Part 9

De Commandeur Christiaen Fransz. met de Raden vande jachten hebben daerop goet gevonden, dat hy Commandeur self met Doede Florisz. Craegh, schipper op Muyden, en Willem van Houdaen [232], opper-coopman op Erasmus, haer aen landt souden vervoeghen, om het boven geschreven te verrechten. Aen landt ghekomen sijnde, met ontrent 30 man, onder ander oock de schipper van Erasmus, Jan Pietersz. Reus, wierden daer (soo 't scheen) heel wel ontfanghen. Sy stelden tafels op strand' voort bootsvolck; disten wacker op. Den Commandeur belasten Jan Pietersz. Reus, dat hy op de maets passen zou, om die stracx weer nae boort te schicken, en sy [233] wierden geleyt na 't huys van den Totock. 't Scheen dat sy de boots-gesellen sochten droncken te maecken; de Mandorijns dienden de tafel; wilden dat schipper Jan Pietersz. Reus mede opwaerts nae de Totock soude gaen. Hy geliet hem of hy noch volgen sou, maer siende (soo hy hem inbeelde) dat het gheen klaer-schapen werck was, dede de maets opstaen en datelijck inde boot vallen, en voer met haer nae boort.

's Avondts (ghelijck het besproocken was) gingh de stierman Moses Claesz. van 't jacht Muyden, met een ghemande sloep nae landt, om onse drie voornoemde Raden te halen. Aen landt komende wierden vande Chinesen ghehouden. 't Volck inde jachten wisten niet wat sy dencken souden, waerom dat de sloep en onse Raden soo langh aen landt bleven; vraeghden daerom de ostagiers, waerom de onse niet weder en quamen; antwoorden: Sy sijn vrolijck. Maar die vrolijckheydt is wel af te meten, want inde selfde nacht, ontrent vier uren voor daegh, quamen sy (als voor verhaelt is) wel met vijftigh branders, om de jachten te vernielen; gelijck sy 't eene deden, etc. De Chinesen hadden oock eenigh Chinees bier aende jachten gesonden, daer sy vergif in ghedaen hadden, om alsoo ons volck te vergeven, maer wierde sonder schade by ons bekent [234]; 't scheen dat Godt het niet beliefde. Dese tijdinghe smarten ons alle dapper, want was een groot verlies voor ons en een goddeloos schelm-stuck vande Chinesen; dan Godt sal alles te sijnder tijdt oordeelen.

Ter wereldt en is geen booser fenijn: Dan Vriendt te schijnen en Vyandt te zijn.

Den 18. dito haelden wy eenigh brandt-hout uyt de huysen op 't eylandt met de Pagoden, daer wy onder laghen, dan resolveerden te verseylen aen de Noort-sijde vande revier, om aldaer te vryer voor de branders te legghen, want wy sagen nu wel, datse gheen vriendtschap maer vyandtschap met ons sochten.

Den 19. dito quam het schip de Engelsche Beer uyt Jappon by ons, die wy alle ghelegentheydt van ons wedervaren verhaelden, en om dese en meer andere oorsaecken is den Raedt van de schepen vergadert in het schip de Beer, en besloten 't gene uyt dese navolgende resolutie verstaen kan worden.

RESOLUTIE

GHENOMEN BY DE OVER-HOOFDEN VANDE SCHEPEN DEN ENGELSCHE BEER, [GRONINGEN] [235], SAMSON EN ERASMUS OP DEN 24. NOVEMBER, VOOR DE REVIER VAN CHINCHIEUW, 1623.

Alsoo (op den 11. November uyt Jappon vertreckende, tot meerder verseeckeringe van onze reyse nae de Piscadoris) goet gevonden was de kuste van China aen te doen, soo sijn wy God lof op den 19. deses voor de reviere van Chinchieu ghekomen, en aldaer ghevonden de schepen Groningen, Samson en Erasmus, waer van wy tot ons groot leetwesen hebben verstaen het deerlijck verbranden van het jacht Muyden, als oock de gevanckenisse vanden Commandeur Christiaen Fransz. en de andere gecommitteerde, welcke van onse sijde ghegaen waren, om de vrede met haer te bevestigen. En alsoo de Instructie van den Heer Commandeur Cornelis Reyersz. is vermeldende, datmen 't zy oorloogh of vrede de revier van Chinchieu met schepen beset sal houden, soo ist dat de vrienden vande boven-genoemde schepen klaghen seer van sieck volck overladen te zijn, voornamentlijck de Samson, hebbende qualijck soo veel gesont volck, dat hy sijn ancker konde lichten, en dien volgens ghenootsaeckt soude wesen de kust te verlaten, of sijne siecken andere over te geven, om nae de Piscadoris te brengen.

Is derhalven goet gevonden en geresolveert (nademael de vrienden voornoemt rapporteerden, dat de E. Heer Commandeur Cornelis Reyersz. met de meeste siecken van de Piscadoris nae Teyowan vertrocken is [236], soo dat weynigh siecken inde Piscadoris zijn) vande ververschinge, die wy voor de vloote sijn hebbende, aende boven-genoemde drie schepen over te geven: Tien duysent groote appelen, tien duysent mikans [237], 20 verckens, 200 pompoenen en drie koe-beesten, op dat door noot van ververschinghe, tot ondienst vande Compagnie, de revier van Chinchieu niet onbeset blijve.

En alsoo door de ghevanghenis van den Commandeur Christiaen Fransz. de vloote van een over-hooft ontbloot is, soo heeft den Raedt provisioneel tot nader ordre van den E. Heer Commandeur Cornelis Reyersz. ghestelt en stelt by desen Willem Ysbrantsz. Bontekoe, om in alle voorvallende saecken den raedt te beroepen, daer in te presideren, ende als vooren de vlagge vande groote stengh te voeren etc.

Aldus ghedaen en gearresteert in 't schip den Engelsche Beer datum en jare als voren. Was onderteyckent by

Isaac vande Wercken. Frans Leendersz. Valck. Herman de Coningh. Pieter Fransz. Jan Pietersz. Reus.

Dese ververschinge verquickten onse siecken uyttermaten; hielden de reviere soo veel doenlijck was beset en onvry, volghens onse ordre, soo dat de Chinesen niet vry op de Manieljes en elders mochten varen; namen verscheyden van haer joncken en ander vaertuygh [238].

Eyndelijck ben ick weder verseylt nae de Piscadoris, en alsoo mijn tijdt ghe-expireert was, en niet ghesint wesende my weder op nieu te verbinden, hoe wel den E. Heer Cornelis Reyersz. my daer sterck op aensocht, my presenterende veele goede en beter conditien als ick gehadt hadde, nevens merckelijcke verhooginghe van gagie, verwurf eyndelijck nae veel versoeckens, dat ick mochte overgaen op een ander schip dat ghereet lagh om nae Batavia te vertrecken, genaemt de Goede Hope. De E. Heer Commandeur Cornelis Reyersz. gaf ons in 't lange mede een resolutie, waer nae wy ons in de voyagie en ontmoetinghe van andere onse schepen souden reguleren, onder anderen oock dese korte instructie:

INSTRUCTIE

VOOR DE RAEDTS-PERSOONEN VAN'T SCHIP DE GOEDE HOPE UYT PEHOE NAER BATAVIA VARENDE.

Alsoo onse Heeren Meesters ende d' Edele Heer Generaels begeerten is, datter in alle schepen een persoon gestelt wort, om in alle voorvallende saecken den raedt te beroepen, ende over den selvige te presideren,

Soo ist dat wy daertoe goedt ghekent hebben Willem Ysbrantsz. Bontekoe, schipper op dito schip, om [lees: die] in alle voorvallende saecken den dienst der Compagnie betreffende den raedt sal beroepen, oock daer over presideren, ende de eerste stemme hebben.

Jan de Moor, coopman. Jan de Nayer, stierman. Hoogh-bootsman. Onder-stierman,--de 5de stemme.

Dese voorsz. raedts-persoonen wordt de volvoeringhe vande voyagie ten hooghsten bevolen, oock 't ghene den dienst der Compagnie is betreffende soecken te vorderen, en alle vlijt aenwenden om naer te komen, 't gene ampel inde mede-ghegheven resolutie van dato 19. Februarij, Anno 1624, verhaalt staet. In 't Fort in de Piscadoris, desen 20. Februarij 1624.

Cornelis Reyersz.

Den 21. Februarij ben ick met het schip de Goede Hope uyt de Piscadoris t'seyl ghegaen nae Batavia, doch met instructie eerst dwars over te loopen nae de kust van China, 't welck wy deden; maer kreghen een harde storm, doe wy by de kust waren, en bevonden dat ons schip soo onbeniert [239] was, dat wy het met de fock qualijck voor wint om konden krijghen. Waren oock soo leck, dat wy staegh aende pomp mosten staen; vonden daerom ongheraden daer langher by te houden, maer onse reyse nae Batavia te vervorderen. Hielden voor wint af, passeerden den 24. a 25. dito de eylanden van Macou; hadden veel variabel weder.

Den 6. Meert quamen wy by de Engelsche Beer, daer coopman op was Isaac vande Wercken en schipper Frans Leendertsz. van Rotterdam. Quamen ons aen boordt; verhaelden dat sy aen de Chineesche kust wel hondert en tsestigh Chinesen (soo mans, vrouwen en kinderen) ghekregen hadden, die wy volgens onse ontfanghen instructie van haer wilden overnemen en hem belasten by te houden, maer sy verklaerden ons, dat haer schip soo swack en leck was, dat sy 't qualijck boven water konden houden en daerom ghenootsaekt waren dragent te houden nae Batavia [240].

Den 8. dito bracht de schipper van de Beer ons twee kleyne beesten tot verversinghe.

Den 9. dito voeren wy de Beer aen boordt; kregen weder twee beesten, een perthy boonen, eenighe potten met oly, en andere saecken.

Den 17. dito liepen wy onder Poelepon ten ancker, haelden hier water en namen 64 Chinesen van de Beer over. Voeren oock om brandthout te hacken.

Den 20. dito ginghen wy weder onder seyl.

Tusschen den 25. en 26. dito is de Beer van ons gedwaelt.

Den 30. dito quamen wy onder 't Mensch-eters eylandt ten ancker.

Den eersten April lichten wy ons ancker en quamen des anderen daeghs, zijnde den 2. April, op de rede voor Batavia.

Dede doe wederom eenige tochten om steen aende voorgenoemde eylanden tusschen Bantem en Batavia [241].

Ick van voornemen zijnde om my met de eerste gelegentheyt nae Hollandt te transporteren, bevindende dat het spreeck-woordt waer en uyt de ervarentheydt bekrachtight is: yder voghel is gaern daer hy uyt-ghebroedt is; want wat schoone landen, kusten en rijcken, datmen beseylt en besiet, wat conditien, profijten en vermakelijckheyden datmen gheniet, 't soude ons maer pijn wesen, soo die hope ons niet onderhiel van dat selfde eens nae te vertellen in ons Vaderlandt; want om die hope heten onse reysen "Reysen", anders soude tusschen de ballinghschap en sulck hopeloos reysen niet veel verschil zijn.

Terwijle ick hier van Batavien af en aen voer om steen (als verhaelt) wierdender drie schepen, te weten het schip Hollandia, Gouda en 't schip Middelburgh ghereet gemaeckt om nae Patria te gaen; welcke ghelegentheydt ick waer nam: Versocht aen den E. E. Heer Generael Carpentier en sijne Raden, om daer mede te moghen vertrecken, 't welck ick verwurf. Stelden my tot schipper op het schip Hollandia, zijnde een treffelijck ghemonteert schip. Den Commandeur Cornelis Reyersz. was ondertusschen oock uyt de Piscadoris op Batavia ghekomen, om mede nae huys te vertrecken; wierde ghestelt tot Commandeur over de drie voornoemde schepen; kreghen hem in ons schip; was een gauw, ervaren man, die de Compagnie in veel saecken groote diensten ghedaen hadde.

Hier op Batavia zijnde, sprack ick mijn landtsman Willem Cornelisz. Schouten, hadde veel ommegangh met hem [242]. Hy gingh op het schip Middelburgh, om mede met ons in compagnie nae 't Vaderlandt te gaen.

Den 6. Februarij 1625 zijn wy met ons drie voornoemde schepen van Batavia vertrocken, om, soo Godt wilde, nae huys te gaen. Deden in passant Bantem aen, daer eenighe van onse schepen laghen; lichten daer een grof touw met een marsseyl uyt; namen doe ons afscheydt vande vrienden, met een Westelijcke windt, dat voor ons inde wint was. Laveerden daerom tot onder 't eylandt Sebbesée, 't welck aende binnekant vande Straet van Sunda leydt, Sumatra naest. Bleven aldaer 3 a 4 daghen legghen, nae de goede windt wachtende, oock omdat de stroom soo hard de Straet inviel.

Den 15. dito zijn wy weder t' seyl ghegaen met de landt-windt; kreghen een slagh-boegh [243] en raeckten den 16. dito buyten de Straet van Sunda, hebbende den windt Westelijck. Liepen om de Suyd, met weynigh koelte, doch de windt wackerde van dagh tot dagh; liepen al Suydwaert over; verhoopten een Suydelijcke windt te krijghen.

Den 27. dito kreghen wy de windt uyt de Suydelijcker handt; hadden de hooghte van 17 graden Suyder-breete. Wenden als doen Westwaert over en stelden onse cours Westelijck aen, nae de Caep de Bonesperance toe, tot dat wy kreghen de hooghte van 19 graden Suyder-breete. Hadden een S.O. windt en hy oostelijckte noch al op de handt; ginghen al Westelijck aen met stijve koelte, soo veel als wy gaende konden houden.

Den 15 Maert, 's morghens de son in 't opgaen ghepeylt hebbende, bevonden 22 graden, afgaende Noord-westeringh van 't compas [244]. Den selfden dito wierdt onsen Commandeur Cornelis Reyersz. heel sieck.

Den 16. 17. 18. dito begon het soo stijf te waeyen, dat wy 't voor een schoovers-fock met de blind op gheen 8 streecken konden gaende houwen [245]; vreesden dat wy 's nachts van malkander souden raecken. En alsoo wy het vyer 's nachts voerden [246], soo liep ick by den commandeur in de cajuyt en ontboodt daer de scheeps-raedt; seyde teghen den commandeur, die (als verhaelt) heel sieck lagh: "Soo wy dus te nacht seylende blijven, soo vrees ick, dat wy morgen van malcander sullen wesen, want het volck konnen 't op gheen 8 streecken gaende houden. Oordeel daerom best te wesen de seylen by daegh in te nemen en schieten onder zee [247], want als onse mackers dat sien, sullen van ghelijcke doen; dan heb ick wel moet, dat wy malkander in dese nacht soo verde niet sullen ontdrijven, of wy sullen malkander morghen wel sien." Daer op seyde den commandeur: "Dunckt u dat goedt te wesen, schipper, soo laet ons soo doen." Het welck wy deden. Namen onse fock met de blind by daegh in, besloeghense wel dicht [248], en schoten onder zee.

Onse twee ander maets, te weten het schip Gouda en Middelburgh, dat siende, deden van ghelijcken; namen haer seylen in, en schoten mede onder zee. Leyden 't met de steven Suydwaert over. Ses glasen in de nacht [249] begon het soo schrickelijck te waeyen, dat het dieghene die 't noyt ghehoort noch gesien heeft onmooghlijck sou schijnen dat de windt sulcken kracht kan by-brengen. De windt was rondtom de compassen, want de compassen dreyden rondtom, dat wy niet konden sien hoe wy wendt lagen. Het schip sackte door de windt soo laegh in 't water als of de windt recht van boven neer quam, dat het scheen dat de anckers, die op de boegh stonden, by 't water quamen; jae, meende dat het schip sonck. Ten lesten waeyde onse groote mast over boordt en brack ontrent drie vadem boven 't boevenet [250], waer door het schip doen weder rees. Wy stonden by malkander met de hoofden teghen malkander aen, maer konden niet roepen noch spreecken dat wy malkander konden verstaen, te weten die boven waren.

Dese onstuymighe harde windt, die men een orkaen noemt, duerde ontrent 6 a 8 glasen; doen begon den windt weder te minderen. Doen het op sijn hartste waeyde, was het water soo slecht [251] als een taeffel, dat het hem niet konde verheffen; maer toen die wint af nam, verhief hem de zee soo gheweldigh, dat het scheen dat het schip het onderste boven soude rollen [252]. Het slingerde altemet het boordt los onder water, waer door wy soo veel water van boven in kreghen, dat het ons heel verlegen maeckte [253], want het water liep in 't ruym, soo dat wy al seven voet water in 't schip hadden eer wy 't wijs wierden, waer door wy meenden dat het schip al sonck. Pompten met alle pompen, maer het water scheen daer al teghen aen te wassen. Hier stonden wy verslaghen, want was een versufte kans. Daer op raeckten de pompen noch onklaer, dat wy niet pompen konden; want de wranghen raeckten vol peper, 't welck de pompen verstopte [254]. Wij hadden 60 stucken, soo metalen als ijseren, in 't ruym onder de peper op 't genier leggen; die raeckten door 't slingeren gaende, braecken met de ooren door 't genier, waer door de peper door 't genier op de buyckdenningh liep; en door het water waren de vullinghen van de buyckdenningh opghedreven, doe spoelde de peper altemael in de wranghen [255]. Doch alsoo wy hoopten en vertrouden, dat het schip onder noch goedt was, deden onse best om alles te doen dat wy konden: setten de pompen uyt en wonden stucken van oude vlaggen beneden om de eynden van de pompen, en setten de selfde eynden op de buyckdenningh neer, yder in een mande [256]. Vielen doen weder met alle macht aen 't pompen; doe bleven de pompen klaer. Sagen datelijck dat het water minderde, waer door wy weder moet kregen.

Onse afgewayde groote mast lagh de heele nacht en rinck-ranckte onder 't vlack en op zijd' van 't schip, dat wy vreesden dat hy ons onder leck soude maecken. Het volck uyt het ruym riepen: "Hack alles af dat hem vast houdt en laet hem drijven!" Doch wy deden onse best; hieuwen het groote wandt te loevert [257] stucken, maer in ly, dewijl het schip soo schrickelijck rolde en slingerde, konden wy niet schrab raecken; most hem inde nacht soo behelpen, maer met den dagh hackten wy alles af dat wy konden sien en raeckten soo van de vleet ontslagen [258].

's Morgens sagen wy rontom nae onse twee mackers, maer mistender een, te weten het schip Gouda, maer 't schip Middelburgh lagh te loefwaert van ons. Was alle sijn masten quijt, met boeghspriet, gallioen en al, uytgesondert sijn besaens-mast. Waren alsoo beyde in een soberen staet. Goeden raedt was dier. Het schip Gouda deed' hem niet op, vreesden dat het ghesoncken was; ghelijck het oock is, soo naest te ghelooven is: want 's nachts waren wy door een plaets gedreven daer het water heel bruyn, en slechter [259] was als anders; eenighe schepten met de puds daer in, seyden dat sy peper schepten; viel ons doe al op de leden, dat het met een of beyde onse mackers niet wel gestelt most wesen. Hoewel wy 't niet op 't beste hadden, soo gaf ons dit verlies van 't schip Gouda een groote herten-wee.

Het worde 's anderen-daeghs goedt weder. Het schip Middelburgh lagh (als geseydt) te loefwaert van ons, maer konden by malkander niet komen; lagen beyde gaer als in onmacht. Voor dagh schoof Middelburgh sijn sloep over boordt en roeyden naer ons toe; quamen metten dagh achter ons schip, onder de geldery, en riepen aen ons, waer door wy verschoten [260] dat het te wonder was, want wy waren daer niet op verdacht datter volck ontrent ons was. Saghen uyt de geldery, hoorden dat het de sloep van Middelburgh was, lieten de val-reep achter uyt hanghen, daer de schipper by over quam, ghenaemt Jan Dijcke van Vlissingen, met noch een ander. Vertelden ons haer wedervaren en hoe dat sy gestelt waren, en wy haer het onse. Klaeghden ons, dat sy alle haer masten en gereetschap quijt waren, en soo wy haer niet konden ontsetten, dat sy geen landt souden konnen krijgen. Wy hadden onse focke-mast en boegh-spriet met de besaens-mast noch behouden, als mede onse groote ree, door dien ick onse rees om laegh hadde doen strijcken weynigh te voren eer de windt aen quam, en sy hadden haer rees omhoogh laten staen; waren daerdoor al de vleet quijt. Doch de beste boegh most voor. Resolveerden daerom dat wy Middelburgh souden overgheven onse groote ree, met onse voor-stengh, met een spier van 14 palm, die wy noch in 't schip hadden. Dan hadden sy moet soo veel stompen te rechten [261], dat sy hoopten landt te krijgen. Wierdt oock besloten: dat, als wy haer dit souden overgheven, dat elck dan sijn best soude doen om het eerste landt te krijghen datmen kond'; hadden het ghemunt op de Bay van Sancte Losie [262], aen 't eylandt Madagascar.

Dit wierde alsoo ghearresteert by den breeden raedt inde kejuyt; en dewijl ick schipper was, most het commanderen aen het volck. Als ick boven quam om te commanderen, stond het volck tegen my op, en hadden daer veel tegen; seyden: "Wy hebben meerder noodt als Middelburgh; wy willen 't niet overgeven." Daer stond ick doe en keeck. Doch seyde met soete woorden: "Mannen, siet toe wat ghy doet, want laten wy Middelburgh hier leggen in onmacht, 't is seker dat sy haer niet redden konnen, soo moeten sy vergaen, want sy konnen geen seyl maecken. Wy zijn immer Christen-menschen, laten wy ons oock Christelijck toonen. Denckt eens, wat wy wel souden willen, als wy in haer plaets waren; laet ons dan oock dat selfde aen onse even-naesten doen". Gingh haer met soo veel moye woorden aen als ick konde bybrengen.

Ten laetsten schoolden sy by malkander, begonnen de hoofden t'samen te steecken en seyden tegen malkander: "Wat sullen wy doen? Wy zijn allijckewel [263] Christen-menschen, gelijck de schipper seydt, en of [264] Middelburgh dan niet te recht quam, wat hadden wy te seggen?" Quamen daer op wederom by my voor de groote mast en seyden: "Wel schipper, als wy Middelburgh dit goedt bygheset hebben, moghen wy dan van hem scheyen?" Waer op ick antwoorde: jae, dat het soo inde kajuyt besloten was. Doen lieten sy het glijen; setten de stengh af, smackten die met de groote ree met de 14 palms spier over boordt. Hier op namen die van Middelburgh haer afscheydt en roeyden nae boort met het goedt achter aen; souden malkander vinden inde Bay Sancte Losie, soo 't Godt gheliefde. Doe vraeghden ons volck wederom: "Mogen wy nu van haer scheyden?" Ick seyde: "Jae". Onse focke-ree lagh neer; ick seyde: "Vat aen 't cardeel vande fock, en hijs de fock om hoogh". 't Welck sy datelijck deden en liepen de fock ten eersten om hoogh, tot voor 't hommer. Te voren scheen het schier onmogelijck de focke-ree te hijssen, maer doen 't een willige wegh was, quam het niet eens aen.

Den 22. dito zijn wy van Middelburgh ghescheyden, stelden onse kours naer het eylandt Madagascar, dat ons het naeste was, en kregen den 30. dito het landt in 't gesicht. Seylden dicht by 't landt; saghen wel eenighe drooghten branden [265], doch waren onverkent. Waren ontrent nae onse gissinge 8 a 9 mijlen beoosten de Bay van Sancte Losie; wilden ons niet gaern vande wal af begheven, om dat wy soo schaloos waren [266]; hebben daerom gheresolveert het ancker te laten vallen, was ontrent 25 vadem diep, en de sloep uyt te setten en by de wal langhs te roeyen of te seylen, nae 't te pas quam, om te sien of wy de voorsz. Bay niet konden aentreffen. Hier op ben ick met de gemande sloep van 't schip afghesteecken. Vonden de voornoemde Bay ontrent 8 a 10 mijlen van daer 't schip lagh; peylden de eylandtjes en de hoecken en diepten met het diep-loot, over en weer over, en vonden dat het een bequame plaets was voor 't schip. Dat ghedaen zijnde voeren verblijdt weder nae 't schip. Quamen 's anderdaeghs wederom aen boort en vertelden alle gelegentheydt wat ons wedervaren was. Lichten ons ancker en seylden daer nae toe; brochten het schip met Gods hulp daer in, waer door wy altemael vol vreucht waren; danckten Godt voor sijn ghenade.