Part 2
Die hertoghe: Rogier, Rogier, nu soe moetti sijn Goet ende ghetrouwe in alder stont Ende draghen enen hoveschen mont;[148] 310 Wat ghi hoert ende wat ghi siet, Dat en seldi voerder[149] vertrecken niet, Rogier, dan men u bevelt: Hi es te prisene[150] die wel heelt.[151] Lieve Rogier, nu sijt ghetrouwe 315 Ende groet mi sere die scone joncfrouwe Ende segt hare in ware dinc,[152] Dat nie wijf van mi en ontfinc Groete meer dan si allene.[153] Maer om dat si es soe reine 320 Ende soe noyael van haren live, Soe segt den edelen sconen wive, Dat si mi houde hare reynecheit Tot onser beiden salicheit.-- Ic sal hare oec ghestadich[154] sijn. 325
Rogier: O edel here, bi Apolijn,[155] Si bat mi uter maten sere, Dat ic u vraghen soude, edel here, Of si u nemmermeer[156] soude moghen sien.
Die hertoghe: Rogier, dat sal hare gescien: 330 Eer dat liden[157] die seven weken, Salic die joncfrou sien ende spreken,
Op dat[158] mi god behout mijn lijf; Ende groet mi sere dat edel wijf, Die god altoes bewaren moet. 335
Rogier: Nu willic gaen lopen metter spoet. Mamet ende Apolijn Ende Mahoen ende Jupetijn,[159] Die moeten u gheven goeden dach.
Tooneel III
(_Wederom in Abelant_)
Florentijn die maghet: Rogier, nu doet mi ghewach:[160] 340 Hebstu ghesien den hoghen man?
Rogier: Jaic,[161] vrouwe, bi Tervogan, Hets een man van hogher weerde: Ic weet wel, dat op die eerde Sijns ghelike niet en leeft, 345 Noch die werelt binnen en heeft Van scoenheden noch van hoghen moede.[162] Hi es een man van edelen bloede, Rijc van haven, groet van gheslachte Ende edel gheboren van groter machte, 350 Ende die oec hout een rikelijc[163] hof. Ic en hoerde nie soe groten lof Gheven als men gheeft Gloriant. Hi es te male[164] een coen wigant Ende ontsien van allen man. 355
Florentijn die maghet: Rogier, Rogier, nu segt mi dan: Wat groeten heeft hi mi ghesent?
Rogier: O edel vrouwe wide bekent, Hi seide mi in ware dinc,[165] Dat nie wijf van hem en ontfinc 360 Groete meer dan ghi allene, Ende bidt u, edel vrouwe rene, Dat ghi hem hout u suverheit Tot uwer beiden salicheit: Hi sal u oec ghestadich sijn. 365
Florentijn die maghet: Segt mi, Rogier, bi Apolijn, En seide hi niet, dat hi mi gerne soude sien?
Rogier: Jahi,[166] vrouwe, dat sal u ghescien: Noch eer liden seven weken Sal hi u sien ende daer toe[167] spreken: 370 Alsoe seide mi die wigant Ende ghelovet mi in mine hant[168] Ende swoert bi der trouwen sijn.
Florentijn die maghet: Bi minen god Apolijn, Na[169] dien tijt soe salic wachten. 375 Mocht noch comen na mijn achten,[170] Dat mi dat noch mochte ghescien, Dat ic den hertoghe mochte anesien, So waric alle sorghen vri. Rogier, staet op ende gaet met mi: 380 Ghi hebt u boetscap wel bewaert.[171]
DERDE BEDRIJF
Tooneel I
(_In Brunswijk_)
Gloriant die hertoghe: Waer sidi, edel oem Gheraert, Van Normandien hoghe baroen? Uws raets hebbic nu te wel te doen,[172] Edel oem, hoghe wigant. 385
Gheraert: Wat segdi, neve Gloriant, Wat sijn die dinghen die u ghebrect?[173]
Die hertoghe Gloriant: Edel oem, dat mi int herte stect,[174] Dies ic niet langher en can ghehelen.[175] Gherechte minne doet mi soe quelen,[176] 390 Dat mi costen sal mijn lijf. Ic minne soe sere een edel wijf, Dat ic ure no nacht no dach Gherusten gheslapen niet en mach, Sent dat ic ierst die minne began. 395
Gheraert: Dats[177] dat ic niet en can Gheloven, soe wats ghesciet, Dat u edel herte verdriet Lijdt om enech wijf die leeft Of die die werelt binnen heeft: 400 Dies en canic gheloven twint.[178]
Die hertoghe: Och edel oem wide bekint,[179] Ic lide[180] wel ende gheve mi sculdich,[181] Dat ic hier voermaels menechfuldich Dommelike hebbe ghesproken: 405 Edel oem, dat wert nu al ghewroken, Dat ic sprac die domme woert. Dies es vrouwe Venus op mi ghestoert[182] Ende heeft mi int herte gheraect, Ende enen dienere der vrouwen ghemaect, 410 Ende leert mi gaen der minnen pas[183].
Gheraert: Ende hoe willic gheloven das? Ghi draghet soe hoverdeghen[184] moet, Ghi maket mi ende Godevaerde vroet, Dat[185] gheen wijf op eertrike 415 Soe hoghe gheboren noch soe rike, Die u dochte dat uws werdich ware; U herte dat vlieght ghelijc den are Boven alle minnen crachte. Het en mach niet comen in u ghedachte, 420 Hets al sceren dat ghi segt. U herte soe vol hoeverde[186] stect: Die vrouwen en moghen ane u niet winnen.[187]
Die hertoghe: Och edel oem, wilt mi versinnen,[188] Dat ic soe dommelike sprac, 425 Dat quam daer bi dat mi ghebrac[189] Wetentheit[190] in rechter trouwen.[191] Nu comic te ghenaden[192] allen vrouwen Om ene, die mi quelen doet; Want herte ende sin, ziele, lijf ende moet 430 Staet al in eenre joncfrouwen ghewelt.[193]
Gheraert: Wie es die joncfrou die u dus quelt, Gloriant neve, laet mi dat weten. Want ic en can emmer niet[194] vergheten Der hogher woerden die ghi spraect, 435 Ende sidi nu ane ene minne gheraect, Seker, neve, dat wondert mi. Seght mi doch, wie se si Die u herte alsoe beswaert.
Die hertoghe: Van Normandien oem Gheraert, 440 Si heet Florentijn van Abelant, Edel oem, coene wigant, Ende heeft enen vader van hoghen doen, Dats van Abelant die rode lioen Es haer vader, des sijt wijs. 445
Gheraert: Hulpt, here god vanden paradijs, Neve, hoe mach dat comen bi? Dat heeft mire herten alte vri,[195] Om dat si woent soe verre van hier.
Die hertoghe: Och, edel oem, der minnen vier 450 Es snelder vele dan enech ghescot.[196] Oem Gheraert, bi minen god, Si heeft mi een saluut[197] ghesent Ende een anschijn na thare gheprent, Ghelijc den haren ene figure:[198] 455 Si es die scoenste creature, Die leeft onder des hemels trone; Si ware wel weert te spannen crone,[199] Al waert een coninc van Vrankerijc.[200] Sie en es gheenre vrouwen ghelijc 460 Die die sonne nu bescijnt. Al es mijn herte van hare ghepijnt,[201] Seker, oem, si eest wel weert, Si es van hare doghet vermeert[202] Ende oec van haren hoghen moet. 465 Och, edel oem, ic maects u vroet, Minen verborghen heimeliken staet: Nu biddic u, oem, gheeft mi raet, Dat ic mijn lief ghewinnen mach.
Gheraert: Gloriant neve, dien dach[203] 470 En mach u nemmermeer ghescien: Ghi moghet wel om een ander sien.[204] Ic sal u segghen redene waer bi:[205] Die rode lioen, hi es soe vri[206] Ende een man van groter machte, 475 Ende die oec haet al ons gheslachte Boven al die leven op die eerde; Want ic versloech metten sweerde Sinen vader voer Abelant, Ende u vader, die coene wigant, 480 Versloech sinen oem Eysenbaert, Die vroemste[207] man, die nie ghewaert,[208] Ende in heydenesse gorde sweert,[209] Maer u vader wide vermeert Sloech hem den hals ontwee.[210] 485 Noch dede hi hem scade mee,[211] Daer hi noit sint omme en loech:[212] Twee sijnre moien kindre[213] hi versloech Die uut Antiotsen[214] waren gheboren. Dies heeft die rode lioen noch toren,[215] 490 Dat wetic wel gewaerlike.[216] Al waerdi[217] here van al kerstenrike, Hine gave u sijnre dochter niet.
Die hertoghe: Bi gode die hem crucen liet, Oem Gheraert van Normandien, 495 Ende bider maghet sente Marien, Ic salse hebben of bliven doot, Al ware hi mijn viant noch alsoe groot, Ende daer toe van hogher macht: Behendicheit gaet voer cracht.[218] 500 Ic sal ghewinnen die vrouwe rene, Met minen properen live[219] allene Meinicse[220] te halene, ans[221] mi god.
Gheraert: Gloriant neve, al sonder spot, Ende hoe wildi dat leggen an? 505
Die hertoghe: Dat salic u segghen, edel man Van Normandien, coene wigant. Ic sal riden onbekant[222] Ghelijc enen ridder van avonturen.[223] Der minnen pas moetic besuren:[224] 510 Dat doet al Florentijn die scone joncfrouwe. Och, edel oem, nu blijft ghetrouwe Den goeden lande van Bruyswijc; Want van vromicheiden uus ghelijc, Edel oem, nu niet en leeft. 515 Ic bidde u, dat ghi niet en begheeft,[225] Ghine sijt ghetrouwe den goeden lande Ende verwaert[226] al omme mijn scande: Dies biddic u, edel oem Gheraert. Eest dat ic doot blive op die vaert, 520 Soe es u verstorven[227] dlant. Nu blijf met gode, coene wigant, Dese vaert moet ghevaren sijn.[228]
Gheraert: O Gloriant, neve mijn, Ic duchte, dat u dese vaert sal rouwen. 525 Men vint soe vele scoender vrouwen In kerstenheit, hoghe baroen. Hi es soe fel, die roede lioen, Ic weet, wel kint hi u gheslachte Om dwonder, dat u vader wrachte[229] 530 Voer Abelant onder die sine, Hi sal u beraden[230] pine: Seker, neve, dit duchtic al.
Die hertoghe: Nu comer af datter af comen sal, Dese vaert moet emmer sijn ghedaen. 535
Gheraert: Soe moetse u te goede vergaen, Dies biddic gode vanden trone,[231] Gloriant neve, dat u god lone! Nu sijt behindich in uwen raet,[232] Ende uwen heimeliken staet 540 En seldi niemen maken cont, Ende luttel worde in uwen mont Ende die behindich ende vast;[233] Ende als ghi comt daer u herte op rast,[234] Tot Florentijn, die vrouwe goet, 545 Soe draght heerlijc[235] uwen moet Ende en sijt emmer te haestich niet; Eest[236] dat ghi comt in enich verdriet, Doeghet[237] mi te wetene, neve mijn, Ic sal seker u vader sijn 550 Alsoe langhe als mi god behout mijn lijf. Maer lietti dese vaert een blijf,[238] So dadi als die vroede doet.
Die hertoghe: Nenic, oem, om al dat goet, Dat die sonne nu mach bescinen, 555 Soene latic niet, ic en sal[239] Florentijnen Bescouwen, dat edel wijf. Waer es mijn ors[240] Vaelentijf? Ic wil gaen varen metter spoet. Maer, edel oem, ghetrouwe ende goet, 560 Ic set mijn lant in uwer gheweelt,[241] Dat ghijt trouwen bewaren seelt, Tote dat ic come van Abelant.
Gheraert: O edel neve Gloriant, God ons here moet u bewaren 565 Ende altoes in doghden sparen,[242] Waerwaert dat ghi u bekeert.[243]
Tooneel II
(_Voor Abelant_)
Die hertoghe: Ay god, hoe sere mi die minne leert Hovescheit,[244] dat vindic nu wel.[245] Mijn herte stont tot allen vrouwen fel,[246] 570 Eer ic minnende wert die scone. Maer nu spannen alle vrouwen crone In mijn herte: dat doet allene Florentijn die vrouwe rene, Die mi leert gaen der minnen ganc. 575 O overste god, die minne u dwanc[247] Dat ghi van boven nederquaemt Ende menschelijc nature anenaemt: Ane ene maghet, een suver wijf Onfingdi menschelijc lijf, 580 Dat ghi liet hanghen ane een hout Sonder verdiente ende buten scout[248] Ende u edel herte opbreken,[249]
Met eenre ghelavie[250] al doersteken: Dat dede al der minnen cracht. 585 Ay god, wat wonder hebdi ghewracht Ende al uut rechter minnen vloet! Daer omme die haers sins sijn vroet[251] Die en doerven mi begripen[252] niet, Dat mi di minne doet verdriet; 590 Want die minne es soe crechtich Dat si den starken god almechtich Vanden hemel neder dede dalen, Om die scout vore ons te betalen:[253] Dat dede al der minnen aert, 595 Dat hi vercoes den edelen bogaert, Marien, dat edel vat, Daer in verborghen was die scat, Die ons allen heeft gecocht[254] Ende uter ewegher pinen brocht. 600 O minne, du best een edel cruut,[255] Doe best dat alder soetste fruut, Dat god op eerde nie[256] wassen dede. Nu sie ic Abelant die scone stede Daer in dat woent die vrouwe mijn. 605 Maer si dunct mi besloten[257] sijn: Hets recht, hets twe uren in der nacht: Ic soude gheloven dat mense wacht.[258] Daer goede hoede es daer es goeden vrede. Abelant, Abelant, wel soete stede, 610 Na dien dat ic niet inne en mach, Soe willic beiden[259] tote merghen dagh Ende minen nachtraste[260] hier gaen doen, Ende Vaelentijf sal gaen weiden int groen, Tote opgaet dat sonneschijn. 615
Tooneel III
(_Voor Abelant; het is dag geworden_)
Florentijn die maghet: Danc hebbe Mamet ende Apolijn, Ic sie den valke van hogher aert Neder dalen in minen bogaert Daer[261] ic soe langhe na hebbe ghewacht; Hi heeft een teken vore[262] hem bracht 620 Daer ane dat ickene kinne;[263] Hi es dien ic met trouwen minne: Dat sie ic wel ane sine ghedaen.[264] Nu willickene vriendelijc gaen ontfaen, Want hi es comen te miere hant,[265] 625 Een edel valke uut kerstenlant, Van Bruyswijc die hoghe baroen: Ic sachen nederbeten[266] int groen Van sinen paerde, die coene wigant. Sijt willecome, Gloriant! 630 Ghi hebt beseten[267] die herte mijn. Ic sach u onder dat maenschijn Ende oec verhoerdic[268] uwe tale; Al te hant[269] verkindic[270] u wale[271] Bi den teken, dat ghi daer dracht. 635
Die hertoghe: O Florentijn, wel scone maght, Sidi dit, wel edel vrouwe rene, Soe biddic gode van Nasarene, Dat hi beware u reine lijf. O Florentijn, wel scone wijf, 640 Wat hebbic al door u besuert Ende mi gheaventuert,[272] Eer ic hier comen ben in dlant!
Florentijn die maghet: O edel hertoghe Gloriant, Ghi sijt mi groet willecome! 645 Ghi moghes[273] wel draghen uwen roeme, Dat ic op eerde nie man en sach Die mijn herte verhoghen[274] mach Meer dan ghi, hoghe baroen. Maer wijst[275] mijn vader, die roede lioen, 650 Dat wi hier beide vergadert sijn, Bi minen god Apolijn, Onser beider lijf dat ware verloren!
Die hertoghe: God, die van der maghet was gheboren, Moet onser beider hoeder sijn, 655 O uutvercoren Florentijn, Spieghel boven alle wiven, Saelt verloren moeten bliven Dat ic hebbe doer[276] u ghedaen? Ic hebbe mijn lantscap laten staen 660 Om u te sprekene, vrouwe rene, Ende come al dus ghedoelt allene Ghelijc enen aermen knecht.
Florentijn die maghet: O Gloriant, dat ware onrecht, Bi minen god Tervogan, 665 Hets recht, wie enen doeghden an[277] Ende in rechter trouwen mint, Dat hi troest daer af[278] ghewint, Also ic van u hebbe ghedaen. Nu seldi oec van mi ontfaen 670 Al dat u edel herte begheert In reinen aerde,[279] ridder weert, Al sonder eneghe doerpernie.[280]
Die hertoghe: Bi der maghet sente Marie, Florentijn wel suverlike, 675 Om al dat goet van eertrike En dadic u ghene doerperheit. Maer, edel wijf, maeckt u bereit Met mi te Bruyswijc te varen, Want hier en es gheen langher sparen.[281] 680 Vernaemt uw vader, die roede Hoen, Hi soude ons beiden lachter[282] doen: Soe bleven wi ewelijc ghescant.[283]
Florentijn die maghet: O edel hertoghe Gloriant, Bruyswijc soudic gherne besien: 685 Mochte mi dat met trouwen ghescien, So woudic varen daer ghijs begheert.
Die hertoghe: O Florentijn vrouwe weert, Die ic boven alle vrouwen minne, Ic sal u maken hertoghinne 690 Van Bruyswijc, den goeden lande: Dies settic u mine trouwe te pande, Edel wijf van hogher aert.
Florentijn die maghet: Soe salic met u bestaen die vaert,[284] Boven alle man, die leven mach, 695 Of die ic met oghen nie ghesach, Edel hertoghe, hoghe baroen. Nu laet ons hier nedersitten int groen Tote nedergaet dat maenschijn; Dan selense alle gader slapen sijn, 700 Die te mijns vader hove behoren, Dan moghen wi sonder toren[285] Varen sonder yemens ghemoet.[286]
Die hertoghe: O edel wijf, het dunct mi oec goet, Want die vaec gaet mi soe an, 705 Dat ic niet langher ghestaen[287] en can, Ic moet emmer legghen mijn hoet[288]
Florentijn die maghet: Soe legghet dan neder in minen scoet Ende slaept, hoghe gheboren wigant: Dan selen wi rumen[289] Abelant. 710
VIERDE BEDRIJF
Tooneel I
(_Op het kasteel te Abelant_)
Floerant des roede-lioens neve:[290] Hulpe, Mamet ende Apolijn, Hoe es die joncfrou Florentijn Alsoe dommelijc ghesint? En wert nie man van hare ghemint Die in heydenesse mochte spannen crone, 715 Soe hoghe gheboren noch soe scoene, Dat si haer herte daer woude legghen an, Ende mint nu enen kerstenen man Ende wilt met hem rumen dlant! Soe blijft si ewelijc ghescant, 720 Eest dat ic swighe hier van. Bi minen god Tervogan, Nenic, ic saelt segghen haren vader, Want ict ghesien hebbe al gader.[291]
Waer sidi, hoghe gheboren baroen 725 Van Abelant, heer roede lioen? Staet op, hoghe gheboren man, Doet haestelijc u cleder an, Ghi selt vernemen, dies ghi niet en wet.[292]
Tooneel II
Die roede lioen: Nu benic hier al onghelet:[293] 730 Floerant neve, wat saels ghescien?
Floerant: O edel oem, ic hebbe ghesien Wonder[294] ane Florentine die scoene, Die met rechten mochte dragen crone Voer Babeloen den soudaen.[295] 735 Si leghet aerm ende aerm bevaen[296] In ghenen boegaert, coene wigant, Met enen man uut kerstenlant, Van Bruyswijc den hertoghe vri. Ic salse u wisen, comt met mi, 740 Edel wigant, wide vermeert, Want ic hebbe hem ghestolen sijn sweert, Daer hi leghet bi dat edel wijf, Ende sijn ors, dat heet Vaelentijf, Dat hebbic hem heymelijc ghenomen. 745 Uut Bruyswijc soe es hi comen Ende es een hertoghe daer van. Nu siet, hoghe gheboren man, Waer dat hi leghet in haren scoet.
Die roede lioen: Ay, dat heeft mi wonder groet 750 Van mijnder dochter Florentijn. En was nie soe edelen Serrasijn[297] Daer si haer herte wilde legghen an, Ende leghet nu met een kerstenen man, Die niet en es van onser wet[298] 755 Ay, waer toe si haer heeft gheset[299] Ende alsoe jammerlijc ghescant! Bi minen god Tervogant, Si sal daer omme berren[300] in een vier,[301] Ende die hertoghe en sal niet van hier 760 Mi ontriden,[302] ic en salne[303] vanghen Ende ane enen boom doen hanghen, Bi minen god Apolijn. Gawi,[304] Floerant neve mijn, Ende laet ons vanghen den hoghen baroen! 765
Floerant: O edel oem, dat hebben wi goet te doen,[305] Want hi es van wapen bloet.[306]
Tooneel III
(_Abelant; buiten bij de gelieven_)
Floerant: Staet op, hoghe gheboren ghenoet[307] Van Bruyswijc, coene wigant! Ghi selt besitten Abelant, 770 Die soete stede, dat scoene juweel; Daer staet verborghen een casteel, Daer seldi werden casteleyn.[308] Het staet op soe scoene pleyn, Dat men dies ghelike niet en vint. 775
Die hertoghe: Van gode so moetti sijn ghescint, Fel[309] Sarrasijn, vul keitijf![310] Bi mijnder wet, het cost u dlijf, Dat ghi mi heden quaemt soe bi.
Floerant: O edel here, van herten vri, 780 Laet sinken uwen hoghen moet: Hoghen roem en was noit goet. Want ghi moet verwonnen bliven, Ende daer toe[311] sal men u ontliven, Want ghi hebt die doet verdient. 785
Die hertoghe: Ay mi, dit spel es mi ontsient,[312] Want ic hebbe mijn sweert verloren. God, die van der maghet was gheboren, Moeten[313] bedroeven, diet mi nam Ende al heimelijc tot mi quam, 790 Daer ic in groter vrouden[314] lach. Met rechten ic dat wel claghen mach Dat ic verloren hebbe minen Brant.[315] Bi mijnder trouwen, haddicken in mijn hant, Ghine sout mi niet vangen, fel keitijf! 795
Die roede lioen: Her hertoghe, laet dese worden een blijf,[316] Uwen overmoet wert nu ghevelt.[317] Ic mene dat ghijt becopen selt, Dat u vorders[318] hebben ghedaen. Voer Abelant sachic verslaen 800 Minen vader van uwer partien:[319] Dat dede Gheraert van Normandien, Versloech den lieven vader mijn, Ende u vader, bi Apolijn, Versloech minen oem Eysenbaert 805 Ende twee ridders van hogher aert,-- Mijnder moien kinder,[320] als ghi moghet horen, Uut Antiotsen waren si gheboren,-- Versloech u vader met sijnder ghewelt: Ic mene, dat ghijt becopen selt, 810 Bi minen god Apolijn, Ende mine dochter Florentijn Salic leveren doen den brant.[321]
Die hertoghe: Och edel here van Abelant, Doet met mi dat ghi begheert; 815 Maer Florentijn, die es wel weert Te draghen crone voer elken man; Want biden vader, die mi ghewan, Si heeft te male[322] een reine lijf, Si en was noch noit niemans wijf, 820 Dat wetic wel, te gheenre ure, Si es ene edel creature: Sijt haers ghenadich, hoghe baroen!
Die roede lioen: Bi minen groten god Mahoen, Dan[323] lietic om al die werelt niet: 825 Si sal daer omme berren, wats gesciet, Dat sie nie[324] groete van u ontfinc.
Tooneel IV
(_In Gloriants kerker_)
Die hertoghe: Ay, gheweldich hemels coninc, Nu bewaert dat edel wijf; Al eest[325] dat ic verliese mijn lijf, 830