Part 1

OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER:

Gespreid geprinte tekst is gemarkeerd met _liggende streepjes_. Klein kapitaal is weergegeven met HOOFDLETTERS. De originele spelling en interpunctie is gehandhaafd. Een lijst met correcties bevindt zich aan het einde van de tekst. Dit boek bevat een aantal referenties naar andere delen uit De complete werken van Joost van Vondel, namelijk Project Gutenberg e-book 30473, 48113 en 48607.

DE COMPLETE WERKEN

VAN

JOOST VAN VONDEL.

DE VADEREN,

OFTE

HET TWEEDE DEEL VANDE DERDE DAG DER TWEEDER[1] WEKE,

VERVATENDE[2]

ABRAHAMS OFFERANDE,

GEDICHT BY[3] WIJLEN

DEN E. GUILLAUME DE SALUSTE, HEERE VAN BARTAS[4],

DE FENIKS VANDE FRANSCHE POËTEN[5],

ENDE NU UIT HET FRANSCH IN NEDERDUITSCH VERTAALD[6].

Klinkert.

's Taals onkund' hield tot nog veel Nederlanders buiten, Die in het Heiligdom[7] der Franken[8] wilden gaan, Alwaar Salustius stak lieflijk reukwerk aan, En volgde 't heerschaar Gods met duizend orgelfluiten; Maar Zacharias, als Hoogpriester, kwam ontsluiten Dees kerk, beschilderd met der ouder Vadren daân, Waarvan de geest getuigt in zijn geschreven blaân, En huwde aan Bartas' stem den weerklank zijner luiten[9]. Nu geven wij niet toe de geesten van Brittanjen, Den smekenden[10] Tuskaan, noch ook 't hoogmoedig Spanjen, Noch wijken voor de praal van het Latijnsche volk: Wie lust heeft den Gascon in Nederduitsch te hooren, Die leez' dit Godlijk boek, en leen zijn heilige ooren Aan Heins, die ons verstrekt eens grooten dichters tolk.

Zacharias Heins.

Aldus aanschouwt hij 't licht, en gaat onze eeuw vercieren En bergt zijn godlijk brein in heilige laurieren, Die in zijn rijmen vloeit gelijk een gulde[11] beek, En volgt Salustius in de een en de ander week.

Klink-veers,

OVER

ABRAHAMS OFFERANDE.

D' oud-vader zijnen zoon brengt, met bedroefder zielen[12], Op 't rijzende gebergte, op dat hij 't altaar sprengkt[13] Met 't bloed zijns lieven kinds, en 't vuur 't koud lichaam schenkt; Hij bindt hem de armen vast, en doet hem nederknielen.

De liefde 't vuur ontvonkt, om 't slacht-schaap te vernielen, 't Geloof, dat houdet[14] touw, daar 't lam mede is gestrengd[15], D' hoop 't staal den Vader langt[16], die fluks den slag aanbrengt. De dood is al gereed om Izaks ziel te grielen[17].

Maar 's Heeren engel (die om 's vromen leger waakt) Abrahams arm verlet, en 't droevig treur-spel staakt Van Vader en van Zoon, van twee bestorven[18] herten.

Nature bij geval van veers[19] zag 't schouw-spel aan, En riep: o, sterk geloof! wat durfdy niet bestaan: Een Vader slacht zijn kind, en derf de dood uit-terten!

Anagramma[20]:

DOOR EEN IS 'T NU VOLDAEN.

INHOUD.

Dit stuk-werk vervat de verklaringe van 't gene Mozes verhaalt in 't 22. capittel Genesis: hoe God Abraham verzocht, ende hem beval zijne zone Izaäk te brengen op eenen berg, om aldaar geofferd, tot een Holocaustum, dat is: onthalsd, daarna ontledet[21], ende van zijnen vader Gode geofferd te worden. Onze dichter heeft zijn bedenkinge over zoo grooten geheimenisse, en teekent aan de voornaamste omstandigheden deszelfs: 1. stelt hij voor oogen, de goede onderwijzinge ende opvoedinge van Izaäk, Abrahams genegendheid nevens[22] zoodanigen zone. 2. de verzoekinge van den waren God, de welke de zijne grondeert gantsch op andre wijze, als wel de Satan den Mensche; ende overmits men uit den tekst verstaat, dat de vader was bevolen zijnen zoon te offeren, 's daags te voren, eer hij trok op om Gode te gehoorzamen, zoo vertoont de dichter. 3. de groote aanvechtingen, die Abraham al den nacht in zijn gemoed hadde, in 't overdenken van 't gene hem belast was. Hier over worden dan wijdloopig voorgesteld alle de tegenwerpingen van de natuurlijke hertsneigingen, om Abraham af te keeren van Gods bevel te gehoorzamen; daarbij de verantwoordingen van den Geest Gods in zijn getrouwen dienstknecht, de welke overwinner blijft, besloten hebbende zijnen last te voldoen. 4. beschrijft hij zijn reize naar den berg, de nieuwe aanvechtingen van Abraham en Izaäk, daar na haar[23] beider geloove, ende de gelukkige uitgang van haar[23] vrijwillige gehoorzaamheid, de Heere haar[23] op 't uiterste te kennen gevende, de reste van zijn verborgen wille over zulk een verzoekinge. Sluitelijken, de dichter hebbende Abrahams geloove groot gemaakt, ende 'tzelve tegen-gesteld de wreede en mensch-verdichte Gods-diensten der afgodische heidenen, dewelke hare kinderen den Duivel, ende niet Gode opgeofferd hebben, toont het ware wezen van deze schaduwe, ende de t' samen-stemminge die daar is tusschen Izaäk en Jesum Christum, het Lam Gods, voorgeschikt ten brand-offer tot kwijt-scheldinge onzer zonden.

ZEDIG OORLOFS VERZOEK DES VERTAALDERS AAN DEN DICHTER, WELKERS[24] GELEERDE VERZEN HIJ VERRE BOVEN DEZE VERTALINGE WAARDEERT:

O, Bartas! Frankrijks roem, onsterflijken Gascon[25]! Duld dat ik, bleeke sterr' mijn licht scheppe uit uw Zon! De bleekste sterre, hoe doof[26] en droef dat ze is van luister, Hoe zeer zij 's daags haar[27] schaamt, zoo straalt ze nog in 't duister: Zoo kan ook ergens ik (daar 's werelds aangezicht Uw goude toortse ontbeert) nog lichten met mijn licht, Ter tijd gij weer vergult met uwen glans de daken, Wanneer mijn lampe uitgaat, en ophoudt van te blaken. Ei, goddelijk poëet! mocht ik mijn dagen lang, Onaangenaamste kraal[28], navolgen uw gezang, Daar, in 't gewijde koor, gij priesterlijk den Heere 't Zoet reukwerk zijt gewoon t' ontsteken van zijne eere, En daar met Jesses Zoon, zoo vuriglijk en kuisch, U de ijver schier verslindt van 's Heeren heilig huis, Hoe zou, gelijk een hert, mijn hart van vreugde springen! Maar, arme dichter! zwijgt, en hoort _zijn_ Musa zingen:

De Vaderen.