Part 6

"Maar die madam was 'n waardige vrouw, want die zee: Charles--zei ze--je het hier je cente verdaan, dus tot jij afvaart kan je hier alle dag komme drinke en ete op koste van ongelijk. Deze edele dame is later netuurlijk van de arme begrave, want as d'r een afgekeurd wier, gaf ze 'm de verbraste gelde werom. En toe 'k vertrok, schonke ze mijn: 'n kissie segare, 'n meerschuime pijp, 'n segarepijpie èn ... 'n briefie van zestig gulde. Dat dee ze an allemáál voor gedurende de reis. Maar ik heb die cente as gedachtenis bewaard, en onderweg heb 'k voor Pietje en Klaasie aardappele geschild en z'n boel schoon gehouwe, da'k daarvan an boord me slokkie of wat 'k dan lustte kon betale ... 't Natuurschoon op zoo'n zee, man, met die berge en die zonsondergange, dat brandt in je ooge. Daarvan ben 'k nog 'n poos rijmdichter geweest ... Maar die Bokkeneesche schoone, da's netuurlijk me val weer geworde."

HOOFDSTUK XII.

"A' je 't het opgemerkt"--vervolgde Racier de fantasieën over z'n zwervende leven--"a' je 't het opgemerkt, dan is 't in mijn mémoires ook al wat wij Parijzenaars noeme: cherchez la femme! Daar ha' je as jonge me moeder, die me verwende en me niet afhieuw van dat grappie met de Commune,--en eerste bedrijf, première femme!... Toe kreeg je de acte van me doofstommigheid met Carline, 't beeldschoone wijf, dat me verraaide en zoo 't gif in me adere dreef van misdaad en zonde, dat 't me allegaar niks meer kon verkankelemine wat daar van kwam--deuxième femme, kwaje geest van 't tweede bedrijf.

"Maar nou krijg je je derde, waarin ondergeteekede onder de palme speelt, twee jare lang, met een beeld van 'n Oostersche schoonheid, Bokkeneesche meid, man,--hèèè! Louetta hiette ze--wat 'n náám hè? Lou-et-ta ... dat smelt in je oore. En 't loopt me nog koud langs me rug a'k denk an dàt kind ... Want zestien jare was ze heelegaar oud ... en 'n óóge! met 'n vlàm!... dat 't merg in je botte zóó smolt, as ze maar effe die kijkertjes opsloeg en lachte ... d'r bloedrooïe lippies los dee, d'r tandjes liet kijke ... o, màn, en dan met die glimmende bruine arme wijduit, langzaampies, zoo treiterig weg, op de teene van d'r bloote voetjes, na je toe kwam. Want dat was niks as maar danse, danse en kronkele, tot je d'r opving, 't lieve diertie! En ze het mijn een zoon en een dochter geschonke, die nou nog wel erges in die bossche met de ape over die klapperboome zalle kloutere.

"Dat was op Salatiga, waar 'k als kulloniaal in 't kostuum van artelerist heengestuurd wier. En 'k heb daar zoo goed opgepast, da 'k binne drie jare tijd de rang van adjedant-onderofcier moch' bekleeje ... Maar toe kwam die vrouw dus weer in 't spel, en dat gedurende de dienst ... waar 'k twee jaar mee ben geweest en dat me kaakslag is geworde.--Mot je hoore:

"Daar zij een beeldschoone vrouw was, en meteen nog 'n kind in die vormelijkheid--want overtollig vet benne ze niet--wier zij niet met rust gelate van een eerste-luitenant, die zelf een beeldschoone mevrouw had, met vijf lieve dochters. En om rede zij zielsveel van ondergeteekende hieuw, verklapte die Bokkeneesche mijn telkes as die andere man zich door 't warme klemaat--zet er dat bij, want 't is er branderig heet--an haar had wille vergrijpe, om rede, dat ze netuurlijk op bloote voetjes ging ... Maar toe op 'n keer wor ik giftig, gaan 'k in de stormpas rizzeliet op 'm af, slaan an, zet m'n eige in de pesisie van mindere tege 'n hooger in rang, en spreek: "Luit'nt, 'n woretje met verlof, maar as dat met die meid niet ophoudt,--zoowaar 'k hier staan, da 'k niet na uw mevrouw gaan om 't te vertelle."--"Dat lieg ie!"--zeit hij.--"Goed," zeg 'k, met respec', "maar u ben nou gewaarschouwd, want al ben 'k maar sergeant, toch ben 'k mènsch, en laat 'k me eige niet de molligste boutjes van me borretje snoepe!"--'k Slaan weer an--na de disepline dat vereischt--en 'k gáán--laat hem gloeiend wit van alterasie en spijtigheid staan.

"Maar dat was an geen doovemans-deurtje geklopt, want tege 't gezag spit je as mindere zijnde toch 't onderdelft, zoodat die man mijn toe in me dienst krimmeneel het gezocht. D'r deugde net niks meer: an me boeke niet, en nerges meer an; 't bloed wier me uit me nagels gekankerd, en toen er op 't appèl 'n paar man mekeerde, wier ondergeteekede netuurlijk effe genome,--net drie maande na die rel van d'r straks!

"Goed, dat gaat zoo lang as 't voete in die aard het ... tot 'k op 'n Donderdag na de excercisie van de benting afkom, en in die rust tussche 12 en 2 me luitenant net snap, dat ie me vrouw pakt, en zij schreeuwt: "malla, lâ me met rust!"... Maar ik as de minnaar had dat beloerd ... me bloed dat kookt over--'t was net weer zoo'n snikheete dag--'k val op 'm an, grijp 'm vast as 'n leeuw, en 'k heb 'm met ze harsings tege de muur angeplakt. Ja want d'r ware tòch geen getuige!...

"Maar jewel, hoor, da' kon met fesoen nie meer deur die beugel. Hij maakt groot lef en brengt me an bij die krijgsraad ... Ik spreek as 'n dolle stier van me af--wat 'n wonder: d'r had 'r een an me wijfie geraakt!--nou, en van da'k in Parijs dat Sjeneesche recht had geleerd, kon 'k netuurlijk die wet op me duim, zoo da'k met vlag en wimpel vrij wier gesproke met niks as twee dage prevoost.--En hij? Ken je zoo nagaan ... Ja, groote honde bijte mekáár!... Hem maakte ze'n heibel onder vier ooge, en de luit'nt kon gaan.

"Maar dat was zijn zin niet. En die man het d'n ondergeteekende na datum zoodanig gesard en gezocht, to 'k gediggredeerd wier, en teruggezet ben tot de rang van kopperaal.

"Nou mot je mijn kenne ... met nog aldoor dat gif in me bloed van toen 'k as doofstomme door Carlien, die beeldschoone vrouw, was verleid en verraje. Die wrok kwam daarbij, hieuw er schrikkelijk huis, da'k geel van de gal zag, en me reuzel van die haat op wier geteerd ...

"Je lijkt wel 'n dooie, zooals jij vermagert; geliefde, geliefde wat ziet gij er uit,"--snikte Louetta. Maar daar holpe geen inlansche kruie, die me bruine bruid voor ondergeteekende in die woude ging plukke, dat ze werom kwam met de slange an d'r bloedende voete ... Is dat effe trouw?...

"En nou, as je mijn nou goed in je hoofd heb geprent, zoo 'k daar rond ging as skelet van de wrake ... O, man!--Hè je nog varinas in die pot, da'k eerst effe me zinne verzet? Want daar komt 't ..."

Z'n vingers beefden nu zoo, dat ie de tabak niet in z'n gouwenaartje gepeuterd kon krijgen: "Stop jij maar ... Nou merk je meteen 's hoe 'k daar nòg onder lijd ... Zie je me hart, hoe dat angaat?... Nee, lâ me maar liever effe met rust ... 't Ben de andoeninge die mijn bovemeestere... Maar a'k nou 'n oogeblik stil an dat raam hier mag staan en maar star in die lucht kijk--zie je--zooas die wolke daar nou stilletjes vare ... dan maakt mijn dat kalm... Zoo... In de cel ook... Soms weet je geen raad meer van de brandende drifte, dat je denkt: as de vlamme niet uitslaan berst ik op slag ... Maar dan klim 'k op me driepoot, en deur die koekoek draai 'k me hoofd om na bove ... Blijf zoo hange ... Da's die lucht ... da's de ruimte, die d'r toch is, ook voor mijn asem... En de wolke, of wat er dan zijn mag ... de sterre bij nacht ... die drijve vlak bij je, en benne nooit bang, houwe zooveel as de eeuwige wacht. Nou, as dàt maar zoo is, en de natuur is maar kalm, die ik anbidt--as Atheïst!--en de eeuwe gaan rustigies-an d'rlui gang, dan ben 'k óók niet benauwd meer ... Nee, want zoo'n zwerver hoort daar toch net zoo goed in... Geen donder of bliksem doet mijn meer nood, want goed, of 'n huis, waar 't soms nog's in kan slaan, he'k nooit gehad, en me eigeste leve ... a'k crêpeer lucht dat ommers op,... geen hond die 'n traan om mijn laat ... en me lijf, al is 't ook niet vet ... wie weet of d'r niet nog 's blompies uit op magge meste ... Teminste, as 't gif uit me ziel d'r wortels niet rot maakt.--Je het hier anders 'n erg mooi uitzicht ... Dat laaste groen, daar achter die straat, mag 'k toch zoo graag zien ... A'je me lang alleen laat, gaan 'k hier altijd maar staan ... 't maakt me bang en ongedurig, da'je wegblijft ... Dan knarst dat slot zoo, want die deur van jouw kamer kan leze en schrijve, en 't is net of d'r telkes een inkomt, zonder dat ie ope gaat ... Toch heb 'k nou niks op me gewete, anders liep 'k niet op straat ... En an die vent daar, die kop op je kast, hè'k ook zoo'n hekel ... die vrijer kijkt je zoo an, wor je eng van ... waar je staat staan je ... Verleje ben 'k al 's bezig geweest om me zakdoek d'r over te hange ... maar 'k had 'r geen bij me ...

"Nou, de wolke hebbe me storm alweer zóóver bedaard ... En, dat most, want wat er nou komt, daar hangt 't tooneelstuk vanaf. 't Is 't aldermooiste ... Weet je wa'k met die man heb gedaan, met die vrouwe-verleier?... Mot je hoore ... Maar denk eran dat 't uit minnenijd is gebeurd, en dan benne de manne 't valschte ... 'k Zou 't nou niet meer doen ... wees maar gerust ... de fut is er al zoo làng tussche die vier muurtjes uitgeknouwd, en 'k ben veel verkoeld. Was zoo brandende hittig in me jonge jare!... Zie je, 'k zeg 't je maar ... as je soms bang van me wier ... Gebroke man, hoor, die je met één hand van z'n beene afslaat ... Heelegaar versukkeld, uitgeteerd, man, van verdriet en ellende ... verschooierd, verhongerd ... tam, hoor, onder 'n hoedje te vange!... Dat berouw sloopt je óók af ... as je 's nachts niet ken slape ...

"Nou dan ... 't was op 'n avend ... dat wil zegge, as 'k 't terug zien, ziet alles róód voor me ooge, zoo'n rooie nevel as de zon 's winters wel onder kan gaan ... maar dat zal 't bloed wel geweest zijn, door me razende ooge. Want toe' zag 'k 'm staan, hè?--in polletiek wel, maar 'k herkon 'm subbiet ... en ie had 'r stijf beet, as 'n beest ... en ze lippe die zoge vast an d'r mondje ...

"Nog effe sting 'k ... Toe' neem 'k 'n sprong, val over 'm heen en met me pennemes he'k 'm ze twee lampies uit z'n tronie gegrist, z'n twee ooge, zoo: rits! rits!

"Nou, en nou zal jij wel nooit meer an 'n vrouw kenne zien of ze mooi is of leelijk!"

"Racier toch ...?!"

"Nee, laat me nou deurgaan!... zeg nou toch niks!"--joeg ie haast grienende voort--"Want hij lègt nog, en ik kan ommers dat brulle niet hoore ... 'k Vlieg na Louetta, jáág'r zoo op, gil enkel maar: "vlucht! vlucht!" Draaf dan terug na de kazerne, en geef me meteen bij de overste an ... Ze sluite mijn op ... De volgende dag wier dat al voor die krijgsraad getrokke en wordt onder geteekende vliegens veroordeeld voor de strop of de kogel ... Zie je, hier in 't land wor je netuurlijk op jare gezet, voor leveslang; en as er dan in 't Vorstelijke Huis soms 'n aardigheid voorvalt, trappe ze je effe eerder d'r uit ... Maar spijt?... spijt? néé!--nog geen menuut! Wel da'k 'm z'n nek niet af heb gesneje; was ie meteen uit z'n lije geholpe ... Want twaalf jaar geleje ben 'k hier nog 's bij 'm an z'n villa geweest ... en 't was 'n erg eng inzicht in die dooje kasse ... Maar z'n vrouw het me bij 'm gebracht. "Man"--zei ze--"hier is Racier".--Hij stak me z'n hand toe. Of ie huilde kon 'k nou netuurlijk niet zien ... En toe' ik maar weer wegging--want we zeie tòch niks--was 't: "dar, arme bliksem!" en gaf ie me 'n tientje ... Nou, da' kon 'k best hebbe!"

Heel lang bleef de Generaal toen in 't vuur zitten staren. 't Was pijnlijk stil ... 'n Paar keer schudde hij z'n rood overspannen kop met een ruk, of hij 't vizioen af wilde schudden.

"Nou"--zei hij eindelijk schor--"nou je dàt allemaal van mijn weet, ben ik hier me rust toch ook weer kwijt. 'k Zal er 'n end an vertelle, en dan vertrek ik vanavond liever na Harlinge toe, voor 'n nieuw geheim. Luister nou nog maar effe na mijn, 't is misschien voor 't laast, da'k hier in die stoel bij je mag zitte.

"Van de strop en de kogel ben 'k toe verlost, zoo je ziet, door Zemajesteit Willem III, Koning der Nederlande, die mijn pardonneerde om rede al mijn diggredasies door tusschekomst van mijn slachtoffer ware gepleegd, en zoo wier dat dus veranderd in vijf jare detensie. Die knapte 'k eerst op in Pontzo, de disceplenaire klas ... Nou, en Louetta, daar treurde ik netuurlijk niet over, want dat was geen Hollansche maar een inlansche vrouw, hè? 't Was een belabberde dienst in die klas. Vijf maal per dag uitpakke, en speksie ... affijn, daar wen je ook an, hoewel niet zoo gauw as an hange. Maar toe ze dat morke, werd ik na 't huis van detensie in Leie verzonde, waar 't nog beter gesteld was. Want daar zit je gemeenschappelijk, en ik raakte er vrinde met één, die tien jaar had. Beste man, alleen erg an koning Alcohol verslaafd, wat dan ook z'n dood is geweest ... Poosie geleje, da'k net toevallig weer niet in de cel zit, spreek ik ze broer. Die zeit: "Generaal"--zeit ie--"hoe staat jou 't leve?" Ik laat 'm me laaste ontslagbrieve zien. "Zóó"--zei ie--"maar Hein is net zoo wild van 't lirium as 'n dolle stier, en die zal de nacht wel niet hale." "Goed"--zeg 'k--"dan gaan 'k mee." 't Was in Amsterdam, in de Pieter Jacobstraat, as je weet? Daar lag ie op de vliering en ie ging zoo te keer, dat 't volk ernaast d'r van opspeelde, want die mensche konne niet slape ... Nou, toen 'ie mijn zag, zeit ie nog: "daar hè je de Generaal ook, en ik ben van 't alkehol bezete."--"Ja Hein"--zeg 'k--"dat zien ik wel, vrind. Maar as je weer wild wor, za'k wel op je beene gaan zitte, want je maakt 't niet lang meer ... de Netuur heb' je ziel, man. En as ze daar eerst die dampe uit late luchte, is die nog zoo kwaad niet"... Nee, want ik mog 'm graag leie ... Nou, en toe is tie die nacht d'r dan ook in gebleve ... 'k Had er wil van, da'k 'm ze lampies nog heb af kanne dekke ... Want ze zagge d'r erg griezelig uit, toe ie dood lag, en 'k had er bij z'n leve graag in magge kijke... Daar zat trouw in, en die vin je niet vaak in de wereld... 't Dee me goed, a'k d'r in keek, toe we same die jare in Leie verzatte ... want die man kon zoo maar zitte fanteseere voor z'n eige, en a'k dat zag, dan begon 'k óók ... Fideele kerel ... As ie z'n knieë had wille buige, liep ie nou in 't zwarte lake... net as ik. Maar daar ben me te trotsch voor... as atheïst!... Wat ie nou is?... 'k Denk er vaak an ... 't kan best beure dat z'n ziel nou weer spookt in die koei daar, die rooie op 't veld ... Hoe 'k d'r an kom ... maar 'k kijk er 't dier dikwijls op an ... Net zukke ooge... zoo trouw... echt fideel. En dan is tie van de alcohol óók af... tjonge nou... wat sting die koei vanmorge nog uit dat modderslootje te slobbere ... Of zu'k slikwater nou beter is dan klare jenever?... Affijn misschien wel voor z'n ziel.

"Toch was 't 'n rare. Die Hein had één hekel; die kon nou op geen kraag gouwe sterretjes zien. "Da's vast me kwaal"--zei ie soms--"van de zenuwe vliege ze aldoor al rond voor me ooge, en a'k ze dan op 'n ofciers-jas óók nog anschouw, dan mot 'k ze plukke..." Nou, sterretjes-plukke is kinderewerk--dat vin ik. Maar hij von dat niet. As kopperaal zijnde is ie 's 'n majoor na ze strot toe gevloge... Zoo in ééne, enkel omdat ie die sterre nou niet zien kon op die man z'n kol... En toe de majoor dat niet wou, het ie 'm pardoes voor z'n test geblaze... Daar hàd ie tien jaar voor!... Erg beste kerel... De Idéëe van Multátuli kon ie temet zoo uit ze hoofd, en mijn het ie 'r ook verscheie van buite geleerd ... Want geleerd was tie ... tot in de toppe van ze teene ... A' je die koei ankijkt, zie je diezelfde geleerdigheid nòg in z'n ooge.--En nou ga' 'k je groete. Je weet nou me grooste geheim van die misdaad,--en eer je dáár an gewend ben geraakt ..."

Racier hield woord. Hij stond resoluut op, en in geen maanden zag ik 'm terug.

HOOFDSTUK XIII.

Fantastische zwerver, poovere Don Quichotte-figuur, zooals hij altijd nog maar waardig rechtop in de statie van zijn lange dallesdekker langs 's Heeren wegen schooiert, van dorp naar stad, van stad naar dorp, moeizaam trekkend met zijn rechterbeen, waarvan de voet immers eens gekneusd werd onder die automobiel van ... "het groot-kappitaal!"

In de magere vingers van zijn glad-koude hand houdt hij nog steeds kleumig het bosje dunne, roode potlooden omklemd, dat hem voor opzending naar den Krentetuin moet bewaren. En door zijn altijd wat overspannen, rood-aangegloeiden kop draaien op zijn lange landlooperstochten de wonderlijke verbeeldingen voort als de eindelooze film in een bioscoop van louter prikkelende Sherlock Holmes-tafereelen, die zijn oogen doen glinsteren, en zijn ziekelijk dwepersgezicht in felle mimiek laten leven.

Mijn vriend Racier deelt zijn bestaan trouw voort tusschen de rust in de bajes en dan weer 't vervolg van zijn oplichterijtjes,--zoo simpel in wezen van naïef bedrog, maar voor zijn eigen gloeiende fantasie zóó rijk aan Balzac-iaansche romantiek en intriges, waar hij zelf immers den wèl vaak belaagden, doch steeds overwinnenden held in speelt.--En over de humanitaire vorderingen van ons gevangeniswezen is hij niet zonder waardeering,--de gevangenisdoctoren prijst hij genegen om 't halve pintje melk daags, 't wittebrood, en de lange pauzes van rust door de broom in 't vermoeiende spel zijner verbeelding. Waarna hij dan weer, wat aangedikt in de wangen, zich den rossen baard laat groeien tot den sik van Spaanschen grande,--een groote bloem in zijn knoopsgat koopt, en 'n pakje geurige sigaretten, om behagelijk de nieuwe vrijheid in te flaneeren door de mondaine stadsdrukte, die hem verlokt, de oogen wat pijnlijk geknepen tegen de in de cel ontwende zon, en telkens weer, zoo'n eersten dag, spiedende rondziend naar den armen bliksem, aan wien hij zijn "goede daad" zal wijden.--Want op den dag zèlf der bevrijding aan een grauwen hongerlijder 'n riksdaalder toestoppen van zijn poovere uitgaanskasje, en dan als een heilige in de volte spoorloos verdwijnen eer de andere zwerver zijn dank heeft gestameld,--dat behoort, mèt 't in ondeelbaar kleine snippers scheuren van zijn ontslagbrief, tot de vaste ceremoniën, die eenmaal de mislukking moeten bezweren van Raciers laatsten groote-slag.

En als hij dan eindelijk, eindelijk 't wondere ideaal zal hebben bereikt, en, onnoemelijk rijk, zijn paleis in Hyde Park bewoont, met harem èn renstal "au grand complet",--dan wil hij mij ergens op de Veluwe een lief landhuis laten bouwen naar mijn zin, om mijn leven verder rustig aan 't schrijven van zijn heldhaftige memoires te wijden.

Maar tot heden blijven dat chateaux en Espagne, al ben ik er in mijn diepst verholen wezen aan gaan gelooven, zooals hij zelf 't zeker wéét. Met 'n ietwat bleeken zienersglimlach op zijn tòch verzorgde zwervers-tronie pleegt hij mij daaromtrent vrij geregeld, zoo omstreeks de influenza op 't einde van 't jaar, te komen geruststellen--als zijn vaste toer door het land en 't wat wisselvalliger oponthoud aan de meer bedoelde stations hem al weer rond en in Rotterdam terug heeft geleid.

In die donkere dagen voor Kerstmis, als 't buiten regent of mist, en de stad leeft in zoo'n vaal-groen onderwatersch licht, kijk ik telkens al uit, of ik den pooveren sire nog niet langs mijn huis zie waren. Maar of zijn sjofele figuur zich oplost in de naargeestigheid van 't weer,--'t is mij nog nooit gelukt hem te verkennen vóór ik onverhoeds, met een aanraking, die mij telkens tòch opnieuw een rilling over den rug geeft, zijn hand op mijn schouder voel kloppen, en zijn dor-schorre stem hoor zeggen: "Zoo vrind, 'n zalig uiteinde,--want vrede op aarde komt niet uit mijn atheïstische strot."

"Racier!"--tracht ik dan zoo blij mogelijk verrast hem te verwelkomen. En even lachend wisselen we telkens weer dienzelfden blik van verstandhouding,--die nu eenmaal 'n stilzwijgende vraag beduidt van mijn kant, en zijn bemoedigend antwoord: "nee hoor, géén onrein. 'k Heb inspres m'n laaste maffie besteed an 'n bad mèt zeep, en om me hoofd kaal te knippe, dat je me met 'n vrij gewete binne kan late ... 'k Zou liever me rechter hand opvrete, dan dat jij, al was 't maar zóó'n kleinigheid, von' 'a'k strakkies weer weg been ... de Natuur weet waarheen."

Zijn Kerstgaaf aan mij is 't verhaal van zijn láátste--z'n "slag", zóó mooi, zóó effetief, als ie er van z'n leven nog géén heeft geslagen. Terwijl hij dan ouder gewoonte, wat nadrukkelijker strompelend, mijn kamer rondmonstert of ik er wat nieuws heb bijgekregen of verhangen aan den wand, maakt hij de gebruikelijke plichtplegingen, steeds uiterst vleiend en hoofsch voor mijzelf en de leden van mijn gezin. Inmiddels zie ik zijn boven 't verweerde gezicht onder de fameuse kleppet zoo blank bewaarde hooge voorhoofd bedenkelijk aanrooden, zijn lampjes gaan glimmen, zijn gestalte zich fierder rechten, tot hij eindelijk zelf een leunstoel aanrolt bij den open haard, zich behagelijk handenwrijvend vastschurkt in de veering, z'n gammele extremiteit wurmt uit de verloopen schoen, en zoo op 't randje voor 't vuur te koesteren zet, dat de damp weldra walmt uit 't troebel verband....

Zijn kop ligt nu vertrouwd tegen den zachten stoelerug aan, de rossige puntbaard in den vorm gestreeld onderuit; twee zwakke blosjes gloeien op de glimmende jukbeenknobbels boven z'n zwakjes ingevallen wangen en reeds weiden zijn opgetogen oogen verder en verder weg in den verbeeldingsdroom van zijn "slag". Tot hij de groote lijnen der intrige verkend heeft, en 't nu alles duidelijk ziet daar in de vlammen van 't vuur, 't waarachtig echt doorleeft, wat zijn woorden voor mij realiseeren als bloedwarme werkelijkheid, waarin hij zelf heilig gelooft.

"Heb ik je 't sterven van Mama al verteld?"--leidt zijn diepe grafstem in. "Och nee, 't is ook waar,--jou leve en mijn leve,--d'r ligt een wèreld van misère tussche.--Van misère en verdoemenis. Zèg, je rookt 'n ander merk sigarette, maar de lucht is niet slecht, al ben ze erg zwaar ... 't Is geen affront hè, a'k 'm maar weggooit,--'k wor er in ééne dronke van ... Misschien is 't ook van de herinnering an háár dood, da'k me nou zoo draaïerig voel ... 't Was me eenige, al had ik haar na de Commune niet meer gezien ... Me ziel en me gewete, omda'k as atheïst niet zegge wil: me God ... 'k Laat nooit 'n steek valle; wat 'k ben, ben 'k stijf ... Dat kan de wereld juist niet verknoerste van 'n armoedzaaier zooals ik ... Wou ik buige, wou ik kniele,--'k reed met de vier ... Van 't voorjaar nog op dat rijke buite bij Velp ... die beeldschoone maagd, die gravin ... Maar 'k sting in eene op uit 'r omarming, schud me los, en roep: "edelvrouwe, gij drukt de baarlijke duivel an uw teedere boezem,--mijn tong sterft af, werp ik uit as 't verdorde lid, zoodra ik maar 't eerste woord bid ..."

"En toen?"

"Toe?--zien je die winkelhaak in me broek? 'n frommes op logement het'm nog zoo zedig voor me gestopt ... Maar dat hebbe háár honde gedaan, de hellehonde, die die barones toe eigenhandig op mijn los het gelate .... 'k Ben d'r trosch op,--wat let me, as je'n domenee was tornde ik die nade zoo, rits rits weer los, en dan zei ik: "Hier sta ik, godsloochenaar met de flarde van 't ongeloof langs me beene, as de tropeeën van de martelare ... Want, ja, man, zoo ben ik ... Of ken je mijn altemet nog niet?

"Na mama's dood kreeg ik d'r overschot;--'n kappitaal van zès duzend gulde! Wat 'n zonde, hoor 'k je denke. Ja, vrind, dat heb 'k jou wel gezeid,--vóór we an 't end benne zal je pas wete wat Racier 'n groote misdadiger is... Maar 'k kan er niks an doen, 't is me opgeleid, tusschenbeije kan 'k er zóó baloorig van loope over de weg, dat alle meziek er bij mijn uit is en ik 't hemelsch firmament beschouwt als 'n vuil beddelake vol vlooiepikke, met verlof ... Da's 't sjagrijn, nee en drinke doen 'k niet meer.

"Maar nou mot je hoore. Met die zes duzend gulde op zak was ondergeteekende na Haarlem vertrokke om de omstreke van Bloemedaal te bezichtige. Daar ontmoette ik de tweede groote rol voor mijn slag: de Markies de Touard, net persoon, groot van stuk, en met 'n prachtig voorkome ... beneves geletterd,--gelètterd... tot in de toppe van z'n teene! 't Was in een geheelonthouders-zaak van 't socialisme. Daar vroeg iemand ies an de kastelein,--'n Armeniër was 't en ik vertaalde dat voor 'm. Toen zeit de Markies: "meneer, u ken meer as leze en schrijve;--ik ook".