Part 53

Chapter 533,888 wordsPublic domain

In de verwachting, welke het Oude Test. koestert aangaande de toekomst van het volk Gods, zĳn de volgende momenten duidelĳk te onderscheiden. Alle profeten verkondigen 1º aan Israel en Juda _een dag des gerichts en der straf_. De יום יהוה, dat is, de tĳd, waarin de Heere zich over zĳn volk ontfermen en zich aan zĳne vĳanden wreken zal, werd door de profeten gansch anders dan door het volk opgevat. Het volk misbruikte deze verwachting en dacht, dat Ihvh het, afgedacht van zĳn geestelĳken toestand, tegen alle gevaar beschermen zou, Am. 5:18, 6:13, Jer. 29, Ezech. 33:23v. Maar de profeten zeiden, dat de dag des Heeren ook voor Israel een dag des gerichts zou zĳn; het volk zou in ballingschap gaan en zĳn land aan de verwoesting worden prĳs gegeven, Am. 2:4v., 5:16, 18, 27, 6:14 enz., Hos. 1:6, 2:11, 3:4, 8:13, 9:3, 6, 10:6, 11:5, 13:12, 14:1, Joël 2:1v., Mich. 3:12, 4:10, 7:13, Zef. 1:1-18, Hab. 1:5-11, Jes. 2:11v., 5:5v., 7:18v., Jer. 1:11-16 enz. Maar toch, die straf is 2º _tĳdelĳk_. Er komt een einde aan na vele dagen, Hos. 3:3, na enkele dagen, dat is na een korten tĳd, 6:2, na zeventig jaren, Jer. 25:12, 29:10, na driehonderd en negentig jaren voor Israel en veertig jaren voor Juda, Ezech. 4:4v. God kastĳdt zĳn volk met mate, Jes. 27:7v., Jer. 30:11, Hĳ verlaat het slechts voor een kleinen tĳd; zĳn toorn is klein, maar zĳne goedertierenheid is eeuwig, Jes. 54:7, 8. Hĳ heeft zĳn volk lief met eene eeuwige liefde, en zal zich daarom weder ontfermen, Mich. 7:19, Jer. 31:3, 20. Hĳ kan zĳn volk niet verderven, al schudt Hĳ het ook als in eene zeef, Am. 9:8, 9. Zĳn berouw is in Hem ontstoken, Hos. 11:8. Hĳ gedenkt zĳn verbond, Ezech. 16:60. Hĳ zal zĳn volk verlossen, niet om Israels wil, maar om zĳns naams wil, om zĳn roem onder de Heidenen, Deut. 32:27, Jes. 43:25, 48:9, Ezech. 36:22. Aan het einde van den straftĳd zendt God 3º _den Messias_ uit Davids huis. Obadja spreekt nog in het algemeen van heilanden, die de op Zion ontkomene gemeente beschermen, vs. 17, 21, cf. Jer. 23:4, 33:17, 20, 21, 22, 26. Amos zegt, dat God na het gericht over Israel de vervallen hut van David weer oprichten zal, 9:11. Hosea verwacht, dat de kinderen Israels zich bekeeren zullen en den Heere zoeken en ook David hunnen koning, 1:11, 3:5, cf. Jer. 30:9, Ezech. 34:23, 24, 37:22-24. Micha profeteert, dat Israel niet eerder uit de macht der vĳanden verlost zal worden, voordat uit het Davidisch koningshuis te Bethlehem de Heerscher geboren zal zĳn, 5:1, 2. Dat Hĳ niet uit Jeruzalem maar, evenals David zelf, uit Bethlehem zal voortkomen, bewĳst, dat het Davidisch koningshuis den troon verloren heeft en tot een staat van nederheid vervallen is. Jesaja zegt dan ook, dat er een rĳsje zal voortkomen uit den afgehouwen tronk van Isaï, 11:1, 2, en Ezechiël drukt dezelfde gedachte aldus uit, dat de Heere van den oppersten tak des hoogen ceders een klein, teeder takje nemen zal, 17:22. God zal hem als eene spruite aan Davids huis doen uitspruiten, Jes. 4:2, Jer. 23:5, 6, 33:14-17, zoodat hĳ daarnaar ook den naam van Spruite draagt, Zach. 3:8, 6:12. In Israels lĳdenstĳd geboren, zal deze Davidide opgroeien in armoedige omstandigheden, Jes. 7:14-17; Hĳ is een koning, maar rechtvaardig, zachtmoedig, nederig en daarom rĳdende op het veulen eener ezelin, Zach. 9:9; met de koninklĳke verbindt hĳ de profetische, Deut. 18:15, Jes. 11:2, 40-66, Mal. 4:5 en de priesterlĳke waardigheid, Jes. 53, Jer. 30:21, Zach. 3, 6:13, Ps. 110; het rĳk, dat Hĳ komt stichten, is een rĳk van gerechtigheid en vrede, Jes. 11, 40-66, Mich. 5:9, Ps. 72, 110; Hĳ is en verwerft zelf de gerechtigheid en het heil voor zĳn volk, Jes. 11, 42, 53, Jer. 23:5, 6, Ps. 72 enz. Zĳne verschĳning heeft daarom niet eerst plaats na den dag des gerichts, maar gaat daaraan vooraf; Juda wordt eerst verlost, als God aan David eene spruite schenken zal, Jes. 9:1-16, 11:1v., Jer. 23:5, 6, 33:14-17. Tot de weldaden 4º, die door dezen Gezalfde aan zĳn volk geschonken zullen worden, behoort allereerst de _terugkeer_ uit het land der ballingschap. Land, volk, koning en God behooren bĳeen; het herstel van Israel begint daarom met terugkeer uit de ballingschap, Am. 9:14, Hos. 11:11, Mich. 4:6, Joel 3:1, Jes. 11:11, Jer. 3:18, Ezech. 11:17 enz. Die terugkeer zal volgens de schildering van Jesaja buitengewoon heerlĳk zĳn; de wildernis zal bloeien als eene roos, bergen zullen geslecht en dalen gevuld worden; er zal een gebaande weg zĳn, waarop ook de blinde niet dwalen kan, 35:1-9, 41:17-20, 42:15, 16, 43:19, 20 enz. In dien terugkeer zal zoowel Israel als Juda deelen, Am. 9:9-15, Hos. 1:11, 14:2-9, Jes. 11:13, Jer. 3:6, 18, 31:27, 32:37-40, Ezech. 37:17, 47:13, 21, 48:1-7, 23-29. Maar aan deze verwachting beantwoordde de terugkeer uit de Babylonische gevangenschap slechts zeer ten deele. De na-exilische profeten zien daarom in dien terugkeer slechts een begin van de vervulling der beloften, maken hunne verwachting los van een terugkeer uit de ballingschap, en spreken, behalve Zach. 8:13, niet meer van de tien stammen; de teruggekeerden beschouwden zich als de vertegenwoordiging van het gansche Israel, Ezr. 6:17. Trouwens vatten al de profeten 5º den terugkeer uit de ballingschap tevens in ethischen zin, als eene _bekeering_ van Israel, op. Vergadering uit de volken en besnĳdenis des harten gaan saam, Deut. 30:3-6. Lang niet allen zullen terugkeeren en zich bekeeren tot den Heere; velen, de meesten zullen in het gericht, dat de dag van Ihvh ook over Israel brengen zal, omkomen. De Heere zal het huis Jakobs wel niet ganschelĳk verderven, maar Hĳ zal het toch schudden als in een zeef en de zondaars doen sterven door het zwaard, Am. 9:8-10. Als de Heere Israel en Juda wederbrengt, zal Hĳ hen eerst in de woestĳn leiden en daar met hen richten en de goddeloozen uitzuiveren, Hos. 2:13, Ezech. 20:34v. Vele mannen zullen dan vallen, zoodat zeven vrouwen éénen man zullen aangrĳpen, Jes. 3:25-4:1. De verdelging is vastelĳk besloten, slechts een overblĳfsel zal wederkeeren, Jes. 4:13, 6:13, 7:3, 10:21, 11:11. De Heere zal de kinderen Israels dorschen en dan één bĳ één oplezen, Jes. 27:12. Hĳ zal de hoogmoedigen verdoen, maar een arm en ellendig volk doen overblĳven, Zeph. 3: 21, en zĳn werk in het leven behouden, Hab. 3:2. Eén uit eene stad en twee uit een geslacht zullen wedergebracht, Jer. 3:14, twee deelen zullen uitgeroeid maar het derde deel gelouterd worden, Zach. 13:8, 9. Maar deze overgeblevenen zullen dan den Heere tot een heilig volk zĳn, dat Hĳ zich ondertrouwt in eeuwigheid, Hos. 1:10, 12, 2:15, 18, 22, Jes. 4:3, 4, 11:9. De Heere vergeeft hun alle ongerechtigheid, wascht hen van al hunne onreinheid, geeft hun een nieuw hart, stort zĳnen Geest op allen uit, doet alle afgoderĳ en tooverĳ uit haar midden verdwĳnen, en richt een nieuw verbond met hen op, Mich. 5:11-14, Joel 2:28, Jes. 44:21-23, 43:25, Jer. 31:31, Ezech. 11:19, 36:25-28, 37:14, Zach. 13:2 enz. Een onreine zal er onder hen niet meer zĳn, Jes. 52:1, 11, 12; allen zĳn zĳ rechtvaardigen, Jes. 60:21, die, door God geleerd, Hem kennen, op zĳn naam vertrouwen en geen onrecht doen of leugen spreken, Jes. 54:13, Jer. 31:31, Zeph. 3:12, 13. Alles zal er heilig zĳn, tot zelfs de bellen der paarden toe, Zach. 14:20, 21. Want de heerlĳkheid des Heeren is over hen opgegaan, Zach. 2:5, Jes. 60:1, en God zelf woont onder hen, Ob. 21, Joel 3:17, Hos. 2:22, Zach. 2:10, 8:8 enz. Deze geestelĳke weldaden sluiten 6º voor de Oudtest. profetie de verwachting in van _het herstel van tempel en eeredienst_. Volgens Obadja zal er op Sion ontkoming zĳn; daar wonen de heilanden, die Israel beschermen en zĳne vĳanden richten zullen, vs. 17, 21. Joel profeteert, dat de Heere wonen zal op Sion, zĳnen heiligen berg en dat Jeruzalem eene heiligheid zal zĳn, die niet meer voor vreemden toegankelĳk en eeuwig van duur zal zĳn, 3:17, 20. Amos verwacht, dat de steden van Palestina herbouwd en bewoond en Israel er nimmermeer uit verdreven zal worden, 9:14, 15. Micha verkondigt, dat, al zal Sion ook als een akker geploegd en Jeruzalem tot een steenhoop worden, 3:12, toch de berg van het huis des Heeren vastgesteld zal zĳn op den top der bergen, dat uit Sion de wet zal uitgaan en des Heeren woord uit Jeruzalem, en dat de Heere op Sion wonen zal, 4:1, 2, 7, 7:11. Dezelfde gedachte wordt door Jesaja uitgesproken, 2:2, die er voorts nog aan toevoegt, dat Sion en Jeruzalem, koningschap en priesterschap, tempel en altaar, offeranden en feestdagen hersteld zullen worden, 28:16, 30:19, 33:5, 35:10, 52:1, 56:6, 7, 60:7, 61:6, 66:20-23. Evenzoo verwacht Jeremia, dat Jeruzalem herbouwd, des Heeren troon aldaar gevestigd, en de eeredienst in den tempel vernieuwd zal worden, 3:16, 17, 30:18, 31:38, 33:18,21. Haggaï voorspelt, dat de heerlĳkheid van den tweeden tempel grooter zal zĳn dan die van den eersten, 2:6-10, en Zacharia verkondigt, dat Jeruzalem herbouwd en uitgebreid, dat priesterschap en tempel vernieuwd zal worden en dat God in Jeruzalem te midden van zĳn volk wonen zal, 1:17, 2:1-5, 3:1-8, 6:9-15, 8:3v. Maar door geen der profeten wordt dit beeld der toekomst zoo minutieus uitgewerkt als door Ezechiël. Nadat hĳ in hoofdst. 34-37 gezegd heeft, dat Israel en Juda weder door den Heere vergaderd, als één volk onder den eenigen herder uit Davids huis Hem ten eigendom aangenomen en met een nieuw hart en een nieuwen geest begiftigd zal worden, en dan in hoofdst. 38 en 39 voorspeld heeft, dat Israel, in zĳn land teruggekeerd, nog één laatsten aanval van Gog uit Magog heeft te doorstaan, geeft hĳ in hoofdst. 40-48 eene uitgewerkte teekening van het Palestina der toekomst. Het land aan de westzĳde van den Jordaan zal door evenwĳdige lĳnen verdeeld worden in bĳna gelĳke strooken. De bovenste zeven worden bewoond door de stammen Dan, Aser, Naftali, Manasse, Efraïm, Ruben, Juda, en de benedenste vĳf door Benjamin, Simeon, Issaschar, Zebulon en Gad. Tusschen deze bovenste en benedenste deelen des lands wordt eene strook lands afgezonderd voor den Heere. In het midden van deze 25000 el breede en lange strook ligt een hooge berg; en daarop is de met de heerlĳkheid des Heeren vervulde tempel gebouwd, die 500 el in het vierkant bedraagt en door eene ruimte van 500 el aan elke zĳde is omringd. Daaromheen ontvangen de priesters, die allen zonen Zadoks moeten zĳn, in het zuiden en de Levieten in het noorden hun woonplaats van 25000 el lengte en 10000 el breedte, terwĳl in het oosten en westen een gedeelte van de heilige strook toegewezen wordt aan den vorst. De stad Jeruzalem is van den tempel gescheiden en ligt ten zuiden van het land, dat den priesters is toegewezen, in eene vlakte van 25000 el lengte en 5000 el breedte. Aan elke zĳde van de stad bevinden zich in den muur drie poorten, naar het getal der stammen Israels. Op de groote feesten komt heel Israel naar den tempel om te offeren, maar aan de Heidenen is de toegang tot den tempel verboden. Indien Israel zoo naar Gods inzettingen leeft, zal het rĳken zegen genieten; van onder den dorpel van de tempeldeur stroomt eene beek, die voortdurend zich verdiept, het land vruchtbaar en zelfs het water der doode zee gezond maakt; en aan hare oevers staat geboomte, welks vruchten tot spĳze en welks bladeren tot genezing dienen.

Bĳ deze geestelĳke weldaden komen 7º allerlei _stoffelĳke zegeningen_. Israel zal onder den vredevorst uit Davids huis in veiligheid wonen. Oorlog zal er niet meer zĳn; boog en zwaard worden verbroken, Hos. 2:17, paarden en wagenen verdaan, vestingen vernield, Mich. 5:9, 19, zwaarden tot spaden en spiesen tot sikkelen geslagen, en allen zullen neerzitten onder hun wĳnstok en vĳgeboom, Jes. 2:4, Mich. 4:3, 4, want het koninkrĳk is des Heeren en Hĳ is hunne sterkte, Ob. 21, Joel 3:16, 17. Het land zal eene buitengewone vruchtbaarheid ontvangen, zoodat de bergen van zoeten wĳn druipen en de heuvelen van melk vlieten; eene fontein, uitgaande uit het huis des Heeren zal het dorre land bevochtigen en de woestĳn in een Eden herscheppen; het boos gedierte zal verdreven zĳn, vĳanden zullen den oogst niet meer rooven, en alle geboomte, te rechter tĳd door malschen regen verkwikt, zal overvloedig vruchten dragen, Am. 9:13, 14, Hos. 2:17, 20, 21, 14:6, Joel 3:18, Jes. 32:15-20, 51:3, 60:17, 18, 62:8, 9, 65:9, 22, Jer. 31:6, 12-14, Ezech. 34:14, 25, 26, 29, 36:29, 47:1-12, Zach. 8:12, 14:8, 10. Er zal zelfs een groote omkeer in heel de natuur plaats hebben; de dieren ontvangen een anderen aard, Jes. 11:6-8, 65:25, hemel en aarde worden vernieuwd en de vorige dingen niet meer gedacht, Jes. 34:4, 51:6, 65:17, 66:22; zon en maan worden veranderd, het licht der maan wordt als de zon en het licht der zon wordt zevenvoudig versterkt, Jes. 30:26; ja zon en maan houden op, het wordt een eenige dag, want de Heere zal zĳn tot een eeuwig licht, Jes. 60:19, 20, Zach. 14:6, 7. En ook in de menschenwereld zal de verandering groot zĳn. Als Israel vergaderd zal zĳn, zal Palestina van menschen deunen, Mich. 2:12, 13; het zaad der kinderen Israels zal zĳn als het zand der zee, en vooral zal dat van Davids huis en van de levieten vermenigvuldigd worden, Hos. 1:10, Jes. 9:2, Jer. 3:16, 33:22. Vanwege de veelheid der menschen en der beesten zal Jeruzalem niet te meten zĳn en dorpsgewĳze bewoond moeten worden, Zach. 2:1-4. Deze wonderbare vermeerdering heeft verschillende oorzaken. Vele Israelieten zullen, als een gedeelte reeds teruggebracht is, naar Jeruzalem komen en in den zegen Israels willen deelen, Zach. 2:4-9, 8:7, 8, Jer. 3:14, 16, 18; ja, als de boden des Heeren dien zegen onder de Heidenen bekend maken, zullen dezen de onder hen nog wonende Israelieten in wagenen en draagstoelen, met paarden, muildieren en snelle loopers naar Jeruzalem brengen, Jes. 66:19, 20. Voorts zullen ook de gestorven Israelieten in die zegeningen deelen. Heel Israel kan gezegd worden, uit den dood in het leven te zĳn wedergebracht, Hos. 6:2, 13:14, Jes. 25:8, Ezech. 37:1-14, maar bepaaldelĳk verkondigen Jesaja, 26:19 en Daniel, 12:2, dat ook de verslagen Israelieten zullen opstaan en althans voor een deel ten eeuwigen leven zullen ontwaken. En eindelĳk zullen ook alle burgers van het Godsrĳk een hoogen ouderdom bereiken. Er zal daar niet meer zĳn een zuigeling van slechts weinige dagen, noch een oud man, die zĳne dagen niet vol maakt, want wie sterft als een knaap zal honderd jaren oud worden, en de zondaar, die honderd jaren oud sterft, zal geacht worden, om zĳne zonde door een vloek getroffen en daarom zoo vroeg gestorven te zĳn, Jes. 65:20, cf. Zach. 8:4, 5. Ook zal er geen ziekte meer wezen en geen rouw en gekrĳt, 25:8, 30:19, 65:19, ja de Heere zal den dood vernietigen en verslinden tot overwinning, 25:8. Eindelĳk 8º zullen in dien zegen van het Godsrĳk ook de _Heidenen_ deelen. Door heel de Oudtest. profetie loopt de gedachte, dat God het bloed zĳner knechten aan zĳne vĳanden wreken zal. Aan verschillende volken, Philistea, Tyrus, Moab, Ammon, Edom, Assur, Babel, kondigen daarom de profeten Gods oordeelen aan. Maar die oordeelen strekken toch niet tot verderf maar tot behoud der Heidenen; in Abrahams zaad worden alle volken der aarde gezegend. Wel treedt bĳ den eenen profeet meer de politieke zĳde van deze onderwerping van de Heidenen onder Israel op den voorgrond, en bĳ een ander de godsdienstige, geestelĳke zĳde. Maar allen verwachten toch, dat de heerschappĳ van den Messias zich tot alle volken uitbreiden zal, cf. Ps. 2, 21, 24, 45, 46, 47, 48, 68, 72, 86, 89, 96, 98 enz. Israel zal de Heidenen erfelĳk bezitten, Am. 9:12, Ob. 17-21; zĳ zullen wel geoordeeld worden, Joel 3:2-15, maar alwie den naam des Heeren zal aanroepen, zal behouden worden, want op Zion is ontkoming, 2:32. De Heerscher uit Bethlehem zal groot zĳn tot aan de einden der aarde en Israel tegen zĳne vĳanden beschermen, Mich. 5:3v., maar de Heidenen zullen toch naar Zion gaan, om des Heeren wegen te leeren, 4:1, 2. Nadat de Heere alle goden der volken verdelgd heeft, Zef. 2:4-11, 3:8, zullen de eilanden der Heidenen zich voor Hem buigen, en zal Hĳ allen volken reine lippen geven, om zĳnen naam aan te roepen, 2:11, 3:9. Ethiopië zal den Heere geschenken brengen in Zion, Jes. 18:7, Egyptenaren en Assyriërs zullen Hem dienen, 19:18-25, Tyrus zal haar loon den Heere afstaan, 23:15-18, en allen volken zal Hĳ op Zion een vetten maaltĳd bereiden, 25:6-10; ja de knecht des Heeren zal ook tot een licht der Heidenen zĳn, de heerlĳkheid des Heeren door zĳne boden ook onder de volken der aarde bekend maken, en ook door dezen gediend worden; het huis des Heeren zal een bedehuis zĳn voor alle volken; allen zullen daar offers brengen, den Heere aanbidden en naar zĳnen naam zich noemen, en Israels kudde weiden en zĳne akkers bouwen, terwĳl de Israelieten zich als priesters geheel aan den dienst van Ihvh wĳden kunnen, 40-66 passim. Als Israel hersteld en Jeruzalem des Heeren troon zal zĳn, zullen aldaar alle Heidenen om den naam des Heeren vergaderd worden, zich in den Heere zegenen en in Hem zich beroemen, Jer. 3:17, 4:2, 16:19-21, 33:9. Alle volken zullen aan het eind erkennen, dat de Heere God is, Ezech. 16:61, 17:24, 25:5v., 26:6, 28:22, 29:6, 30:8v. Alle Heidenen zullen hunne kostbaarheden naar Jeruzalem brengen en het huis des Heeren met heerlĳkheid vervullen, Hagg. 2:7-10. Zĳ zullen komen en zeggen: laat ons heengaan, om te smeeken het aangezicht des Heeren; en tien mannen zullen de slip van een Joodschen man grĳpen en met hem willen gaan, omdat God met hem is, Zach. 2:11, 8:20-23, 14:16-19. Het volk der heiligen ontvangt de heerschappĳ over alle natiën der aarde, Dan. 7:14, 27. Cf. de litteratuur, opgenoemd deel III 232 en voor de Messiaansche verwachtingen bĳ de Joden in Jezus’ tĳd: Schürer, Gesch. des jüd. Volkes im Zeitalter J. Chr. 3{te} Aufl. II 496-556.

3. Deze Messiaansche verwachtingen des Ouden Testaments dragen, gelĳk ieder terstond inziet, een zeer eigenaardig karakter; zĳ bepalen zich tot eene toekomstige zaligheid op aarde. In het O. T. moge een enkele maal de geloovige zĳne hope uitspreken, dat hĳ na zĳn dood in eeuwige heerlĳkheid zal worden opgenomen, deze verwachting is individueel en staat op zichzelve; doorgaans richt het oog der profetie zich naar die toekomst heen, waarin het volk Israels onder den koning uit Davids huis veilig in Palestina wonen en over alle natiën der aarde heerschen zal. Van eene opneming der geloovigen aan het einde der tĳden in den hemel der heerlĳkheid is geen sprake, de zaligheid wordt niet in den hemel maar op aarde verwacht. In verband daarmede kent de Oudtest. profetie slechts ééne komst van den Messias. Wel weet zĳ, dat de Gezalfde uit Davids huis geboren zal worden, als dit huis tot verval gekomen is, en dat Hĳ aan het lĳden van zĳn volk deel zal hebben, ja dat Hĳ als knecht des Heeren voor zĳn volk lĳden en zĳne ongerechtigheden dragen zal; Hĳ zal een gansch ander koning zĳn dan de vorsten der aarde, nederig, zachtmoedig, recht doende, zĳn volk beschermende; Hĳ zal niet alleen koning maar tevens profeet en priester zĳn. Maar de Oudtest. profetie scheidt in het leven van den Messias den staat der vernedering en den staat der verhooging nimmer vanéén; zĳ vat beide in één beeld saam; zĳ onderscheidt geen eerste en tweede komst en stelt de laatste, die ten gerichte is, niet geruimen tĳd na de eerste, welke ter behoudenis strekt. Het is ééne komst, waarbĳ de Messias aan zĳn volk de gerechtigheid en de zaligheid schenkt en het tot heerschappĳ brengt over alle volken der aarde. Het rĳk, dat Hĳ komt stichten, is daarom ook het voltooide Godsrĳk. Zelf zal Hĳ wel als koning over zĳn volk regeeren maar Hĳ is dan toch niets meer dan een theocratisch koning, die niet eigenmachtig heerscht maar in volstrekten zin Gods regeering verwezenlĳkt. De Oudtest. profetie maakt geen onderscheid tusschen eene Christus- en eene Godsregeering; zĳ verwacht niet, dat de Messias uit Davids huis, na tĳdelĳk geregeerd te hebben, zĳn koninkrĳk Gode overdraagt; zĳ houdt de toekomst, welke zĳ schildert in het Messiaansche rĳk, niet voor «en tusschentoestand, die aan het einde voor eene Godsregeering in den hemel plaats moet maken; zĳ beschouwt het Messiaansche rĳk als den eindtoestand en laat duidelĳk het gericht over de vĳanden, het afslaan van den laatsten aanval, de verandering der natuur, de opstanding uit de dooden aan de stichting en bevestiging van dit rĳk voorafgaan. En dit rĳk wordt door alle profeten geschetst in verven en kleuren, onder vormen en beelden, welke alle ontleend zĳn aan de historische omstandigheden, onder welke zĳ leefden. Palestina zal hernomen, Jeruzalem herbouwd, de tempel met zĳn offerdienst hersteld, Edom en Moab en Ammon, Assur en Babel onderworpen, aan alle burgers een lang leven, een rustig nederzitten onder wĳnstok en vĳgeboom geschonken worden; het beeld der toekomst is door en door Oudtestamentisch, het is geheel en al historisch en nationaal bepaald. Maar in die aardsche, zinnelĳke vormen legt de profetie een eeuwigen inhoud; de schaal wordt drager van eene onvergankelĳke kern, die ook in het O. Test. er soms door henenbreekt. Terugkeer uit de ballingschap en waarachtige bekeering vallen samen; de religieuse en de politieke zĳde van Israels overwinning over de vĳanden zĳn ten nauwste verbonden; de Messias is een aardsch vorst maar ook een eeuwig koning, een koning der gerechtigheid, een eeuwig vader voor zĳn volk, een vredevorst, een priesterkoning; de vĳanden worden aan Israel onderworpen maar erkennen daarin, dat de Heere God is en dienen Hem in zĳnen tempel; deze tempel met zĳn priesterschap en offerdienst zĳn het zichtbaar bewĳs, dat alle burgers des rĳks met een nieuw hart en een nieuwen geest den Heere dienen en wandelen in zĳne wegen; en de buitengewone vruchtbaarheid des lands onderstelt eene gansche verandering der natuur, de schepping van een nieuwen hemel en eene nieuwe aarde, waarin gerechtigheid woont.