Part 4

Maer straks ontsloot haer eene wolke, waer uyt twee groote draeken kwaemen die eenen wagen voord trokken, waer op dat de oude simme D. Faustus op zettede, en een wyl daer naer volgde eene groote duysterheyd dat D. Faustus de draeken, nog den wagen zien konde, en voer daer-entusschen al naer onder toe, en zoo haest als deze stinkende duysterheyd verdwenen was, zoo zag hy zynen wagen wederom; maer daer schooten zoo veel straelen en bliksems dat D. Faustus daer door bevende wierd; naer dit kwam Faustus op een tempeestig water, en de draeken verzonken daer in, maer hy wierd geen water gewaer, maer wel groote hitte, en de baeren en stroomen sloegen zoo op Faustus, dat hy wagen en peirden te verliezen kwam, en hy zonk voords dieper naer den grond des waters toe, tot dat hy ten lesten in ’t vallen in een hooge en spitse spelonke geraekte, aen de welke hy hem vast hield, en daer bleef hy by zitten als of hy half dood geweest had, hy zag vast rondom hem, maer hy konde niemand zien nogte hooren, hy zag vast tot de spelonke inwaerds, waer op hem een licht vertoonde, en hy zag anders niet rondom hem als water. D. Faustus dagt wat raed, nu ik van de helsche geesten verlaeten ben, of ik my in de spelonke, of in ’t water werpen moet, of alhier verdrinken. Met dit zoo vertoont hy hem daer op, en sprong alzoo in een opzinnige vreeze, in de vuerige spelonke, en sprak: Nu neemt gy, geesten, myn welverdienden offer aen, die myne ziele veroorzaekt heeft. Met dat hy hem alzoo over dweirs daer in gesmeten had, wierd’er zoo een schrikkelyk geklop en gerugt gehoort, dat den berg en de steenrotse kwam te scheuren en dat hy anders niet wist of daer wierd met grof geschut geschoten. Als hy nu op den grond kwam zoo zag hy in ’t vuer veel staetelyke luyden, als keyzers, koningen, vorsten en heeren, ook veel geharnaste krygs-luyden. By het vuer vloeyde een koel water, waer van zommige dronken, hun laefden en baden: Zommige liepen door de groote koude in ’t vuer, om hun aldaer te verwarmen. D. Faustus trad in ’t vuer en hy wilde eene ziele der verdoemde met de hand grypen, en als hy meynde dat hy eene met de hand had, zoo verdween zy hem. Maer hy konde door de hitte daer niet langer blyven, en alzoo hy omzag, kwam zyn _Belzebub_ met de zael wederom: en hy zat daer op, en voer alzoo wederom naer de hoogte, want Faustus konde in den donder, onweder, nevel, solfer, rook, vuer, hitte en koude niet langer gedueren, bezonderlyk toen hy had gezien het bevende geschrey, het gehuyl, jammeren en de pyne der verdoemde, enz. Alzoo D. Faustus eenen langen tyd van huys geweest had, en zynen knegt die wel wist dat hy uyt was om de helle te zien, vreezende dat hy wat meer gezien zoude hebben, als hem lief zoude zyn en eeuwig uytblyven mogt, zoo kwam Faustus in den middernagt wederom t’huys; en mids hy een wyltyds in de zael geslaepen had, zoo smyt hy hem slaepende in zyn bedde, en als het nagt begon te worden; Faustus ontwaekte, zoo was hy in meyninge, dan of hy in eenen duysteren toren gezeten had, want hem dagt dat hy al dien tyd anders niet van de helle gezien had, als ’t gene dat vuer van hem gegeven had; en alzoo Faustus in ’t bedde lag; zoo wierd hy op de helle denkende, als nu dogt hem gewis, dat hy daer in geweest was, en dat hy de helle gezien had. Als nu twyffelde hy wederom daer aen, en liet hem voorstaen, dat hem den duyvel maer een guychelspel voor zyn oogen gemaekt had gelyk zulks waer was. Want hy had de helle nog niet regt gezien, anders zoud hy daer in niet begeird hebben te wezen, ofte daer naer getragt hebben, hoe dat hy al zulke jammer, ellende en pyne ontgaen mogt.

_PS._ Deze Historie of geschiedenisse, heeft D. Faustus zelf geschreven, de zelve maer in eene verblindinge gezien te hebben: want men heeft deze Historie naer zyne dood met zyn eygen hand beschreven gevonden in eenen Boek, waer in hy meer van zyne konsten beschreven had.

_Hoe dat D. Faustus in de sterren des Hemels opwaerds gevaeren is_.

_NB._ Deze Historie heeft men ook met zyn eygen hand beschreven gevonden, die hy een van zyne goede vrienden, Joanni Victorie Medico, tot Leypsig toegeschreven heeft, waer van den inhoud is, als volgt:

Bezonderen lieven Heer en Broeder, ’t is my nog zeer wel indagtig en ook U-L. alzoo ik niet en twyffele, hoe dat wy te samen in onze jongheyd met malkanderen te Wurtenberg gestudeert hebben, en dat gy eerst groote neirstigheyd gedaen hebt, de voorzeyde konsten wel te leeren, gelyk ik ook bekenne, dat gy eenen goeden Physicus zyt, waer in dat ik u geheel ongelyk was, en gelyk gy wel weet dat ik in de theologie studeerde, dan daer naer ben ik u in de voorzeyde konst gelyk geworden, zoo gy my ook deze zaeken half om een onderrigting en om goeden raed gevraegd hebt. En midsdien ik U-L. zulks hebbe gepresenteert en niet hebbe geweygert, gelyk gy zelf in uw schryven met eene dankzegginge getuygd, zoo ben ik ook daer nog toebereyd, gelyk gy altyd met’er daed ook zulks bevinden zult. Zoo veel den rom en den lof aengaet, die gy my toeschryft daer voor ik u hoogelyk bedanke, als namentlyk dat mynen Almanach zoo vermaerd is, dat niet alleen gemeyne persoonen, maer ook vorsten, graeven, en heeren sterk naer myne Prognosticatien vraegen midsdien al ’t gene ik geschreven heb, waeragtig over een stemde. Gy vermaend ook biddens gewys in uw geschrift van myn opvaer, en van het gesternte gelyk gy schryft daer van gehoort te hebben, dat ik u daer af een onderrigtinge zoude doen, te weten: of zulks alzoo zy of niet, mids u zulks geheel onmogelyk dunkt, en of het alzoo nogtans geschied is. En gy schryft ook daer by dat zulks door tooverye, of door den duyvel moet toegaen. Maer het zy hoe het wilt, nogtans zoo is ’t geschied, dat ik op eenen tyd niet konde slaepen, en daer by op mynen Almanach dogt, hoe dat het firmament des Hemels mogt gesteld en geschaepen wezen, en dat zulks de menschen konden begrypen hoe wel dat zy daer noyt zichtbaerlyk geweest zyn, maer zulks alleen uyt de boeken en opinien doorgrond hadden. Ziet zoo hoorde ik eenen ongehoorden stormwind, en eene groote ruyssinge van winden op myn huys aenkomen, dat daer door alle myne deuren waer door ik niet weynig verschrikt was, zoo hoorde ik eene brullende stemme, de welke zeyde: Staet op, gy zult uwen hert-lust hebben, en alles wat gy voord begeird. Daer op zeyde ik: zoo verre als ik zien mogt ’t gene daer ik op hebbe liggen denken zoo zoude ik mede trekken, want zulks myn hoogste begeirte is? daer op antwoorde hy wederom: ziet dan te vensteren uyt, zoo zult gy den wagen zien, ’t welke ik dede, en ik zag eenen wagen met twee draeken komen, nederwaerds gevlogen die met helsche vlammen te aenzien waeren: en gelyk toen ter tyd een klaer maeneschyn was, zoo aenzag ik ook myn peirden en wagen. Deze draeken hadden zwarte en roodagtige vleugels met witte sprinkelingen, den rugge was ook alzoo, den buyk, hals en het hoofd waeren groenagtig, wit en geel gespikkeld: wy moeten voords. Ik zeyde: ik zal u volgen, mids conditie dat ik naer alle omstandigheyd vraegen mag. Ja, antwoorde de stem, zulks word u toegelaeten; daer op ging ik in myne venster staen en sprong in myne carosse, en voer alzoo van daer.

De vliegende draeken voerde my ras voord; de carosse had ook vier raders, zy rolde al of wy op ’t land reeden, en hoe hooger dat ik kwam hoe duysterder de weireld was, zoo dat my anders niet dogte dan dat ik uyt een klaere zonneschyn in eene duystere locht voer, en ik zag alzoo van den Hemel af in de weireld. In al zulk reyzen, ruste mynen geest en dienaer daer nevens, en zat met my op den wagen. Ik zeyde tot hem: Lieven Mephostophiles waer trek ik nu henen? Bekommerd u daer niet in (zeyde hy) en wy voerden alzoo hooger op. Nu wil ik gaen verhaelen wat ik gezien hebbe; want ik voerde ’s dynsdags uyt, en ik kwam den anderen dynsdag weder t’huys, al welken tyd ik ook niet sliep nog geenen vaek had, en ik voer geheel onzigbaer. Als ’t nu ’s morgens klaer dag was, sprak ik tot mynen geest Mephostophiles: Vriend, hoe verre zyn wy gevaeren? gy weet doch zulks wel; want ik wel begrypen kan, dat ik dezen nagt tamelyk verre gevaeren ben. En zoo lange als ik uyt was zoo had ik nog dorst, nog honger, Mephostophiles zeyde Fauste, gelooft my dat gy tot nu maer 47 mylen in de hoogte gevaeren zyt. Daer naer zag ik nederwaerds als het dag was, en zag vele koningryken, vorstendommen en wateren, zoo dat ik de gansche weireld genoegzaem zien kon, in deze hoogde zeyde ik tot mynen dienaer: Wyst en bedied my nu, hoe dit en dat land mag genoemt worden? het welk hy dede, en sprak: Ziet op de slinker zyde, daer ziet gy Hongariën, dat is Pruyssen, daer ziet gy Polen, Denemerken, Duydsland, Italiën en morgen zult gy Asia en Africa zien. Waer in Persiën, Tartaren, Indiën en Arabiën, en mids den wind ons nu van agter komt, zoo zien wy Pomeren, Rusland, Hongariën en Oostenryk. Den derden dag zag ik groot en kleyn Turkyen, Persiën en Africa, ik zag Constantinopelen voor my, en in de Persische en Constantinopelentsche zee zag ik veele schepen en veelderleye krygs-rustingen herwaerds en derwaerds zwieren, maer Constantinopelen dogt my zoo kleyn te wezen in ’t aenzien al of’er maer dry huyzen geweest hadden, en de menschen schenen my maer gelyk eenen kop groot. Ik reysde in Julius uyt, zoo dat het zeer warm weder was, ik smeet myn gezigt nu herwaerds en derwaerds, dan naer den oosten, dan naer den westen, en dan naer den zuyden en noorden. Als het nu in eenige plaetse regende was, in eene andere donderde, zoo hagelde het op een ander, en nog op eene andere was het schoon weder. Dus ik zag alle dingen die in de weireld te zien waeren. Als ik nu acht dagen in de hoogte geweest had, zoo zag ik opwaerds van verre dat den Hemel zoo snel omdraeyde, al of zy in duyzend stukken springen zoude, en geborsten hebben. Daer toe was den Hemel zoo klaer, dat ik niet omhoog zien konde, en het was ook zoo heet, dat wanneer mynen dienaer my geenen wind gemaekt hadde, ik hadde moeten verbranden; de wolken die wy van op de weireld zien, die zyn zoo digt en dik als eene steen-rotse, en klaer als een kristael, en den regen die daer uyt komt, is zoo klaer, tot dat dien op de aerde valt, dat men zig zelven daer in kan zien. Voords zoo bewegen hun de wolken des Hemels met zulk geweld datze altyd dryven van den oosten tot in den westen, neemt het gesternte, de zonne en maene met hem, gelyk wy zien dat zy van den opgang loopen, en my dogt dat de zonne by ons niet grooter was als den bom van eene tonne, maer zy was grooter dan de geheele weireld, want ik konde van geen eynde zien, en de maene moet by nagt, als de zonne onder is, haer licht van haer ontfangen, daerom schynt zy ook by nagt zoo klaer, gelyk ’t dan aen den Hemel klaer is, en ook van gelyke by nagt den dag aen den Hemel en op de aerde duysteren nagt is. En ik zag aldus meer als ik begeirde; een van de sterren was grooter als de geheele weireld. Een Planeet zoo groot als de weireld, en waer de locht was, daer waeren ook de geesten onder den Hemel. In ’t nederdaelen zag ik nederwaerds in de weireld, de zelve was gelyk den doyer van een ey, en my dogt dat zy geen spaen lang was, en het water was twee-mael breeder aen te zien. Ik kwam den achtsten dag, des nagts, wederom t’huys, ik sliep dry dagen en dry nagten lang, en ik stelde alle myne Almanaken en Prognosticatien daer naer. Dit hebbe ik op uwe begeirte niet willen verzwygen, en beziet alzoo uwe boeken, of ’t gene dat ik gezien heb, daer mede niet over-een-komt.

_De derde reyze van D. Faustus, in zommige koningryken, vorstendommen en ook in de voornaemste landen en steden._

Doctor Faustus nam in zyn 16ᵈᵉ jaer eene pelgrimagie voor, tot welken eynde hy zynen geest Mephostophiles tot eenen leydsman begeirde. Waerom Mephostophiles hem in een peird veranderde, doch hy had vleugelen gelyk een dromedarius, en voer alzoo waer ’t Faustus beliefde. D. Faustus doorreysde en doorwandelde menige vorstendommen als door Duydsland, Oostenryk, Bohemen, Silesien, Frankenland, Zwaben, Beyeren, Lyfland, Pruyssen, Moscovien, Vriesland, Holland, Zeeland, Braband, Vlaenderen, Vrankryk, Spagnien, Portugael, Italiën, Polen, Hongariën en van daer wederom in ’t land van Dueringen. Hy was 25 dagen uyt, in de welke hy niet veel zag waer toe hy lust hadde; waerom hy wederom keerde; en kwam te Trier, om dat hy zin kreeg de stad te bezien, om datze zoo oud gebouwd is, alwaer hy nogtans niets bezonders zag, als een paleys, dat wonderlyk gebouwen en welke van baksteen gemetst was, en zoo sterk dat’er voor geen vyand te vreezen is.

Daer naer zag hy de kerke, waer in dat S. Simon en den Bisschop Popo begraven lagen, de welke van ongeloovelyke groote steenen met yzer t’samen gevoegt en gemaekt was; daer naer keerde hy nae Parys, alwaer hem de studie en hooge scholen zeer wel behaegden. Alle die steden en landen, die Faustus in zyn zin kreeg, die doorwandelde hy, als ook Mentz, alwaer de riviere de Meyn in den Rhyn loopt, maer hy bleef daer niet lang, en hy kwam in de stad Napels, in de welke hy veele kloosters en kerken vond, die zeer hoog waeren en zeer schoone huyzen daer in, dat hem zeer verwonderde; daer was ook een schoon kasteel, dat nieuw getimmert was, ’t welk boven alle de andere van Italiën het schoonste was, het was zoo groot, zoo dik van muer, met zoo veel torens en kamers verciert dat te verwonderen was; daer by ligt ook eenen berg Vestinus genoemd, die vol wyngaerden, olyf-boomen en andere fruyt-boomen beplant was. Daer naer kwam hem Venetien in den zin: hy was zeer verwondert, dat die stad alzoo rondom in de zee lag, en zoo overvloedig met alderleye koopmanschappen en met menschelyken nooddruft voorzien was; hy was inzonderheyd zeer verwonderd, dat in zulke stad daer niet waste, al zulken overvloed van alle dingen te koop was. Ook zag hy op de hooge huyzen een schoon godshuys, met haere hooge torens, die al te samen zoo vast in zulken wateragtigen grond gestigt waeren. Ook kwam hy in Italiën, in de stad Padua, om aldaer de hooge schole te bezigtigen; de stad heeft dry dobbel vesten en gragten met omloopende wateren, daer is ook een kasteel in, en daer zyn vele timmeragien. Onder andere ook een domkerke, en een allerschoonste stadhuys. Daer is ook een kerke, die S. Antonius genoemd word, welk zoo schoon is, als’er in geheel Italiën wezen kan. Voords zoo kwam hy te Roomen, daer ligt ook de riviere den Tyber, die dweirs door de stad loopt, en op d’eene zyde der zelve begrypt de stad Zeven-Bergen in zig: zy heeft elf poorten, den berg Vaticanum, waer S. Pieters kerk is, daer by ligt het paleys van den Paus, die zeer cierlyk met een speelhof rondom bezet is, waer by is de kerke Latranen waer in alderlye heyligdom te zien is, en deze word de apostolische kerk genoemd, ’t welk ook voorwaer een van de alderberoemste kerken des gandsche wereld is. Nog zag hy vele heydensche verworpen tempels, enz., ’t welk al te samen te lang waer om te verhaelen, zoo dat D. Faustus zynen vollen lust zag: Hy kwam onzigtbaer voor het paleys des Paus, daer zag hy veel dienaers en hovelingen, ’t was hem wonder aen te zien, hoe den Paus met zoo groote eerbaerheyd geviert wierd, waer over hy tot zynen geest zeyde: Och, waerom heeft my den duyvel ook tot geenen Paus gemaekt? D. Faustus zag ook aldaer zyns gelyke. En mids hy veel van Roomen gehoord had, zoo is hy door zyne tooverye dry dagen en dry nagten in ’s Paus paleys onzigtbaer gebleven. En geduerende al dezen tyd niet geeten nog gedronken. Hy stond alzoo voor den Paus onzigtbaer. Het gebeurde op eenen tyd als den Paus eten wilde, dat hy een Kruys voor hem maekte, en zoo dikwils als dat geschiede zoo bezag hem D. Faustus in ’t aenzigt; hy kwam eens te lachen, dat men hem in de geheele kamer konde hooren, zomtyds weende hy, en niemand wist wat dat het wezen mogte. Den Paus maekte zyn volk wys, dat het eene verdoemde ziele was, die om eenen Aflaet bad, waer over dat hun ook den Paus eene boete opleyde. D. Faustus lachte daerom, en deze verblindinge behaegde hem zeer wel. Maer als nu de leste geregten op de tafel kwamen, en D. Faustus grooten honger had, zoo stak hy zyn handen uyt, terstond vloogen hem de geregten en de schotelen in zyn hand: en hy verdween alzoo daer mede met zynen geest op eenen berg, die _Capitolium_ genoemd was, daer hy die spyze met lust at. Hy zond ook zynen geest terug, om dat hy hem den besten wyn van des Paus tafel zoude haelen, daer by ook de zilvere bekers en schaelen. Toen nu den Paus alles gezien had wat hem gerooft was zoo heeft hy al de klokken den geheelen nagt laeten luyden, ook missen en gebeden voor de verstorvene zielen laeten doen. Maer D. Faustus was wel gezegend met den Paus spyze en drank. Men heeft ook het zilverwerk naer zyne dood by hem gevonden. Als het nu middernagt was en Faustus hem wel zat gedronken had, zoo is hy wederom met zynen geest door de logt gevlogen, en tot Milanen in Italiën gekomen, ’t welk hem een gezonde wooning dogt te wezen: Want daer is geene groote hitte. Ook is daer schoon versch water, en 7 staende vyvers. Daer zyn ook veele schoone tempels, en veele schoone gebouwde koninglyke huyzen. Hy had ook groot behaegen in het geweldig kasteel, en in het gasthuys van O. L. Vrouwe. Hy bezag ook Florencien, en hy verwonderde hem over alle die schoone gebouwen, over den schoonen boomgaerd van _S. Maria_: Ook over de kerke die in ’t kasteel lag, die met schoone omgangen bekleed was en over eenen marmer-steenen toren, over de poorte waer door men ingaet, waer in dat de historien des Ouds en Nieuw Testament in ’t koper gegraveert staen. En al het land daer rondom draegt goeden wyn, daer woonen ook konstige luyden, en daer geschied veel koophandel. Van daer voer hy nae Lions in Vrankryk dat tusschen twee bergen ligt, en met twee rivieren begaefd is, waer in ook eenen tempel is van groote weirde. Van Lions kwam hy op Keulen, daer in is een kanoniksdye, ’t welk men de hooge kononiksdye noemt alwaer de dry Koningen (die de Sterre Christi gezien hebben) begraven liggen. Als D. Faustus zulks zag, zeyde hy: O gy goede mannen, hoe zyt gy hier gekomen, daer gy behoorde in Palestinen nae Bethlehem gereyst te hebben? of zyt gy naer U-L. dood in de zee geworpen geweest, en tot Keulen aen den Rhyn aengekomen, opgehaeld en begraven geweest? Aldaer is ook S. Ursula met 11,000 maegden. In zonderheyd beviel hem de schoonheyd der vrouwen. Niet verre van daer ligt de stad Aken, de welke eenen stoel des keyzers is, daer is eenen geheelen marmer-steenen tempel, die Carolus Magnus daer heeft laeten bouwen, op dat alle zyne naerkomers de kroone aldaer zouden ontfangen. Van daer kwam hy in Savoyen tot Geneven, om die stad te bezien, zy ligt naby Zwitzerland, daer wast ook goeden wyn en daer is eenen Bisschop. Hy kwam ook tot Strasbourg, D. Faustus kwam te weten, waerom datze zoo genoemd word, namendlyk door de menigte van wegen en straeten waer door zy den naem heeft: aldaer is ook een Bisdom.

Van daer kwam hy tot Bazel in Zwitzerland, daer den Rhyn dweirs door de stad loopt. Alzoo hy van zynen geest gehoort had zoo zoude de stad haeren naem van een Basiliscus gekregen hebben, die daer gewoont heeft. De mueren zyn van tichel-steenen gebouwd, en met diepe vesten vercierd. Daer is ook veel vrugtbaer land, alwaer vele oude rivieren gezien worden; daer is een Universiteyt, hy vond daer niet eene schoone kerke, dan alleen het Carthuyzers-klooster. Van daer kwam hy tot Constance, daer is eene schoone brugge over den Rhyn: deze zee (zeyde den geest) is twee duyzend schreden lang en vyftien honderd schreden breed, deze stad heeft van Constantino den naem gekregen, zeyde den geest.

Van Constance kwam hy tot Ulm, door deze stad gaet eene riviere, de welke Blauw genoemd is, zy heeft eene schoone prochie-kerke, S. Maria genoemd, die in ’t jaer 1377 is begonnen gebouwd te worden, waer in dat 52 Autaeren zyn, waer ook is een uytnemende schoon Sacrament huys. Als nu D. Faustus van Ulm weder keeren zoude en voorder wilde, zoo zeyde zynen geest: Mynheer, ziet toch die stad eens aen, zy heeft dry graefschappen met redelyk geld gekogt en al haere privilegien daer by. Als hy nu in de hoogte kwam, zag hy van verre vele landschappen en steden, onder andere een sterk kasteel, daer belangde hy, ’t was Wurtsborg, die bisschoppelyke stad in ’t land van Franken, daer de riviere de Meyn loopt, daer wast goeden wyn en alderlye koorn in overvloed. In deze stad zyn vele orders, als Minnebroeders, Benedictinen, Stephanisten, Carthuyzers en duydsche orders, daer zyn 3 Carthuyzer-kerken, zonder de bisschoppelyke kanoniksdye, 4 biddende orders, het Lieve Vrouwen-klooster, het Gasthuys welk aen de poorte eene wonderlyke timmeragie heeft. Als D. Faustus de stad overal bezien had, zoo is hy tot Neurenburg gekomen. Toen zeyde hem den geest onderwege: Faustus, gy zult weten dat Neurenburg haeren naem heeft gekregen van Claudius Tyberius Neron, het keyzers teeken hangt in S. Laurents-kerke, Schaldie ligt daer begraeven in de zelve kerke; tot S. Laurents hangt den mantel, het zweird, den scepter, den appel en de kroone van Carolus Magnus. Daer is ook eene schoone vergulde fonteyne die op de merkt staet, in de welke men zegt bewaert te worden de lancie die Longinus Christus in de zyde stak, en ook een stuk van ’t H. Kruys. Deze stad heeft 528 straeten, 4 groote uer-wyzers, 8 poorten, 11 steene bruggen, 12 bergen, 10 merkten, 13 bad-stoven, 10 kerken waer in men predikt. In de stad zyn 68 water-molens, 2 groote ring-mueren en diepe gragten, 180 torens, 4 blokhuyzen, 10 apothekers, 68 wagters, 10 doctoren in de regten en 14 in de medecynen. En alzoo hy des morgens vroeg van Neurenburg na Augsburg kwam, zoo vraegde hy zynen geest, waer van Augsburg zynen naem gekregen had? hier op zeyde den geest Augsburg heeft verscheyde naemen gehad: want toen zy eerstmael gefondeert was, wierd zy Vindelica genoemt, en daer naer Zizoria, dan Yzenberg, en ten laesten van Augusto Octavio is zy Augusta genoemt, en mids Faustus die te vooren had gezien, zoo is hy die voorby gevaeren, en is alzoo tot Regensburg gekomen, mids dat Faustus die ook voorby wilde vaeren, zoo zeyde zynen geest: mynheer Faustus, men heeft deze stad 7 naemen gegeven, als namentlyk Regensburg, zoo zy nog genoemt word, anders wordze Tyberia, Quadrata, Hosolis, Reginopolis en Ratisbona genoemt. Deze stad is zeer sterk bebouwd: de riviere Donauw loopt daer digt by, in de welke wel 60 rivieren vallen, die zeer schipryk zyn. In ’t jaer 1115 is’er eene konstige brugge gemaekt, desgelyks ook eene kerke, daer men van roemen kan. Maer D. Faustus is straks voordgevaeren, dan heeft hy aldaer een diefstuk bedreven, en eenen weird zynen kelder bezogt, en daer naer is hy terug gekeerd en in Munich in Beyerland gekomen. Deze stad is schoon om te zien, met breede straeten en groote huyzen. Van daer is hy gekomen te Saltsburg, ’t welk eene bisschoppelyke stad is: zy heeft eene schoon omliggende landauwe, als beemden, bosschen en vyvers.