niewaar!
CLÉMENTINE (harder). Ga maar! ’k Vin de weg wel terug!...
DE BOEKHOUDER. ... Me beurs... en me zakdoek... en me kurketrekker... (valsch) Dàg... (af).
TWEEDE TOONEEL.
Jo. Kniertje. Clémentine.
CLÉMENTINE. Hoe me vader zòo’n boekhouer wil hebben, begrijp ’k niet – doof – nijdig – smaakt ’t?...
KNIERTJE. Asjeblief juffrouw. – U mot uw moeder wel bedanke...
CLÉMENTINE. Dat zal ’k wel làten... Pa en ma zijn koppig. De herrie met je zoons zijn ze nog niet vergeten... Mond dicht... anders krijg ’k ’n standje. Mag Jo effen mee gaan kijken na de zee?... Ze is nog nooit zoo hóóg geweest!...
JO. Ik wil wel, juffrouw...