Part 3

Bewaert die scoene Florentijn: Dies biddic u, werde sceppere mijn, Dat si die doot mach ontgaen Ende kerstenheit moet ontfaen;[326] Dies biddic u, moeder ende maeght, 835 Want si een reine herte draeght, Ende heeft te male ene edel nature, Moeder gods, bewaert die scoene creature; Dies biddic u, god, doer uwen oetmoet,[327] Want gherechte minne ons beiden doet, 840 Dat wi sijn in dit verdriet. Ay god, nu en wilt vergheten niet, Dat u die minne daer toe dwanc, Dat ghi ane ene wigaertranc[328] Ontfinc menschelijc nature: 845 Dat was Maria, die maghet pure, Die u ontfinc in reinen live, Dat noit en ghesciede ghenen wive, Ende maghdelijc ter werelt bracht: Dat dede al die minne cracht; 850 Ende daer na stoerfdi die bitter doot, Om ons te bringhen in vrouden groet: So brinct mi noch uut desen prisoene.

Tooneel V

(_In Florentijns kerker_)

Florentijn die maghet: Waer sidi, Rogier, deghen[329] coene, Mijn lieve vrient ende ghetrouwe? 855

Rogier: Ic ben hier, wel edel vrouwe. Nu seght mi, wats die raet?[330]

Florentijn die maghet: Ay Rogier, al minen toeverlaet Die steet al te male ane di. Och lieve Rogier, nu segt mi: 860 Wat seet[331] mijn vader, die hoghe baroen?

Rogier: Och edel vrouwe, bi Mahoen, Hi heeft ghesworen op sinen tant,[332] Dat hi sal hanghen den hoghen wigant Ende u leveren sal ten viere: 865 Dat heeft hi gheswoeren alsoe diere,[333] Dat mens hem wel gheloeven mach. Dies en benic ure noch nacht no dach Sonder droefheit, edel vrouwe.

Florentijn die maghet: Och edel Rogier, nu sijt ghetrouwe, 870 Want ghi hebbes wel die macht:[334] Ic weet wel, dat ghi den kerker wacht,[335] Daer die hertoghe in leghet ghevaen.[336] Nu wilt hem in staden staen,[337] Dat hi behouden mach sijn lijf. 875

Rogier: Och edel uutvercoren wijf, Doe ic dat, soe ben ic doet, Al die werelt van goude roet En sal mi connen ghehulpen niet.[338]

Florentijn die maghet: Rogier, hulpt mi uut mijn verdriet 880 Ende oec den hertoghe Gloriant, Dan selen wi rumen Abelant Ten lande wert[339] van Bruyswijc. Rogier, ic ghelove[340] u sekerlijc, Ic sal ewelijc sijn u vrient. 885

Rogier: Och edel vrouwe, dies hebdi wel verdient Over[341] meneghen tijt hier te voren. U vader hadde eens mijn doot ghesworen, Doen waerdi al minen toeverlaet. Ach, nu dadic als een quaet,[342] 890 Soudic dies al nu vergheten; Al soudic in vieren werden ghespleten, Ic sal u hulpen, wel edel wijf, Dat ghi behouden selt u lijf Ende oec die hertoghe van Bruyswijc, 895 Want hi ontfinc mi soe vriendelijc, Doen ic hem van u die boetscap bracht, Ic sal daer om pinen[343] dach ende nacht,[344] Edel vrouwe van herten reen, Ic sal ontsluten die kerker steen[345] 900 Ende verloessen die hoghe wigant.

Tooneel VI

(_Wederom bij Gloriant's kerker_)

Rogier: Waer sidi, her Gloriant, Edel hertoghe, hoghe baroen? Comt uut desen swaren prisoen, Want alle die slote sijn ontdaen.[346] 905

Die hertoghe: Wi heeft mi dese gratie[347] gedaen? Rogier vrient, berecht mi dat.[348]

Rogier: Florentijn dies mi bat,[349] Dat ic u hulpe uut uwen verdriet.

Die hertoghe: Ay, god die hem crucen liet, 910 Die moets hebben lof ende danc, Dat ic ben uut desen swaren stanc, Daer ic soe langhe in hebbe ghesijn. Nu segt mi: waer es Florentijn, Die overscoene creature? 915

Rogier: O edel here, si leghet tusschen vier muren Ghesloten ende vaste ghevaen; Te hare soe en mach niemant gaen, Want haer vader wiltse ontliven.

Die hertoghe: Dien wille sal achterbliven,[350] 920 Op dat[351] mi god behout mijn lijf;[352] Ic sal verlossen dat edel wijf, Eer ic scheden sal van hier. Och, haddic minen desterier[353] Valantijf metter hant 925 Ende mijn sweert, den goeden Brant, Soe wildic Florentijnen halen Ende den roedenlioen betalen Sijn huushure, in rechter trouwen![354] Het sal hem sekerlike rouwen, 930 Dat hise soe jammerlijc hout ghevaen.

Rogier: Here, ic wijls u te hulpen staen[355] Ende met u varen uten lande. Mamet willic doen die scande, Dat ic wille kerstenheit nemen an.[356] 935 Nu siet hier, hoghe gheboren man, Valantijf, u goede paert, Ende uwen Brant, dat goede swaert, Daer u herte soe sere op rast.[357]

Die hertoghe: Ay, nu haddic minen last,[358] 940 Haddic Florentijne die scoene. Lieve Rogier, dat god u loene, Nu wijst mi die kerkersteen, Daer in dat leghet die maghet reen, Ic salne ontsluten ende ontdoen, 945 Ende werdes gheware die roedelioen, Seker, ic gheve hem sijn payment.[359]

Rogier: Ay here, soe waren wi ghescent, Worde[360] dit hof met allen[361] ghestoert.[362] Ic sal ons vele bat[363] hulpen voert: 950 Ghi selt hier houden[364] in dit groen, Ende ic sal gaen ten roedenlioen Ende sal hem segghen ende maken vroet, Dat hi morghen metter spoet Florentijn, dat edel wijf, 955 Sal doen dooden ende nemen dlijf: Dies salic hem maken wijs, Ende ghi selt hier houden in dit rijs[365] Ende emmer seldi op die waerden[366] sijn. Als men uutbrinct[367] Florentijn 960 Ende mense ontliven sal, Dan seldi comen over al[368] Ghereden, hoghe gheboren wigant. Bi minen god Tervogant,[369] Ic sal u ter hulpen staen. 965 Ghi selt steken ende ic sal slaen, Ende god sal in onser hulpen sijn: Aldus selen wi Florentijn Verlossen, dat edel wijf.

Die hertoghe: Rogier, het sal mi costen dlijf, 970 Ofte ic bringse uut hare noet. Nu gaet henen met haesten groet. Ic sal hier bliven in dit foreest.[370] Ay vader, sone ende heilich geest, Nu moetti[371] bewaren Florentijn. 975

VIJFDE BEDRIJF

Tooneel I

_(Abelant; in of voor het kasteel_)

Rogier: O Mamet ende Apolijn Ende Mahoen ende Tervogant, Edel here van Abelant, Die moeten u gheven goeden dach.

Die roede lioen: Rogier, nu doet mi ghewach:[372] 980 Hoe salic varen met Gloriant?[373]

Rogier: Edel here van Abelant, Dat salic u segghen ende maken vroet, Dat ghi morgen metter spoet Florentijn, dat felle wijf, 985 Dooden selt ende nemen dlijf, Want si hevet wel verboert,[374] Alse men recht na rechte coert,[375] Want si heeft onse gode ghescant; Ende dan[376] seldi Gloriant 990 Hanghen doen ane enen boem. Want vernaemt Gheraert sijn oem, Dat hi hier ghevanghen leghet, Here, voer waer si u gheseghet, Soe sal hi comen met groter cracht 995 Ende met al sijnder macht Ende sal ons doen grote pijn: Daer omme duncket mi dbeste sijn Dat ghise beide ontliven doet.

Die roede lioen: Rogier, desen raet dunct mi goet. 1000 Nu en willic beiden[377] dach noch ure. Gaet henen, haelt mi die scoene figure,[378] Florentijn, die felle pute,[379] Ic salse doen leiden ter poerten ute Ende doen haer thoeft afslaen. 1005

Rogier: Here, dit dunct mi dbeste ghedaen. Ic salse halen, bi Apolijn.

Tooneel II

_(Florentijns kerker)_

Waer sidi, scoene Florentijn? Ghi moet gaen voer den hoghen baroen, Uwen vader, den roedenlioen. 1010 Hi wilt met u justicie houden Ende meint,[380] dat u sal werden vergouden,[381] Dat ghi sine gode hebt ghescant Ende dat ghi bi Gloriant Hebt gheslapen, vri[382] edel wijf. 1015 Dat sal u costen u edel lijf, Want hi hevet soe dier[383] ghesworen.

Florentijn die maghet: God, die vander maghet was gheboren![384] Ende sijn voetsel van haer soeghede,[385] Ende daer na dat hi ghedoeghede, 1020 Datten die felle joden vinghen, Ende aen een cruce hinghen, Daer hi an sterf[386] die bitter doot, Om ons te bringhen in vrouden groet, Die moet mine ziele ghenadich sijn. 1025

Tooneel III

_(Plaats voor de terechtstelling)_[387]

Die roede lioen: Nu segt mi, dochter Florentijn. Wie mach u hier toe hebben bracht, Dat ghi sijt aldus bedacht[388] Ende aenbedt enen vremden god Ende maect met onsen goden u spot, 1030 Ende mint daer toe enen kerstenman? Bi minen god Tervogan, Ghi selt daer omme uw lijf verliesen.

Florentijn die maghet: Vader, die doot willic gherne kiesen Om den ghenen, diese door[389] mi ontfinc 1035 Ende naect ane een cruce hinc Met sinen aermen wide ontdaen[390], Ende liet hem hande ende voete doerslaen Met plompen[391] naghelen drie. Ghewarich[392] god, so moetti mie 1040 Bescermen vander hellen brant, Ende bewaert den hertoghe Gloriant, Want hi es in pinen groot. O edel hoghe gheboren ghenoet,[393] Hoe gherne haddic u noch ghesien! 1045 Maer en mach mi niet ghescien, Dat doet mijnre herten alte wee.

De hangdief: _(de beul)_ Dien moghdi scouwen nemmermee,[394] Hoghe gheboren edel wijf, Want ic u nu sal nemen dlijf, 1050 Dat deert sere die herte mijn. Och edel joncfrouwe Florentijn, Waer toe hebdi u gheset?[395] Woudi noch anebeden Mamet, Ghi sout noch wel u lijf behouden, 1055 Het comt al touwe bi uwen scouden,[396] Dat ghi onsen gode aldus blameert[397] Ende u selven scandeleert[398] Ende ghi[399] hoghe gheboren sijt.

Die roedelioen: Ghi gheeft haer alte langhe respijt.[400] Haestu ende slaet haer af thoet, Want hare mesdaet es so groet, Al die werelt en halpe hare niet.

Tooneel IV

_(Als tooneel III)_

Die hertoghe: Bi gode die hem crucen liet, Dan sal niet wesen, fel tierant! 1065 Van gode moetti sijn ghescant Dat ghi sijt soe putertier.[401] Ter quader tijt maect u van hier,[402] Of die duvel sal uws wouden,[403] Ende Florentijn sal haer lijf behouden 1070 Ende tuwer scande mijn eyghen[404] sijn. O uutvercoren Florentijn! Van deser doot sidi vri: Dies danct der werder maghet Mari Ende Rogier, den coenen wigant. 1075

Florentijn die maghet: Och edel hertoghe Gloriant, Ic dancs gode van den troene,[405] Dat mi ghevallen es soe scoene,[406] Ende daer naest u ende Rogier. Och edel here, laet ons van hier 1080 Trecken, hoghe gheboren man.

Die hertoghe: Florentijn, nu varen wi dan Te minen lande van Bruyswijc. Mijn herte staet in vrouden rijc.

Tooneel V

_(Brunswijk)_

Die hertoghe: Edel wijf van hogher aert, 1085 Nu sie ic den edelen boegaert, Bruyswijc dat goede lant. O edel oem, coene wigant, Van Noermandien hoghe baroen, Nu laet die poerte wide ontdoen 1090 Ende laetse incomen met bliden sinne, Die ic met al miere herten minne, Van Abelant die scoene Florentijn.

Gheraert: O Gloriant, neve mijn, Sijt willecome op desen dach, 1095 Ende Florentijn, die ic nie en sach Meer[407] dan nu te deser tijt. Mijn herte wert mi van vrouden wijt Dat ic u[408] sie met ghesonden live Comen metten edelen wive. 1100 Nu segt mi: hoe voerdi[409] in Abelant?

Die hertoghe: Och edel oem, coene wigant, Al slapende wardic daer ghevaen Ende in enen kerker ghedaen, Daer mi met rechte uut mocht verlanghen, 1105 Want aderen, padden ende slanghen Waren daer mijn naeste ghebueren. Maer god, die gaf mi avonture,[410] Bi vriende hulpe, bi goeden rade, Dat ic ben comen sonder scade, 1110 Uut den vangnesse[411] swaer. Het en quam nie man in selken vaer,[412] Maer die minne vanden edelen wive Hielt mi altoes te live,[413] Dat ic hoepte, het soude beter werden. 1115 Aldus hebbic met volherden Ghewonnen daer mijn herte op rast.[414]

Gheraert: Gloriant neve, ghi hebt ghepast[415] Der minnen boegaert leren bouwen. Maer doch en derft[416] u niet rouwen, 1120 Al eest u worden een deel te suere:[417] Ghi brinct hier ene scoene creature, Die oec niet edelre en mochte sijn; Als es haer vader een Sarrasijn, Hi es een hoghe gheboren man, 1125 Want van Babeloen die soudan Was sijn vader, dies benic vroeder,[418] Ende des heren dochter was sijn moeder Van Antioetsen, des benic wijs, Ende oec heeft haer vader den prijs[419] 1130 Voer ende na[420] in tkerstenrijc, Sone es van vromichede sijns ghelijc[421] In heydenesse die wapen draght; Daer om was ic van u versacht,[422] Dat u ten quaden soude vergaen. 1135 Maer ghi hebt wel ghedaen: Met volherden[423] hebdi verwonnen. En dochte oec gheen dinc begonnen,[424] Dat men niet volherden en wille.

Nu swicht ende maect een ghestille![425] 1140 Dit voerspel es ghedaen, Men sal u ene sotternie spelen gaen.[426]

Het abel spel van Gloriant werd na ongeveer 500 jaar voor het eerst weder opgevoerd door "_Die Ghesellen van den Spele_," onder leiding van Eduard Veterman in den stadsschouwburg te Leiden op 25 October 1920 met de volgende bezetting:

Prologhe Otto Koch Gloriant Eduard Veterman Gheraert Jan van der Linden Rogier Johan Carpentier Alting Godevaert \ Roedelioen / Otto Koch Floerant \ Hangdief / Leonard Roggeveen Florentijn Mien Tels

FOOTNOTES:

[1] Groningen 1875

[2] Zie de aanteekening aan het eind van het stuk.

[3] Haarlem 1887; blz 520.

[4] oom

[5] De roode leeuw

[6] beul.

[7] moge

[8] stilte

[9] fijn, keurig

[10] bluffende

[11] stuursch, onvriendelijk

[12] ten verderve gevoerd

[13] hem beroemen = pochen; "roem" in vs. 17 = bluf

[14] ridder, held

[15] machtig

[16] verdriet.

[17] verstoord, boos. Let op het anachronisme van "Vrouw Venus"! (Zie de inleiding).

[18] wreekte

[19] aanschouwen

[20] af = van

[21] nooit

[22] geslagen

[23] houden

[24] wat is er?

[25] dapper, flink

[26] raad geven

[27] goem nemen = acht slaan (op), zorg dragen (voor)

[28] bestaan = verwant zijn met

[29] welnu

[30] te werk gaan

[31] waers = zou daarover zijn

[32] in blijdschap

[33] spieden, omzien

[34] ik weet dicht in onze nabijheid wel een te vinden

[35] zeer.

[36] kuisch, edel

[37] gemoed, draecht = heeft

[38] geslacht

[39] in zijn leven

[40] voorouders

[41] voorstellen

[42] gezind

[43] gericht

[44] geneigd

[45] zie vs. 28.

[46] doorbrengen

[47] hier leven

[48] als

[49] pleegt = gewoon is

[50] stierft gij zonder kroost na te laten

[51] ontstaan

[52] oneenigheid

[53] Elk zou de naaste willen zijn (om den troon te erven).

[54] berokkenen

[55] Dit gepraat is absoluut nutteloos

[56] een zier

[57] iets waardig zijn, oudtijds met 2en naamval

[58] mat zetten, overwinnen, verslaan

[59] de schoone Absalon

[60] ten onder

[61] dat verwondert mij

[62] dwaasheden

[63] "zij bleven zich zelf met"

[64] bedwelmd door.

[65] vergel. vs. 121.

[66] scherts; versta dit vers en het volgende aldus: wie uw woorden hoorde, zou ze met ernstig nemen

[67] aanschouwen, dus hier, beleven

[68] zie vs. 44.

[69] dan was ik heelemaal mijn verstand kwijt

[70] versta ongetrouwd, "mijn eigen baas"

[71] gewon, verwekte

[72] te na spreken, kwaad spreken van.

[73] aangezien worden door een vrouw, dus blik van e.v.

[74] medicijn

[75] beleven

[76] verdedigingswerk, bolwerk

[77] opgesteld rondom

[78] adelaar

[79] onder het gezag van een vrouw stellen

[80] ondanc hebben = vervloekt zijn

[81] indien

[82] ooit

[83] moeite doe

[84] blijke.

[85] zie vs. 68;

[86] emir

[87] sultan

[88] zie vs. 79;

[89] dat ik door hem bemind zou willen worden

[90] het gebied der Christenen

[91] stoutmoedig

[92] fransch: orgueilleux = trotsch

[93] portret

[94] gelaat

[95] Is het.

[96] veranderen

[97] Naar middeleeuwsche meening een Saraceensche godheid; van de Mohammedaansche theologie had de schrijver niet veel idee (zie de inleiding). Tervogan is vermoedelijk een verbastering van een Latijnschen bijnaam van Mercurius

[98] zegt

[99] gericht. Moltzer leest hier de rijmwoorden: seght: gewecht (zie vs. 84).

[100] Ik heb het noodig

[101] Mohammed (zie de inleiding)

[102] en het is (het land)

[103] hij is (de man)

[104] den edelen ridder, held

[105] 't aanschijn = 't gezicht

[106] zie vs. 18

[107] met oprechte trouw; veel gebruikte stoplap

[108] ter wille van de eer van alle vrouwen.

[109] daarmee

[110] leven

[111] "zonder mankeeren" (stoplap)

[112] "De Roode Leeuw"

[113] v. helen = verbergen, geheim houden

[114] Apolijn, verbastering van Apollo, hier ook al weer als Saraceensche afgod voorgesteld (zie vs. 212)

[115] Fr. messagier = boodschapper, bode

[116] zie vs 67

[117] Zij bidt U op hoop van genade.

[118] de edele vrouw

[119] vermaard door haar deugd

[120] zie vs. 68 en 191: hoghen moet = trots

[121] het gebied der heidenen

[122] lijf is hier: lichaam

[123] vijf

[124] kon

[125] hoofsch, welgemanierd, fijn

[126] bat = beter; comparatief van: wel gheraect = voortreffelijk; lijf in het volgende vs: zie vs. 265

[127] die zulk een edel gemoed heeft

[128] uitgedacht, versta: denkbaar, te vinden

[129] zie vs. 79 en 196;

[130] absoluut

[131] kuisch

[132] van hooge positie, van groote macht

[133] wees daar zeker van (stoplap).

[134] zeer

[135] doen uitrusten, goed ontvangen

[136] zie vs. 173

[137] moge

[138] gedrukt

[139] Sone saghic ... nie = zoo zag ik nooit

[140] vorstin

[141] in het algemeen: geluk

[142] goede eigenschappen, begaafdheden

[143] daarvan ben ik overtuigd

[144] zij draagt een tak ("de eerepalm") van bevalligheden

[145] ooit

[146] vergelijk vs. 297

[147] schat.

[148] uw woorden wèl weten te kiezen

[149] verder

[150] te prijzen

[151] verbergt

[152] in waarheid (stoplap)

[153] behalve zij

[154] getrouw

[155] zie vs. 247;

[156] nooit

[157] voorbijgaan.

[158] indien

[159] Jupiter; zie de noten bij de andere godennamen en de inleiding

[160] gewach doen = gewagen, vermelden

[161] ja ik

[162] hier: edel èn trotsch gemoed

[163] rijk, aanzienlijk

[164] absoluut, geheel en al.

[165] zie vs. 317.

[166] Ja hij, vergel vs 342.

[167] ook, bovendien

[168] en legde in mijn hand een gelofte af

[169] op

[170] mocht = mocht het, na mijn achten = zooals ik verwacht

[171] volbracht

[172] noodig

[173] ontbreekt, versta waaraan ge behoefte hebt

[174] steekt

[175] verbergen

[176] ziek zijn, vgl kwaal en kwellen

[177] Dat is Dat is wat ik niet kan gelooven, dus dat kan ik niet ... enz

[178] geen zier.

[179] wijd vermaard, algemeen bekend

[180] beken (belijd)

[181] verklaar mij schuldig eraan

[182] zie vs. 22;

[183] "den tred der liefde": ik moet gaan (en doen) zooals Venus verkiest

[184] hoovaardig

[185] dat = dat er was

[186] hoovaardij

[187] versta: "de vrouwen behoeven op u niet te rekenen"

[188] begrijpen

[189] ontbrak

[190] kennis

[191] voorwaar (stoplap).

[192] nu word ik welwillend gestemd ten opzichte van

[193] in de macht van

[194] maar steeds niet

[195] dat komt mij hoogst zonderling voor

[196] letterl. "het geschotene", dus bijv. een pijl

[197] groet.

[198] zie vs. 208

[199] letterl. de kroon op het hoofd binden, dus: de kroon dragen

[200] denk hierbij "als echtgenoote van"

[201] door haar gepijnigd

[202] vermaard wegens

[203] geluk, vergel, vs. 297 en 302

[204] ge kunt wel een ander gaan zoeken

[205] de reden waarom

[206] aanzienlijk, dapper

[207] dapperste

[208] die ooit bestond

[209] en in het land der heidenen het zwaard droeg

[210] kapot

[211] meer

[212] ten gevolge waarvan hij sindsdien nooit meer lachte

[213] kinderen van zijn moei (= tante)

[214] Antiochië

[215] verdriet

[216] zeker

[217] al waart gij

[218] cracht, hier geweld

[219] proper = eigen, live, 3e n.v. van lijf, hier: lichaam

[220] ben ik voornemens (meen ik)

[221] ans = an des; van onnen = gunnen; des = dit: indien God mij dit vergunt.

[222] "incognito"

[223] als een ridder die op avontuur uit is

[224] ik moet mij moeite en leed getroosten om den weg der liefde te gaan

[225] dat gij het niet nalaat

[226] bewaak, bescherm

[227] als erfenis toegevallen

[228] deze tocht kan niet nagelaten worden

[229] wrocht, deed

[230] bezorgen, berokkenen.

[231] hemel

[232] plannen, onderneming

[233] zeker, zonder aarzelen

[234] wat aan uw hart rust geeft

[235] hier letterlijk: als een heer "gentlemanlike!"

[236] is het

[237] doe

[238] achterwege

[239] ic en sal = of ik zal

[240] paard (ros).

[241] geweld = macht

[242] en U een lang, gelukkig leven schenken

[243] waarheen gij u ook wendt

[244] galanterie

[245] dat zie ik nu wel in

[246] boos, wreed, afkeerig

[247] dwong

[248] zonder dat gij het verdiendet en zonder dat gij schuld hadt

[249] openbreken (denk aan de wond in Jezus' zijde).

[250] speer, lans

[251] die verstandig zijn

[252] die mogen mij niets verwijten

[253] om onze schuld te betalen=om onze zonden te boeten

[254] vrij-gekocht (door Zijn zoendood)

[255] kruid, gewas, plant

[256] ooit

[257] gesloten (de poorten)

[258] dat men ze (=de stad) bewaakt

[259] wachten.

[260] nachtrust

[261] daer na = daar.. op = op welke, bedoeld is op den valk uit vs. 617 = Gloriant

[262] voor-uit, zichtbaar, hij draagt dus een afgesproken herkenningsteeken

[263] dat ik hem herken

[264] gedaante, uiterlijk

[265] in mijn bereik

[266] sachen = zag hem, nederbeten = afstijgen

[267] gij hebt u meester gemaakt van

[268] hoorde ik

[269] direct

[270] herkende, kende

[271] wel, goed.

[272] mij aan gevaren blootgesteld

[273] gij moogt daarop

[274] verheugen

[275] wist het

[276] ter wille van.

[277] het is recht dat hij die iemand het goede gunt

[278] daarvan, van die persoon

[279] op kuische wijze

[280] gemeenheid

[281] het is niet goed in dit geval langer te dralen

[282] schande

[283] ten verderve gebracht.

[284] den tocht ondernemen

[285] zie vs. 490;

[286] zonder dat wij iemand ontmoeten

[287] staan

[288] emmer = absoluut; hoet = hoofd

[289] verlaten.

[290] de "verrader"! hij heeft de gelieven bespied

[291] want ik heb het allemaal gezien

[292] weet

[293] zonder dralen.

[294] wonderlijke dingen

[295] zie vs. 194,

[296] omvat

[297] Saraceen (algemeene Middeleeuwsche naam voor heidenen en Mohammedanen)

[298] geloof

[299] wij zouden zeggen: "wat is ze begonnen!"

[300] branden

[301] vuur

[302] (rijdende) ontkomen

[303] ik zal hem integendeel

[304] gaan wij

[305] dat kunnen wij gemakkelijk doen

[306] van wapene bloet = ongewapend

[307] ridder, vergel. pair

[308] slotvoogd, châtelain

[309] wreede

[310] gemeene schurk.

[311] bovendien

[312] "Het is mis met mij!"

[313] moge hem

[314] vreugde

[315] zwaard

[316] achterwege

[317] ten val gebracht

[318] voorouders; zie vs. 75;

[319] bloedverwanten

[320] zie vs. 488.

[321] "den vure", den brandstapel

[322] volkomen

[323] dat en ("en" = ontkenning)

[324] ooit

[325] is het

[326] kerstenheit ontfaen = tot het christendom bekeerd worden

[327] om Uwer genade wille

[328] wijnstok = hier: Maria

[329] held.

[330] zie vs. 39

[331] zegt

[332] men zwoer In de middeleeuwen bij allerlei lichaamsdeelen, zoo hier bij de tanden