Part 25

Wet op het lager onderwijs van Schimmelpenninck 3 April 1806.

_Vierde staatsregeling_ Juni 1806.

~LODEWIJK NAPOLEON~ _koning van Holland_.--_Wetgevend lichaam_ van 39 leden.--_Staatsraad_ van 13 leden.

De Nederlandsche krijgslieden strijden mede 1806, 1807.

Vrede van Tilsit.--Jever en Oost-Friesland, tegen den afstand van Vlissingen en de tafel dezer stad, met Holland vereenigd 1807.

Het koninkrijk in tien departementen verdeeld.

Oost-Friesland wordt een elfde departement 1807.

Ramp te Leiden.--Het Rapenburg in puin.--Meer dan 200 huizen omvergeworpen, honderden beschadigd.--De koning stelt op alles orde.--152 menschen komen om 12 Jan. 1807.

_Het continentaal-stelsel_ 1806.

Verscherping van 't besluit.

Een Engelsche vloot steekt in zee Juli 1809.

Walcheren, Schouwen en Duiveland veroverd.--De vijand ontruimt Zeeland 1809.

Verdrag tusschen Napoleon en Lodewijk.--Zeeland, Brabant, een gedeelte van Gelderland en een klein deel van Holland komen aan Frankrijk Maart 1810.

Napoleon zendt nieuwe troepen en _douaniers_.

Lodewijk wil Amsterdam tot het uiterste verdedigen.--Hij doet afstand van de kroon ten behoeve van zijn tweeden, toen oudsten, zoon Lodewijk Napoleon, onder regentschap van Hortensia.--Hij verlaat heimelijk het paviljoen bij Haarlem 1 Juli 1810.

Hij gaat naar Bohemen.--Hij overlijdt 1846.

Ministers van Lodewijk: ~Karel Hendrik Verhuell~, ~van Maanen~.

De Bataafsche Republiek neemt alle bezittingen en schulden der gewezen Oost-Indische compagnie over 1798.

Het oppergezag komt aan het uitvoerend bewind 1798.

Het komt aan het staatsbewind 1801.

Het bestuur in handen gesteld van _den raad der Aziatische_ bezittingen, dat van West-Indië opgedragen aan _den raad der Amerikaansche koloniën_.

Lodewijk benoemt ~Daendels~ tot gouverneur-generaal van Indië Jan. 1807.

=§ 35. _Nederland bij het keizerrijk ingelijfd.--Het herkrijgt zijn onafhankelijkheid._=

Inlijving van het koninkrijk Holland bij Frankrijk 9 Juli 1810.

~Charles François Lebrun, hertog van Plaisance~, wordt _luitenant-generaal_.--Amsterdam de derde stad van het keizerrijk.

_Het code Napoleon_ ingevoerd.--De renten der staatsschuld _getierceerd_.

De departementen worden Fransche departementen met _prefecten_.--Hunne namen: Zuiderzee, Bouches de l'Escaut, Ems-Occidental.

_Maires_.

_De conscriptie_ ingevoerd 1811.

Het besluit wordt uitgestrekt tot de laatste drie jaren.

~De Celles~.

De censuur.--'t Verbranden van Engelsch fabriekgoed te Rotterdam, Groningen, enz. somtijds voor een waarde van een half millioen.

De bevolking van Amsterdam neemt bij duizenden af.

De politie.--Het onderwijs.--Taal en letterkunde.

De hoogescholen van Leiden en Groningen blijven in wezen.-- De overige worden hoogescholen van den tweeden rang of worden opgeheven.

De Engelschen veroveren Java en de overige volkplantingen 1811.

De Nederlandsche vlag blijft op Desima waaien.

Overtocht over de Berez[=i]na 1812.

Napoleon stelt _de garde d'honneur_ in.

De inlijving doet Nederland een stelsel van algemeene wetgeving deelachtig worden.

~Johan Melchior Kemper~ en ~Anton Reinhard Falck~.

Bijeenkomst van ~Gijsbert Karel van Hogendorp~, ~van der Duyn van Maasdam~, den ~graaf van Stirum~ en drie andere mannen te 's Gravenhage.

De slag bij Leipzig.--De zes Haagsche bondgenooten nemen eenige voorbereidende maatregelen.

De Fransche troepen ontruimen Amsterdam en gaan naar Utrecht 14 Nov. 1813.

De gouverneur-generaal en de andere ambtenaren volgen.

De bevolking van Amsterdam geraakt op de been en keert zich tegen de wachthuizen der tolbeambten, enz. 15 Nov.

Een zeker aantal der aanzienlijkste ingezetenen neemt het bestuur der stad voorloopig op zich.--Falck.

De graaf van Stirum en de zonen van van Hogendorp vertoonen zich met de oranjekokarde.--De graaf van Stirum aanvaardt de betrekking van gouverneur van den Haag 17 Nov.

Amsterdam volhardt bij zijn onzijdige houding.

Te Amsterdam komt hierin een verandering 24 Nov.

Rotterdam en andere steden treden insgelijks toe.

Woerden door de Franschen overvallen.

De prins landt op den vaderlandschen bodem 30 Nov.

De prins neemt de waardigheid van _souvereine vorst_ aan, onder voorbehoud eener grondwet 2 Dec.

De vijand ontruimt de andere gewesten.

De Engelschen dragen tot de bevrijding van Zeeland bij 1814.

Bülow en de kozakken doen het in Gelderland, Overijsel, Groningen en Friesland.

Op last van Lodewijk XVIII wijkt Verhuell uit den Helder 4 Mei 1814.

De Nederlanders herwinnen Delfzijl 23 Mei.

De souvereine vorst benoemt een commissie ter samenstelling eener grondwet 21 Dec.

~Van Hogendorp~ voorzitter dezer commissie.--Zijn schets.

Het ontwerp der grondwet is gereed 2 Maart 1814.

600 _notabelen_ benoemd.

474 dezer notabelen stemmen met _voor_ of _tegen_ over dit ontwerp in de Nieuwe Kerk te Amsterdam.--Een overgroote meerderheid is ervoor 29 Maart 1814.

Inhuldiging van den vorst in de Nieuwe Kerk 30 Maart.

Inhoud der _vijfde grondwet_.--Vrijheid van godsdienst, gelijkheid voor de wet, onafhankelijkheid der rechterlijke macht.--Negen provinciën: Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland, Overijsel, Drente, Groningen, Friesland, Brabant.--Texel, Vlieland, Terschelling, Wieringen, Urk en Marken behooren tot Holland, Schokland tot Overijsel, Ameland en Schiermonnikoog tot Friesland, Rottum tot Groningen.--Één kamer van volksvertegenwoordigers, groot 55 leden, te benoemen door de staten der provinciën.--De leden der Staten-Generaal stemmen zonder last of ruggespraak.--De provinciale staten bestaan uit leden der ridderschap en van de stedelijke raden.--Deze leden gekozen door kiezers.--De gouverneurs.--De godsdienst van den vorst is de hervormde.-- Gerechtshoven.--Een hooge raad.

Verdrag met Engeland.--Nederland herkrijgt de volkplantingen, die het op den 1sten Jan. 1803 heeft bezeten, met uitzondering van de Kaap de goede hoop, Demerary, Essequ[=i]bo en Berbice Aug.

Napoleon landt bij Cannes 1 Maart 1815.

Willem Frederik aanvaardt de koninklijke waardigheid over Noord- en Zuid-Nederland, alsmede over Luik 16 Maart.

Verdragen met Engeland, Oostenrijk, Rusland en Pruisen.--Het koninkrijk der Nederlanden opgericht.--Luxemburg, als _groothertogdom_, aan Willem afgestaan.--Willem doet afstand van de Nassausche vorstendommen, alsmede van hetgeen men in 1803 aan zijn huis heeft toegekend.--Luxemburg blijft een der staten van den Duitschen bond uitmaken.

Napoleon heeft ongeveer 160,000 man onder de wapens.--Het leger der Engelschen en der Nederlanders, onder ~den hertog van Wellington~, en dat der Pruisen, onder ~Blücher~, tellen nagenoeg 230,000 man.

Blücher verliest den slag bij ~Ligny~ 16 Juni.

Ontmoeting bij ~Quatre-Bras~.--~De prins van Oranje~ dringt Ney terug.

Veldslag bij ~Waterloo~.--Verschijning van Bülow, enz.--De erfprins gewond 18 Juni.

Napoleon bewoont St. Helena sinds 16 Oct.

~WILLEM~ I 1815-1840, overl. 1843.

Hij benoemt een commissie ter wijziging van de grondwet.-- Hij verleent zijn oudsten zoon den titel "prins van Oranje."--De grondwet van 1815 bekrachtigt dit.

De commissie voltooit haar werk Juli 1815.

De 110 leden der Staten-Generaal van 't Noorden nemen het ontwerp eenparig aan Aug. 1815.

1603 notabelen in het Zuiden bijeengeroepen.--~Maurice Jean Magdeleine de Broglio~ verklaart zich tegen het ontwerp.

De meerderheid dier 1603 keurt het af.

De koning verklaart de grondwet voor aangenomen.

_De zesde grondwet_.--Wijzigingen, door haar in de vorige gemaakt: opheffing van 't artikel, rakende den godsdienst van den koning; _Eerste Kamer_ van 40 tot 60 leden, door den koning voor hun leven te benoemen; _de Tweede Kamer_ zal uit 110 leden bestaan en in 't openbaar beraadslagen; de landelijke stand wordt vertegenwoordigd in de staten der provinciën; vrijheid van drukpers; het koninkrijk zal uit zeventien gewesten bestaan; Luxemburg zendt ook vertegenwoordigers naar de Staten-Generaal.--De zeventien gewesten: behalve de negen, Zuid-Brabant, Limburg, Luik, Oost-Vlaanderen, West-Vlaanderen, Henegouwen, Namen, Antwerpen.--Brabant wordt Noord-Brabant.

Tweede vrede van Parijs.--Nederland krijgt eenige landstreken, welke gehecht worden aan Henegouwen, Namen en Luxemburg.

=§ 36. _Het koninkrijk der Nederlanden tot den opstand van België._=

_De militaire Willemsorde_ ingesteld April 1815.

_De ridderorde van den Nederlandschen Leeuw_ 29 Sept. 1815.

De prins van Oranje trouwt met ~Anna Paulowna~ 1816.

Uit 's prinsen huwelijk spruiten o. a.: Willem Alexander Paul Frederik Lodewijk geboren 1817.

Willem Frederik Hendrik of prins Hendrik, tijdens zijn leven luitenant-admiraal en stedehouder in Luxemburg geboren 1820.

Hij overlijdt Jan. 1879.

Wilhelmina Maria Sophia Louise of prinses Sophia geboren 1824.

Zij trouwt met Karel Alexander Augustus Jan 1842.

Hij wordt groothertog van Saksen-Weimar-Eisenach 1853.

Prins ~Frederik~ der ~Nederlanden~ trouwt met Louise Augusta Wilhelmina Amalia 1825.

Lord ~Exmouth~ en ~Theodoor Frederik baron van de Capellen~ bombardeeren Algiers.--Verdrag met den dey van Algiers.-- Meer dan 1000 Christenslaven in vrijheid gesteld Aug. 1816.

Het koninkrijk der Nederlanden geraakt in 't bezit zijner Oost- en West-Indische koloniën.

Het staande leger bestaat uit vrijwilligers, de nationale militie uit vrijwilligers en uit lieden, door de loting hiertoe verplicht.--De militie komt één maand in 't jaar onder de wapens.

Utrecht krijgt een veeartsenijschool, Seraing een fabriek voor machines.

De slavenhandel afgeschaft 1818.

Straatwegen.

_De Spoorweg_ van Haarlem naar Amsterdam geopend 24 Sept. 1839.

Willem I laat het "Nieuwe Diep" aanleggen.

_Het Noord-Hollandsche Kanaal_ voltooid 1825.

_Het Apeldoornsche Kanaal_ 1830.

_De Zuid-Willemsvaart_ begonnen 1822.

_De Dedemsvaart_.--~De baron van Dedem~ overl. 1851.

Een ontwerp ter droogmaking van 't Haarlemmermeer door de Tweede Kamer der Staten-Generaal verworpen 1838.

Normaalscholen en modelscholen ten koste van de staatskas opgericht.

Het hooger-onderwijs voor het Noorden bij besluit geregeld 2 Aug. 1815.

Het hooger-onderwijs voor het Zuiden bij besluit geregeld 25 Sept. 1816.

De hoogescholen van Leiden, Utrecht, Groningen en Leuven.

Academiën gesticht te Gent en te Luik.--Harderwijk en Franeker worden rijks-athenaeën.

Harderwijk opgeheven 1817.

Franeker opgeheven 1843.

De militaire academie te Breda.--Het instituut voor de marine te Medemblik (thans te Nieuwe Diep).

Regeling der protestantsche kerkgenootschappen 1816.

De Nieuwe Nederlandsche wetgeving ingevoerd 1 Oct. 1838.

_De Maatschappij van weldadigheid_ gesticht 1821.

De koloniën Frederiksoord, Veenhuizen, Ommerschans.-- ~Johannes van den Bosch~.

_De Nederlandsche Handelmaatschappij_ opgericht 1824.

De Oost-Indische bezittingen: de factorij op Desima, Java, de kleine Soenda-eilanden, Sum[=a]tra ten deele, Borneo ten deele, Cel[=e]bes, de Molukken, Banka, de Riouwsche eilanden, Malakka.

Verdrag met Engeland.--Malakka aan dit rijk afgestaan tegen hetgeen het op Sum[=a]tra bezit en tegen Billiton 1824.

Daendels gaat, als gouverneur-generaal, naar de kust van Guin[=e]a en overlijdt er.

~Godard Alexander Gerard Philips baron van de Capellen~ gouverneur-generaal der Oost-Indische bezittingen 1816.

Opstand van ~Diepo Negoro~ in Djokjokarta 1826.

Diepo Negoro gevangen genomen.--De opstand gedempt 1830.

Van de Capellen teruggeroepen.--~Johannes van den Bosch~ 1830.

_Het cultuurstelsel_.--_De baten_.

Van den Bosch keert naar het vaderland terug 1833.

Hij wordt graaf en sterft 1844.

Vergunning, gegeven aan de leden der Staten-Generaal, om, bij het afleggen van den eed, zoodanig voorbehoud te nemen, als het geweten hun voorschrijft.

Geschrift van de Broglio en de overige bisschoppen.--Hij wordt door het gerechtshof te Brussel tot deportatie veroordeeld 1817.

Hij vlucht.--De naam van den bisschop tegelijk met twee zware misdadigers ten toon gesteld.

Besluit omtrent de taal 1819.

Het zal van kracht zijn 1823.

Geen vijfde deel van de officieren van het leger zijn Belgen.

De schuldenlast.

Besluit omtrent _het collegium philosophicum_, te Leuven te vestigen, 14 Juni 1825.

Besluit om het laten onderwijzen der kinderen buiten 's lands te belemmeren.

De "liberale" of "vrijzinnige" Franschgezinde partij.--Zij wenscht geheele vrijheid van drukpers en van onderwijs.

Zij vereenigt zich met die der geestelijken.-- Verzoekschriften.--De Tweede Kamer der Staten-Generaal als in twee vijandelijke legerplaatsen verdeeld.

Stelsel des konings.

De unie tusschen de beide partijen in België 1828.

Willem I sluit een concordaat met ~Leo~ XII 1827.

De verplichting van 't bijwonen der lessen van 't collegium opgeheven.

De beperkende bepalingen nopens het gebruik der landstaal ingetrokken.

De Potter en anderen veroordeeld tot een zeker aantal jaren ballingschap.

Omwenteling in Frankrijk.--Karel X van den troon gestooten 27-29 Juli 1830.

=§ 37. _De opstand van België en het koninkrijk der Nederlanden sedert 1830._=

In den schouwburg te Brussel wordt de "muette de Portici" gegeven 25 Aug. 1830.

Volkshoopen scholen samen.--Plundering 25 Aug., 10 uur 's avonds.

Oprichting eener gewapende burgermacht, die de Brabantsche kleuren aanneemt 27 Aug.

Oproer te Luik, enz.

De koning roept de Staten-Generaal buitengewoon op te 's Gravenhage.--De prins van Oranje en prins Frederik krijgen bevel, naar Brussel op te trekken 28 Aug.

Een bezending gaat naar den prins.

Intocht van den prins van Oranje binnen Brussel 31 Aug.

Aanval van prins Frederik op Brussel.--De koninklijke troepen trekken uit de stad terug 26 Sept.

De Tweede Kamer der Staten-Generaal neemt het besluit, het rijksbestuur te splitsen en de grondwet te herzien 29 Sept.

Voornaamste eischen der Belgen.--Scheuring in 't leger.

De Potter staat zes weken mede aan 't hoofd van 't voorloopig bestuur te Brussel.

Tweede zending van den prins van Oranje naar België.--Hij wordt teruggeroepen.

_De conferentie_ te Londen geopend Nov. 1830.

Koele ontvangst van den prins van Oranje in 't Noorden.

Dibbets handhaaft het gezag der regeering te Maastricht.-- Opstand te Antwerpen.--~David Hendrik baron Chassé~.

Bombardement van Antwerpen.--~Koopman~ 27 Oct. 1830.

Wapenstilstand.

Hoofdgedachte der conferentie.--Willem I roept het volk van Noord-Nederland te wapen.--Duizenden manschappen stroomen naar de grenzen.

_Protocollen_ der conferentie.--Scheiding van Nederland en België.--16/31 der schuld ten laste van België 20 en 27 Jan. 1831.

_Het nationaal congres_ komt te Brussel bijeen 10 Nov. 1830.

Het sluit het huis van Oranje-Nassau van den troon uit.--Het verwerpt de protocollen van Januari.

Het congres draagt het oppergezag voorloopig op aan ~Surlet de Chokier~.

Het congres benoemt ~Leopold van Saksen-Koburg-Gotha~ tot _koning der Belgen_ 4 Juni 1831.

Hij aanvaardt de regeering en belooft, de zeer vrijzinnige grondwet, door het congres samengesteld, te zullen eerbiedigen 21 Juli.

Hij sluit een tweede huwelijk met Louise 1832.

_De achttien artikels_.--De rechten van het huis van Oranje- Nassau op Luxemburg voor twijfelachtig verklaard.--België uitzichten geopend op het bezit van Maastricht.--België vrijgesteld van het overnemen van een deel der schuld van Oud-Nederland Juni 1831.

~Johan Karel Jozef van Speyk~ vliegt in de lucht Febr. 1831.

~De prins van Oranje~ en prins Frederik hebben bijna 36,000 man.

De Belgische legers tellen omtrent 30,000 man.--Aan 't hoofd van het leger van de Schelde staat de ~Ticken de Terhove~, aan 't hoofd van het leger van de Maas ~Daine~.

Het leger van de Schelde staat nabij Antwerpen, het andere in het Limburgsche.

_De tiendaagsche veldtocht_ 2-12 Aug. 1831.

De doorbreking tusschen de vijandelijke legers is geschied 5 Aug.

Slag bij ~Hasselt~.--Daine's legers verstrooid 8 Aug.

Slag bij ~Leuven~.--Leopold.--De Belgen verslagen 12 Aug.

~Gérard~ rukt België binnen.--Op herhaald verzoek van den Britschen gezant staat de prins een wapenstilstand toe.

De conferentie hervat haar beraadslagingen Aug. 1831.

_De vier-en-twintig artikels_.--Een deel van Luxemburg, tegen den afstand van een deel van Limburg, aan België toegekend.--Maastricht blijft aan Nederland voorbehouden.-- België zal worden belast met een jaarlijksche rente van 8,400,000 gl. ongev. 15 Oct.

Leopold onderteekent dit ontwerp-verdrag 15 Nov.

Willem I weigert de onderteekening.

Overeenkomst van Frankrijk en Engeland.--Embargo 22 Oct. 1832.

Gérard rukt België met 90,000 man binnen.

Chassé geeft hem, na 19 dagen, de puinhoopen der citadel van Antwerpen bij verdrag over.--Koopman vernielt de vloot.--De bezetting der citadel en de bemanning der vloot als krijgsgevangenen naar Frankrijk gevoerd.

_Het status quo_.

Het embargo opgeheven Mei 1833.

De koning neemt de 24 artikels aan 14 Maart 1838.

Bewering der Belgen.

_Eindverdrag_.--België wordt een afzonderlijk rijk.--Het aandeel, door België jaarlijks, van 1 Jan. 1839 af, te betalen in de rente der staatsschuld, is 5,000,000 gl.--Het Duitsche verbond en de groothertog staan de westelijke helft van Luxemburg aan België af.--België ziet van een gedeelte van Limburg af, zoodat aan Nederland het deel blijft, dat aan den rechteroever der Maas ligt, alsmede Maastricht en het gebied ten n. van een lijn, getrokken van de zuidelijkste punt van Noord-Brabant naar de Maas, ten n. van Stevensweert 19 April 1839.

Deze streek van Limburg heet "hertogdom."--Behoudens Maastricht en Venlo, maakt zij een deel uit, zoowel van Nederland, als van het Duitsche verbond.

Vreemde verhouding van Limburg tot Duitschland.

De betrekking van Limburg met Duitschland geheel verbroken 1866.

Holland gesplitst in Noord- en Zuid-Holland.--Het koninkrijk bestaat uit tien provinciën en uit het hertogdom Limburg 1840.

De oudste zoon van den kroonprins trouwt met Sophia Frederika Mathilde 1839.

Dood van Sophia Frederika Mathilde, als koningin der Nederlanden Juni 1877.

Uit dit huwelijk spruiten Willem geboren 1840.

en Alexander geboren 1851.

Dood van Willem Juni 1879.

Wenschen van het Noord-Nederlandsche volk: openlegging van den toestand van 's lands financiën, waarborgen tegen misbruik van gezag, verantwoordelijkheid van 's konings ministers, enz.

De koningin overlijdt 1837.

De koning doet op het Loo afstand van de kroon en draagt ze aan zijn oudsten zoon over 7 Oct. 1840.

Willem I, nu "graaf van Nassau," huwt de gravin d'Oultremont de Wigimont 1841.

Hij leeft bij afwisseling te Berlijn, in Silezië, op het Loo.--Hij overlijdt 12 Dec. 1843.

~WILLEM~ II in de Nieuwe Kerk te Amsterdam ingehuldigd 28 Nov. 1840.

Het tijdelijk beheer van het departement van financiën opgedragen aan ~Floris Adriaan van Hall~ Sept. 1843.

Ontwerp van van Hall.--De leening van 127,000,000 naar 3 p.c. zoo goed als volgeteekend 1844.

Herziening der grondwet 1848.

Luxemburg bekomt een afzonderlijke vertegenwoordiging 1841.

Het krijgt een nieuwe grondwet Juni 1848.

Grondwet van 1848 voor Nederland: De kroon erfelijk in de beide liniën van het huis van Oranje.--De koning heeft de uitvoerende macht en deelt de wetgevende macht met de Staten-Generaal.--Hij heeft het opperbevel over de land- en zeemacht en het opperbestuur der koloniën.--De ministers verantwoordelijk aan de natie.--De leden der Eerste Kamer, negen-en-dertig, door de provinciale staten benoemd uit de hoogst aangeslagenen in de directe belastingen.--Zij hebben zitting voor negen jaren.--De leden der Tweede Kamer gekozen door de meerderjarige burgers, die een zekere som in de directe belastingen betalen.--Ouderdom dertig jaren.-- Zitting voor vier jaren.--Hun aantal is 75.--De commissaris des konings.

Willem II sterft te Tilburg 17 Maart 1849.

~WILLEM~ III 1849.

Het droogmaken van 't Haarlemmermeer voltooid Juni 1848-1853.

Een bisschoppelijk bestuur der Roomsch-katholieke kerk ingevoerd.--Utrecht aartsbisdom 1853.

Uitvaardiging van verschillende wetten.

Wet op het lager onderwijs 1857.

Wet op het middelbaar onderwijs 1863.