Part 4

"Zoo'n edel vrouwmensch as Carlien toch was! De adeldom lag in d'r heele weze; 'n gezicht, man ... blank en gaaf as van een lelie, met zwart lang krulhaar... en 'n houding, hè ... 'n ras, niet te dik en niet te mager ... schoon, beeldschoon... twee druppels water 'n prinses ... 'k Heb 'r nog 's op de Bosscher kermis late loope met zoo'n orgel, op z'n Italiaansch verkleed, dat al wat man was rilde!

"Ja, ze was 'n echte edelvrouw, toen ik in Middelburg op logement kennis an d'r kreeg ... Ze reisde met zoo'n mandje met zeep, gare en band, en ik as doofstomme liep netuurlijk met Brabansche kant ... Maar daar vond ze mijn veels te goed voor. "Wa's dat nou voor 'n leve voor zoo'n knappe kerel als jij ben?"--zei ze--"Gaat met mijn same, la me 'n flinke wage met handel zien te koope, dan zal ik voor jou óók wel spreke."

"Dat ging zoo vier jare goed, en nooit had dat mensch mijn stem nog gehoord. Maar toe wier me dat in ééne te mats, en vroeg ik op zekere nacht op me vingers: "Ka' jij 'n geheim beware tot in jou graf?"

"Misschien wel"--zeit zij--"as 'k maar eerst wist met wie ik toch eigenlijk sprak. Want we ben nou al vier jare same, en ik heb nog nooit 'n woord over je lippe hoore komme. Dus bijaldien je mijn dat geheim niet zegt, wat er in jou hart leeft, dan kan je wel 's een moord hebben gedaan, en ik leg met geen moordenaar onder één deke."

"Toe schrijf ik op me leitje: Een moordenaar ben ik niet, maar ... uw man Charles Edouard Racier ken spreke, en niet alleen in één, maar in verschillende tale!

"Nou, da' begrijp je, hoe die vrouw toe' verschoot. "Wel"--zeit ze--"spreek dan eris."

"En meteen komt dat eerste geluid van vier jaar over mijn mond, en spreek ik de woorde: "Geef me me pakkie tabak eris an, da'k een pruimpie neem!"

"Maar dat wijf dat schrikt zoo, dat ze immédiatement van d'r zelve leit ... angezien zij nog nooit ondergeteekende z'n lijfelijke spraak had vernome.

"Goed ... da's netuurlijk 'n heele heibel op zoo'n logement--we sliepe in 't Wape van Utrecht an de Amunitiehave drie en twintig--en die bure komme op dat gille af en brenge d'r bij. Maar zoodra die weg benne, en we legge weer same in bed, eisch ik netuurlijk van haar de verklaring bij de almachtige God--waar ondergeteekende as atheïst zijnde voor z'n eige tòch niet an glooft--maar dat zij mijn eeuwig trouw blijft. "Jawel"--zeit ze--"daar zal nooit geen haan na kraaie."

"Dus toe' die morge anbrak ging ik door een valsche naam gedekt weer uit met mijn handel, waar 't bordje op hong: "doof en stom". Ja, netuurlijk, a'k 'n rol begin, doen 'k 'm goed, en 'k had weke dat 't mijn vijftig gulde opbrocht ... Maar waar niet en is verliest de keizer z'n baard. Mot je hoore:

"Die vrouw van mijn had met 'r geheim geen rust noch duur. Daarom kleedt ze d'r eige die eigenste morge nog erg netjes an, gaat huilende na de commissaris toe en spreekt: "Weledelgestrenge heer, wa' ben 'k vannacht toch geschrokke, want mijn man, die doofstom is, kan prate!"

"Heb jij 'n boterbriefie?" vraagt hij.

"Nee"--zeit me vrouw--"dat brengt ons mensche nooit geen geluk an."

"Goed"--zeit die commissaris--"omdat jij dan zoo'n beeldschoone vrouw bent za'k vanavond een rechercheur in dat nachtlogies sture, om die zaak te bespieë." Want hij dacht: wellicht is die vrouw niet als te wel bij haar hoofd, en dan ben d'r geen getuige ...

"Dus: zoo gezeid zoo gedaan. Ik kom 's avens op logement werom met me cente, weet van niks en denk: da's alles vergete en vergeve. En toe dat afgeloopen was, heb 'k 'r in eer en deugd weer gezoend. Nou lagge me natuurlijk met de kindere op zoo'n vijfpersoonskamer, die ik altijd afhuurde, om alleenig te weze. Want as je daar zoo tussche de slapers in leit, kan 'n mensch wel 's hard motte droome, en was 'k verlore ... Hoewel ondergeteekende daar ook veels te dom voor was, en nooit in 't publiek sliep zonder knoop in z'n mond, met een lappie daarop genaaid, da' je'm niet inslikte. Dus die volgende morge heb ik weer gepraat, zonder erg, en wist van de prins geen kwaad. Maar die stille klabak het dat netuurlijk bespeurd, en jawel, 'n uur later, da'k op de Mauritskade de huize langs leur, wor 'k van die straat opgenome.--

"Nou schrikt ondergeteekende nooit. Maar zoodra ik gearresteerd wor, ruik ik lont, en door me sterke zelfbeheersching weet 'k da'lijk me rol.

"Ze brenge me voor die commissaris, en die zeit: "Vrind, dat ziet er niet rooskleurig voor u uit, want u kunt spreke."

"Omdat die man geen baard draagt, kan ik an die beweginge van zijn lippe zien wat hij zegt, want 'k ben ook doof gebore. Zoo laat ik hem direc deur die mande valle, en schrijf op me leitje: "doof en stom."

"Toe is daar bijgehaald een medicijnarts om dat ongeluk te constateere. Die nam mijn mee na 't ziekehuis, maar daar wier eerst nog een andere commissaris geroepe, die wèl een baard had, dat ik zijn mond niet zou kenne zien. En die snijer zeit: "ik zou maar spreke, want je eige vrouw is 't komme verklappe ..." Daar gaf 'k natuurlijk geen asem op, was 'k te dom voor, en gaf 'm me leitje, dat ie 't maar op mos schrijve ... "Je kunt gaan!"--zeit die dokter. Ik blijf natuurlijk, want 'k hoor dat niet. Hij zet 't op dat leitje. As 'k de deur in me hand heb, om de trap af te gaan, roept ie me werom ... Ik hoor niks, ga stiekem deur. Maar op de trap schiet die man een revolver af achter mijn; ik keerde m'n eige geen oogenblik om, gaan kalm na huis ... Ja, mot je lef voor hebbe! Maar dat was allegaar nog kindere-spel.

"Op logement dee 'k net of 'k wist van niks. Zij ontving me vrindelijk. Ik gaf me geld over. Toe kon ze zich niet houwe, en vroeg of me niks overkomme was, maar ik zeg: nee.

"Jawel hoor, de andere dag word ik door de politie voor dat geneeskundige onderzoek na 't ziekehuis gebracht. En zeve deskundige profesters met dokters èn artse wachte mijn daar op.

"Eerst wor ik spiernakend uitgekleed, en zoo in 't dooje-huisje op dat marbel-blad gelege. Dat was de kou-proef. Ik hou me gedekt.--Toe stak d'r een in me zevende rib met zijn lancet ... 't dee' 'n eeuwige pijn, maar ik gaf geen teeke van spreke.

"Maar de tweede perfester zei: "die man is doofstom, 't is werkelijk waar, en ik zal 'm niet pijnige." De derde zeit: dito; de vierde: dito; de vijfde: dito. Komt die zesde z'n beurt. Die zeit: "ik zal 'm toch nog 's eerst effe neme." 't Was de Judas. Hij laat me me groote toon van me rechter voet uitsteke, en gaat daar met een naald in staan pikke. Want zie je, dat is de zenuw die bove op je harses correspondeert ... Maar ondergeteekende gaf geen teeke van spreke.

"Dus ze hale dat groote document al tevoorschijn, dat alle zeve de profesters motte onderteekene, toe de zevende uitroept: "nou zal ik 'm dan toch nog 's effetjes kwelle!" Die gelast an ze knecht: "breng me gereedschapskist 's", en daar haalt ie een geëmailleerde pan uit met kokende lijnolie. "Hou nou je hoofd achterover"--duwt ie mijn, en me mond spert ie wagewijd ope. En as ik zoo leg, neemt ie een lepel kokende lijnolie en houdt die vlak boven mijn mond. "Mot je maar slikke,"--zeit ie. Maar ik doch': dat doet ie toch nooit. En 'n andere profester ving nog net een druppel op, die anders pardoes in me keel was gevalle ...

"Toe was 't dus welletjes. "Doet wat je wil met die man"--zeie ze in 't Latijnsch tege mekaar--"maar hij is werkelijk doofstom." En de kiste met die marteltuige konne meteen weer na huis.

"Zoo kreeg ik mijn verklaring van zeve profesters geteekend, dat alle gesprokene over Charles Edouard Castergoni,--zooas ik toentertijd hiette--leuges ware, en dat patiënt waarlijk was ... sourd et muet. Bovedien ontving ik van de deskundige as schadevergoeding de somma van f 65, mèt een briefie door burgemeester Gevers Deynoot eigehandig onderteekend, dat ik door heel Nederland vrij mocht vente zonder patent, as zijnde beproefd doof èn stom.

"Toch zei ik die zelfde nacht nog tege me wijf met me lijfelijke mond: "jou vlieger is niet opgegaan, hè? Maar as 'k dat gat goed schoon zien, maak ik jou kapot."

"Helaas, zoover ben ik tot hede niet kenne komme!"... 't Was wonderlijk zooals Racier dan, zijn roesje weldra bekoeld, met een welhaast verlegen meewarigen glimlach mij even onderuit aan kon kijken, of ik 't toch niet àl te schrikkelijk had opgenomen.

"Kom"--zei hij--"'t is nacht. En as ik nou strakkies weer tussche al die gedalleste scharrelaars leg, dan kan 'k soms nòg denke: toch feitelijk mooi van de Natuur, dat ie zoo'n oud varke as ondergeteekende nog weer 'n fijne dag met 'n ami-intime het vergund .... Tabé, kameraad, jij kruipt maar weer onder de zij' in 't dons ... z'n Excellentie de Generaal begeeft zich ... over 't lijntje ..."

En tòch klonk bij 't afscheid z'n schorre lach nog wel oolijk ondernemend.

HOOFDSTUK VIII.

Onze hernieuwde kennismaking in Amsterdam, waar Racier, "as Atheïst zijnde", de "Natuur" dank voor wist, werd maanden later op minder verrassende wijze bij mij thuis voortgezet. Op een goeden morgen kwam de dienstbode "een echt ènge man" aandienen, die volhield dat hij een intieme vriend van meneer zou zijn. Maar, 't was zonde dat ze 't zei,--zóó'n schooier was er nou toch nog nooit an de deur geweest,... wat een raar volk er tusschenbeide ook om meneer kwam. Ze had 'm natuurlijk op stoep laten staan en inspres met de nachtknip gesloten. Hoe ze daar nou mee an moest, met dien griezeligen kerel, die natuurlijk den boel is op kwam nemen om vandaag of morgen in te breken?

--Of ie geen naam had genoemd?"

--Jawel, zooies met 'n Fransche poeha ... maar de vent keek me zoo om te zegge verleielijk an met die glazige ooge, en dadelijk zei ie: mejonkvrouw, uw beeldschoone trekke ben as twee droppels water 'n prinses ... da 'k me doodschaamde voor Marie van hiernaast ... Ja, nou nog mooier, zoo'n meid mog is denke da 'k geen duurder verkering kon krijge, dan die ..."

--Racier, hè? Zei ie dat niet?"

--Wel zoowat, maar met veel meer omhaal d'r bij."

--Charles Edouard Racier?"

--Ja net ... 'n Echte engert, dat is tie."

--Verzoek dan mijn vriend le chevalier Charles Edouard Racier naar mijn kamer te komen, Rika--als je zoo vriendelijk wilt zijn. Hij is een Fransch edelman, en alleen omdat ie zoo nederig van aard is, schenkt hij zoo weinig zorg aan z'n toilet ..."

Maar voor het eerst sedert de "goospenning" aarzelde onze gedienstige, om mijn verzoek ten uitvoer te brengen. "As meneer nou soms dacht ... want zoowaar as die tuchthuisboef"--'t was nogmaals zonde dat ze 't zei--een edelman was, was zij ... 'n ... 'n prinses!

--Daar zag Ridder Racier je immers ook voor aan?"

--Nou, meneer mot 't wete ... maar as 't huis in opspraak raakt in de buurt ... enne ... ik weet wel da 'k van nou af geen nacht zonder 't werveltje op mijn deur slaapt ... Mag 'k dan eerst de overlooper nog effetjes legge?"

Maar nu werd er weer gescheld. Rika schrok rood, vloog naar beneden,--zei: 't was om de riebel te krijgen, en ik hoorde haar roepen: "as je teminste je beene goed afveegt, want me portaal en me trappe ben net gedaan."

--Za 'k dan soms me schoene eerst effe uit doen, mijn lieve oogelust?"

--'t Is al lang goed, schiet nou maar op met je smoesies."

--'k Heb anders 't grooste respect voor zoo'n edele vrouwe ... en as 'k nog weer 's in een beter emplooy kom, stuur 'k jou een wit zijde baljapon thuis, met 'n paarle-collier ... meid, hoe zou je bruigom dàn na je kijke? Nòg 'n trap op?... Die stijve poot van me, daar het 't groote kappitaal met ze wage overheen gerost en gereje, mot je wete ... A'k 'n bom ... chocola had, van die fijne met nougat en crème de vanille ... lus je dat wel? Zoo'n heele groote ... van Suchard uit Parijs?... Wacht ... nee, schoone fee,--'k heb me portemenéé ... Hoor je daar hoe Racier, vóór 't déjeuner, kan dichte in e?"...

--Ja? Binnen?"

--Je vous souhaite ... eh ... le bienvenu, excellence! A cause de la bonne--ange blonde et mignonne tout à fait digne à la noble famille de votre excellence--je parle ma langue maternelle ..."

Maar met een ontdaan gezicht had Rika al lang de deur nijdig achter 'm dichtgemept.

--Hoe kom jij zoo hier in Rotterdam verzeild, Racier?"

--Op me voete, uedelaardigheid. Van Amsterdam af gelóópe. Gisteravond uit 't Muierbosschie vertrokke ... en zoo eve binnegekomme door de Delfsche Poort ... Mot je zien? Me voete ben één klomp bloederigheid, maar dat heb 'k best voor 'n ami intime over ... As je me hart doorsnijdt is 't één anhankelijkheid ..."

--Ga dan zitten, trek je jas uit, en steek 'n sigaar op."

--'t Is edel. Drie-eenheid van menschlievendigheid. Maar je weet--as atheïst zijnde--mag 'k daar niet an gloove. En zoo is 't nou hier ook: Die luie stoel van jou, da' bèd, wil 'k voor niks niet in zitte ... krijg 'k zóó al de hoogheidswaanzin van. En me jas hou 'k an; daar he'k nou mijn idee in, dat 'k m'n eige nie meer ben, as 'k uit die dallesdekker kom kruipe. Da's nou mijn mantel van de masère ... daarom maak 'k ook die gate nooit dicht ... Want zooas 't spreekwoord zeit, dat je geen koning mot zien in z'n caleçon, zoo mot je ook 'n boef as ik ben, niet uit z'n dallesdekkertje pelle ..."

--Accoord. Blijf dus stáán met die roovers-uniform aan ..."

--We begrijpe mekaar ... En as je dat fijne segaartje nou heb uitgerookt--da'k eerst méé profiteer van die lucht--geef mijn dan 't peukie om te pruime. Want 't is zonde voor ... de Natuur, dat er van zu'k edel kruid een kruimpie verlore mocht gaan. Maar róóke, dat doen ik nooit. As 'k daar an wen, komt 't mijn te duur ... Alleenig, zie je, bij die schilder ... Weet jij nou met jou verstand, waarom ik daar altijd zoo vroeg op dat atelier kwam? Nee, hè, want je kan me nog niet, hoe 'n doortrapte misdadiger as ik in me hart en me niere toch ben, hè? Die man had op dat ouwe kassie--antiek, hoor, Louis Quinze, mot je wéte--zoo'n oud-blauwe pot, zoo'n pul, met tabak. Dat was 't fijnste ... fijner nog dan habana ... da' was, za'k sterve op slag, je puur-zuiverste varinas, van ... ja, de Natuur weet ... meschien wel 'n riksdaalder 't pond, man. Nou mot je wete, dat er één ding op de wereld is, waar de ondergeteekende wel 'n moord voor kan doen, en da's juist branderige varinas, want as je die rookt, gaan je immédiatement fanteseere.--Snap je 'm al?... Maar je weet nog niet alles.--Hè jij in die dage nou 's nooit wat vermist?"

--Ik?... Nee, tenminste niet dat ik weet ..."

--Zoo is die rijkdom;--mist niet eens de fijnste spulle van z'n overdaad ... Nou, dan wil ik je wel zegge, dat 't mijn meer waard is dan 't hemelrijk hiernamaals ... 'k Za' 't jou late zien. Wacht ..."

Onder z'n sleepjas uit groef ie toen 'n houten pijpje, hield 't stijf vast in bei z'n handen, en liet daar eerst behoedzaam 't donkerbruine kopje uitkijken.

--Herken je 'm nou?"

--Jawel, da's een ouwe pijp van mij ..."

--En vin je 't nou niet diep treurig dat 'n mensch zoo van de eene misdaad in de andere vervalt?... Dit pijpie, door een kunstenaar uit 't alderfijnste hout bewerkt ... objet d'art, waar jij natuurlijk intiem an gehecht was ... dat heb ik van jou, me speciaalste vrind ... gegàpt, alleenig om er uit te kenne rooke die gestole tabak!--Nou, trap je mijn nou dan je huis niet uit? En zeg je niet: Racier, je ben mijn te slecht?... Zou me meevalle.

"Maar 'k weet 't, je hèt een edel gemoed en daarom vraag ik je, hoe dat pijpie mijn staat? A'k 't zóó vasthou, as 'n bloem bij z'n steel, teer en lieftallig; kijk ... en dan zoetjes zuige, zoo, langzaam ... Langzaam die rook langs dat verhemelte late glije ... Want zie je, je mot 'n misdaad in z'n intiemste begrijpe; wat dat is: voor 'n ... 'n zwerver ... 'n boef, hè ... die toch óók z'n edelste gevoelens wil koestere, as mensch.

"Da' pijpie, dat het me nou twee jare lang dag en nacht trouw gezelschap gehouwe ... behalve in me cel, want 'k had 't in me caleçon verborge, maar ze hebben 't me afgepakt, die ganneve ... Zóó intiem ben 'k daar in me schik mee, omdat 't precies mijn idee is, of je 't gedroomd had ... En 'k sterf nog liever, dan da'k wat verkoop of verlies, wa 'k van 'n ami intime as gedachtenis heb ...

"Maar je weet nog niet alles!... As je 't niet houdt, mag je 't nog effetjes hebbe ... Kijk nou 's goed: op dat zilvere bandje om de steel, daar heb 'k op logement jou naam in late graveere ... Is dat voor 'n boef soms niet edel bedacht?... En zooas je me nou ziet, zie je me over vijf en twintig jaar nòg ..."

--Je bent 'n rare kerel, Racier. Maar wat kom je nou eigenlijk doen?"

--Och, 'n ouwe bajesvrind van mijn was met de nachtboot uit Rotterdam gekomme om werk te zoeke en dat het ie gevonde an 't witloodfabriek. Nou, toe vroeg ie an mijn, of 'k soms dat retourtje van Amsterdam werom kon gebruike ..."

--En je was kome lóópen?"

--Of dacht je soms da'k dàt nog niet over had voor zoo'n hartsvrind as jij ben?--Nou, maar dan kàn je me niet ... Snij me hart gerust ope, 't is één klomp dankbaarheid, man!"

--Jawel, dus uit pure vriendschap ben jij, mèt je kaartje op zak, naast de nachtboot mee komen kuieren ..."

--Och, man, 'k ben immers al 's heel van Marseille af komme loope ... Maar dàn zie je wat! As je bij de Hollansche consuls angaat, krijg je effe 7-1/2 ct. per uur voor de trein, 'n logementbriefie, 'n briefie voor de bakkers, en 'n briefie voor wijn. Benne ze èrg menschlievend, dan geve ze je zelfs nog 'n pokkebriefie! Maar die cente die hou je, en om je eige 's lekker te sarre loop je dan met jou bloederige voete die rijkste kasteele voorbij, tot de luize op je kop beginne te danse van afgunst en chegrijn ...

"Maar 'k wou je wat vrage: Of je van dat leve van mijn geen toneelstuk voor de kemedie kon make?... Dan schrijf ik daar zèlfs 't slotstuk wel an, van hoe 'k met mijn vernederde positie zàt in jou gemeubileerde kamer. Want dat geheim, dat weet jij nog niet, en dat vertel 'k je ... nooit, zoo oud as 'k wor ... Of mot 'k dan soms bij je weg gaan?"

HOOFDSTUK IX.

Of 't nu was in de hoop op een tooneelstuk van zijn levensavonturen, wellicht ook door de bevredigende kwaliteit van de varinas, die 'k voor 'm had laten halen, dan wel dat 't fantaseerende vertellen hem een passie was geworden--hoe 't zij, Racier vereerde mij na die zonderlinge introductie met een reeks bezoeken. En zooals de wijs van een draaiorgel, waar willekeurig de slinger afgenomen is, soms midden in een Satz redeloos inzet zoodra de orgelman maar weer aan 't draaien slaat, zoo kon ook hij vaak een paar dagen na z'n laatste visite mijn kamer binnenstappen, afgetrokken groeten, neerzitten, en aanstonds de episode voortzetten, waarin hij den vorigen keer onverwachts gestoord was. Want--verklaarde hij vaak--hij leefde er nu weer zóó in, in die "gespeelde rollen," zooals hij zijn leven zag, dat ze 'm dag en nacht bezig hielden en van jaren en jaren terug werd 't hem weer alles even klaar. Je alles haarfijn te herinneren leerde je trouwens 't best door dikwijls met "rechters van exstructie" om te gaan; dat waren gladde knapen, en je had er, die de grootste boeven stònden in geslepenheid.

Maar affijn. We waren toen tertijd dan gebleven, dat die zéven prefesters in 't Haagsche ziekenhuis hem, na de kwellingen, as 't ware hadden gediplemeerd in de doofstommigheid--ja, 't is wat, die hooge wetenschap!--en dat de edelachtbare burgervader van de koninklijke Residentie--dit zeggende salueerde hij aan z'n pet--hem een vrijpas had gegeven om heel Holland af te stroopen van cente of wat de mensche méér wouwen geven.

"Nou is doofstomme koopman een rol waar iedereen de duvel an gezien het, omdat je netuurlijk met je gezondheid spot ... waarachtig, ze hebbe d'r allegaar 'n hekel an ... en vooral toe we van De Haag na Alkmaar reze voor de kermis, want daar hadde de pokke ook geheerscht, mot je wete. We ware al gewaarschouwd in de trein, en toe vroeg 'k an me vrouw wat die mensche zeje, omdat 't allegaar manne met baarde ware. Maar goed, wij namme 'n besluit en ginge!

"In Alkmaar--dat zal je ook wel wete--mag je niet met negocie loope, as je geen permissie heb van de commissaris. En een jaar geleje nog had de politie een man, die diezelfde functie uitoefende as ik dee, leere prate, door 'm in de dwangboeie te kluistere. Toe ze 'm die andraaide riep ie: "O lieve God, ou!" en viel door de mande. Goed, dus die logementsvrouw zei al: nou, hèm zelle ze ook vast wel 'n spraaklessie geve, want dat is zeker geen zuivere koffie.--Ik keek me vrouw eris an, die zoo'n beetje kleurde, maar ik ging weer dwars deur dat vuur heen!

"As je in Alkmaar bekend ben, dan weet je, dat je daar naast 't logement zoo'n touwslagerij had, en die man was doofstom gebore. Die vent gaan ik eens een bezoek brenge op de vingers--óók gochem van mijn--om te vragen of ie me 't pelisiebereau wou wijze. En al pratende met onze hande, loope we same langs de straat, zoodat die commissaris natuurlijk docht, 't zal wel in orde weze. 'k Liet 'm vanzelfs ook 't bewijs leze van de zeve perfesters, waarop hij over z'n portemenee ging en mijn f 2.50 ter hand stelde met 'n bewijsie, da'k vrij loope moch gedurende de kerremis, en in de poffertjeskrame en overal toegelate mos worre! Ja, dat grappie het me nog f 322 opgeleverd, want ik ventte met van die voordrachte van Tollens en Laurillard: 't Kerkp'rtaal, de Echtscheiding, De Onnibus, en zoo, allemaal overgedrukt in Haarlem ... Veel beteekene dee dat niet, maar affijn, 't volk houdt nou eenmaal van die flausies. En domenee Laurillard is nog een hooge bij de "Zedelijke verbetering van gevangene", dus die wou 'k wel begunstige ook, want je kon nooit 's wete ... Eén keer al, in groot Mokum, da 'k pas ontslage was en om werk of 'n paar cente voor de negotie kwam vrage, toe had die diender des geloofs mij alleres begiftigd met 'n ouwe hooge zije! Zukke weldoenders wil je dus in eere houwe, niewaar ... en op d'r beurt 'n voordeeltje gunne ...

"Maar as doofstomme zijnde, mot je denke an alles. Soms gooide die mensche wel 's geld uit de rame, en as 'k dat dan zag, raapte ik 't wel op; maar viel 't achter me rug, dan liet ik 't legge ... Je ben ommers doof óók, moch' je nooit vergete. Dikwijls genog, da 'k in die herberge kwam, en dat ze mijn riepe: hier, pst, heb je een kwartje.--Da's hard, hoor, om je eige dan niet ommers te keere ... Maar toch ginge de zakies gesmeerd. Toe' ze me pakte, had ik in die vier jare tijd nog effe f 3900 overgehouwe ... Affijn, da's voorbij, en voor 't vervolg verkeke óók ... Mot je hoore:

"In Haarlem lagge we in de Schoolsteeg op logement: de Rookende Kluit ... ook zoo'n dievezooi! Beja, je kan overal geen gestoffeerde kamer betrekke ... en we betaalde er toch nog acht stuivers de nacht voor man, vrouw en vier kindere. Die ware toen één, twee, drie en vier jare oud, en 't ware de appele van me ooge, want of je die kindere nou ziet of da' je mijn ziet, is één en 't zelfde gezicht.

"Toe krijgt me vrouw daar op een kwaje nacht, dat ze te veel water met azijn het gedronke, een krampkeliek, en dat mensch gaat zóó allemachies te keer, dat niemand op logement kon slape. Ik staan dus op, klee me eige an, en gaan de straat op om een dokter te hale ...

"Maar 'k kon nie prate!?... ja,'t is me wat! En dat om twee ure in die nacht!

"Goed, 'k lees overal die bordjes, en eindelijk vind ik op de Gedempte Gracht een huis met een spreekbuis, waar 'k anbel, want daar woonde een medicijnarts. "Wie is daar?"--vrage ze door die buis. Maar ik kan ommers niet hoore of prate. Door dat anhoudende gebel gaat er bove een raam ope, en roept een man: "Vrind, wat mot u?" Maar ik kijk niet na bove. "Nou mot ik wete wat dat is"--zeit de dokter--"want die man ken wel doof weze." Hij komt ongekleed beneje, zet die deur vierkant voor mijn ope, en om rede 't licht brandde, schreef ik me boo'schap op 't leitje. Daar wier die medicijn-arts netuurlijk zóó bedroefd van, dat ie tege ze vrouwtje zeit: "Mina, 't is al goed; hij is niet alleen doof, maar hij is d'r stom bij .... En immédiatement gaan 'k séance tenante met 'm mee.