Chapter 51

[6] Woelingen in de Vendée en in Bretagne waren hiervan het eerste gevolg.

[7] Later zou hij tot andere gedachten komen. Slechts één opperofficier der artillerie is door hem tot maarschalk benoemd (Marmont) en dit geschiedde dan nog alleen uit oude relatie.

[8] Hoewel Bonaparte's positie bij het leger den 13en Fructidor volkomen in den vorm was geregeld, nam het Comité zestien dagen later, op dienzelfden datum dus, dat zijn verzoek om detacheering daar in behandeling kwam, een besluit, waarbij hij van de lijst der actief dienende generaals werd geschrapt. Wat een janboel dus!

[9] Door een misslag was die stelling te vroeg losgelaten.

[10] Brief van 10 September 1796.

[11] Bonaparte zond den betrekkelijk ouden generaal Serurier om de capitulatie in ontvangst te nemen, teneinde de oude Würmser te besparen, zijn degen aan den 27-jarigen Bonaparte over te geven.

[12] Lodewijk XVII is de zoon van Louis Capet. Sommigen beweren, dat hij uit de gevangenis le Temple ontvlucht en naar Duitschland geweken is en later onder den naam van Naundorff te Delft overleed.

[13] Een misrekening voor den schreeuwer Augereau, die op een zetel had gehoopt.

[14] Hij wist van Pichegru's verraad en had dit voor het Directoire verborgen gehouden tot na 4 September.

[15] Te Passeriano en te Udine had hij ruimschoots van al het geleuter en de spitsvondige breedsprakigheid der Oostenrijksche diplomaten volop zijn bekomst gekregen. Hij hield van "afdoen."

[16] Dix années d'exil.

[17] Van een inspectiereis langs de kust aan 't Kanaal van Duinkerken tot Hâvre.

[18] Zes millioen francs.

[19] Men had ze wel ministerieele bureaux kunnen noemen.

[20] Chaptal, Brune, Roederer, Boulay, Réal en anderen.

[21] Van de lijst der bannelingen.

[22] Pius VI was kort te voren te Valence gestorven.

[23] Hij wilde het Iersche parlement vereenigen met dat van Engeland en Schotland, ook de katholieke Ieren toelaten tot de hooge staatsbetrekkingen en het ongelukkige eiland dus opheffen uit zijn staat van halve slavernij.

[24] In de Fransche koloniën in West-Indië werd de slavernij, tijdens de omwenteling afgeschaft, weldra door Bonaparte hersteld.

[25] Uitsluitend de restauratie en meubileering van dit vorstelijk verblijf had zes millioen gekost.

[26] Dr. A. Fournier, professor aan de universiteit te Praag.

[27] Russische staatsarchieven.

[28] Enkele gedeelten zijn genomen met toestemming van den schrijver, den Heer A. W. Stellwagen, uit de Historische Feuilletons in de N. Rott. Cour.

[29] Een Duitsche mijl heeft een lengte van bijna 7407.5 meter of bijna 7.5 kilometer, dus circa 863 kilometer.

[30] Evenals de naam van dokter Larrey zullen ook de namen van deze mannen ten eeuwigen dage in de gedenkboeken van het Fransche leger met gulden letters prijken; aan hen alleen toch is het te danken geweest, dat niet de gansche Grande Armée aan de Berezina is vernietigd.

[31] Wij denken hierbij aan de reuzenslagen aan de Jaloe, bij Liao Jang en Moekden tusschen Rusland en Japan.

[32] Deze machtiging berustte op een vroegere, door Napoleon zelf aan Jozef gezonden last, met de bedoeling daarvan alleen in den uitersten nood gebruik te maken.

[33] Dus niet onder den druk der bondgenooten.--Deze hadden zich vrijwel neutraal gehouden.

[34] Ney en de Labédoyère hebben hun trouw aan Napoleon na zijn val met hun leven betaald. Door een krijgsraad gevonnisd zijn beiden wegens landverraad doodgeschoten. Welk een lot voor den Hertog van Elchingen, den Prins van Moskwa, die 't Fransche leger in Rusland redde!

[35] Dat Quatre-Bras toch door Ney bezet gevonden en voor Wellington behouden gebleven is, is alleen te danken geweest aan den generaal de Perponcher, die bij afwezigheid van den Prins van Oranje,--deze bevond zich bij Wellington te Brussel op een bal--den zedelijken moed bezat het bevel niet op te volgen doch bij Quatre-Bras met zijn divisie te blijven staan (16 Juni, half twee 's nachts).

[36] De schetskaart is vervaardigd op de schaal 1 : 40.000. De nummers stemmen overeen met de op een afzonderlijke bladzijde geplaatste namen der troepenkorpsen en hun chefs.

[37] Een oogenblik is deze werkelijk van plan geweest hem te laten doodschieten. De krijgsraad, die hem zou vonnissen, was reeds aangewezen. Op St. Helena heeft de Keizer bij herhaling zijn spijt te kennen gegeven, dat hij tot dien stap niet was overgegaan.--"Dan was er in elk geval een schelm minder geweest," zei hij.

[38] Veel moeite hebben die heeren zich hiertoe niet gegeven. Den meesten tijd bleven zij rustig te Jamestown en lieten de Engelschen waken. Niet één hunner heeft den Keizer ooit levend gezien. Voor een uitnoodiging om als particulieren bij hem te komen dineeren hadden zij bedankt.

[39] Deze bepaling is niet gestreng nagekomen. Napoleon nam circa 400.000 frs. mede.

[40] Alleen bij den bankier Laffitte te Parijs had hij vier millioen francs liggen doch hij vreesde, dat, als dit bekend werd, de royalisten daarop beslag zouden leggen.