Chapter 2

Al stellen de bewoners hun mooiste wandelplaats niet zeer op prijs, zij zijn er wel degelijk op gesteld, gelegenheden te bezitten, om zich des avonds te vermaken. Te dien einde heeft men een prachtig theater laten bouwen, dat in Parijs of eenige andere groote wereldstad volstrekt niet misplaatst zou zijn. Jaren heeft het geduurd, eer dat grootsche bouwwerk was voltooid, nadat de bouw eerst was afgebroken, om later te worden hervat. Het heeft twee en een half millioen piasters, of zeven millioen francs gekost, en de regeering heeft het slechts kunnen voltooien door het heffen van een nieuwe belasting. Het doet, uit de verte gezien, aan het Theâtre français te Parijs denken, ofschoon de afmetingen bescheidener zijn. Als men binnentreedt, komt men in een prachtige voorhal, met marmeren zuilen. Rechts is een buffet voor dames, links voor heeren, alles even sierlijk ingericht. Het parterre is zeer ruim, en de zitplaatsen zijn bijzonder gemakkelijk. De presidentsloge, in het midden tegenover het tooneel, heeft een beschilderde zoldering, waarop het beeld der Gerechtigheid prijkt, met een gulden twijg in de hand. De foyer is buitengewoon rijk ingericht. Twee breede steenen trappen leiden naar een prachtigen salon, met hooge vensters, en een ruim balkon, waar de toeschouwers zich kunnen vertreden. Groote spiegels weerkaatsen de vele schilderijen, en het beschilderde plafond, waarop de muzen van den dans, de dichtkunst en het treurspel zijn voorgesteld, ontworpen door een italiaansch schilder. Kleine nevensalons vormen gezellige hoekjes, waar, naar men mij verzekerde, druk wordt geflirt. Het eenige, wat op dien foyer zou zijn aan te merken, is de ietwat overladen opschik en het vele verguldsel. Een ding ontbreekt slechts in dit model-theater, namelijk: acteurs. Reeds drie jaren wordt het alleen geopend bij de verwelkoming van een nieuwen president. Het fraaie gebouw staat leeg; want geen enkel tooneelgezelschap waagt het, zoover van Europa zijn repertoire ten beste te geven. Men vraagt zich niet zonder medelijdende verwondering af, of dat grootsch ontworpen theater eigenlijk wel voorzag in een bestaande behoefte.

De stad bezit verder nog verscheiden scholen, en naar de eischen des tijds ingerichte gevangenissen, die echter ook alweer te groot zijn voor een land, waarvan de bevolking zeer rustig en vreedzaam is gezind.

Als men San José van alle zijden heeft bezichtigd, als men heeft genoten in zijn heerlijk park, en de altoos groene bergen heeft bewonderd, moet men erkennen, dat het werkelijk een verrukkelijk plaatsje is en een liefelijken, zonnigen indruk bij ons achterlaat. Het is niet de natuur der tropen, noch zelfs die van het brandend heete Andalusië, die hier tot ons spreekt, maar een schoonheid, die herinnert aan Luzern, zonder zijn blauw meer, of Nice, zonder de Middellandsche Zee.

Wij zetten onze reis per spoor verder voort. Aan het station was bij ons vertrek een groote drukte van gaande en komende treinen. De onze bestond uit zeer gemakkelijk ingerichte Pulman-cars. Wij vertrokken precies op tijd en stoomden naar Carthago, de oude hoofdstad. De weg voerde omhoog, langs steile hellingen, en weldra waren wij op den top van den berg, die de twee zeeën scheidt.

Carthago is een klein, nog echt spaansch stadje, met zijn marktplein en zijn castillaansche bogengalerij. Het is sedert de opkomst van de nieuwe hoofdstad, San José, er natuurlijk niet op vooruitgegaan; doch de onttroonde vorstin blijft nog altoos "de stad" van Costa-Rica. Bijna alle voorname families van het land waren oorspronkelijk hier gevestigd. Carthago heeft niet veel op met haar mededingster San José, welke het als een indringster beschouwt; de bewoners zijn er minder toeschietelijk, en meer terug getrokken; minder werkzaam trouwens ook. Toch zal de spoorweglijn, die de stad in directe verbinding stelt met Puerto Limon, op den langen duur haar bloei bevorderen, want zij is uitstekend gelegen voor den handel, juist op de grens, die het gebied der twee Oceanen scheidt.

De weg werd nu buitengewoon schilderachtig, en daalde langzaam; dikwijls reden we over bruggen, die diepe kloven overspanden. Zoo dicht gleden we langs de bergwanden, dat we de rotsen met de hand konden aanraken, als we den arm uit het raam staken. Deze weg moet voortdurend worden onderhouden; want dikwijls hebben instortingen plaats. Ook veel warme bronnen ontspringen hier, en een inrichting voor warme baden is opgericht te Aqua Caliente, die eigenlijk te weinig wordt bezocht. De spoorweglijn breekt zich hier baan door overhangende rotsen, die den weg versperden. Met ongehoorde stoutmoedigheid hebben de ingenieurs alle hinderpalen overwonnen. Boven ons de steile bergwanden; dan de smalle weg, waarover de trein voortspoedt, en beneden dien voorsprong weer de rotswand, die den muur van een afgrond vormt. Als daarboven ons een brok rots neerstortte, zou de trein als een nietig insect worden verpletterd. Op sommige plaatsen waren negers met ijzeren staven bezig, groote brokken aarde weg te wentelen, om den weg te verbreeden. Het was een angstverwekkend schouwspel.

Eindelijk kwamen we uit het bergland in de vlakte, en de koelere lucht maakte plaats voor de zwoele hitte der tropen.

"Mag ik je even lastig vallen om je waaier?" zei een knappe negerin tegen een andere, even zwart als zij. Die zwartjes komen uit Jamaica en de engelsche Antillen. Een amerikaansche maatschappij huurt ze voor twee jaar, vervoert ze met haar eigen booten, en bekostigt hun onderhoud in de bananenplantages, vanwaar ze, na afloop van hun werktijd, weer naar hun vaderland worden teruggebracht. Deze negers, van alle zwarten in Amerika het meest ontwikkeld en zeer werkzaam, slagen er in den regel in, een aardig sommetje over te sparen. Anderen nemen hun familie mee, en keeren vergezeld van vrouw, kroost en papegaai terug naar hun geboorteland. Hun eenig gebrek is de verbazend onaangename lucht, die ze verspreiden, en waardoor het in den wagon haast niet uit te houden was. De negerinnen dragen bij voorkeur dunne japonnen, schel en opzichtig van kleur.

Nu de trein midden door de vlakte stoomde, zagen we aan beide zijden van de spoorweglijn plantages braak liggen. In deze streken, waar alles, ook het onkruid, weelderig opschiet, kan de planter, om den grond te zuiveren, slechts tot verbranding zijn toevlucht nemen. Daarna verbouwt hij maïs en maniok, maar vooral bananen, die weinig zorg behoeven en groote winsten opleveren. Een rivier, de Rio Banano, is naar deze vrucht genoemd.

We bevonden ons nu wel waarlijk in de tropen, waar de dalen wemelen van krokodillen, apen en slangen, waar de gele koorts den reiziger wacht.

Het eindstation van den spoorweg is Puerto Limon.

Het is een vierkante stad, geheel en al van hout opgetrokken, nadat twee of drie jaar geleden de plaats door brand is verwoest. Het geheele jaar door heerscht er een ondragelijke hitte. Ondanks de gunstige ligging als havenplaats, kon de stad niet tot bloei geraken, eer de verbinding met de hoogvlakte was tot stand gekomen. Sedert dit het geval is, staat Puerto Limon op dezelfde hoogte als Punta Arenas, wat haar belangrijkheid voor den handel betreft; hier wordt niet alleen de koffie van de hoogvlakte uitgevoerd, maar uit de nieuw aangelegde plantages in de omstreken worden verbazende hoeveelheden bananen naar Puerto Limon gezonden, voor de markten der Vereenigde Staten.

Nog eenmaal floot de boot, waarmede wij gingen vertrekken, en weldra zagen wij de kust uit het gezicht verdwijnen. Eer ik van mijn onderwerp afscheid neem, wil ik nog eens wijzen op de bijzonder welwillende bejegening, die vreemdelingen ten deel valt, als zij zich vestigen in Costa-Rica. Zij spelen dan ook trouwens daar, evenals in geheel Midden-Amerika, een voorname rol; maar hier komt de regeering hen vriendelijk tegemoet, als een drijfkracht, die de welvaart van het land bevordert, en beschouwt ze niet als een gevaar, dat men moet trachten af te wenden.

Zij zijn er dan ook zeer talrijk. Uit Spanje kwamen hier, als de eerste kolonisten, bewoners van Bilbao en Barcelona, een arbeidzaam en krachtvol ras, waaruit later de eigenlijke bevolking van het land is opgegroeid. Veel later kwamen een menigte Duitschers, die thans een vreedzame, rustige en ijverig werkende kolonie vormen. Zij sluiten gaarne huwelijken met de oorspronkelijke inwoners, zoodat beide nationaliteiten van lieverlede samensmelten. Al is het aantal fransche inwoners niet groot, zij bezitten door hun aanzienlijk fortuin hier veel macht en invloed. De grootste koffiehandelaar in deze streek is geboren in Bordeaux, en een andere Franschman staat aan het hoofd van een bank, die der regeering millioenen voor ondernemingen van algemeen belang heeft verstrekt. Ook de Amerikanen vertegenwoordigen hier hun handelsbelangen. Zij hebben de eerste spoorwegen aangelegd, en staan aan het hoofd der stoombootmaatschappijen, die de verbinding onderhouden met New-York. Ook een Amerikaan is het, die zich het monopolie heeft verworven van den handel in bananen, door den aankoop van duizenden kilometers grond voor plantages.

Al deze afzonderlijke groepen vreemdelingen leven in de beste verstandhouding met elkander en met de regeering van Costa-Rica. De regeering beteekent ook hier, zooals trouwens overal, van Mexico tot Kaap Hoorn, de President der Republiek. De heer Iglesias, de tegenwoordige President, was reeds voor de derde maal herkozen. Hij is voor Parijzenaars geen vreemdeling meer; twee jaren geleden heeft hij eenige maanden in Parijs doorgebracht. 't Is een onvermoeid werker, die, evenals Napoleon, zijn talrijke familieleden allerlei staatsbetrekkingen laat bekleeden. Het paleis van den President was een zeer eenvoudig gebouw, dat zich in geen enkel opzicht van andere woningen onderscheidde. Geen spoor van de weelde, die te Guatemala heerschte, en het kostte mij volstrekt geen moeite, mij persoonlijk toegang tot den president te verschaffen. In zijn studeerkamer hing een schilderij van Alphonse de Neuville, "De laatste patronen."

Revoluties komen in Costa-Rica zelden voor en dragen er nooit het bloedig karakter, dat omwentelingen in andere spaansch-amerikaansche republieken zoo noodlottig doet zijn. Hier is geen sprake van fusilleeren van troepen gevangenen, of van levenslange opsluiting. De ergste heethoofden worden eenvoudig verbannen. Sedert meer dan twintig jaar is hier geen burgeroorlog geweest. Het kleine staatje geniet onder rustigen arbeid een welverdienden bloei en gaat zeer geregeld vooruit, getuige het bevolkingscijfer, dat van 80 000 inwoners in 1844 is gestegen tot 120 500 in 1864, tot meer dan 182 000 in 1883, terwijl het bij de laatste telling in 1892 tot 243 000 was geklommen. De handel heeft zich sedert het midden der vorige eeuw verbazend uitgebreid en brengt jaarlijks tusschen de 40 en 50 millioen francs op. Costa-Rica drijft handel met Engeland, de Vereenigde Staten, Frankrijk en Duitschland.

Een uitstekende politiemacht zorgt voor de veiligheid. Ook het leger kan aan alle andere Staten van Midden-Amerika tot voorbeeld strekken. Hier is de soldaat niet in een havelooze plunje gestoken, maar goed gekleed, flink en degelijk geoefend. Het is een genoegen, de troepen te zien exerceeren. Tweeduizend man vormen de kern van het leger; maar alle bewoners moeten twee maanden onder dienst.

Ook het onderwijs is zeer goed ingericht. San José bezit niet alleen openbare scholen voor jongens, maar ook voor meisjes. Als men de beschaving en verlichting van een volk zou moeten afleiden uit het aantal couranten dat het leest, wat dan te denken van de hoofdstad, waar dagelijks tien nieuwsbladen verschijnen! Elken morgen brengen telegrammen het jongste nieuws uit Amerika en Europa. Een vluchtige blik naar de uitstallingen der boekverkoopers is voldoende, om te doen zien dat de nieuwste romans ook hier met graagte worden gelezen.

Snelle en gemakkelijke verbindingen bestaan dan ook tusschen dit kleine landje en Europa. Uit Puerto Limon vertrekt om de veertien dagen een boot van de transatlantische maatschappij naar Panama, de Antillen en St. Nazaire. Een engelsche maatschappij, de "Royal Mail" en een italiaansche, de "Compagnie Rubattino", onderhouden een geregelden dienst tusschen Liverpool en San José, en tusschen Genua, Napels en Costa-Rica.

Tweemaal in de week komen booten aan uit New-York en New-Orleans, terwijl alle schepen uit Z. Amerika op weg naar San Francisco, of van die haven naar Chili en Peru, het anker werpen te Punta Arenas. Terwijl dus de buitenlandsche verbindingen Costa-Rica voor vreemdelingen gemakkelijk bereikbaar maken, biedt de spoorweg naar den Stillen Oceaan gelegenheid tot den uitvoer van talrijke producten.

En als eenmaal deze lijn het geheele vasteland doorsnijdt, zullen vele reizigers dezen gezonden en schilderachtigen weg verkiezen boven het door gele koorts geteisterde Panama.

Wanneer in de toekomst de Amerikanen, die reeds zooveel groots hebben tot stand gebracht, de doorgraving der landengte van Panama zullen voleindigen, die door Franschen is begonnen, zal geheel Midden-Amerika tot verhoogden bloei geraken; maar zeker zal van de vijf kleine republieken Costa-Rica, dat aan hun spits staat, door zijn verlichte denkbeelden en zijn materieele welvaart, het allermeest genieten van de meerdere voorrechten, hierdoor ten deel gevallen aan deze rijk gezegende streken, die nog aan zoo weinigen goed zijn bekend.