Chapter 2

Hoewel het economisch vraagstuk, in verband met den oorlog en de vrouw, morgen door eenige andere spreeksters behandeld zal worden, wil ik er toch even op wijzen, dat ook de economische gevolgen van den oorlog zeer zwaar op de schouders der vrouwen drukken. Een groot deel van het productieve werk door mannen in vredestijd verricht, moet door de vrouwen worden voortgezet, zoodra de mannen worden opgeroepen om naar de grenzen te gaan.

Door haren productieven arbeid moeten, tijdens den duur van den oorlog, de gezinnen en het geheele leger in leven worden gehouden. Met de vrouwen als producenten, kunnen de landen zich in oorlogstijd staande houden; zonder dit werk der vrouwen kan geen land langen tijd oorlogvoeren. In oorlogstijd doen de vrouwen, wat sedert onheuglijke tijden door de vrouwen steeds werd gedaan, in oorlogstijd nemen zij, naast hare moedertaak, ook het opbouwende, productieve werk voor het ras weder op zich. Ook in dit opzicht voert de oorlog ons tot de oertijden terug.

Zeer duidelijk werd de invloed van de werkzaamheden der vrouwen aangetoond in den oorlog tusschen Engeland en Zuid-Afrika. Toen Mrs. _Chapman Cat_ en ik bij ons bezoek aan Zuid-Afrika, President _Steyn_ opzochten, werd ons door hem medegedeeld dat de vrouwen van Zuid-Afrika in één jaar zooveel hadden geproduceerd dat niet alleen de gezinnen, maar ook het geheele leger daar wel drie jaren op teren konden. En dit niet alleen wat voedselvoorraad betrof, maar ook kleeding en schoeisel, oorlogsbenoodigdheden, kortom alles wat het leger noodig had.

Doch toen de Engelschen de voorraadschuren vernietigd hadden en de vrouwen in concentratiekampen hadden ondergebracht, begrepen de boeren dat langer volhouden van den oorlog onnoodig was, want dat nu hun economische hulpbronnen waren uitgedroogd.

President _Steyn_ verklaarde dan ook dat het verlies van den oorlog door Zuid-Afrika eenvoudig het gevolg is geweest van een oorlogstruc van de zijde van Engeland. Het is niet geweest een militaire overwinning van het volk, maar men heeft gewonnen door de vrouwen het verder arbeiden voor de economische en militaire behoeften te beletten. Nooit is dit misschien zoo duidelijk in het licht gekomen dan toen in Zuid-Afrika, omdat alle strijdbare mannen aan den oorlog deelnamen en alle vrouwen aan den productieven arbeid. Daarom is dit verschijnsel dan misschien veel duidelijker aan te toonen dan in de tegenwoordig oorlogvoerende landen.

Dat de vrouwen om al deze en nog vele ongenoemde redenen, niet alleen het _recht_, maar ook de _plicht_ hebben, thans van alle regeeringen te eischen, dat men haar medezeggingschap geeft in alle regeeringszaken, lijkt mij aan geen twijfel meer onderhevig. Wij moeten het in het vervolg in onze macht hebben, zulke catastrophen, als wij nu beleven, te kunnen voorkomen.

Wij mogen niet langer gedoogen, dat men ons onder den druk der politieke onmondigheid houdt, niet voor ons-zelf, niet voor de veiligheid en het levensgeluk der kinderen, niet voor de belangen der menschheid.

Door dezen oorlog zijn vele hardnekkige tegenstanders van vrouwenkiesrecht tot voorstanders ervan bekeerd. En dat niet alleen door het werk in de oorlogvoerende landen door vrouwen verricht, maar meer nog doordat zij hebben leeren inzien, waartoe éénzijdig mannen-inzicht in de regeeringslichamen leidt, ontegenzeggelijk leiden móét.

Met _Israël Zangwill_, de bekende Engelsche schrijver en humorist, roepen nu velen: "Ontwaakt, Parlementen, geef den vrouwen medezeggenschap in het bestuur van het land. Een wereldorde, opgebouwd op de grondslagen van mannen-inzicht-alléén, heeft ons in dezen hel gebracht. Door den verzachtenden invloed der vrouwen zal het mogelijk beter gaan; in slechter banen dan het wereldbestuur nu is geleid, kan het niet".

Hoevele duizende vrouwen hebben in de bange dagen, die wij thans doorleven, niet uitgeroepen: _Nooit, nooit meer zoo'n oorlog! Deze oorlog moet de laatste zijn!_

Op al die vrouwen rust thans de plicht, voorzoover zij dat nog niet hebben gedaan, zich te scharen in de rijen der strijdsters voor vrouwenkiesrecht.

Als een krachtig aaneengesloten schare dienen de vrouwen van heel de wereld thans haar deel op te eischen in het Wereldbestuur, opdat straks, als de oorlogsfakkel is uitgedoofd, en getracht zal worden Europa op nieuw op te bouwen, deze opbouw op een hechte vredesbasis zal rusten.

Uittreksel uit de Resoluties van het Internationaal Congres van Vrouwen.

(Den Haag 28 April tot 1 Mei 1915).

Doel van het Internationaal Vrouwen-Comité voor Duurzamen Vrede.

I. Te zorgen dat een Internationaal Congres van Vrouwen gehouden wordt ter zelfder plaats en tegelijkertijd met de officieele Conferentie, die de voorwaarden van het Vredesverdrag na den oorlog zal vaststellen, met het doel aan deze Conferentie practische voorstellen voor te leggen.

II. Organisaties te scheppen ter ondersteuning van de resoluties aangenomen door het Internationaal Congres van Vrouwen in Den Haag in 1915.

Voorgestelde Nationale Comité's of Afdeelingen.

Het is wenschelijk, dat in ieder land een werkwijze wordt aangenomen ter bevordering van het doel, dat het "Internationale Vrouwen-comité voor een duurzamen Vrede" beoogt.

I. Het zal waarschijnlijk noodig zijn een speciaal Comité te vormen met het doel afgevaardigden te zenden naar het voorgenomen Vrouwen-Congres, dat gehouden zal worden ter zelfder plaats en tegelijkertijd met de officieele Conferentie, die de voorwaarden voor het Vredesverdrag na den oorlog zal vaststellen.

II. Met het oog op de propaganda zal het wenschelijk zijn dat zich in ieder land een Nationale Vereeniging constitueert waarvan leden kunnen zijn, degenen die instemmen met:

a. de uitstrekking van het kiesrecht tot de vrouwen; b. de oplossing van internationale geschillen langs vreedzamen weg;

en die over het algemeen instemmen met de door het Internationaal Congres van Vrouwen aangenomen resoluties.

_Minimum-bijdrage voor het lidmaatschap van het Nederlandsch Comité f 0.50. Opgave bij de Secretares Mej. A. L. OPPENHEIM Parkstraat 2, Den Haag._

Uitgaven van het Nederlandsch Comité van Vrouwen voor Duurzamen Vrede:

I. _Voor en na den vrede_, door Dr. J. van den Bergh van Eysinga-Elias. Prijs f O.10.

II. _In samenwerking ligt onze kracht_. Prijs f 0.05.

III. _De huidige oorlog in het licht der geschiedenis_, door Dr. J. van den Bergh van Eysinga-Elias. Prijs f 0.20.

IV. _Na twee jaar_, door Mevr. H. van Biema-Hijmans. Prijs f 0.05.

V. _Verslag van het nationaal congres van het nederlandsch comité van vrouwen voor duurzamen vrede_. Den Haag 28 en 29 April 1917. Prijs f 1.50. Fr. p. post f 1.65.

VI. _De vrouw en de vredesbeweging in verband met het vrouwenkiesrecht_, door Dr. Aletta Jacobs. (Overdruk uit het Congresverslag). Prijs f 0.10.

VII. _De vrouw en de vredesbeweging in verband met de ontwikkeling de wereldbeschouwing_, door Mr. Clara Wichmann. (Overdruk uit het Congresverslag). Prijs f 0.10.

Eveneens verkrijgbaar bij de Secretaresse, Mejuffrouw A. L. Oppenheim, Parkstraat 2, 's-Gravenhage:

_Aangenomen resoluties van het internationaal congres van vrouwen_. (Den Haag 28 April-1 Mei 1915). Prijs f 0.10.

_Rapport internationaal congres van vrouwen_. (Den Haag, 28 April-1 Mei 1915). Prijs f 1.50. Fr. per post f 1.65.