Part 8

Den 12. deden wy weer een landt-tocht, met 50 gewapende mannen. Liepen twee dorpen af; saghen eenige buffels, maer kosten die niet vangen; kregen eenige sacken met loock en uyen, en quamen, nadat sy wel twee mijlen in 't landt geweest hadden, weer aen boort.

Den 15. dito is onse opper-stierman inde boeyen gheset, om datter brant in sijn kamertje geweest was [206], doch wierder 's avonts weder uytgelaten. Onse timmerluy maeckten een wangh op onse groote mast.

Den 18. setten wy een man over boort, die de voorgaende nacht ghestorven was. Wy deden meest alle dagen tochten, soo met ons jonckjen, schuyt als boot, nae visschers en joncken, maer konden niet bekomen. Was meest alle dagen kout lelijck weer.

Den 20. dito namen wy een jonck met 14 Chinesen. Seyden ons, dat sy uyt de revier Chinchieu quamen, als oock dat den Heer Commandeur Cornelis Reyersz. met die van Chinchieu verdragen was [207]; doch namen hem evenwel mee en losten sijn waren in ons schip. Verstelden met wangen en anders onse masten en boeghspriet.

Den 10. Meert deden noch alle dagen, alst weer was, een tocht om water. Op desen dagh wierde uyt ons schip een vogel (soo hy inde lucht vloogh) geschooten.

Den 14. dito voeren wy meest met alleman aen lant, haelden onse boot op 't strandt om hem te calfaeten en schoon te maecken; quamen des avondts wederom.

Den 17. dito sterf een vande boots-gesellen, genaemt Claes Cornelisz van Middelburgh.

Den 18. dito onghestadigh weer, met donder, blicxsem en regen. Des nachts sterf de onder-stierman, Jan Gerritsz. Brouwer van Haerlem, die ontrent vijf-te-half weeck gheleden onder-stierman gemaeckt was.

Den 20. dito, des nachts, sprongender drie Chinesen overboort; meenden met de boot door te gaen, maer alsoo de wacht het het gewaer worden, kregen de eene weder, maer de ander twee verdroncken.

Den 30. dito kregen wy twee joncken met een visscher met 27 man.

Den 2. April setten wy twee Chinesen aen landt, die ons beloofden verversingh te brenghen voor haer rantsoen [208]: den eene was ghequetst en den ander heel oudt.

Die 5. dito sagen wy twee Chinesen in onse hout-jonck staen en riepen datmen haer aen boort halen sou. Sonden onse scampan na haer toe; bevonden dat de eene een vande selfde was, die wy op den 2. deses aen landt hadden geset. Sy waren 's nachts van andere Chinesen aen onse hout-jonck gebrocht; brachten met haer hoenders, eyjeren, een vercken, sitroenen, appelen, suycker-riet en toeback, van elcx wat; tot danckbaerheydt van hare gheschoncken vryheydt. Voorwaer een groote deught, beschamende veele Christenen, die als sy uyt de knip zijn, dicwils weynigh om haer beloften dencken.

Den 6. dito resolveerden wy de eene jonck te sloopen, het hout daervan in de ander te laden, en die mee na de Piscadoris te nemen, alsoo sy daer wel brant-hout van doen hadden.

Den 7. setten wy de voorsz. twee Chinesen weder aen landt.

Den 8. dito quammer een prautjen met twee andere Chinesen aen ons schip en brachten ons (als de voorgaende) eenighe ververschingh, als appelen, eyeren, eenighe potten met arack, waer voor wy haer beloofden twee mannen te sullen vry geven, eene die ghequetst was en een ander, op voorwaerde dat sy ons meer ververschinge souden brenghen. Gaven haer oock 25 rejalen aen gelt, om daer verckens voor te brenghen, en lietense daer op nae landt toe varen. Des nachts is onse jonck (daer wy mede doende waren te sloopen) gesoncken.

Den 9. en 10. dito haelden wy water, soo voor de jonck als ons schip, en setten 17 man van ons volck op de jonck om met malcander na de Piscadoris te seylen, soo drae het wint en weer was.

Den 11. dito quamen de laetste twee Chinesen weder van landt met haer brengende 5 verckens, een parthy eyeren, vijgen, appelen, en ander goet.

Den 12. waeydent een gheheele storm; streecken onse rees neer. Een Chinees prautjen dreef van ons wegh, met een van onse maets; sonden de sloep daer na toe, haelden hem daer uyt; maer het prautjen kosten sy door de harde wint niet op-roeyen; haddent achter de sloep gebonden; lieten het eyndelijck drijven en quamen weer aen boort.

Den 13. dito lieten wy de Chinesen, die ons de ververschinghe ghebracht hadden weder nae landt varen, met haer beloofde twee landtsluy.

Den 15. dito waren die maets inde jonck doende om een bas te beproeven, die sy op een nieu roopaertje gheleydt hadden [209]. Laden het met dubbel scherp; settent met de mondt nae de deur vande jonck. Met soo komter een jonghman uyt een vande ruymen, gaet inde deur staen om sijn water te maecken, niet wetende van de anderen haer doen. Daer op komt een met de lont-stock vande ander kant (de jonghman niet siende) en steeckter de brandt in, en schiet de jonghman door sijn been. Voorwaer een droevigh ongeluck en groote onvoorsichtigheydt van den aensteecker.

Wy slachten in ons schip des achter-middaeghs een buffel met een vercken, om alsoo des anderen daeghs onse Paesch-Feest daer mede te houden.

Terwijl de maets doende waren, plock-haerden onse Domine met een assistent, die beyde in de boeyen geset worden.

Den 16. dito, sijnde Paesch-dagh, wierden sy beyde daer weder uyt ghelaten. Doe quam het volck uyt de jonck altemael in ons schip, om de predicatie te hooren [210], en bleven voort onse gast op de buffel. Des ander daeghs quamen sy weder om predicatie te hooren; was alle daghen onghestuymigh weder en variabele winden.

Den 19. dito werdt de jonghman, die in sijn been gheschoten was, het been afgheset, die ontrent een uer daer nae sturf.

Den 20. dito ongestuymigh weder uyt den O.N.O. Schooten onse stenghen [211], lieten noch een ancker vallen; sacher uyt, oft al stucken waeyen sou wat om en an was. De twee Chinesen, die den 13. van ons schip waren ghescheyden, quamen weder aen boort, brochten ons weder eenighe verversingh, seyden ons, datter wel twee hondert joncken gelijck souden komen om ons te vernestelen [212]. Maeckten ons daerom (op die waerschouwinghe) van alles klaer, om haer, soo sy quamen, te begroeten.

Den 27. dito setten wy onse scampan in 't schip en twee visschers-prauwen daer uyt, die de jonck in sette. Verlanghden om t'seyl te gaen, want dorsten daer niet wel langer blijven. Doch door dien dat het alle dagen soo sterck waeyde en stormde, kosten niet wel t'seyl komen, te meer omdat de wint ons tegen was.

Den 28. brachten wy 20 Chinesen in de jonck, om die nevens de onse aen de Piscadoris te brengen.

Den 29. dito, 's morgens met redelijck weer, de wint O.N.O., gingen wy t'seyl met onse jonck, doch hadden veel omswervens in zee door harde contrarie-wint en anders.

Den 1. May ongestadigh weder. Des morgens sagen wy dat onse jonck van ons gedwaelt was, doch ten laetsten saghen wy hem een groot stuck in ly van ons; lagh heel in onmacht: sijn seyl was wegh ghewaeyt. Vonden daerom goedt, alsoo het heel hard begon te waeyen, het volck daer uyt te lichten. Ick voer ten dien eynde met de boot heen; namen het volck over, doch konden nevens ons volck, die 16 in 't getal waren, niet meer als thien Chinesen over krijgen; de andere waren schuyl ghekropen. De wint begon oock hard op te steken, soo datter noch thien Chinesen inde jonck bleven en wegh dreven. Quamen des middaeghs weder aen boort; gisten ons ontrent 8 mijlen buyten de Oostelijckste eylanden van Macou te wesen. En alsoo hier een gestadige wint waeyt, ontrent half jaer om half jaer, dat men het Moson noemt, soo kan die gheene die te laegh vervalt, 't zy aen de eene of ander kant vande Piscadoris niet wel opwaert aen komen, voordat dat Moson weder verloopen is. Swurven om die oorsaeck hier lange tijdt, dan eens settende dan eens seylende, eer wy inde Piscadoris quamen. Leden oock veel ongemack van storm en sieckte, by gebreck van verversinge; jae, waren op het laetste van 90 mannen boven 50 gesonde mannen niet van ons eygen volck. In onse wegh ontmoeten wy noch een Chinesche jonck, kostelijck geladen, eenighe duysenden waerdigh, die nae de Manieljes wilde. Namen hem; hadde wel 250 sielen in. Nam het volck meest over, op ontrent 20 a 25 man nae, en stelden 15 a 16 man van ons volck daer by, en bonden de jonck achter aen ons schip en sleepten hem.

Wy hadden doe ettelijcke hondert Chinesen in ons schip; waren bevreest dat sy ons overweldighen souden, want wy, als verhaelt, maer 50 gesonden mannen sterck waren. Lieten al ons volck met geweer op zijd' gaen, even oft altemael officieren waren.

Des nachts lieten wy al de Chinesen in 't ruym loopen, setten dan een stut boven op 't luyck en behingen het overal met lampen, dat het onder 't verdeck licht was, en by 't luyck hielden 5 a 6 man met bloote sabels de wacht, en des morghens deden wy het luyck op en lieten de Chinesen boven komen, om haer gevoegh en anders te doen, waer door het krielde van menschen op 't schip. Ick was dickwils inde kejuyt ghegaen om te slapen, maer konde niet. Als ick boven quam, soo maeckten de Chinesen datelijck ruymte, gingen aen beyde sijden op haer kniejen leggen, met de handen t' samen, soo dat sy als lammeren waren. Daer wierde verhaelt, dat onder haer een prophetye was, dat haer landt ingenomen soude worden van mannen met roo baerden, en alsoo ick een rood' baert had, schenen sy dieshalven my met meer vreese te aenschouwen. Doch dit was soo het seggen; hoe het is, is Godt bekent. Wy dorsten haer evenwel niet vertrouwen.

Sy gingen 's morgens langhs de boorden van 't schip en inde rusten [213] sitten; reynighden en kemden haer. Sy hadden sulck langh hayr, dat het veele, als sy over eynde stonden, tot de waden [214] vande benen hingh, 't welck sy met een dray, vlechts-gewijs, op haer hooft leggen; steecken daer een pen door die 't vast houdt, met de kam daer teghen aen. Wy brachtense alle inde Piscadoris; daer worden sy alle, nevens de andere Chinesen, die wy en andere schepen en jachten daer ghebrocht hadden, twee aen twee aen malcanderen ghesloten. Mosten aerd' aendragen tot het fort; jae, doe het fort ghemaeckt was, warender wel 14 hondert in 't getal, die doe meest nae Batavien wierden gebracht en aldaer verkocht. De Piscadoris was ons rende-voes plaets, als verhaelt is [215], daer wy stee hielden; en voeren daer van af en aen, en namen alle Chinesen, die wy krijghen konden en brachten die daer by een. Terwijl wy hier inde Piscadoris laghen, kreghen wy sulcken oorkaen, dat al de schepen bykans op 't droogh waeyden; onder alle onse jonck waeyde geheel op 't landt.

Inde Piscadoris leggende kreegh ick een brief van Batavia, door Christiaen Fransz., van mijn broeder Pieter Ysbrantsz. Bontekoe, die, als voor verhaelt is, schipper op 't schip Haerlem was, die den 4. Januarij, op de kust van China, van ons nae Batavien gingh. Schreef my, dat onsen broeder Jacob Ysbrantsz. 't voorgaende jaer oock voor schipper in Indien was ghekomen uyt Hollandt, wesende doe met ons drie gebroeders in 't lant, alle drie schippers. Verhaelde dat Jacob met het schip Mauritius, in compagnie van 't Wapen van Rotterdam, heel miserabel aen quam: hadden onder weegh yder ontrent 275 man verloren [216]. Het Wapen van Rotterdam had soo veel gesont volck niet behouden, dat het sijn seylen kost gebruycken. Jacob quam in de Straet van Sunda by twee jachten, die Jacob voor Batavia brochten, maer 't ander schip had Jacob gelaten aende Suyt-sijde van Java, daer hy met jachten en vaer-tuygh na toe wierde gesonden, om het te soecken; vonden hem, en hy wierter schipper op gemaeckt. Wiert nae Ambona ghesonden. Schreef oock, dat den Heer Generael Koen met het schip, daer Jacob mede in 't landt quam, te weten Mauritius, uyt Oost-Indien nae Hollandt was vertrocken den 2. Februarij 1623, in compagnie van noch drie schepen, en dat den Heer Pieter de Carpentier daeghs voor het vertreck van den Heer Koen tot Generael over Indien gestelt was, etc. [217]. Daer quamen doe oock veel huysgesinnen uyt Hollandt op Batavia, soo met het Wapen van Hoorn, daer schipper op was Pieter Gerritsz. Bieren-Broots-Pot, en andere schepen. Daer trouwden oock veel Hollanders op Batavia, soo dat vele haer hier vast maeckten, om soo licht niet te vertrecken [218].

Den 25. October isser by den E. Heer Commandeur Cornelis Reyersz. en sijne Raden gheordonneert, dat wy met ons vijf schepen (te weten het schip Groningen, Samson, Muyden, Erasmus en Victoria, welck laetste om reden niet mede gingh) onder den Commandeur Christiaen Fransz. souden gaen nae de reviere van Chinchieu, om de selfde beset te houden, datter geen joncken na de Manieljes of andere onser vyanden plaetsen souden varen, en aen haer te versoecken, gelijck wy dickwils en gestadigh ghedaen hadden, den vryen handel met haer op Tajouan, en haer als dan alle vreed' en vriendtschap aan te bieden; doch indien sy hier in niet wilden consenteren, haer den oorloogh aen te doen, te water en te land', waer het selfde met avontagie en tot voordeel vande Compagnie kon geschieden; gelijck dat selfde breeder was uytgedruckt inde instructie ons vanden E. Heer Commandeur en sijne Raden mede ghegeven. Gingen dien selfden dagh noch t' seyl.

Den 28. dito quamen wy voor de voornoemde revier; setten het onder het eylandt met de pagoden, daer al 't volck was afgevlucht, behalven een oudt man, die wy vonden. Lieten, ghelijck onse ordre was, een witte vlagge waeyen, hopende datter yemand van Aymuy by ons soude komen, om ons te verspreecken [219].

Den 29. dito wierdt onder ons goedt ghevonden, dat men op yder schip 30 a 40 swabbers soude maecken en 8 a 9 balijs [220] met water, als oock een deel leeren emmers langhs 't schip souden stellen, om (of de Chinesen ons met branders toequamen) de brant te uytten; als oock, dat men scherpe wacht soude houden en dat twee schuyten een derden deel van een mijl vande schepen alle nachten op de wacht souden leggen, oock om water te halen. Roeyden de stucken op [221] en waren wel op onse hoede. En alsoo niemandt van Aymuy by ons quam, schreven den 30. dito een brief aenden totock van Aymuy [222] en bestelden die met die oude Chinees, die wy op 't eylandt vonden. Wy schreven, dat wy aldaer gekomen waren, om met haer den handel en vrede te versoecken, gelijck wy inde voorige conferentie tusschen haer en ons gehouden gedaen hadden, en voort eenighe complementen tot sulck schrijven wel voeghende. Publiceerden oock dien selfden dagh dese navolgende Ordonnantie, op alle de schepen.

ORDONNANTIE,

WAER NAER SICH HET VOLCK VANDE SCHEPEN, LEGGENDE IN DE REVIERE VAN CHINCHIEU, SULLEN HEBBEN TE REGULEREN.

Alsoo wy met ons vier schepen alhier in de Reviere van Chinchieuw legghen, om soo veel als moghelijck is die van China 't uytvaren naer Manilha ofte eenige andere onser vyanden plaetsen te beletten; derhalven wel te vermoeden is, dat de Chineesen niet sullen naer laten hun uytterste devoir te doen, om ('t zy met openbaer gewelt, onder schijn van vrede, ofte andere bedrieghelijcke middelen) met haer brandt-schepen, (diese mette stroom souden mogen afseynden) ons van hier te drijven; waeromme hoogh-noodigh is, datter vooral in alle de schepen ofte boots en de chaloupen ('t zy datse aen boort ofte een stuck boven stroom vande schepen als uytleggers mochten leggen) goede, scharpe ende behoorelijcke wacht wordt ghehouden. Ende alsoo bevinden, dat deselve dickmalen by de matroosen seer slechtelijck werden waer genomen, sonder acht te nemen wat schade ende onheil daer door te verwachten hebben; werdt hier mede by den E. Commandeur Christiaen Francxz ende Raet gheordonneert ende bevoolen, ghelijck wy ordonneren ende beveelen midts desen, aen alle scheeps-officieren ende matroosen, niemant uytgesondert: dat yder sijn wachte ter plaetse daer hy soude mogen gestelt werden, behoorlijck sal waernemen, op pene dat de gene, die slapende ofte ter contrarie doende bevonden werdt, driemael vande rhaa sal vallen, ende met hondert slaghen voor de mast gheleerst werden [223]. Ider wacht sich voor schade, alsoo dese voorsz. Ordonnantie, sonder eenige dissimulatie aende contraventeurs, naer behooren sal ghe-executeert werden, want 't selve in aequiete ende naer gelegenheit der saken alsoo bevinden te behooren. Actum in 't schip Groningen, legghende inde Reviere van Chinchieuw, desen 30. October 1623.

Den 1 November quammer met een scampan een Chinees, ghenaemt Cipzuan, aen ons boort. Sey, soo wy om vrede en den handel te versoecken quamen, dat het aen haer sijde niet en soude manqueren, alsoo de ingesetenen daer alle wel toe genegen waren, en gaf ons voort goede hoope van een goet succes. Seyde oock, datter wel 300 Chinese coop-luyden vergadert waren gheweest, en hadden besloten een request aenden Combon [224] van Hockzien te presenteren en te versoecken, om met ons te mogen handelen, alsoo sy (soo hy seyde) door den oorlogh haer goet verloren, en soo den oorlogh continueerden, geschapen stont om t' eenemael te verarmen; resolveerden daerom instantelijck den handel en vrede met ons aenden voorschreven Combon te versoecken.

Desen Cipzuan seyde vorder, datter ter plaetse daer hy woonachtigh was een kluysenaer of Eremijt in 't geberghte woonde, die van grooten afcomste was, en hadde machtigh rijck (meene oock Banderijn [225] over die provincie) geweest, hebbende hem nae 't overlijden van sijn huysvrou, die hy seer lief hadde, tot dese eensaemheydt begheven; dede nu niet anders (soo hy seyde) als arme luyden, die gheen middelen en hadden, haer saecken by de grooten uyt te rechten [226]. Was alsoo by de grooten en by de kleynen in hooge achtinghe en aensien; jae, hy wierde voor een propheet en sijn woorden voor prophetien ghehouden. Seyde oock, dat hy desen cluysenaer het verschil [227] tusschen ons en haer te kennen had ghegheven, en hy oock verstaende, dat de grooten preperatie maeckten om ons te beoorloghen, was hy (seyde Cipzuan) by haer gegaen, hun voorseggende, dat (soo sy ons den oorloogh aen deden) sy haer staet in perijckel souden stellen. Waer over Christiaen Fransz. den voornoemden Cipzuan vraeghde, ofmen die cluysenaer niet te spraeck en soude konnen komen, om hem ons oprecht en eerelijck versoeck met alle omstandigheyden te vertoonen; 't welck Cipzuan beloofde te sullen beschicken en twijffelde niet, of soude dat wel verwerven by hem, en seyde: "Dit sal ick doen, om dat [228] ghy ghelooven sult, dat ick het goedt met u meene." Daer op is hy vertrocken; verklaerde steels-gewijs by ons gekomen te zijn.

Den 3. dito is Cipzuan met de geseyde cluysenaer, nevens noch een Chinees, aen ons boort ghekomen. Wy verklaerden hem de oorsaecke van onse komst en wat onse meninge en versoeck was. Die (nae datter eenige reden weder-sijds waren ghevallen) ons beloofde sijn uytterste devoor te sullen doen, om de saeck tot een goet eynde te brenghen. Gaven hem een brief (van den selfden inhoudt als die wy met den ouden Chinees ghesonden hadden) aen den Totock. Hy beloofde die self den Totock te behandigen. Twee a drie daghen daer nae quam Cipzuan weder by ons en bracht antwoordt op de onsen, waer in den Totock schreef, dat hy verstaen hadde, dat wy met onse schepen onder 't eylandt met de Pagoden gearriveert waren, den vrede en handel met haer versochten, 't welck hem lief was, soo wy het met goeder herten meenden en niet ghelijck wy voor desen met valschheydt en bedroch (ghelijck hem beliefde te schrijven) gedaen hadden. Soude dan wel mogelijck zijn om een goet accoort te maecken. Hadde ons, inde laetste conferentie met ons ghehouden, twee weghen gewesen, te weten: De gevanghen Chinesen in vryheydt te stellen en Pehoe, by ons genaemt de Piscadoris te verlaten, en hadden gheen van beyden willen accepteeren, waer door de handelinghe doe vruchteloos afliep.

Wy antwoorden, dat onse meninge goedt was en altijdt geweest hadde. Hy schreef wederom, dat hy verstaen hadde, dat wy ghekomen waren om de Chinesen te berooven, en gheen gelt of coopmanschap mede brochten om te handelen; waer op hy versocht, dat wy onse meninge souden verklaren. Waer op wy weder aen hem antwoorden, dat onse meninghe goedt was, en niet anders als vooren den handel versochten. Hy schreef wederom, de wijle wy persisteerden by onse goede meninge dat wy dan een capiteyn by hem souden senden, om van alles met hem te handelen en een vrede of bestant tusschen malcanderen te sluyten, voor een deel jaren of voor eeuwigh. Wy versochten daer op aenden voorschreven Totock, dat hem soude gelieven toe te laten, dat wy met een jacht voor Aymuy mochten komen, om dicht byder handt te zijn, want dese sake beter van naeby als van verre konde afgehandelt worden. Hier toe kreghen wy met den naesten licentie, om met 1 a 2 schepen voor Aymuy te mogen komen. Hebben eyndelijck den 13. dito met malcander goet gevonden, dat onsen Commandeur Christiaen Fransz. met de jachten Muyden en Erasmus naer Aymuy soude seylen.

Den 14. dito vertrocken de jachten, die des anderen daeghs voor Aymuy quamen, en wy met de twee schepen bleven onder het eylandt legghen.

Tusschen den 17. en 18., in den nae-nacht, ben ick met de boot nae onse jachten gevaren, om eens tijdingh te hebben, hoe de sake met haer gheleghen was, want het begon ons te verdrieten, dat het soo langh duerde, daer het voor haer vertreck soo naeby scheen. Maer onder weegh sijnde, dicht by de jachten, saghen wy dat het eene jacht inde brandt stondt, en het ander hadde oock drie branders aen boort; en voeren in groot perijckel door een groote menighte vaer-tuygh van scampantjes en eenige oorlooghs-joncken, en sagen ontrent 50 branders. Voeren aen 't jacht Erasmus, dat door kloeckmoedigheydt de eene brander hadde uytgheblust en de andere twee van haer ghekreghen, soo dat sy miraculeusselijck van dat perijckel verlost wierden. Maer het jacht Muyden raeckten sijn fock en voor-marsseyl stracx in brant en scheen niet te helpen; verbranden en sprongh voort met volck met al, sijnde een deerelijcke sake. Wy ginghen terstondt nae onse schepen, met het jacht Erasmus.

De vrienden van Erasmus verhaelden ons, hoe sich de saecke tot soo verd hadde toe gedragen. Seyden: Met dat sy voor Aymuy ghecomen waren, kregen sy terstont eenige gedeputeerden aen boort, versoeckende dat eenighe vande hoofden aen landt by den Totock souden komen, om van de saecke mondelingh met malcander te spreecken; 't welck by den Commandeur beleefdelijck wierde afgheslagen, hem excuserende gheen bequame tolcken daer toe te hebben. Maer soo 't den Totock geliefde, soude eenige vande sijne senden, met volle macht, om met ons een accoort te sluyten. Daer op voeren sy weder nae landt.

Weder komende seyden: Dat den Totock haer volkomen hadde geauthoriseert en volle macht ten dien eynde gegeven, en dat alles wat van haer met ons gesloten sou worden, vast en onverbreeckelijck van hem soude ghehouden en van waerden ghekent worden. Sijn daerop met malcander in handelingh getreden, en geaccordeert en besloten, dat sy in Teyowan met ons souden komen handelen [229], en aldaer soo veel sijde waren brenghen als ons capitael soude strecken: Datse op de Manilha, Cambodia, Siam, Patany, Jamby, Andrigerry, ofte op eenige andere plaetsen niet en souden varen, als met pas van ons: datse oock 4 a 6 joncken nae Batavia souden senden, om aldaer met den Heer Generael te spreecken wegen de saecke vande Piscadoris, daer sy ons garen af hadden.

Dit accoort solemneel ghemaeckt sijnde voeren sy aen landt; quamen daer nae wederom aen boort; versochten, dat eenighe capiteynen by den Totock aen landt geliefden te komen: dat het accoort op de eene sijde in 't Chinees en op de ander sijd' in Duyts [230] soude geschreven en beswooren worden, opdat den Totock den Combon van Hockzieuw mocht schrijven alsoo in sijn presentie geschiedt te zijn. Brachten met haer drie Manderijns tot ostagiers [231], en (nae haer gewoonte) drie pijlen tot verseeckerheydt.