Chapter 1

Kamerplanten.

Handboek tot het kweeken van planten in de kamer, vrij bewerkt naar het Duitsch

Door

E. Th. Witte,

Hortulanus te Leiden.

Tweede druk.

Leiden.

A. W. Sijthoff's Uitgevers-Maatschappij.

VOORWOORD.

"Wanneer twee hetzelfde doen, is het daarom nog niet hetzelfde."--Ook wanneer beiden zich goed van hun taak kwijten, kan er toch in de uitkomst zulk een groot verschil zijn, dat een vergelijking nog maar juist mogelijk is.--

Door denzelfden vertaler werden, met een tusschenruimte van slechts zeven jaren, twee boeken uit het Hoogduitsch in onze taal overgebracht, of liever voor Nederland bewerkt, die vrij wel over dezelfde materie handelen; die beide degelijk, zeer bruikbaar en aan het doel beantwoordend en dus aanbevelenswaardig zijn, maar die hemelsbreed in opvatting, veel in uitgebreidheid en in uitvoering tevens verschillen.

Ik heb indertijd niet geaarzeld om aan de Nederlandsche bewerking van Riese's Wohnungsgärtnerei een aanbevelend woord mede te geven, en ik behoef daarvan niets terug te nemen, wanneer ik hetzelfde doe, nu het een dubbel zoo uitgebreid werk betreft, maar dat toch geheel dezelfde strekking heeft.

Toen de uitgever van dit werk mij de eerste afleveringen liet zien van Hesdörffer's Handbuch der praktischen Zimmergärtnerei, en mij vroeg, wat ik van de vertaling daarvan dacht, kon ik niet anders dan hem mijn groote ingenomenheid doen blijken met dat keurige boek, en aarzelde ik niet als mijn meening te kennen te geven, dat, zoo hij meende dat, naast het reeds bestaande, de uitgave van dit meer uitvoerige en dus uit den aard der zaak kostbaarder boek mogelijk was, deze zeer zeker ten volle gerechtvaardigd kon geacht worden.

Beide boeken toch verschillen zoozeer in opvatting en bewerking, dat een liefhebber ze gerust beide kan bezitten, en toch zoowel het een als het andere met vrucht zal raadplegen.

Deze Nederlandsche uitgave is genoegzaam gelijktijdig verschenen met de Duitsche. Kon ik aanvankelijk nog slechts oordeelen over het begin, mijn ingenomenheid met dit boek klom met het verschijnen van elke aflevering. De Schrijver blijkt een doorkundig kweeker te zijn, en hij verklaart de verschillende manipulaties zóó duidelijk en licht ze met zulke sprekende figuren toe, dat ieder, die er lust, aanleg en gelegenheid toe heeft, naar aanleiding hiervan, de kamerplantencultuur, ook zonder nadere hulp, op de breedste schaal kan toepassen.

Dat dit boek er alweer iets toe zal bedragen om het kweeken van planten in de kamer hier te lande meer toepassing te doen vinden, mag wel aangenomen worden.

Ik twijfel er niet aan of dit boek zal door de lectuur aan velen menig aangenaam oogenblik en, wat wel het voornaamste is, door de toepassing van de daarin gegeven wenken en raadgevingen veel voldoening verschaffen. De liefde voor planten en bloemen moge er bij velen door opgewekt en verlevendigd worden.

Leiden, Januari 1897. H. WITTE.

VOORWOORD BIJ DEN TWEEDEN DRUK.

De wensch, dien mijn Vader bij het verschijnen van den eersten druk van dit Handboek uitsprak, is eerder in vervulling getreden, dan ik zelf had durven denken. De Uitgever verzocht mij toch de verzorging van een tweeden druk op mij te willen nemen, en aangezien hij daarbij den wensch uitsprak het boek door een lageren prijs in grooter getale te kunnen verspreiden, heb ik gemeend hier en daar eenige bekortingen te moeten aanbrengen, zonder dat deze aan de practische waarde eenige directe schade hebben berokkend.

Moge ook deze tweede druk er toe bijdragen de liefhebberij voor Kamerplanten aan te wakkeren.

Leiden, 1909. E. Th. WITTE.

INHOUD.

Voorwoord.

Inleiding

I. Algemeene wenken.

De inrichting van den kamertuin De gereedschappen De aarde Het zaaien en uitplanten De kunstmatige of ongeslachtelijke voortkweeking van kamerplanten Het oppotten en verplanten De behandeling van pas opgepotte of verpotte planten Het gieten De bemesting der potplanten Het snoeien der potplanten Het opbinden der potplanten Zindelijkheid bij het kweeken van planten De vijanden der kamerplanten Zieke kamerplanten Het verwarmen der vertrekken Het luchten der vertrekken Het overwinteren en aan den groei brengen van bollen en knollen De kamerplanten gedurende den zomer

A. In den tuin B. Op het balkon en in de vensterbank

Plantenbakjes en hun beplanting Het binnenbrengen der gedurende den zomer buiten gekweekte planten De kelder als overwinteringsplaats voor harde planten

II. De beste kamerplanten.

Inleiding Struikachtige bloemplanten voor koele vertrekken, het balkon en de vensterbank Struikachtige bloemplanten voor warme vertrekken Kruidachtige bloemplanten voor koele vertrekken Kruidachtige bloemplanten voor warme vertrekken Bol- en Knolgewassen Aroideeën of Aäronskelkachtige planten Bromeliaceeën of Ananasachtige planten Gesneriaceeën Orchideeën Klimplanten Hang- of Ampelplanten Zomerbloemen Cacteeën Succulenten of Vetplanten Bladplanten Struik- en boomachtige bladplanten voor koele vertrekken Struik- en boomachtige bladplanten voor warme vertrekken Kruidachtige bladplanten voor koele vertrekken Kruidachtige bladplanten voor warme vertrekken Palmen Cordyline en Dracæna Potplanten met fraaie vruchten Coniferen Varens Mossen of Lycopodiaceeën Het aquarium Practische aquariums voor de cultuur van waterplanten De beplanting van het aquarium De versiering van het aquarium De verzorging van het beplante aquarium Inheemsche en uitheemsche waterplanten De beste planten voor het kamer-aquarium (Onder water groeiende planten)

a. Uitheemsche soorten b. Inlandsche soorten

Waterplanten met drijvende bladeren

a. Uitheemsche soorten b. Inlandsche soorten

Drijvende waterplanten

a. Uitheemsche soorten b. Inlandsche soorten

Het terrarium

III. Het Forceeren.

Inleiding Algemeene regels voor het forceeren Bolgewassen De beste bolgewassen om te forceeren

IV. Kalender der Maandelijksche werkzaamheden.

Januari Februari Maart April Mei Juni Juli Augustus September October November December

Alphabetisch Register

INLEIDING.

Ieder onverdorven mensch kan beschouwd worden als een vriend der natuur en in het bijzonder als een vriend der bloemen- en plantenwereld. Het goed beschouwen der plantenwereld en vooral het verzorgen der planten, verschaft niet alleen een waar genot, maar geeft ook een aangename afwisseling, vooral voor die menschen, die, als broodwinners hunner families, den ganschen dag hard moeten arbeiden.

In den tegenwoordigen tijd, waarin de strijd om het bestaan, niet alleen den man, maar vaak zelfs ook de vrouw en het kind tot onophoudelijk werken aanspoort, waardoor bijna alle aanraking met de natuur verloren gaat, vormen somtijds enkele planten den eenigen zwakken band tusschen den mensch en de natuur.

De tuin, waarover helaas in onze tegenwoordige steden slechts enkele bevoorrechten kunnen beschikken, het balkon of ook maar de eenvoudige vensterbank, waartoe slechts enkele uren van den dag een zwakke zonnestraal kan doordringen, zij alle geven gelegenheid om zich met bloemen en planten bezig te houden. Hij, die slechts gedurende den morgen en den avond eenigen tijd aan planten kan wijden, vindt in de cultuur van kamerplanten ruimschoots vergoeding voor het gemis van een tuin.

Reeds van oude tijden her, is het kweeken van planten nauw verbonden met ons familieleven. Zoowel in de vorstelijke paleizen als in de vensterbanken van de armste arbeiderswoningen vinden wij bloemen; overal vervroolijken zij de kamers en overal zijn zij de bron van veel genot voor de eigenaars, wier geringe zorgen zij ruimschoots door haren bloei en groei beloonen.

Wanneer het buiten met de bloemenpracht gedaan, wanneer de oogsttijd voorbij is en de laatste dorre bladeren door de lucht fladderen, wanneer regenbuien en daarna harde vorst ons tot thuisblijven nopen, dan krijgt ook hij behoefte aan bloemen in de kamer, die gedurende den zomer zijn vrijen tijd, hetzij buiten de stad, hetzij in zijn eigen tuin kan doorbrengen. Wanneer een wit sneeuwkleed de dor geworden weiden bedekt, wanneer de takken der boomen zich neerbuigen onder den last der sneeuw, wanneer de vorst ijsbloemen op de vensterruiten teekent, dan is het een onschatbaar genot in de verwarmde kamer planten te zien groeien, die aan het geheele vertrek een buitengewone gezelligheid geven.

Niet overal echter verschaffen de bloemen in de kamer een even groot genot; maar al te dikwijls toch willen zij niet groeien. Zij komen dan slechts zeer langzaam vooruit, of, wat nog erger is, zij laten de bladeren, vallen om dan na korter of langer tijd te sterven.

Het kweeken van planten toch, en vooral de verzorging van planten, die in verschillende landstreken thuis behooren, is een wetenschap, en om op de hoogte dier wetenschap te komen, moet men een goed geleider hebben, die raad weet voor de talrijke moeilijkheden, waar de beginner aanvankelijk elken dag op stuit.

Dit boek stelt zich voor, zulk een geleider te zijn; het zal antwoord geven op al de vragen, die zich bij het kweeken van planten voordoen, en het zal de lezers bekendmaken met die planten, welke gebleken zijn voor de cultuur op het balkon, in de kamer, en op de vensterbank het best geschikt te wezen. Bij het gebruik van dit boek zal de plantenliefhebber, die in de plant een levend wezen ziet, waarin de sapbeweging even zoo goed aan natuurwetten gebonden is, als de bloedbeweging bij de menschen, een goed leidsman vinden. Hij, die het kiemen der zaden en het doorgroeien der zaailingen met genoegen volgt; die zich het eigenaardige doorzicht weet toe te eigenen, dat iedere tuinbouwkundige bezit, en dat dezen in staat stelt direct te zien of een plant de juiste grondsoort, vochtigheidsgraad of standplaats heeft, zal spoedig veel genoegen van zijn plantencultuur smaken.

Het is overbekend, dat er bij het kweeken van planten in de kamer tal van moeilijkheden voorkomen, welke eenen handelskweeker, die de buitenlandsche planten in moderne kassen kweekt, onbekend zijn.

In de kamer heeft men met ongelijkmatige temperatuur, met gebrek aan licht, met droge, stoffige en bijna altijd slechte lucht te kampen, welke lucht men echter veel verbeteren kan.

Vele wegen staan den plantenliefhebber open, om de schadelijke invloeden, die in de woonvertrekken voor het kweeken van planten aanwezig zijn, te verminderen, zoo niet geheel op te heffen; hij zal zich door den tijd geheel vertrouwd maken met de eischen van zijn lievelingen en eindelijk iedere plant haar juiste plaats en goede behandeling geven. Wanneer dan de planten ten laatste goed groeien en bloeien; wanneer zij des zomers het balkon en de vensters, des winters de woonkamers versieren, dan is het genot van de, onder zulke moeilijke omstandigheden verkregen, resultaten zóó groot, dat men ten laatste het kweeken van planten niet meer kan laten en de liefhebberij daartoe steeds grooter wordt.

I. ALGEMEENE WENKEN.

De inrichting van den kamertuin.

Bij het kweeken van planten in de kamer moet men rekening houden met tal van moeilijkheden, welke voor den plantenliefhebber, die zijn planten slechts buiten kweekt, niet bestaan. Het moeilijkste is zeker wel de juiste plaatsing. Het is zeer gemakkelijk planten te koopen, maar heel wat moeilijker ze zóó te plaatsen, dat zij, bij een goede behandeling, ook in de kamer gezond kunnen gehouden worden. Er bestaan echter tal van voorwerpen, die dienen, om er kamerplanten op of in te plaatsen en die dan ook vrij algemeen gebruikt worden. Het meest bekende en verspreide dezer voorwerpen is zeker wel de bloemtafel. Bloemtafels zijn steeds een zeer gewaardeerd geschenk, reden waarom ze in bijna alle vormen worden vervaardigd en tot alle prijzen verkrijgbaar zijn. Het meest worden zij vervaardigd uit ijzer-, hout-, draad- of mandenvlechtwerk. Al deze tafels bevatten een blikken bak, waardoor de zindelijkheid bevorderd wordt. Er moet op gelet worden, dat deze bak een afvoerbuisje heeft, waardoor het overvloedige water kan afgetapt worden. De gewone vorm voor de bloemtafels is de ronde. Het kan niet ontkend worden, dat een fraaie, ronde bloemtafel, met mooie planten gevuld, een inderdaad zeer schoon kamersieraad is. Jammer is het daarom, dat de ronde bloemtafel grove gebreken heeft, zoodat zij, voor het kweeken van kamerplanten, zoo ongeschikt mogelijk is. Verondersteld dat men deze tafel de eenige goede plaats, namelijk zoo dicht mogelijk bij het venster, geeft, dan zijn het toch slechts de weinige, naar het venster gekeerde planten, die de zoo hoog noodige directe inwerking van het licht genieten. De van het venster afgekeerd staande planten leiden, door gebrek aan licht en zon, veel meer dan men wel denken zou. Wel zijn er enkele bladplanten, met stevige bladeren, zooals bijv. enkele Palmen en de Aspidistra, die onder zulke ongunstige omstandigheden goed blijven, doch van een weelderigen groei kan ook bij deze geen sprake zijn. Om aan het genoemde bezwaar te gemoet te komen, heeft men bloemtafels in den handel gebracht met beweegbaar bovenstel. Deze tafels kunnen, zonder verplaatsing, dagelijks een weinig gedraaid worden, zoodat alle planten eenigen tijd een weinig van het licht kunnen genieten; maar de tijd, dien deze planten in het volle licht staan, is ook in dit geval betrekkelijk kort. Het feit nog in het midden latende, dat er verscheidene planten zijn, die niet gaarne dikwijls van plaats veranderen, komen deze bloemtafels dus slechts gedeeltelijk aan het bedoelde bezwaar te gemoet. Een direct gevolg der ronde bloemtafels is dan ook, dat alle daarin staande planten na verloop van betrekkelijk korten tijd éénzijdig worden. Zulke éénzijdige planten maken, zoolang zij met anderen te zamen gerangschikt staan, nog wel een tamelijk goeden indruk, maar zoodra men ze alleen plaatst, is deze allertreurigst. Ronde bloemtafels kunnen dan ook slechts gebruikt worden, wanneer de daarin geplaatste planten geen hoofdzaak zijn. Dit is bijv. het geval met een soort ronde tafel, wier centrum gevormd wordt door een aardig aquarium met of zonder fontein. Deze, uit fraai gietijzer vervaardigde, tafels hebben rondom het aquarium slechts plaats voor een, hoogstens twee rijen kleine planten, terwijl het aquarium zelf met zeer goed gevolg benut kan worden voor de cultuur van moeras- en andere waterplanten. In het algemeen genomen, kan de ronde bloemtafel dus slechts gebruikt worden als fraai meubelstuk in het salon, en hoewel voor de cultuur van fraaie planten ten eenen male ongeschikt, kan ze dienstbaar zijn om planten, die men gedurende den zomer in de vensterbank, op het balkon of in den tuin gekweekt heeft, des winters aan de versiering der vertrekken dienstbaar te maken. Fig. 2 toont aan, op welke wijze de planten op zulk een bloemtafel gerangschikt kunnen worden worden. Als middenplant gebruikt men een fraaien, naar alle zijden goed ontwikkelden Palm, waaromheen Dracæna's, Varens en kleinere bloemplanten geschikt worden, terwijl verschillende hangplanten aan het geheel een los voorkomen kunnen geven.

Fig. 1 toont twee ongevulde bloemtafels, uit gietijzer vervaardigd, en wel ter rechterzijde een gewone, maar zeer elegant gevormde tafel en ter linkerzijde een eenvoudigere, waaraan echter een bloemstandaard verbonden is, zeer geschikt om er een flink ontwikkelden Palm op te zetten.

Beter dan de ronde, is de ovale bloemtafel voor het kweeken van planten geschikt. Indien zulk een tafel goed is, moet zij op twee stevige pooten staan, de lengte van het venster hebben, waar zij vóór gezet wordt en niet te breed zijn, zoodat er slechts één rij planten in gezet kan worden. Zulk een tafel wordt het best vervaardigd uit besneden hout, waarin een blikken bak wordt geplaatst. De geheele bak moet zóó diep zijn, dat de potten, waar de planten in staan, aan het gezicht worden onttrokken. Dergelijke bloemtafels zijn zeer practisch en zijn zij netjes bewerkt, dan strekken zij ieder vertrek tot een waar sieraad.

Een zeer doelmatig meubelstuk om planten op te kweeken is ook de bloemstandaard. De meest gebruikelijke standaards, van geïmiteerd ebbenhout, waarop meestal een fraaie porseleinen vaas staat, kunnen slechts dienen om een enkele plant op te plaatsen (Fig. 3). Het spreekt vanzelf, dat men op zulk een standaard steeds een Palm of andere fraaie plant moet zetten, die geen gebreken heeft en die naar alle zijden goed ontwikkeld is.

Voor het plaatsen van alleenstaande planten heeft men ook nog andere vazen, zooals die in Fig. 4 zijn afgebeeld. Dit zijn groote porseleinen vazen, die op gesmeed of gietijzeren piedestals staan. De standaards, die rechts in het midden zijn afgebeeld, zijn vervaardigd uit gedraaid smeedijzer, terwijl de linksche van het goedkooper gietijzer is gemaakt, dat men door bronzen of nikkelen een fraai voorkomen geeft.

Veel beter, dan de ronde bloemtafels, zijn ook de rustieke bloemstandaards met verschillende etages, die ieder op zichzelf dienen om er een alleenstaande plant op te plaatsen (Fig. 5).

Al de tot nu toe besproken voorwerpen, waarbij nog gevoegd moeten worden de één- of meerarmige consoles, die meestal aan den wand worden bevestigd, vinden een plaats in de kamer. Met deze hulpmiddelen is men echter niet in staat de beste plaats voor het kweeken der planten, namelijk de vensterbank, te gebruiken. Een goed gebruik van de vensterbank kan men echter slechts dán maken, wanneer de vensters niet van overgordijnen voorzien zijn, daar deze anders de daar geplaatste planten aan het gezicht zouden onttrekken.

In de meeste moderne huizen is de vensterbank echter zóó smal, dat er slechts één rij kleinere planten op geplaatst kan worden. In huizen echter, waar de vensterbank iets breeder is en men slechts een klein aantal planten, hoofdzakelijk voor vensterdecoratie, wil kweeken, kan men er een houten bakje op laten maken om de planten in te plaatsen. Dit bakje kan zeer goed zoo ingericht worden, dat het de kamer volstrekt niet ontsiert. In dit bakje, hetwelk zoo diep moet wezen, dat de potten geheel aan het gezicht worden onttrokken, zet men dan eenige werkelijk fraaie blad- of bloemplanten. De liefhebber, die er pleizier in heeft, zijn planten werkelijk zelf te kweeken, ze door zaden of stekken te vermeerderen en dan de jonge plantjes op te kweeken, heeft aan de beperkte ruimte van de vensterbank niet genoeg. Toch weet zoo iemand wel raad te schaffen om meer ruimte te verkrijgen. Het eenvoudigste middel hiertoe is, dat men aan de vensterbank een tweede plank laat aanbrengen, die al naar de ruimte in de kamer en het aantal te kweeken planten, breeder of smaller kan wezen. Men kan deze plank zoo laten maken, dat zij aan het kozijn met een paar scharnieren bevestigd wordt en door een paar pootjes wordt ondersteund, zoodat zij naar verkiezing opgesteld of neergeslagen kan worden. Op de ruimte, die men op deze wijze verkregen heeft, is voor een tamelijke hoeveelheid planten plaats, en deze kunnen alle genoegzaam van het invallende licht profiteeren, wanneer zij op een doelmatige wijze worden gerangschikt. Men plaatst de planten namelijk zóó, dat de kleinste in de eerste rij, d.w.z. het dichtst bij het venster staan, terwijl de grooteren, al naar de afmeting, in de volgende rijen worden gezet. Is men in de gelegenheid de kamerplanten des zomers buiten te zetten, zoo wordt de plank eenvoudig neergeslagen, zoodat zij dan niet hinderlijk is. Een groot bezwaar is echter aan deze inrichting verbonden, namelijk, dat het venster, waar de planten vóór staan, niet geopend kan worden. Gewoonlijk echter heeft het vertrek, waar men planten kweekt, meer dan één venster, zoodat dat, waar de planten vóór staan, wel gesloten zal kunnen blijven. Het luchten door het venster, waar de planten vóór staan, mag echter in geen geval des winters geschieden, daar de planten volstrekt niet aan een kouden luchtstroom blootgesteld mogen worden.

Ook dan, wanneer slechts één rij planten in de vensterbank staat, mag men het raam niet openen of men moet eerst de planten wegnemen. Dit nu is niet aan te raden, daar het veel last veroorzaakt en het veelvuldig verplaatsen voor teedere planten licht schadelijk zou kunnen zijn.

Ook in dit geval doet men dus beter het venster gesloten te laten.

Heeft men echter vertrekken, waar het venster, waarvoor de planten staan, toch geopend moet worden, dan is het beste, dat men gebruik maakt van de "Patent-Blumenbretter" van Meier en Michael te Leipzig. Deze bestaan uit twee deelen, vervaardigd uit draad- of smeedijzer en zijn zóó ingericht, dat aan ieder vensterkozijn er een bevestigd wordt, welke met een scharnier kan draaien. De bakjes hebben ongeveer de breedte van een gewone vensterbank, zij rusten daar echter niet op, maar hangen aan ijzeren kettinkjes, die aan de ramen met een haakje bevestigd zijn. Moet men nu het venster openen, dan worden de kettinkjes losgemaakt en de bakjes naar binnen gedraaid. De planten zijn dan niet aan den directen luchtstroom blootgesteld. Zeer raadzaam is het ook een houten raam te laten maken, bespannen met ijzer- of kopergaas en dit tusschen het geopende raam en de vensterbank te plaatsen. De koude lucht, die dan door het gaas moet heendringen, zal niet zulk een ongunstigen invloed op de planten uitoefenen.

Al de tot nu toe besproken voorwerpen, die dienen kunnen om planten in de kamer te kweeken, hebben een zeer groot nadeel; namelijk, dat zij de planten niet beschermen tegen de droge, stoffige kamerlucht. Wanneer men met hardere planten te doen heeft, is dit euvel niet zoo heel groot, en door herhaald besproeien en wasschen der planten, nog wel te verhelpen, vele teerdere planten kunnen echter onmogelijk vrij in een kamer verzorgd worden. Wil een liefhebber dus fijnere planten in de kamer kweeken, dan moet hij zich bedienen van een kamerkasje. In zulk een kasje, dat meestal niet kostbaar, maar ook betrekkelijk klein is, heeft men natuurlijk voor grootere planten geen plaats. Het aanbevelenswaardigste is, in zoo'n kasje Varens, Orchideeën en bontbladerige plantjes te kweeken.