Chapter 1

Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net/

MET EEN DER STOOMERS VAN DE MAATSCHAPPIJ NEDERLAND NAAR GENUA.

Door J. Craandijk.

In de Julimaand van het jaar 1907 had ik het voorrecht, met een mijner zoons, een alleszins aanbevelenswaardige reis te maken. Buitengewoon is die reis, met een der stoomers van de Maatschappij _Nederland_ naar Genua, om overland terug te keeren, volstrekt niet. Velen hebben haar gedaan en het schijnt, dat hoe langer hoe meer dat voorbeeld volgen, gelijk uit de passagierslijsten in de dagbladen blijkt. Evenwel, menigeen zou er bij het ontwerpen van zijn zomerplannen niet aan denken; en als men zelf een rijk genot heeft gesmaakt, voelt men zich dan niet onwillekeurig gedrongen, om 't anderen toe te roepen: als gij kunt doe het dan ook eens? 't Is een heerlijke boottocht, vol afwisseling, vol frissche, opwekkende lucht en weldoende rust wanneer gij op zee zijt, en waar het schip aanlegt, hebt gij gelegenheid, veel schoons en belangrijks te zien. De tehuisreis over land--wij kozen den weg door den Simplontunnel--voert van zelf door een opeenvolging van prachtige landstreken en merkwaardige steden.

Ik wensch van onze zeereis en wat daarmede samenhing een eenvoudig verslag te geven. Eenige persoonlijke ervaringen wensch ik mede te deelen. Meer niet. Er is geen denken aan, iets te leveren, dat op een "reisgids" gelijkt. Daaraan is ook geen behoefte. Omtrent de landen en de steden, die wij bezochten, is o.a. Baedeker te raadplegen, en "gidsen" voor afzonderlijke gedeelten zijn overal wel te krijgen. De Maatschappij _Nederland_ stelt bovendien beschikbaar een paar zeer bruikbare boekjes: _Over zee van Amsterdam naar Nederlandsch Indie_, door Dr. J. Groneman en een _Gids voor de overland reis naar Genua, ten dienste van passagiers der Stoomvaart-Maatschappij Nederland_, met platte gronden en kaartjes, benevens een aantal aanwijzingen, toelichtingen, e.d. die den reizigers van nut kunnen zijn.

Het eerste geeft allerlei bizonderheden omtrent de zeereis van Amsterdam tot Genua, het tweede omtrent verschillende reisroute's door den St. Gothard, den Mont-Cenis en den Simplontunnel, of over Marseille en Nice. In zóóver kan ik iets nieuws daaraan toevoegen, als sedert Juli dezes jaars de booten ook Lissabon aandoen, tot het opnemen van passagiers. De onze was de tweede, die het deed,--een aantrekkelijkheid te meer, want anders komt men zoo licht niet in de nabijheid van die wonderschoon gelegen stad!

Wij maakten de reis met de _Koning Willem II_, Kapt. Teensma. Omtrent dit schip en zijn inrichting is het werkje van Dr. Groneman te raadplegen. Hij noemt het als type, omdat hij 't het beste kende, want hij had er in 1902 en 1903 de reis van Java naar Amsterdam en terug mede gedaan. Destijds waren de nieuwste en grootste booten der Maatschappij de _Koningin Wilhelmina_, de drie _Willems_, (I, II en III) en de _Oranje_, nagenoeg aan elkander als zusterschepen gelijk.

De "nieuwste en grootste" zijn het nu niet meer. De _Rembrandt_, de _Vondel_, de _Grotius_ zijn zoowel nieuwer als grooter, vermoedelijk ook wel weer nog wat beter en nog wat weelderiger. Maar wij waren met onze _Willem II_ ten volle tevreden. Ik zou niet weten wat ik meer of anders gewenscht zou hebben, wat het schip of de verzorging aan boord betreft. Nu zijn er twee dingen die de Directie of het personeel ook bij de beste zorgen niet in de hand heeft,--het weer en het gezelschap. Ook in die beide opzichten hebben wij 't uitstekend getroffen. Trouwens, wat het eerste aangaat, wie niet aan een bepaalden tijd is gebonden, kiest voor zulk een uitspanningstocht wel het goede jaargetijde en dan is er in normale omstandigheden veel kans op goed weder, zelfs in de door velen zoo gevreesde Golf van Biscaye. En ten aanzien van het tweede: in den regel heerscht er aan boord een aangename, vriendschappelijke geest, vooral, naar men zegt, op de uitreis, als alles nog nieuw en frisch is, gezond en met het hart vol hoop en verwachting.

Zieke, mopperende oudgasten, die bovendien reeds een lange zeereis achter den rug hebben, zijn er dan nog niet. Op onze boot was 't als ééne familie, en de aangenaamste herinneringen zijn mij bijgebleven aan hen, met wie wij eenige dagen mochten doorbrengen, tot dat onze wegen zich scheidden. Wanneer deze bladzijden hun, ginds in Indië of hier in het vaderland, onder de oogen komen, hun mijn hartelijke groet.

Heeft het ook niet zijn eigenaardige bekoring, het leven aan boord van zulk een mailstoomer eenigszins te leeren kennen, en zich de kleine wereld te kunnen voorstellen, waarin bloedverwanten, vrienden en bekenden, die naar Indië gaan--en wie heeft die niet!--eenige weken verkeeren?

't Is omtrent het middaguur van Zaterdag 13 Juli, wanneer wij de poort aan de Handelskade doorgaan en over de lange brug het dek van de _Koning Willem II_ betreden. Daar is het vol, gelijk het om en bij het schip alles leven en beweging is, met af- en aanloopenden, met het innemen van de laatste lading en van passagiersgoederen, die in de daarvoor bestemde ruimten verdwijnen, met het aanbrengen van de bagage, die in de hutten kan worden geborgen. Er is reeds op het ruime achterdek een goed getal menschen bijeen; er komen er steeds meer, naarmate het uur van het vertrek nadert, 't Zijn voor ons nog onbekenden. Dat op verre na niet allen onze reisgenooten zullen zijn, is wel zeker; wie het zullen wezen, is voorloopig nog voor het grootste deel verborgen. De scheepsofficieren, aan hun uniformen kenbaar, de Javaansche bedienden met hun hoofddoeken, die zich met onhoorbare schreden te midden van 't gewoel bewegen, ook een paar officieren van het N. I. leger, begeleiders van het kleine, reeds ingescheepte detachement, mogen gerekend worden tot "het blijvend gedeelte" te behooren. Van de overigen zal het straks of te IJmuiden wel blijken.

Onze hutten worden ons aangewezen en de reisbenoodigdheden er gedeponeerd; de salons benedensdeks worden vluchtig bezien; met de inrichting der ruimte, die in de eerste dagen ons verblijf zal zijn, wordt oppervlakkig kennis gemaakt. Voorts wordt het oogenblik van het vertrek afgewacht en het levendig tooneel op het dek en daaromheen aan land- en waterzijde belangstellend gadegeslagen. 't Ontbreekt ook niet aan weemoedige tafereelen. Daar hebben zich groepjes gevormd van wie straks scheiden zullen voor langen tijd, voor altijd misschien. Wij ontwijden de smart van het afscheid niet door ijdele nieuwsgierigheid. Er is buitendien nog genoeg te zien. Daar wordt in groote netten de mail aan boord geheschen, omvangrijke pakken met hun kostbaren inhoud, waarnaar daar ginds met zooveel verlangen wordt uitgezien. Daar gaat een kloeke stoomer, door een sleepbootje getrokken, ons voorbij. Dat zij ons vóórgaat, voorspelt een oponthoud te IJmuiden, waar zij eerst in de sluis moet worden geschut. Daar gaan er heen over de brug, wier werk aan boord is afgeloopen, ook enkelen, die met het afscheid niet tot het uiterste hebben willen wachten. Dat uiterste is nu gekomen. Is het uit medegevoel, dat de stoomfluit zulk een lamentabel gehuil laat hooren? 't Is in elk geval het sein tot vertrek. De groote droevige uittocht begint. Een laatst vaarwel--een allerlaatst, als de brug is ingenomen en het schip langzaam in beweging komt, uit de breede rij, die daar blijft toeven op de kade, te midden van de schare van nieuwsgierige kijkers. Statig drijft de boot langs het terrein. Hoeden en zakdoeken wuiven tot een allerlaatsten groet. Dan is 't gedaan. De reis is begonnen. De stad glijdt voorbij. Wij stoomen 't kanaal in.

Het dek is nog tamelijk vol gebleven. Er zijn er niet weinigen nog, die verlof hebben ontvangen, de hunnen tot IJmuiden uitgeleide te doen, al kon dat verlof ook niet onbeperkt zijn. Er was wel eens misbruik gemaakt van de gastvrijheid der Maatschappij, om gratis een aangenaam watertochtje te maken, met een lunch op den koop toe. Toch is 't nog een vrij talrijk gezelschap, dat zich schaart om den welvoorzienen disch, terwijl de boot haar weg vervolgt door de oude, thans geheel verdwenen Hembrug, langs het reuzengevaarte der nieuwe, sedert in gebruik genomen overspanning, en tusschen de vruchtbare polders, uit de wateren van het IJ gewonnen. Langzaam, zeer langzaam gaat het; om de oevers van het kanaal niet te beschadigen, mag de tocht van Amsterdam naar IJmuiden niet binnen de drie uren volbracht worden. De lunch is dan ook reeds lang afgeloopen, eer de spoorbrug van Velsen gepasseerd wordt. Ook te IJmuiden is 't nog wachten vóór de sluis. Daar is weer vrij wat volk bijeen, van alle kanten samen gekomen, om de boot te zien uitgaan, ook om met dezen en genen aan boord nog een handdruk te wisselen. Als wij in de sluis liggen, volgt de exodus van wie niet verder meêgaan. Zij verdwijnen na laatsten groet in de richting van het station. De sluisdeuren gaan open. En nu met volle kracht in zee.

't Blijkt nu, na de tweevoudige zifting, wie de reis mede maken, sommigen tot Southampton, anderen tot Genua, enkelen met bestemming naar Indië, want de meeste passagiers derwaarts komen als naar gewoonte te Genua aan boord. De kennis, ook met eenige scheepsofficieren, is spoedig gemaakt. In ons goede land ontbreken de aanrakingspunten van gemeenschappelijke bekenden maar zelden. Als ten 7 ure de maaltijd is aangericht, terwijl de kust allengs voor het oog verdween, is niemand meer een vreemde in den kring en als de boot in den stillen, heerlijken avond over de spiegelgladde wateren glijdt, terwijl de sikkel der wassende maan daarover haar tooverlicht giet en van verre het licht van een vuurtoren als een laatste groet uit het vaderland straalt, is de gezelligheid gekomen in de kleine maatschappij, voor eenige dagen binnen de beperkte ruimte van ons stoomschip vereenigd.

En nu naar kooi, of klinkt dat wat ouderwetsch, dan naar "de couchette", zooals de frissche slaapplaats in meer modern Hollandsch heet. De oude, bekrompen en benauwde "kooi", één boven en één beneden, waar men geregeld het hoofd stootte, is vervangen door een luchtig, open rustbed, waar boven een groot venster met gordijnen, dat licht en desverkiezende ook lucht genoeg laat binnenstroomen. Onze hutten zijn boven, in de zoogenaamde "dekhut", gemakkelijk van het dek te bereiken en bij een der twee trappen, die naar beneden voeren. Zij zijn--betrekkelijk natuurlijk--ruim en hebben bergplaats genoeg [1]. Ook hebben zij het voordeel, dat men er geen last heeft van het nachtelijk "aschwippen", of van het vroegtijdig dek schrobben. Voor zeker aantal hutten zorgt een Javaansche bediende. 't Zijn modellen van oplettendheid, voorkomendheid en rustigheid. Gij kunt niet naar iets kijken, of 't wordt u aangeboden. Gij zoekt iets, en 't is of zij uw gedachten raden. Gij treedt de rooksalon binnen, om een pijp of sigaar aan te steken. Daar staat er reeds een voor u met een vlammetje. Aan tafel is de bediening vlug en kalm. Zij verstaan Hollandsch genoeg, om u te begrijpen, maar met zulke dienende geesten zijn haast geen woorden noodig.

Komt men vroeg aan dek, wat niet zelden geraden is, wanneer er iets in 't gezicht komt, spoedig verschijnt er een Javaan met een kop warme koffie. Tusschen 6 en 9 ure staat een overvloedig ontbijt gereed, 12.15 begint de lunch, ten 7 ure de maaltijd. [2] Tusschen ontbijt en lunch, evenals tusschen lunch en maaltijd, wordt een verfrissching aangeboden en 's avonds thee. Wat men verder verlangt, wordt verstrekt op een geteekenden bon, met het nummer der hut. Op bepaalde tijden wordt met den hofmeester afgerekend. Aan 't einde der reis bekomt deze een fooi, evenals de hutbediende en het Javaansche personeel en corps. 't Is hun van harte gegund, want van fooitjes-jagerij is geen sprake. Een sigaar is altijd welkom.

Voor alles, wat het gemak en genoegen der passagiers betreft, zorgt de administrateur. Hij bekleedt een belangrijke plaats aan boord. De heer Mulié, die deze functie op de _Willem II_ vervulde, heeft alle aanspraak op onzen dank voor de wijze, waarop hij het deed. Is de administrateur altijd bezig, 't hangt van omstandigheden af, of een ander lid van het vaste officierscorps, de scheepsdokter, al of niet in de gelegenheid is, diensten te bewijzen. Onze medicus (Dr. Rogge) behoefde als zoodanig gelukkig niet op te treden. Hij kon zich bepalen tot de aangenamer taak, om door zijn persoonlijkheid ruimschoots het zijne bij te dragen tot den opgewekten geest, die aan boord heerscht. Daar blijft een mensch van zelf wel gezond bij! De gezagvoerder heeft zijn verblijf op de brug, waar de toegang niet vrij is, maar somtijds vergund wordt, ook een kleine wereld op zich zelf, afgescheiden van de alledaagsche dingen daar beneden. In letterlijken zin kan niet gezegd worden, dat hij daar "een oog in 't zeil houdt". Maar van daar gaat het wakend, vaak gewapend, oog over alles op de zee, aan den hemel, op het land. Als zijn plicht hem daar niet vasthoudt, daalt hij af naar lager sferen en neemt hij aan den maaltijd en aan de gesprekken deel. Ook de andere scheepsofficieren vertoonen zich in hun vrijen tijd wel op het dek onder 't gezelschap.

Althans tot Genua wordt de scheiding tusschen de passagiers der 1ste en 2de klasse niet streng gehandhaafd. Daartoe is ook geen reden bij het kleine getal en den maatschappelijken stand der laatsten, onder wie een leeraar uit Amsterdam en een Duitsch professor gevonden worden. Voor kinderen beneden de 12 jaren worden de maaltijden aangericht in een afzonderlijk salon, onder toezicht der hofmeesteres. Bij ons is de kinderwereld slechts vertegenwoordigd door één vijfjarig meisje, dat spoedig aller lieveling werd.

Een verdienstelijk man aan boord is de barbier, die bovendien met de pianola de dansen der jongelui begeleidt en ook kleine reparaties aan kleedingstukken verricht. Er is ook gelegenheid, te laten wasschen en strijken, maar de Chinees, wien Dr. Groneman met eere vermeldt als een "die zijn kunst van stijven en strijken bijna volkomen meester is", was vermoedelijk naar het Hemelsche rijk teruggekeerd.

Wij gingen dan dien eersten avond wel voldaan naar kooi. Van lichamelijke vermoeienis kon wel geen sprake zijn, maar na het licht- en luchtbad van nagenoeg den ganschen dag, was 't goed rusten. Aanvankelijk was 't getril en gedreun wat vreemd, maar 't gewende spoedig. De tijd, voor nachtrust bestemd, mag wel goed worden gebruikt. Voor morgen is vroeg opstaan de boodschap, om het gezicht bij het binnenloopen van het Kanaal niet te missen.

Dat het gemist werd, was niet aan te laat opstaan te wijten. 't Zou niet gemist zijn geweest, als 't niet gemist had. Nu had deze morgenstond niet veel goud in den mond, wel vrij wat nat bij het boenen en schrobben van het dek. Alleen een hooge vuurtoren is op eenigen afstand te onderscheiden, voor 't overige is de kust in nevelen gehuld.

Later vernamen wij, dat het schip om den stroom ook vrij ver van het land bleef. Wij zien eenige zeil- en stoomvaartuigen, enkele visschers, een lichtschip en vrij wat zeevogels. Allengs klimt de zon en komt er meer te zien: een flauwe schemering van witte krijtrotsen, straks golvende hoogten, donker uitkomend tegen het nevelgrauw, zware scheepsrompen vooruit, en daarboven de grijze toppen van Wight. Straks wat huizen, kerktorens, bosschen, velden, duidelijker zichtbaar naarmate wij het land meer naderen; telkens meer forsche oorlogsbodems, ronde forten, uit het water oprijzend, zeil- en stoomjachten, blinkend wit. Wij zijn op de reede van Spithead, zoo vaak het tooneel van vlootschouwen en scheepsrampen.

Ginds ligt Portsmouth, Engelands machtige oorlogshaven, met zijn torens en fabrieksschoorsteenen; nevens ons, aan den voet der begroeide bergen van Wight, de stad Ryde met de pier, ver uitstekend in zee. Steeds reuzenschepen in de zeeengte, de torens van Osborne uit het park, dat tegen de heuvels opklimt; de breede Solent, die Wight van de groene hoogten van Hampshire scheidt, met de witte huizen van Cowes aan de eene, den ouden vierkanten toren van Calshot aan de andere zijde; tal van jachten weer, want over eenige dagen worden hier de groote zeilwedstrijden gehouden; een groote Duitsche stoomboot met opwekkende muziek aan boord; dan het uitgestrekte Southamptonwater met de boschrijke zoomen, waar uit het zware houtgewas het colossale hospitaal te voorschijn treedt; wederom een reeks oorlogs-, transport- of koopvaardijstoomers,--een rijk tafereel vol leven, vol bloei en kracht. Zoo naderen wij op dien schoonen Zondagmorgen onze eerste pleisterplaats.

De nabijheid van Southampton wordt ons ten overvloede aangekondigd door den hofmeester, die sigaren en dergelijke verboden artikelen komt opvragen, om verzegeld te worden bewaard, totdat wij weer in volle zee zullen zijn.

't Getij is gunstig en na de lunch komen wij aan het dok ten anker.

Van de zoo uitstekend voor den handel gelegen stad zien wij vooreerst nog niets. Aan die zijde strekken de reusachtige dokken zich uit, met de van wege den Zondag gesloten loodsen. Aan den anderen kant is 't een schoon, ruim gezicht op het water en zijn liefelijke oevers, waaraan wij ons nog menigmaal vergasten zullen. Als de douanenformaliteiten zijn afgeloopen, kunnen wij aan wal gaan. In de stad zijn wij daarom nog niet. 't Is nog wel een goed kwartier gaans eer wij het terrein der dokken achter ons hebben, met de geweldige stoomers, waarbij onze boot, die er toch ook wel wezen mag, een notedop schijnt, met lange reeksen pakhuizen en loodsen, met machtige stoomkranen en een menigte spoorwagens, vol geladen of op lading wachtend. Nu is 't er stil en doodsch, anders is alles vol beweging en rumoer. Hier te mijmeren zou niet mogelijk, 't zou ook niet geraden zijn!

Een "Gids voor Southampton en omstreken" zal wel niemand verwachten hier te vinden. Op verschillende wijzen kan men natuurlijk den tijd tot den avondmaaltijd besteden. Naar ik meen wordt gewoonlijk de schoone ruïne der abdy Netly en het daarbij gelegen Royal Victoria Military Hospital bezocht. Wij wenschen wat meer van het Engelsche landschap te zien. New Forest, tegenover Southampton, stond eigenlijk op 't programma, maar 't bleek voor een rijtoer te ver en beter per spoor te bereiken. Een fraai deel van den weg derwaarts kregen wij evenwel te zien. Met een tweetal medepassagiers er op uitgetrokken, kregen wij door bemiddeling van een vriendelijken politieagent in het dok een telefonisch bestelde landauer. 't Gaat eerst door de oude binnenstad, met haar wegens den Zondag gesloten winkels, maar door wandelaars en electrische trammen toch drukke straten, dan, na de antieke poort, de Bargate, te zijn doorgegaan, door de nieuwe ruim aangelegde buitenstad met hare hooge huizen, door een paar uitgestrekte parken en een breede lommerrijke laan. Als ongemerkt gaat de stad aldus over in het vrije veld. De breede kunstweg voert ons, nu eens wat klimmend dan weer dalend, door een landstreek vol afwisseling. De groote bosschen, die zich aan beide kanten uitbreiden, zijn nu eens als een park met open grasvelden, door zwaar geboomte omzoomd en door afzonderlijk prijkende of tot groepen vereenigde forsche stammen overschaduwd, met in 't zonlicht blinkende vijvers versierd, dan weer dichter en woester, met dennen en berken, met rijk begroeide gronden vol varens, bloeiende meidorens en bremstruiken en wilde planten in milden overvloed.

Dan zijn 't ruime uitzichten op weiden en korenvelden, van rijwegen en voetpaden doorslingerd, met blauwende hoogten en een van licht tintelenden waterspiegel in de verte, of landhuizen met hun plantsoenen en bloemperken, naar landsgebruik achter hooge hagen of muren wel wat al te veel verscholen. Ook boom- en bloemkweekerijen zijn er: Red Lodge met uitgestrekte, weelderige tuinen, en een kweekerij, opmerkelijk door den reusachtigen stam en de forsche kroon van een rijk bloeienden rozenboom. Wij hebben geen reden ons den tocht te beklagen, die op goed geluk was ondernomen, en Southamptons bevolking weet ook van de schoone omstreken der stad te genieten. 't Is vol wandelende families met kinders en kinderwagens, vol rijtuigen en fietsers, en niet al te veel tuftufs komen de frissche lucht op den stralenden Zondagmiddag bederven door stofwolken en benzinegeur.

Bij een herbergje aan den weg houdt ons rijtuig stil. _The Clump Inn_ is de bescheiden naam, en hoogst bescheiden is ook de geheele inrichting.

Een donker huis, een verwaarloosd tuintje, dat wel een verzamelplaats van gebroken beeldjes schijnt. Toch is het blijkbaar veel bezocht. Vrij wat rijtuigen staan er voor, of komen de vertrekkenden vervangen, 't Bevreemdt ons, omdat er dicht bij, meer in het bosch verborgen, een vrij wat netter en om het uitzicht gunstiger gelegen uitspanning gevonden wordt. Maar daar is geen levende ziel te bespeuren, terwijl de enge, duistere vertrekjes der _Klomp_ vol zitten. Misschien weten de koetsiers wel de verklaring van dit verschijnsel.

De herberg blijkt ook het eindpunt van onzen rit. Deels langs denzelfden fraaien weg rijden wij terug, om dan een zijweg in te slaan, waar 't wel aan ruime uitzichten en aan buitenverblijven niet geheel ontbreekt, maar die toch minder aantrekkelijk is. Er worden vrij wat nieuwe, meest leelijke en eenvormige huizen gebouwd. Aan deze zijde schijnt de stad zich belangrijk uit te breiden. Een sterke daling brengt ons terug in de buitenwijken en voorts langs de schoone Stadskade aan den zoom van de ruime waterkom, voorbij het overschot der overoude walmuren en torens, het Platform met zijn antieke vuurmonden, de Royal Pier en het Queenspark, met het standbeeld van prins Albert tegen een met klimop begroeid muurbrok en het gedenkteeken van Gordon.

Door het dok brengt ons het rijtuig dicht bij de boot en hier eindigt onze loonende ontdekkingstocht. Wat wij daarop van het Engelsche landschap leerden kennen laat een vriendelijke herinnering achter en heerlijk is de stille zomeravond, rustig aan boord doorgebracht met het liefelijk en opwekkend uitzicht op de spiegelgladde baai, aan de overzijde begrensd door de rijkbegroeide parkheuvels, aan wier voet het dorp Hythe ligt met zijn lange pier, aan deze zijde door de groene hoogten bij Netley, waar de witte torens van het kasteel zich afteekenen tegen het dichte bosch, terwijl het helder stralende water als bezaaid is met kloeke stoomers en sierlijke jachten, straks, als de duisternis gevallen is, met tallooze lichtjes op de voor anker liggende schepen of op snel voortschietende stoombarkassen, nu en dan overstraald door het schitterend electrisch licht eener passagiersboot, die den kant van Wight opstoomt, of vol van feestgangers van daar terugkeert.

Na den rustigen avond dreigt een onrustige nacht. Als de Zondag voorbij is, begint het innemen van lading en het laadruim met de snorrende machines is vlak bij de dekhut! Maar de welwillendheid van den administrateur komt dit bezwaar tegemoet, door ons voor dien nacht een andere slaapplaats te verschaffen, ver genoeg van het rumoer, om behoorlijk te kunnen rusten tegen de vermoeienis, die morgen ons wacht.

Vermoeiend was die dag wel, niet zoozeer door lichamelijke inspanning, als wel door de menigte van indrukken, die zich verdrongen, maar genotrijk was hij in hooge mate, want hij was grootendeels gewijd aan een bezoek van het wonderschoone eiland Wight.