Chapter 8

Achtste Les.

Voorzetsels.

De _voorzetsels_ drukken verschillende betrekkingen uit tusschen twee zelfstandigheden. Dit kunnen betrekkingen zijn van tijd, plaats, oorzaak, bezit, enz.

De voornaamste voorzetsels zijn:

al naar, aan en in el uit ekster buiten super boven sur op sub onder antaux vóór post na, achter apud bij (in de nabijheid) cxe bij (ten huize van) inter tusschen, onder cirkaux rondom, omstreeks kontraux tegen, tegenover anstataux in plaats van kun met, mede, te zamen met sen zonder per door, door middel van, met behulp van, met pri nopens, over, met betrekking tot por voor (doel), ten behoeve van, om te pro voor (reden), wegens, ter wille van de van da van laux volgens, naar malgraux niettegenstaande dum gedurende, terwijl preter voorbij krom uitgezonderd, behalve gxis tot tra door, dwarsdoor trans over, aan gene zijde van po naar verhouding van, per stuk je verschillende beteekenis

Woorden door een voorzetsel vooraf gegaan, krijgen geen _n_ zoo ze geen richting uitdrukken.

Indien het moeielijk valt het juist vereischte voorzetsel te kiezen, bezigt men het voorzetsel _je_, dat een onbepaalde beteekenis heeft. De voorzetsels worden in 't Esperanto niet zooals in 't Nederlandsch met onjuiste beteekenis gebruikt. 't Esperanto gebruikt slechts de voorzetsels in de beteekenis welke ze werkelijk hebben.

De uitdrukking _op Maandag_ mag dus niet vertaald worden door _sur lundo_, maar door _je lundo_. Evenzoo _om zes uur_ wordt _je la sesa horo_.

Na een _hoeveelheid_ gebruikt men het voorzetsel _da_, bijv.: botelo da vino = een flesch wijn; kilogramo da viando = een kilogram vleesch.

Men lette op het verschil tusschen _botelo_ _da_ _vino_ en _botelo_ _de_ _vino_. Het eerste beteekent _een flesch wijn_ en het tweede beteekent _een wijnflesch_.

Wanneer het Nederl. voorzetsel _van_ de beteekenis heeft van _uit_, dan wordt dit in 't Esperanto vertaald door _el_, bijv.: Eén van mijn broeders = Unu el miaj fratoj. Indien het aanduidt uit welke stof iets gemaakt is, of uit welke stof iets bestaat dan wordt het eveneens vertaald door _el_, bijv.: Het huis is van steen = La domo estas el sxtono.

_Achtervoegsels_ _estr_, _ist_ _en_ _il_.

_Estr_(o) duidt dengene aan die het hoofd, de chef of de leider is van hetgeen het grondwoord uitdrukt, bijv.:

sxipo = schip, sxipestro = schipper of kapitein. lernejo = school, lernejestro = hoofd der school. urbo = stad, urbestro = burgemeester (van een stad). vilagxo = dorp, vilagxestro = burgemeester (van een dorp).

_Ist_(o) duidt den persoon aan, die het beroep, het ambacht of de dagelijksche bezigheid uitoefent, door het grondwoord bedoeld, bijv.:

boto = laars, botisto = laarzenmaker. instrui = onderwijzen, instruisto = onderwijzer. pordo = deur, pordisto = portier. porti = dragen, portisto = drager.

_Il_(o) duidt het werktuig aan waarmede men datgene doet, wat het grondwoord uitdrukt, bijv.:

haki = hakken, hakilo = hakmes, bijl. trancxi = snijden, trancxilo = mes. flugi = vliegen, flugilo = vleugel.

Leer van buiten:

objekto voorwerp afero zaak forno oven, kachel, fornuis poto pot pato pan kaldrono ketel kaserolo stoofpan krucxo kruik pleto schaal plado schotel supujo soepkom telero bord forko vork kulero lepel kesto kist funto pond akra scherp plata vlak, effen, plat plena vol kapabla bekwaam utila nuttig resti blijven balai vegen sxoveli scheppen trancxi snijden tondi knippen haki hakken segi zagen falcxi maaien kudri naaien gladi strijken pezi wegen (zwaar zijn) onoverg. pesi wegen (gewicht bepalen) overg. pentri schilderen skulpti beeldhouwen desegni teekenen gliti glijden tiri trekken preni nemen lasi laten teni houden kovri bedekken

Vertaling:

Gxardenisto, ludilo, flugilo, policestro, balailo, sxovelilo, trancxilo, tondilo, hakilo, glitiloj, malakra, malplena, malutila, utilajxo, utileco, kapableco, mangxilaro, skribilaro, desegnajxo, skulptajxo, pentrajxo, florpoto, anstatauxi, balaajxo.

Vertaal in Esperanto:

Burgemeester (hoofd eener stad), maatstok, geneesheer, kamermeisje, slotenmaker, meubelmaker, kok, keukenmeid, keukenbeheerder, zaag, zeis, naald, naaister, strijkijzer, strijkster, gewicht, zwaar (veel wegend), schilder, beeldhouwer, tang (om te nemen), heft (om te houden), deksel, ontblooten.

Vertaling:

La trancxilo trancxas bone, cxar gxi estas akra. Antaux du tagoj mi vizitis vian patrinon, kaj mia vizito faris al sxi plezuron. Cxu vi jam trovis vian teleron? Tiu afero ne tusxas min. La birdo flugis en la cxambron, kiam mi malfermis la pordon. Nun gxi flugas en la cxambro. Kien (waarheen) vi iras? Mi iras en la gxardenon. Mi metis la manon sur la tablon. Mi volis havi dekduon da ovoj. La trancxilo estis tre malakra, mi ne povis trancxi per gxi la viandon. La skribilaro estas sur la skribotablo. La servistino metis la mangxilaron antaux mi sur la tablon. Mi gratulis mian kuzinon je la naskigxtago de sxia patrino. La infanistino eniris kun la infanoj en la gxardenon. Je malbela vetero oni povas facile malvarmumi. La hundo trakuris la straton. Kiam la gxardenisto eniris la gxardenon, li vidis grandan hundon, kiu ludis kun la infano de sia mastro. Tiu ludilo kostas du guldenojn. La birdoj flugas per la flugiloj. La malricxa virino demandis por paroli kun li. Mi balais la malpurajxojn sur la planko, kaj nun mi lavos la mangxilaron. La tondisto tondis miajn harojn per la tondilo. Kiam ni vizitis la urbon, ni vidis belajn pentrajxojn. La juna servistino anstatauxos la maljunan, kiu estas nun tro maljuna por labori.

Vertaal in Esperanto:

De burgemeester van onze stad gaat 's zomers gedurende 3 weken naar het buitenland. De maatstok, welke ik u gegeven heb, heb ik niet meer gezien. De geneesheer zeide mij, dat mijn vader zeer ernstig ziek was (estas) en dat hij geen twee dagen meer zou leven (vivos). Het kamermeisje zal om 2 uur het middageten op de tafel zetten. De keukenmeid kookt het eten op het fornuis in de keuken. Het gewicht van deze koe is 500 pond. De schilder, die het landhuis van mijn oom wil schilderen, kwam gisteravond met den laatsten trein. De broeder van den schilder is een bekwaam beeldhouwer. De kat sprong op de tafel en at van het eten dat de meid daar plaatste. Morgen zullen wij met ons zessen uit de stad gaan. Wij zullen om 7 uur ontbijten en na het ontbijt naar mijn familie buiten gaan en daar den geheelen dag blijven. Indien het weêr niet goed zou zijn, zouden wij ook gedurende den nacht kunnen blijven. Ik hoop dat het weêr (of weder) goed blijft.