Part 1

NEÊRLANDS ROEM.

GALERIJ VAN BEROEMDE NEDERLANDERS UIT HET TIJDVAK VAN Frederik Hendrik.

AFBEELDINGEN VAN HERMAN TEN KATE & W. P. HOEVENAAR.

BESCHRIJVINGEN VAN MR J. VAN LENNEP.

UTRECHT, L. E. BOSCH EN ZOON.

Eerbiedig opgedragen

AAN

ZIJNE KONINKLIJKE HOOGHEID

Prins Frederik der Nederlanden

DOOR

DE UITGEVERS.

LIJST VAN INTEEKENAREN.

Exempl. Zijne Majesteit de Koning 1 Zijne Koninkl. Hoogheid Prins Frederik der Nederlanden 1 Hare Koninkl. Hoogheid Prinses Frederik der Nederlanden 1 Hare Koninkl. Hoogheid Prinses Marianne der Nederlanden 2 Z. D. H. Bernard Hertog van Saxen Weimar 1

Exempl. Andriessen, (Johs. G.) Boekh. te Wijk bij D. 4 Asperen v. d. Velde, (C. v.) Boekh. te Haarlem 4 Baerle, (M. E. C. van) Hoogheemraad der 5 Heerenlanden te Leerdam 1 Bakhuyzen, (A. H.) Boekh. te 's Hage 1 Baalen & Zn., (J. van) Boekh. te Rotterdam 1 Bazendijk, (P. M.) Boekh. te Rotterdam 2 Beets van Heemstede, (M. A.) te Haarlem 1 Beets, (W.) Boekh. te Delft 1 Behr, (C.) Lithograaf te 's Hage 1 Bekkers, (A. J. M.) Boekh. te Breda 1 Belinfante (Gebrs.) Boekh. te 's Hage 2 Benthem & Jutting, (van) Boekh. te Middelb. 1 Bentinck van Schoonheten, (W. J. G. Baron) Burgemeester van 1 Nieuwleusen Bielevelt, (C.) Boekh. te Utrecht 1 Bisschop, (S. A.) te 's Hage 1 Blanché & Co., (A. F.) Boekh. te Utrecht 1 Blankenberg & Zn., (B.) Boekh. te Amersfoort 1 Blikman Kikkert, (D.) te Amsterdam 1 Blussé van O. Alblas, (Wed.) te Dordrecht 1 Blussé & v. Braam, Boekh. te Dordrecht 13 Boer, (J. C. de) te Amsterdam 1 Bolk Jr., (F.) te Utrecht 1 Bongaardt, (P.) Boekh. te Zaandam 1 Bos, (J. J. H. van den) Koopman te Amsterdam 1 Bossy, (F. W.) te Dordrecht 1 Braat, (P. K.) Boekh. te Dordrecht 1 Brat, (P. J.) Boekh. te Amsterdam 1 Breijer, (H. B.) Boekh. te Arnhem 2 Brill, (Dr. W. G.) voor 't leesgez. te Zutphen 1 Brinkman, (C. L.) Boekh. te Amsterdam 2 Broese, (J. G) Boekh. te Utrecht 2 Brouwer, (G.) te Deventer 1 Brugmans, (Mr. J. J.) Assuradeur te Amst. 1 Burgerman, (P. P.) te 's Hage 1 Busma, (H. R.) Stud. te Kampen 1 Campagne, (H. C. A.) Boekh. te Thiel 2 Castendijk, (J. M.) Kolonel bij het 3e reg. dragonders te Zutphen 1 Chatinier, (G. S. du) kunstdraaijer te 's Hage 1 Chivat, (C. E.) Boekh. te Zierikzee 1 Cleef, (Gebrs. van) Boekh. te Amsterdam 1 Cleef, (Gebrs. van) Boekh. te 's Hage 5 Coenen, (J. T. L.) Kontrol.. bij 's Rijks belastingen te 1 Amersfoort Collot d'Escury, (Baron) te Prinsenhage 1 Dannenfelser, (W. F.) Boekh. te Utrecht 1 Dekema, (B.) Boekh. te Utrecht 1 Dekker Fzn., (P.) te Zaandam 1 Delden Hz., (W. van) Boekh. te Zwolle 1 Diermanse, (P.) Theol. Stud. te Kampen 1 Diggelen, (Mr. H. C. van) Advokaat en Notaris te Axel 1 Diggelen, (M. v.) Koopman te Axel 1 Dirkman, (D.) Comm. in de gevangenis voor vrouwen te Gouda 1 Doesburg, (J.) Koopman te Utrecht 1 Donker, (N.) te Voorschoten 1 Dorsten Jr., (A v.) Boekh. te Utrecht 1 Doorman & Comp., Boekh. te Breda 2 Doorman, (De Erven) Boekh. te 's Hage 2 Doorn & Zn., (C. van) Boekh. te 's Hage 1 Draijer, (C. W.) Boekh. te Rotterdam 2 Dreckmeijer, (C. W.) Boekh. te Amsterdam 1 Dumont, (C.) te Utrecht 1 Dijk, (P. J. van) Boekh. te Schiedam 1 Dijverinck, (A. L.) Koopman te Haarlem 1 Elk, (H. R. van) Boekh. te Dordrecht 1 Es, (P. P. van) te Oisterwijk 1 Escher, (G. A.) te 's Hage 1 Estor Jr., (J. C.) Boekh. te 's Hage 1 Evenhuis, (S.) Stud. te Kampen 1 Eversz, (J. W.) Boekh. te Zeist 2 Faber van Riemsdijk, te 's Hage 1 Fock, (Mr. C.) Burgem. van Haarlem 1 Frijlink, (H. A.) Boekh. te Amsterdam 3 Gensau, (Jhr. Mr. R. G. C. van) Raadsheer in het Prov. geregtshof 1 te Maastricht Gessel, (J. J. van) Boekh. te Delft 3 Geus, (G. de) Boekh. te 's Hage 2 Gogh & Oldenzeel, (van) Boekh. te Rotterd. 2 Goltstein, (W. Baron van) te 's Hage 1 Goor, (D. Noothoven van) Boekh. te Leyden 1 Goor, (G. B. van) Boekh. te Gouda 2 Graeuwen, (A. J. 's) te Middelburg 1 Greven, (J.) Boekh. te Utrecht 1 Groot, (G. C. de) Ambtenaar bij 's Rijks munt te Utrecht 1 Haaff, (J. M. van 't) Boekh. te 's Hage 5 Haan, (T. F. de) Leeraar aan de Theol. school te Kampen 1 Haas, (J. de) Rijks kommies 4e kl. te Doesburg 1 Halbeek, (J. A.) Zadelmaker te 's Hage 1 Haspels, (E. J.) Postdirekteur te Wageningen 1 Hendriksen, (H. T.) Boekh. te Rotterdam 1 Hessels, (J.) Stud. te Kampen 1 Heteren, (J. H. & G. van) Boekh. te Amsterdam 2 Heyl, (C. J.) Boekh. te Utrecht 1 Heyst, (F. M. de Vries van) 1e Luit. bij het 6e reg. Inf. te 1 Gorinchem Hoek, (Gebrs. van der) Boekh. te Leyden 1 Hoet, (H. ten) Boekh. te Nijmegen 1 Houpt, (A. C.) Boekh. te Middelburg 3 Huber, (J.) Boekh. te Groningen 1 Hubers, (W.) Koopman te Amersfoort 1 Huisingh, (P.) Boekh. te Winschoten 1 Hulst & Zn. (Wed. L. v.) Boekh. te Amsterdam 1 Itz, (G. N.) Gemeente-archit. van Dordrecht 1 Jagt, (J. A. Manus van der) te Burgh 1 Jans, (J.) Stud. te Kampen 1 Jesse, (H.) Scheepstimmerman te Amsterdam 1 Jong, (G. de) Boekh. te Westzaan 1 Jong Zijlstra, (J. de) Boekh. te Middelburg 1 Kalma, (S.) Stud. te Kampen 1 Kampen, (P. N. van) Boekh. te Amsterdam 2 Kappelhoff, (J. H.) Bontwerker te Amsterdam 1 Kardol, (H. L.) te Bruinisse 1 Katwijk Jr., (P. van) Boekh. te Schiedam 1 Kemink & Zn., Boekh. te Utrecht 1 Kirberger, (W. H.) Boekh. te Amsterdam 1 Kleeuwens & Zn., (F.) Boekh. te Goes 1 Knijff Hz., (A.) Steenfabriekant te Woerden 1 Korthals, (Th.) Mr. Schilder te Dordrecht 1 Kruyff, (J. de) Boekh. te Utrecht 2 Kunst, (Wed. D.) Boekh. te Amsterdam 1 Laguna, (Mr. J. L. de Lead) Advokaat te Amsterdam 1 Lamberge, te 's Hage 1 Lanting, (T. A.) Stud. te Kampen 1 Leesgezelschap: Beproef alle dingen, maar behoud het goede, te 1 Voorschoten Leesgezelschap: Het nuttige, gepaard met het aangename, te Utrecht 1 Leeuwen, (C. v.) Direkteur der Muziekschool te Leeuwarden 1 Leeuwen, (C. J. van) Boekh. te Woerden 1 Legel Jb zoon, (J. G.) Expediteur te Dordrecht 1 Lindgreen, (C. J. F.) Boekh. te Amsterdam 3 Lingius, (A.) te Amsterdam 1 Linsz, (F.) Kunstschilder te 's Hage 1 Loman Jr., (J. C.) Boekh. te Amsterdam 2 Macdonald, (F. C.) Boekh. te Haarlem 1 Made, (P. M. van der) Boekh. te Amsterdam 1 Manssen & Blom, Boekh. te Utrecht 14 Mansveld, (Wed. van) te Utrecht 1 Mansveld, (van) Wachtmeester hij de Vesting-artill. te Amsterdam 1 Martens, (F. W.) Boekh. te Deventer 1 Melder, (Wed. H.) Boekh. te Utrecht 1 Mellink, (J. H.) Boekh. te Zutphen 1 Merkes, (Jhr. F. G. E.) 1e luit. bij het 6e reg. Inf. te Gorinchem 1 Meulen, (M. van der) te Rotterdam 1 Mijer, (Mr. P.) Oud-Minister van Koloniën te 's Hage 1 Meijer, (H. A.) Boekh. te Amsterdam 2 Meijer, (G. H.) Boekh. te Zwolle 1 Meijers, (Ph.) Boekh. te Amersfoort 2 Mol van Otterloo, (J. de) te Zeyst 1 Mooij, (H. W.) Boekh. te Amsterdam 2 Mouw, (J. C. der) Boekh. te Nijmegen 2 Muelen, (De dames v. d.) te Utrecht 1 Muller, (Mr. B. J.) Advocaat te Amsterdam 1 Müller, (Gebrs.) te Maastricht 1 Muntendam, (P. A.) Apotheker te Utrecht 1 Nieuwenhuizen, (J. H.) Boekh. te Amsterdam 1 Nolet & Zn., Boekh. te Utrecht 1 Noman, (van Haren) Boekh. te Leyden 4 Noordendorp, (J.) Boekh. te Amsterdam 1 Nijgh, (H.) Boekh. te Rotterdam 1 Nijhoff, (Js. An.) Boekh. te Arnhem 1 Ochtman Jzn., (S.) Boekh. te Zierikzee 1 Okhuyzen, (W. L.) Boekh. te Amersfoort 1 Ormeling, (J. A.) Boekh. te Amsterdam 1 Paddenburg & Co., (van) Boekh. te Utrecht 1 Palier & Zn., (H.) Boekh. te 's Bosch 2 Perk van Lith, (G.) Ridder van de Milit. Willems-orde te Gouda 1 Pflughaupt, (A. F.) Makelaar te Amsterdam 1 Pickhardt, (K. W.) Boekh. te 's Hage 3 Pieren Jz., (T.) Boekh. te Dordrecht 1 Post Jr., (C. van der) Boekh. te Utrecht 1 Post, (L. G.) Boekh. te Purmerend 1 Post Uyterweer & Co., Boekh. te Utrecht 1 Prins, (H. J.) Boekh. te Amsterdam 2 Pull, (T. D. H.) Boekh. te Apeldoorn 1 Radersma, (Y.) Theol. Stud. te Kampen 1 Rappard, (Mr. F. A. L. van) Adv. te 's Hage 1 Rens, (J. C. W. T.) Kassier te Dordrecht 1 Rensinck, (A. A.) Boekh. te Leyden 2 Revers, (J. P.) Boekh. te Dordrecht 2 Ritzema, (H. J.) Theol. Stud. te Kampen 1 Roldanus, (A. J. A.) Boekh. te Oudewater 1 Roldanus, (W. N. C.) Boekh. te Delft 1 Römelingh, (J.) Boekh. te Groningen 1 Rooij, (J. de) Boekh. te Delft 1 Ruyter, (J. de) Boekh. te Amsterdam 7 Rijswijk Wzn., (W. van) te Dordrecht 1 Salm, (P.) te Amsterdam 1 Sanders, (P.) te Schiedam 1 Schalk, (A. J. v. d.) Steendr. te Rotterdam 1 Schalk, (P. C. van der) Boekh. te Dordrecht 1 Scheltema, (J. H.) Boekh. te Amsterdam 1 Schierbeek, (R. J.) Boekh. te Groningen 1 Schinkel, (A. D.) te 's Hage 1 Schooneveld & Zn., (M.) Boekh. te Amsterdam 1 Schuller, (de Wed. C. D.) te Amsterdam 1 Sepp, (C.) Pred. bij de Doopsgez. gem. te Leyden 1 Serrière, (G. de) te Breda 1 Siddré, (J. H.) Boekh. te Utrecht 1 Slothouwer, (A. M.) Boekh. te Amersfoort 1 Smit, (J.) Stud. te Kampen 1 Smit, (M.) Boekh. te Groningen 2 Smits, Secretaris van Nieuwerkerk 1 Smits Frz., (P.) te Dordrecht 1 Smits, (W. P.) voor het Leesgez. Leeslust te Dordrecht 1 Stamperius, (J. A.) te Middelburg 1 Stenfert Kroese, (W. H.) Boekh. te Arnhem 15 Stemler, (C. F.) te Amsterdam 2 Stockum, (W. P. van) Boekh. te 's Hage 5 Stokhuyzen, (W.) Boekh. te Gorinchem 2 Strick van Linschoten, (Jhr. J. C.) Kand. Not. te Maarssen 1 Striening Jr., (J.) te Deventer 1 Stuart, (M. Cohen) Pred. bij de Remontstr. gemeente te Rotterdam 1 Swaan, (J. W.) Boekh. te Arnhem 1 Swaving geb. Abo, (Wed.) te 's Hage 1 Sybrandi, (J. D.) Boekh. te Amsterdam 3 Tack, (J. C.) Jur. Stud. te Utrecht 1 Telenga, (T.) Boekh. te Franeker 1 Terveen & Zn., (J. G. van) Boekh. te Utrecht 18 Thieme JFzn., (H. C. A.) Boekh. te Nijmegen 1 Thieme, (W. J.) Boekh. te Zutphen 1 Thierry & Mensing, (De Erven) Boekh. te 's Hage 2 Thijssen, (W. J.) Theol. Stud. te Kampen 1 Tibout, (W. J.) Boekh. te Wageningen 1 Tollens, (Mr. L. J. A.) te Batavia 1 Tuinen, (C. v.) Boekh. te Leerdam 1 Uije, (J. J. van) Boekh. te Doesburgh 1 Veder, (W. R.) Theol. Doct. te Dordrecht voor 't genootschap 1 Diversa sed Una Veenendaal, (W.) te Rotterdam 1 Veldman, (R.) Stud. te Kampen 1 Velsen Jr., (S. van) Boekh. te Kampen 15 Verheggen, (J.) te Dordrecht 1 Vout Jr., (W.) te Amsterdam 1 Waning Bolt, (P. B. van) Boekh. te Amst. 7 Wayfort, (R. H. v. d.) Notaris te Dordrecht 1 Wedding, (J.) Boekh. te Harderwijk 1 Weelden en Mingelen, (van) Boekh. te 's Hage 3 Wenk, (W.) Boekh. te Rotterdam 5 Werl, (P. van der) Huismeester van het Krankzinn. gesticht te 1 Dordrecht Westerman & Zn., (M.) Boekh. te Amst. 1 Weijerman, (J. W.) Onderwijzer te Haarlem 1 Willemse, (Gebrs.) Boekh. te Zutphen 4 Winkler Vieweg, (Wed. A. G.) Boekh. te Gorinchem 1 Zalsman, (G. Ph.) Boekh. te Kampen 1 Zeelt, (J.) Theol. Stud. te Kampen 1 Zelle, (W. A.) Gepens. Kapt. van de Oost-Ind. Inf. te Apeldoorn 1 Zuylen, (D. H. van) Hulp-onderwijzer te Amsterdam 1

BEROEMDE MANNEN UIT HET TIJDVAK VAN FREDERIK HENDRIK.

FREDERIK HENDRIK.

Zoo menigmaal wy in de geschiedenis een tijdvak ontmoeten, 't welk met den naam van een byzonder persoon wordt aangeduid, zullen wy tevens bevinden, dat de man, naar wien het heet, wel een deel van zijn glorie ontleent aan dat tijdvak, maar dat ook wederkeerig de stralenkroon, die zijn schedel omgeeft, haar glansen op hetgeen hem omringt terug doet schitteren: en noch de eeuw van Perikles, noch die van Augustus, van de Medicissen of van Lodewijk XIV, hadden die namen ontfangen, indien zy, die ze droegen, niet door eigen verdiensten, door eigen grootheid, hadden uitgeblonken.--De stelling, welke wy hier als van algemeene toepassing vooruit zetten, geldt dan ook, waar sprake is van de eeuw van Frederik Hendrik.--Van het tijdvak, dat zijn naam draagt, was hy zelf niet het minst merkwaardig, niet het minst glansrijk verschijnsel.

Wil men het hier aangevoerde door bewijzen bevestigd zien, men lette in de eerste plaats op de omstandigheden, welke zijn geboorte, zoo wel als op die, welke zijn komst aan 't Staatsbewind vooraf gingen en vergezelden.

Zijn geboorte--'s Prinsen levensbeschrijver De la Pise noemt haar: "een Oostelijk morgenrood, uit het Noorden aanbrekende tusschen bliksemstralen en donkere onweersvlagen":--de moeder van Frederik Hendrik had, na een kortstondigen echt, haar eersten man in de Sint-Bartels-nacht door het moordstaal zien vallen, en, ten tweede male gehuwd, heeft zy naauwlijks de moedervreugde gesmaakt, of de gruwzame aanslag eens dweepers maakt haar ten tweeden male weduwe. Zijn vader, naauw hersteld van de wonde, hem toegebracht door Jauregui, het verlies zijner overdierbare Charlotte naauwlijks hebbende zoeken te vergoeden door het aanknoopen van een vierden huwelijksband met Louise de Coligny, sterft door den kogel van Geraerds. De wieg des onnoozelen zuigeling vertoont zich aan ons oog als bedolven in 't bloed eens vaders en in de tranen eener radelooze burgery:--daarby, de zaken in schijnbaar wanhopigen toestand, het vaderland door tweedracht, verdeeldheid en wantrouwen geschokt, door de benden eens dapperen, listigen en zegevierenden vyand van alle kanten bestookt, verstoken van verdedigingsmiddelen, van de hulp der bondgenooten, en, wat meer zegt, van bekwame krijgshoofden, en niet anders te gemoet ziende dan een wissen val.

Indien zoo treurig niet, hachlijk genoeg stond het met de Republiek geschapen, toen Frederik Hendrik de teugels van 't bewind aanvaardde. Niet glorievol als de vroegere waren de laatste krijgstochten van Maurits geweest: de voorspoed, die zijn wapenen voor den aanvang van het Twaalfjarig Bestand bestendig had verzeld, bleek, na de hervatting der vyandelijkheden, van zijn zijde te zijn geweken. Wat erger was, binnenlandsche oneenigheden, die wrange vruchten, die doorgaands, in tijden van rust, uit den hoorn des overvloeds neder stroomen en den smaak van het goede en gezonde ooft bederven, hadden den Staat verzwakt: veerkracht, moed en eensgezindheid hadden plaats gemaakt voor flaauwmoedigheid, achterdocht en wantrouwen; by den vyand daar-en-tegen, zich fier verheffende op de voordeelen, door hem behaald, en in 't sterke Breda een prooi ziende, die hem niet kon ontgaan, herleefden de stoutheid en overmoed van vroegere dagen: weder straalde het uitzicht, dat hy naauwlijks meer had durven koesteren, het uitzicht op de herovering der afgevallen Gewesten, hem tegen in een niet verwijderd verschiet: en in Europa begon het denkbeeld veld te winnen, dat het Borgondische kruis, nu in de Spaansche standers opgestoken, den Nederlandschen Leeuw den kop te pletter slaan en den pijlbondel zou verbreken, met zoo veel moeite en zorg te samen gesnoerd.

En toch, de onheilspellende voorteekenen, die de beide aangeduide tijdstippen uit Frederik Hendriks leven kenmerkten, worden beide reizen door de uitkomst gelogenstraft. Na den dood van Willem den Eerste waren het de kloekheid en 't beleid van Oldenbarneveldt en 's Lands Regenten, die den Spanjaart beletteden, zijn voordeel te vervolgen; terwijl, spoedig daarna, de heldendegen van Maurits de krijgskans ten eenen male keeren deed:--na den dood van Maurits was het Frederik Hendrik zelf, die, als Veldheer, de wankelende fortuin herstelde, den vyand staande hield niet alleen, maar hem overal van den Vaderlandschen bodem terugdrong, en, als Regent, de partyen tot rust wist te brengen en de verdraagzaamheid, door zijn vader gepredikt, ten nutte van handel, nyverheid en kunsten te doen heerschen.

Het ligt niet in ons doel, hier een levensgeschiedenis van Frederik Hendrik te schrijven: dat leven is te algemeen bekend, dan dat het noodig zoû zijn, er een korte schets van te geven, en, wilden wy er omstandig over uitweiden, wy zouden de grenzen overschrijden, ons gesteld. Het zijn alleen de belangrijkste byzonderheden uit dat leven, die hier in herinnering moeten gebracht worden, om nader de aanspraken te staven, welke zich Frederik Hendrik op de erkentenis des landgenoots en den eerbied van allen verworven heeft.