Een abel spel van Lanseloet van Denemerken hoe hi wert minnende ene joncfrou, die met synder moeder diende

Part 2

Chapter 23,188 wordsPublic domain

Ay mi, nu es al mijn vroude een blijf,[63] Die ic op eerde ie[64] ghewan, Dat icse niewer[65] vinder kan Die overscone Sanderijn. Ondanc hebbe die moeder mijn, Dat ic die woorde nie[66] ghesprac. Mi dochte, dat mi mijn herte brac, Doe ic sprac die felle woort; Daer om es si op mi ghestoort, Ende es mi heimelijc ontgaen: Dat heeft mijn moeder al ghedaen, Die mi die woorde spreken dede. Nemmermeer en hebbic vrede, Voor dat ic anescouwe dat edel wijf. Ay, ic minne haer reine lijf So sere, mi dunct dat ic verdwine, Hets een leven bi haer te sine, Want si es te male noyael, Si es een vrouwe princepael Ende keyserinne van minen vijf sinnen; Ende mochte gheen man een wijf meer minnen Dan icse minne, noch dier ghelike. Ic salse doen soeken al omme int kerstenrike, Of ic sal weten, waer dat si si.-- Waer sidi, Reinout? Comt te mi, Mijn allerliefste camerlinc.

REINOUT.

O edel here, wat sijn die dinc, Daer ghi aldus omme staet ende claght?

LANSELOET.

Och, mi en was nie so leide verdacht[67] Alst nu es te deser ure, Dat ic die scone creature Sanderijn dus nebbe verloren. Mi dunct, dat mi mijn herte sal scoren Van groten rouwe, die ic drive; Dat ic in minnen sinnen blive, Dat es wonder alte groot. Ic ware mi vele liever doot, Dan icse nemmermeer en soude sien. Reinout, ghi moetter omme gaen spien, Of ghise iewerrinc[68] vinden moghet: Want nemmermeer en werde ic verhoghet, Voor dat icse metten oghen anescouwe. Reinout, nu sijt mi ghetrouwe, Ende vaer se soeken oost ende suut; Segt hare, ic salse maken bruut Ondanc alle minen maghen.

REINOUT.

Here, ic wilder gerne om waghen Mijn lijf ende ghenen aerbeit sparen, Maer het ware beter, liettijt varen, Hets messelijc[69] hoe si haer sal bekeren.[70]

LANSELOET.

Ay, haer herte es al vol eren, Ende[71] van haren live so reine, Ic weet wel, si en dade haer niet te cleine Om al dat goet van eertrike: Dat weetic wel waerlike. Si es so edel van ghedacht. Reinout, haest u al u macht, Ende vaerse soeken oost ende noort, Ende suut, west, also voort Totter tijt, dat ghise vint, Wantse mijn herte met trouwen mint; Mijn oghen nie liever wijf en saghen.

* * *

DES RIDDERS WARANDE HUEDERE.

Met rechte machic mi beclaghen, Dat ic also menich jaer Hebbe ghewandelt hier ende daer, Ende mijns heren bosch huedere gheweest, Ende ghehoet sijn foreest Ende dese fonteine in dese boschalie, Ende dicke geghaen op dese rivalie Ende meneghen dach ende menich ure, Maer noit en viel mi die avonture, Dat ic hier noit[72] wijf ghesach. Dies ic mi met rechte beclaghen mach, Noch noit en quam[73] in mijn ghemoet; Maer ghisteren, doen mijn here opstoet Ende soude te woude varen jaghen, Ic wane mine oghen noit en saghen, Scoonder wijf dan hi hier vant; Hi namse vriendelijc metter hant Ende brachse te hove met bliden sinne. Al waer si ene keyserinne, So en mochse niet noyaelder sijn: Gheheten essi Sanderijn,-- Ende heefter af ghemaect sijn vrouwe. Met rechte machic dies hebben rouwe, Dat mi dat noit en mochte gescien. Bi gode, ic sal daer omme gaen spien Vroech ende spade, in alder stont; Mochtic also sconen roden mont Ghevangen, ic souts te blider sijn, Ende met alder herten mijn Gode daer af dancken alle mine daghe; Nu willic mi berghen achter dese haghe Ende verbeiden der avonturen.

REINOUT.

O Maria, moeder ende maghet pure, Ic bidde u om een goet beleyt, Ende om een soet claer bescheit Te vernemene van Sanderijn. Want Lanseloet, die here mijn, Es van herten sere ontstelt, Ende van hare minnen sere gequelt, So dat hi niet gheduren en mach, Want al sijn herte ende sijn gheclach Es, dat hise dus heeft verloren. Nu heeft hi bi ridderscape gesworen, Canicse vinden, hi maecse sijn vrouwe; Want hi heeft so groten rouwe, Dat hise dus verloren heeft, Dat hi in groter pinen leeft Ende al uut rechter minnen. Ay god here, mochticse ghewinnen, So waric blide in minen moet. Deus[74] god, wie sal mi maken vroet, Wat die man meent, die ghinder staet? Hi dunct mi hebben so fel ghelaet, Ende ene colve groot ende swaer: Hets seker een moordenaer, Ofte mi bedriecht mijn waen. Nochtan sallic hem reden aen, Want en dunct mi sijn maer een: Ic en sach noit man alleen, Dat icker mi af ontsach. Vrient, god gheve u goeden dach, Ende een vriendelijc morghenstont Wil u god gheven, ende ghesont Moetti bliven in alder tijt!

WARANDE HUEDERE.

Vrient, god lone u, wie ghi sijt, Dat ghi mi vriendelijc sprect an.

REINOUT.

Nu berecht mi als goet man, Hebdi hier in langhen tiden Ene joncfrou sien liden,[75] Die scone was ende wel ghedaen?

WARANDE HUEDERE.

Vrient, ghi selt mi verstaen. Ic hebbe hier ghewandelt menegen dag, Dat ic hier noit wijf en sach, Jonc noch out, dats emmer waer. Maer dies es bi na een jaer Dat mijn here, die ridder goet, Op enen morghenstont opstoet Ende voer jaghen op dese fonteine: Daer vant hi van herten reine Ene joncfrou verborghen staen, Ende brachse met bijden moede ghevaen, Ende riep, hi hadde wel ghejaecht, Want hi brachte ghevaen een maecht, Die scone was ende wel gheboren.

REINOUT.

Vrient, daer moet ic meer van horen: Ic bits u, secht mi, hoe was si gheheten?

WARANDE HUEDERE.

Vrient, die waerheit seldi weten: Si es gheheten Sanderijn, Si en mochte niet noyaelder sijn, Noch bat ghemaect van haren live. Si en gelijct ghenen wive, Die hier in den lande gheseten si; Want si es scone ende goet daerbi. Hi heetter af ghemaect sijn vrouwe, Want si es hem so ghetrouwe Ende ghehoorsaam ende onderdaen, Ende alle die minen here bestaen[76] Die minnense om hare grote dooght, Het es algader bi haer verhooght, Dat den hove toe behoort.

REINOUT.

Nu moet mi god beraden voort; Dats die joncfrou, die ic mene. Ic hebbe ghesocht die vrouwe rene Meneghe mile ende menich lant, Maer noit en quamic daer ic vant So scone bescheet als ghi mi doet. Och lieve vrient, nu maect mi vroet, Hoe salicse moghen spreken?

WARANDE HUEDERE.

Vrient, dat moet u ghebreken, Te sprekene jeghen die vrouwe mijn, Hen[77] moeste bi mijnder hulpen sijn: Want ic bens met haer ghelooft:[78] Ic ben van alden knechten thooft, Die mijn here onthouden heeft.[79] Eest dat sake, dat ghi mi geeft Enen drincpenninc in mijn hant, Ic salse u doen spreken, coen wigant, Also veel als u herte begheert.

REINOUT.

Ene penninc es saen verteert, Ende ooc qualic overbracht![80] Loopt ende haest u al u macht, Ende doet mi spreken Sanderijn: Daer sijn twe penninghen root guldijn. Segt hare met woorden sterke, Dat hier een bode es uut Deenmerke, Diese met haesten spreken moet.

WARANDE HUEDERE.

Nu willic lopen metter spoet Ende sal bringen die vrouwe met mi.-- O, edel vrouwe van herten vri, Ic bidde u vriendelike, comt tot hier: Hier buten hout een deghen fier, Die u met haesten spreken moet.

* * *

REINOUT.

O edel vrouwe, ghetrouwe ende goet, God die alle dinc vermach, Die moet u gheven goeden dach, Scone maghet Sanderijn.

SANDERIJN.

Willecome moetti sijn: Nu segt mi, wats u begheert.

REINOUT.

Dat salie u segghen, vrouwe weert,[81] Dat ghi varen moet met mi, Want Lanseloet, die here vri, Heeft u doen soeken over al. Ende dat laetste, dat hi mi beval, Dat was, of ic u vinden mochte, Edel vrouwe, dat ic u brochte: Hi sal u seker maken bruut.

SANDERIJN.

Reinout, vrient, dat spel es uut. Segt dat hi een ander beghinne: Ic en gave niet om Lanseloets minne Een gers[82] dat uutter eerden gaet.

REINOUT.

O scone wijf, ghi selt sinen staet Anesien ende sijn swaer mesval: Het en was noit sint hine qual,[83] Edel wijf, dat hi u verloos; So heeft hi gequolen altoos, Ende gheleeft in pinen groot. Het sal hem seker gheven die doot, Est dat hi u niet en ghewint, Want ic weet wel dat hi u mint Boven alle die nu sijn gheboren. Hi heeft bi ridderscape ghesworen, Als hi van u vernemt ende weet, Al waert alle sine maghen leet, Dat ghi werden selt sijn wijf.

SANDERIJN.

Reinout, dat moet sijn een blijf, Want ic ben eerlic ende wale ghehout, Ende hebbe enen edelen man ghetrout. Dien ic minne boven alle die leven. Hem en willic niet begheven, Al waer Lanseloet also rike, Dat hi ware Hectors van Troyen ghelike, Ende dat hi hadde van gode te lone, Dat hi droeghe die selve crone Die die coninc Alexander droech, So en ware hi nochtan niet mijn ghevoech. Ic en hebbe liever minen man, Die mi alder dooghden an[84]; Dien salie ewelijc sijn ghetrouwe.

REINOUT.

O Sanderijn, wel scone vrouwe, En mach hi u dan ghewinnen niet, So moet hi ewelijc int verdriet Bliven ende in pinen staen. Dat ghi desen huwelijc hebt ghedaen, Dat mach u rouwen emmermere, Want Lanseloet, die edel here Hadde u sekerlijc ghetrout.

SANDERIJN.

Dats een dinc, dat mi niet en rout Noch emmermeer rouwen en mach, Want ic nie man op eerde en sach, Dien ic meer doeghden an, Dan ic doe minen lieven man. Hets recht, want hi eest wel weert: Hi es een ridder wide vermeert, Ende een vaelyant ridder van hogen moede, Wael gheboren ende rijc van goede, Ende gheradich[85] ende vroet, Ooc es hi te wapene goet, Ende van groten doene bekint, Want hem mijn herte met trouwen mint Boven alle creaturen. Nu en willic hier niet langer duren: Reinout, vaert met haesten sere, Ende segt Lanseloet uwen here, Dat hi nemmermeer en peinse om mi.

REINOUT.

O edel vrouwe, van herten vri, Na dien dat aldus wesen moet, So biddic u, edel vrouwe goet, Om een litteken,[86] dat ic mach Metter waerheit segghen, dattic u sach Ende ghesproken nebbe, ende ghesien.

SANDERIJN.

Reinout, dat sal u ghescien. Ic sal u gheven prinsepael Een litteken proper ende noyael. Ghi selt segghen den ridder vri, Dat wi stonden, ic ende hi, In enen sconen groenen bogaert, Ende dat daer quam van hogher aert Een edel valcke van hogher weerde, Ende beete[87] neder op ene gheerde[88] Die scone met haren bloemen stoet. Dat seldi segghen den ridder goet; Ende dat die valcke die daer quam, Ene bloeme van dier gheerden nam, Ende alle die andere liet hi staen. Sine vlercken ghinc hi van hem slaen Ende vlooch wech met haesten groot: Dit seldi segghen den edelen ghenoot. Ende cort so quam die valcke daer weder Ende sochte die geerde op ende neder, Maer hi en mochse vinden niet: Dies dooghde[89] die valcke wel swaer verdriet, Dat hi die gheerde dus niet en vant: Dit seldi segghen den coenen wigant.[90] Hi sal wel gheloven van dien,[91] Dat ghi mi ghesproken hebt ende ghesien, Als ghi hem dese tale ontbint. Nu hebbic mine woorde gheïnt.[92] Reinout, god moet u bewaren.

REINOUT.

Ay god here, nu moetic varen Ende die scone vrouwe achterlaten! Nu benic beraest[93] utermaten, Hoe ic mine bootscap seggen sal. Seggic hem die waerheit al, Dat si noch leeft ende es ghehout, Ic weet wel, dat ons allen rout: Hi sal willen hebben dat scone wijf. Ic weet wel het cost hem dlijf, Ende al den ghenen die hem bestaen Ende ten tienden lede anegaen, Sael hi daeromme avonturen. Daer sal die meneghe om besueren Die bitter doot, dat wetic wel te voren: Nochtan bleve die arbeit al verloren, Want hi en mochse ghewinnen niet, Hi soude hem selven int verdriet. Bringhen ende ooc groten heren. Ic sal mine tale wel keren, Ende sal segghen dat si es doot.

* * *

Waer sidi, hoghe gheboren ghenoot, Van Deenmerken, her ridder stout?

LANSELOET.

Sijt willecome, lieve vrient Reinout, Groot willecome so moetti zijn. Hebdi van Sanderijn Iet vernomen, dat segt mi.

REINOUT.

O edel here, van herten vri, Ic hebse ghesocht in menich lant, So langhe dat ic die scone vont In ene stat, heet Rawast. Daer was die scone vrouwe ghepast, Ende es in Afrijka ghelegen; Lanseloet here, vri edel deghen, Daer vondic die scone wijf Dat haer coste haer edel lijf, Doe si van u hoorde spreken. Haer edel herte, dat moeste haer breken Doen si van u hoorde ghewagen.

LANSELOET.

Reinout, dat sijn al saghen[94]. Ic hore wel dat ghi mi liecht; Ic wille, dat ghi mi niet en bedriecht, Ghi en segt mi die waerheit claer. Brachti mi goet litteken van haer Te bat soudix gheloven dan.

REINOUT.

Lanseloet, hoghe gheboren man, Ic sal u segghen principael Een litteken proper ende noyael Dat mi gaf die vrouwe reen. Si seide mi, dat ghi onder u tween Stont in enen sconen groenen bogaert, Ende dat daer quam van hogher aert Een edel valcke van groter weerde Ende beete[95] neder op ene geerde, Die scone met haren bloemen stoet. Dit hiet si mi segghen, her ridder goet, Ende dat die valcke die daer quam Ene bloeme van dier geerden nam, Ende alle die andere liet hi staen. Sine vlercke ginc hi doe van hem slaen Ende vlooch wech met haesten groot: Dat seise mi, hoghe gheboren ghenoot. Ende daerna quam die valcke weder Ende sochte die geerde op ende neder, Maer hi en mochse vinden niet: Dies doghede die valcke wel swaer verdriet, Dat hi die geerde niet en vant: Dit litteken, coene wigant, Gaf mi die vrouwe vri. Ende doen keerdese haer anschijn van mi, Ende sprac daer na nemmermeere.

LANSELOET.

Ay hemelsche coninc, gheweldich here, Dats litteken proper ende goet, Daer bi dat icx gheloven moet. Nu segt mi, Reinout, en si dan doot?

REINOUT.

Ja si, hoghe gheboren ghenoot, Ende begraven in die eerde.

* * *

_Lanseloot beclacht hier Sanderijn ende blijft hier doot._

* * *

LANSELOET.

O, Sanderijn, ghi waert die gheerde, Die scone met haren bloemen stoet, Ende ic die valcke, dies benic vroet, Die ene bloeme daer af nam. Want mi nie sint vroude en bequam, Dat ic die edele gheerde verloos. Sint so hebbic ghequolen altoos, Uutverkoren vrouwe mijn. Alle vroude es mi nu een pijn, Die ic op der eerden mach bescouwen. Spieghel boven alle vrouwen, Die ic op eerde nie[96] ghesach, Met rechte roepic "o wi, o wach" Over die moeder, die mi droech, Want haer herte in vrouden loech[97] Doen si mi gaf den valschen raet: Owi der bitterliker daet Ende der jammerliker moort[98] Dat si mi spreken dede die woort, Daer ic bi verloos dat scone wijf, Dat haer ende mi sal costen dlijf, Want mijn herte es al[99] doorbeten. Ic woude wel, dat[100] mi ware ghespleten Ende ic des levens hadde ene ende, Want so waerweert ic mi bewende, Ic blive ewelijc vroudeloos. Die ic met goeder herten coos, Hebbic bi valschen rade verloren: Dies heeft mijn herte so groten toren, Dat mi scoren sal van rouwen. Ic hoopse in hemelrike te scouwen, Daer omme willic nu sterven blidelike. Ay ootmoedich god van hemelrike, Nu wilt haer ziele ende die mine ontfaen, Want dleven es met mi ghedaen.

* * *

DIE NAE-PROLOGHE.

Ghi heren, vrouwen, wijf ende man, Nu nemt hier exempel an: So wie dat met trouwen mint, Als hi sijn lief terwille ghewint, Hi spreke hoveschelike daer van. Want van Deenmerken die edel man Bi qualike spreken, bi valschen rade, Es hi bleven in die scade, Dat hem coste sijn edel lijf. Nochtan dat hi dat scone wijf Minde boven alle die leven. Bi valschen rade, die hem wert gegeven, Dat hi sprac messelike woort, Wort[101] gherechte minne ghestoort, Also dat si hem ontginc. Daer omme radic boven alle dinc Hoveschelike te sprekene elken man, Waer hi mach ende waer hi can. Ende sonderlinghe van allen vrouwen Sprect hoveschelike ende mint met trouwen. So moogdi troost van vrouwen vercrighen. Nu biddic u allen, dat ghi wilt swighen: Ons voorspel dat es ghedaen, Men sal u ene sotheit spelen gaen.

Gedrukt te Amsterdam op de Drukkerij Elsevier.

[Illustratie]

[1] voornaam

[2] kuisch

[3] vreugde

[4] verdedigde zich

[5] gunst

[6] moet het

[7] wilde roos

[8] spoedig

[9] minzaam

[10] te eenen male

[11] moet het achterwege blijven

[12] spande

[13] Het en

[14] zonderlinge

[15] uitgescholden

[16] verheugen

[17] pleizier

[18] nooit

[19] wil

[20] manier van spreken

[21] wild

[22] Foei

[23] fier

[24] wil

[25] ellendig schepsel

[26] terwijl

[27] legt

[28] deel

[29] zich vermaken

[30] hammen

[31] gemeen

[32] gunst

[33] gun

[34] scheiden

[35] zich vernederen

[36] beschikken

[37] vrees

[38] duldt

[39] Wie op tijd zijn maatregelen treft

[40] zeide

[41] mijns weegs

[42] tegen mijn wil

[43] bron

[44] bij

[45] lust

[46] geluk

[47] schaam

[48] helpen

[49] bewegen

[50] bij

[51] en laat mij voor wat ik ben

[52] vanwaar

[53] Ik zou er u niet minder graag om aanspreken.

[54] vreugde

[55] vrees

[56] ontmoeting

[57] wil nu zwijgen

[58] schoon

[59] park

[60] niets

[61] daarenboven

[62] indien het

[63] nu is al mijn vreugde verdwenen

[64] ooit

[65] nergens

[66] ooit

[67] Nooit had ik zoo droeve gedachten

[68] ergens

[69] onzeker

[70] zich zal houden

[71] en zij is

[72] ooit

[73] kwam er een

[74] Heere

[75] voorbijgaan

[76] alle verwanten

[77] of het

[78] ben het met haar overeengekomen

[79] in zijn dienst heeft

[80] en ook op slechte wijze verteerd

[81] lief

[82] grassprietje

[83] hij heeft sinds dien tijd voortdurend getreurd

[84] Die mij alles gunt wat goed voor mij is

[85] verstandig

[86] bewijs

[87] daalde

[88] tak

[89] leed

[90] held

[91] daardoor

[92] geeindigd

[93] verbijsterd

[94] praatjes

[95] daalde

[96] ooit

[97] lachte

[98] misdaad

[99] geheel

[100] dat het

[101] werd

******************************************************************** * * * OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER: * * * * De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele, * * verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te * * moderniseren. * * * * Afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn * * stilzwijgend hersteld. Bladzijde-nummering is verwijderd. * * * * De voetnoten op elke bladzijde zijn hernummerd en verplaatst * * naar het eind van respectievelijk de inleiding en het spel. * * De laatste voetnoot op elke bladzijde eindigde met een punt; * * deze punten zijn in het voetnootoverzicht verwijderd. * * * * De in het origineel als uitgespatieerde weergegeven tekst is * * in dit e-boek weergegeven als _uitgespatieerd_. * * Het cursief is weergegeven als +cursief+. * * * * Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn * * gecorrigeerd. * * * * De volgende correcties zijn aangebracht in de tekst * * ('EEN ABEL SPEL' op titelpagina = regel 5): * * * * Plaats Bron Correctie * * * * regel 484 DaI Dat * * * * regel 759 [59], ,[59] * * * * regel 1055 SANDERIJN. [Herplaatst voor * * volgende tekstregel] * * regel 1060 REINOUT. [Herplaatst voor * * volgende tekstregel] * * regel 1463 [Niet in bron] [49] * * * * De abele spelen * * Gloriant (https://www.gutenberg.org/etext/14143) en * * Esmoreit (https://www.gutenberg.org/etext/17644) * * zijn ook beschikbaar als eBoek. * * * ********************************************************************