Part 3

Willem F. Galema, Notariële klerk en Zaakwaarnemer te Marrum. g. p. J. H. van der Goot, Ontvanger te Oosterend. S. H. van der Goot, Doopsgezind Predikant te Berlikum. B. P. Gorter, Wethouder van de gemeente Haskerland te Joure. J. J. Gouma, te Wolvega. A. Gratama, Kassier te Leeuwarden. K. van Someren Gréve, Mr. Steen- en Beeldhouwer te Sneek. P. A. Guldenarm, te Franeker. P. C. G. Guijot, te 's Hage.

W. Haamstra, Onderwijzer te Oosterwierum. H. B. van der Haer, Lid der Gedep. Staten van Friesland, te Leeuwarden. K. J. R. v. Harderwijk, te Noordwijk-binnen. E. R. Harkema, te Leeuwarden. Cornelis Harmens, Zeehandelaar te Harlingen. N. T. Haverschmidt, Lid van den Gemeente-raad en Apotheker te Leeuwarden. K. Sipkes Heep, Candidaat-Notaris te Holwerd. D. Hekker Jr., Onderwijzer te Amsterdam. G. A. van Hemert, Onderwijzer te Harlingen. J. C. Hemsing, Med. Doctor te Blija. Mr. W. J. Hemsing, Notaris en Secretaris van Gaasterland te Balk. J. A. Hibma, Lid van den Raad van Barradeel te Sexbierum. J. R. Hiddinga, Assessor van Barradeel te Wijnaldum. A. M. Hiemstra, Lid van den Raad van Barradeel, te Klooster Lidlum. L. G. Hilbida, Assessor, waarnemend Grietman van Barradeel, te Tjummarum. J. Hingst, te Amsterdam. J. Hingst, Predikant te Sijbrandaburen. G. T. Hoekstra, te Deinum. S. W. Hoekstra, Candidaat-Notaris te Wommels. Abr. des Amorie van der Hoeven, Theol. Doct. en Professor, Commandeur der Orde van den Nederlandschen Leeuw, Lid en vaste Secretaris der 2e kl. van het Koninkl. Nederl. Instituut, te Amsterdam. W. J. Hofdijk, te Beverwijk. T. Hofkamp, voor de Bibliotheek voor Onderwijzers van het 1e en 2e Distrikt der prov. Groningen. P. J. de Hoop, te Nieuwland. J. E. F. Huguenin, te Franeker. Huydecoper van Nichtevegt, Jur. Cand. te Utrecht.

K. G. Jensma, Landb. te Hallum. T. Jentink, Pred. te Nieuwland. Simon B. de Jong, te Leeuwarden.

K. J. Kalma, Lid der Prov. Staten van Friesland te Boxum. O. van Kammen, Koopman te Leeuwarden. H. F. Kamphuijzen, Onderwijzer bij de Kath. Armenschool te Utrecht. Otto Keer, Assuradeur te Amsterdam. Mr. J. M. de Kempenaer, Advokaat te Arnhem. Jhr. Mr. J. de Bosch Kemper, Advokaat-Gener. bij 't Geregtshof te Amsterdam. C. J. Kingma, Koopman te Leer. g. p. I. Klein, Onderwijzer te Nijmegen. C. C. Knoll, te Amsterdam. A. T. Knoop, 1e Luit. bij het 1e Regiment Vesting-Artillerie te Grave. C. Koopmans, Ontvanger van Opsterland, te Beetsterzwaag. H. M. Koopmans, te Lemmer. S. A. Koopmans, Ondermeester te Oldeboorn. T. A. Koopmans, te Beetsterzwaag. S. R. Kuipers, Kastelein te Akkrum.

M. Th. Laurman, Predikant te Winsum. P. Leendertz, Wzn. voor het Leesgezelschap te Woudsend. Leesgezelschap te Bergum en Oostermeer. Leesgezelschap te Arum. Leesgezelschap: Miscens Utile Dulci, te Leijden. Leesgezelschap: ter Beschaving, te Sneek. Leesgezelschap te Folsgare. Leesgezelschap (Het Geschied- en Letterkundig) te Zwolle. A. van der Leeuw, te Delft. T. Leistra, te Bergum. Mr. D. J. van Lennep, voor de Bibliotheek van het Athenæum Illustre te Amsterdam. A. Rutgers van der Loeff, Predikant te Leiden. W. Lomars, Bakker te Tjum. J. D. Lont, Landbouwer te Hallum. S. Lycklama à Nijeholt, Wethouder der stad Bolsward.

D. G. Mackay, Predikant te Stavoren. W. Mebius, Predikant te St. Jacobi-Parochie. Mr. G. A. de Meester, Lid der Staten van Gelderland, Advokaat en Secretaris te Harderwijk. Wed. I. Meesters-Tromp, te Steenwijk. H. Meinesz, Ontvanger der Directe Belastingen te Amsterdam. O. Meinsma, Rijks-Ontvanger te Meppel. D. M. Mellema, Lid der Prov. Staten van Friesland en Landbouwer te Oostrum. F. H. Mertens, Stads-Bibliothekaris te Antwerpen. H. Mestdagh, Boekhandelaar te Vlissingen. Mr. L. Metman, Advokaat te 's Gravenhage. J. C. Metzlar, Secretaris van West-stellingwerf te Wolvega. A. H. v. d. Meulen, Koopman te Franeker. Dr. P. A. van Meurs, Docent aan 't Gymnasium te Deventer. J. F. Meijer, Ontvanger van 's Rijks belastingen te Witmarsum. A. J. Mispelblom Beijer, Directeur der Posterijen te Leeuwarden. H. Mohrman, voor het Leesgezelschap: Oefening volmaakt, te Amsterdam. Mr. J. Haitsma Mulier, Burgemeester der stad Bolsward. Mr. T. Mulier, Burgemeester van Wonseradeel te Witmarsum.

Mr. C. F. F. Rinia van Nauta, Kantonregter van Bergum, te Giekerk. Mr. G. R. Nauta, President bij de Arrond.-Regtbank te Heerenveen. Laurens Nauta, Kweekeling te Groningen. A. R. Nicolai, Geneesheer te St. Anna-Parochie. Johs. Nolledes, Olieslager te Leeuwarden. G. Noordhof, Onderwijzer te Oosterwolde. C. H. Nijdam, te Haskerdijken.

H. H. Okken, Min. Cand. en Hulpprediker te Bakkeveen. U. P. Okken, Theol. Doct. en Predikant te Solwerd c. a. J. S. Olivier, Secondant te Groningen. A. van Otterloo, Instituteur te Amsterdam. M. D. van Otterloo, Instituteur te Valburg.

S. van der Paauw, Stads-Architect te Leiden. J. A. Palsma, voor het Leesgezelschap te Vrouwenbuurt. P. K. Pel, Genees- en Heelkundige te Dragten. de Petit, Kolonel van den Generalen Staf, te Arnhem. R. Piekema, Commissaris van Policie der stad Leeuwarden. Mr. G. L. Jansma van der Ploeg, Advokaat te Amsterdam. T. van der Ploeg, Brandspuit- en Brandkast-fabrikant te Grouw. G. Pol, V. D. M. te Baard, voor een Leesgezelschap. Mr. J. Pols, Referendaris te 's Hage. J. Posthuma, Med. Doctor te Dronrijp. B. Prakken, Koopman en Wethouder der Gemeente Oost Stellingwerf te Oosterwolde. A. Winkler Prins, Doopsgezind Predikant te Veendam en Wildervank.

Mr. F. S. Reiding, Lid der Staten van Friesland en Secretaris van Smallingerland. A. C. Reneman, Wed. Persijn van Nauta, te Leeuwarden. Mr. B. W. van Welderen Baron Rengers, te Leeuwarden. Mr. S. J. van Rhijn, Griffier bij de Arrond. Regtbank te 's Hage. J. K. van Riesen, Koopman te Grouw. P. R. Römer, Geneesheer te Warrega. E. S. Romkes, Assessor van Wijmbritseradeel te Scharnegoutum.

J. A. Schaaff, Notaris te Stiens. J. Schaafsma, te Harlingen. P. Scheltema, Archivarius der Hoofdstad en van de Provincie Noord-Holland. Mr. G. Schot, Notaris te Franeker. J. M. Schrant, Professor in de Wijsbegeerte en Letteren te Leiden. J. C. Schultz Jacobi, Evang. Luth. Predikant te Rotterdam. Mr. J. G. Schumacher, te Rotterdam. J. Schuijten Hzn., te Dordrecht. N. Sickler, Candidaat-Notaris te Leeuwarden. G. D. Simon, Directeur der Belastingen in Friesland te Leeuwarden. J. D. Simon, Stedelijk Ontvanger te Leeuwarden. M. C. Simon, Med. Doctor te Amsterdam. N. J. Singels, Kostschoolhouder te Leeuwarden. E. J. Sjoukes, te Lutkewierum. J. W. Sluiter, Conrector aan het Gymnasium Erasmianum te Rotterdam. Jhr. Mr. C. J. Speelman, te Bolsward. S. Spree, Ontvanger der Dir. Belastingen te Leeuwarden. Dr. Th. Spree, te Veenwouden. K. Stapensea, Geëmploijeerde ter Secretarie van Menaldumadeel te Menaldum. Jhr. N. J. Steengracht van Duivenvoorde, Hoogheemraad van Rijnland te 's Hage. A. W. Storm van 's Gravesande, te Enschedé. Jhr. van der Straten van den Hill, Lid der Ridderschap van Zeeland, op het huis te Hoorn, onder Rijswijk. C. W. Stronck, Theol. Doctor en Predikant te Dordrecht. Mr. Æ. M. de Swart, Procureur te Leeuwarden. W. Swart, Med. Dr. te Leeuwarden. A. H. Swerms, Beëedigd Klerk te Franeker. J. H. Swildens, Instituteur te Amsterdam. M. Sijbouts, Koopman te Leeuwarden.

H. Taconis, te Grouw. J. Z. Tadema, Theol. Student te Amsterdam. A. Tak, te Middelburg. Mr. E. H. Tenckinck, Secretaris van Hennaarderadeel te Wommels. Mr. Rein Terpstra, te Cleve. H. N. van Teutem, Litt. en Theol. Doct. Predikant te Rotterdam. H. A. Timmerman, Landbouwer te Munnekeburen. P. J. Tolsma, Lid van den Raad van Barradeel te Almenum. A. H. Tromp, te Woudsend. A. M. Tromp, te Balk. Mr. S. W. Tromp, Procureur en Wethouder der stad Leeuwarden. D. Trompetter, Catechiseermeester te Harlingen. E. van Tuinen, Apotheker te Leeuwarden.

B. B. van der Veen, Predikant te Eernewoude. Mr. C. J. van der Veen, Lid der Gedeputeerde Staten van Friesland, te Leeuwarden. Mr. Jan van der Veen, Advokaat en Lid der Staten van Friesland, te Leeuwarden. g. p. Jhr. P. E. A. Vegilin van Claerbergen, oud Lid der Gedeputeerde Staten van Friesland, te Blesse. S. L. Vellinga, Deurwaarder te Bergum. A. W. Vermeij, Predikant te Exmorra en Allingawier. Dr. L. G. Visscher, Hoogleeraar te Utrecht. W. W. Visser, Koopman te Gaastmeer. Mr. C. L. Vitringa, Burgemeester en Notaris te Nunspeet. J. J. van Vollenhoven, Predikant te Utrecht. H. W. A. Voorhoeve, te Rotterdam, voor een Leesgezelschap.

Mr. R. IJ. Warmolts, Advokaat te Leeuwarden. Is. Warnsinck, Architect, Secretaris der 4e kl. van het Kon. Ned. Instituut te Amsterdam. J. H. Warren, Rector van het Gymnasium te Dokkum. B. K. Wassenaar, Landbouwer te St. Jacobi-Parochie. Mej. L. P. Wentholt, te Franeker. J. A. van Weperen, te Oosterwolde. H. van der Werf, Koopman te Bolsward. A. H. Wessels, Pred. bij de Christ. Afgescheidene Gemeente te Rhijnsburg. g. p. Dr. R. Westerhoff, Lid van de Tweede Kamer der Staten Generaal, te Warffum. C. S. Westra, Leerlooijer te Achlum. Jan Westra, Opperwachtmeester bij het Regiment Rijdende Artillerie te Amersfoort. J. W. Weijerman, Hoofd-onderwijzer te Haarlem. P. Wiarda, te Leeuwarden. J. Wildeboer, Onderwijzer te Lekkum. D. H. Wildschut, Theol. Doctor en Predikant te Amsterdam. Mr. S. de Wind, Vice-President van het Prov. Geregtshof in Zeeland, te Middelburg. R. S. van de Wint, Ondermeester in de Stads-Burgerschool te Harlingen. Mr. J. M. de With, Plaatsverv. Kantonregter te Buitenpost. J. B. Wolters, Boekhandelaar te Groningen.

H. Zaadstra, voor het Leesgezelschap te Oosterlittens. Mr. Jac. Zeper, Koopman te Leeuwarden. C. Zijlstra, Secondant te Barneveld.

[Illustratie: Schetskaart van den WAARSCHIJNLIJKEN TOESTAND van het LAND DER FRIEZEN EN HUNNE NABUREN, _omstreeks den aanvang onzer tijdrekening_.

_Volgens het ontwerp van Dr J. G. Ottema. Uitgegeven door W. Eekhoff, 1851. Steendr der Wed. C. Brantsma._]

VERDEELING EN ORDE VAN BEHANDELING.

EERSTE TIJDVAK. _Het Oude Friesland._ Van de vroegste tijden of de komst der Romeinen in _Friesland_ tot op het einde van den strijd der Friezen en Franken onder _Keizer_ KAREL _den groote_. Van 11 jaren vóór CHRISTUS tot omstreeks den jare 800 van onze tijdrekening.

TWEEDE TIJDVAK. _Het Vrije Friesland._ Van KAREL _den groote_ of de invoering van de Christelijke godsdienst tot op het einde der partijschappen tusschen de Schieringers en Vetkoopers en het verlies der onafhankelijkheid onder _Hertog_ ALBERT _van Saksen_. Van omstreeks het jaar 800 tot 1498.

DERDE TIJDVAK. _Friesland bestuurd namens vreemde Vorsten._ Van de aanneming van _Hertog_ ALBERT _van Saksen_ tot Erfpotestaat van _Friesland_ tot de Hervorming in Kerk en Staat of de afwerping van het Spaansche juk. Van 1498 tot 1580.

VIERDE TIJDVAK. _Friesland onder de Staten en de Stadhouders uit het Huis van Nassau._ Van de invoering der Hervorming tot de ontbinding der Nederlandsche republiek of de Staats-omwenteling. Van 1580 tot 1795.

VIJFDE TIJDVAK. _Friesland tijdens de Fransche overheersching._ Van de Staats-omwenteling en de opheffing van het Stadhouderschap tot de herstelling van _Nederland_ en het vertrek der Franschen. Van 1795 tot 1813.

ZESDE TIJDVAK. _Het Nieuwe Friesland, onder de Koninklijke Regering._ Van 1813 tot 1850.

[Illustratie: BEKNOPTE GESCHIEDENIS VAN FRIESLAND, IN HOOFDTREKKEN; DOOR W. EEKHOFF.]

BEKNOPTE GESCHIEDENIS VAN FRIESLAND, IN HOOFDTREKKEN.

_Inleiding._

Ons allen is zóó groot een lust tot kennis en wetenschap aangeboren, dat niemand kan twijfelen of de menschelijk natuur wordt, zonder uitzigt op eenig voordeel, van zelf daar heen getrokken. Algemeen is in het bijzonder bij alle volken de neiging, om te willen weten ~wat~ de oorsprong is van hun vaderland, ~welke~ merkwaardige gebeurtenissen daarin zijn voorgevallen, en ~hoe~ het in den loop der eeuwen tot zijnen tegenwoordigen toestand is gekomen.

Deze loffelijke neiging en die vaderlandsliefde worden zeer versterkt, als de geschiedenis van dat volk eene eervolle afkomst kan aanwijzen; als zij voorstelt uit welke geringe beginselen vaak groote gevolgen zijn voortgekomen; maar vooral, wanneer zij aantoont, welke nooden en gevaren de voorvaderen al hebben doorgestaan, om dit erf te behouden en te verbeteren, en als zij uit den strijd tegen de vijanden des vaderlands edele bedrijven en heldendaden kan vermelden, waarin het nageslacht zijne eer en zijnen roem stelt.

Dat alles is echter nog niet genoeg: want hoogere waarde voor verstand en hart heeft de geschiedenis, als wij daarin nasporen, welke de opkomst en ontwikkeling was van het volk en zijne belangen;--als zij ons aanwijst, door welke oorzaken, krachten en vermogens de vrijheid, de welvaart en andere maatschappelijke voorregten der ingezetenen zijn verkregen en vermeerderd, en onder welke omstandigheden zij in kennis en verlichting zijn toegenomen; maar bovenal, hoe zij door de Goddelijke Voorzienigheid zijn geleid, beschermd en gezegend, om gevormd te worden tot een beschaafden burgerstaat, waarvan de leden eene verhevener bestemming hebben dan het gedierte des velds.

Weinige volken van _Europa_ kunnen op hoogere oudheid, eervoller afkomst en roemrijker geschiedenis bogen dan _de Friezen_. Zeldzaam en merkwaardig toch is het voorbeeld van een volk, dat gedurende achttien eeuwen zijn naam onveranderd bleef dragen, zijn eigen land bleef behouden, en dat zijne vrijheid, volksbestaan, taal, karakter en zeden zoo lang mogt bewaard zien. Vele naburige volken zijn gedurende dien tijd ontstaan en verdwenen of van naam veranderd--_de Friezen_ handhaven hun bestaan, van vóór onze jaartelling af, onafgebroken. Dikwijls zijn zij door vreemde legers aangevallen; veelmalen werd hunne onafhankelijkheid belaagd en scheen hun ondergang nabij, en immer bestookt door den oceaan, welke hen aan bijna alle zijden omringt,--moesten zij zich bestendig verdedigen tegen deze magtige vijanden, op wie zij, na vele verliezen, fier de overwinning mogten behalen. Op lage en moerassige landen en dorre heiden gevestigd, mogt het bovendien hunner noeste vlijt gelukken, dit land door dijk- en waterwerken te herscheppen in dát vruchtbaar en bloeijend oord, met talrijke steden, dorpen en gehuchten als bezaaid, hetwelk thans een der sieraden is van _Nederland_.

Hoe pligtmatig is het dus niet voor ons, die, nog den ouden volksnaam dragende, de vruchten van dien strijd, inspanning en zorg genieten, en de voorregten en genoegens eener geregelde burgermaatschappij hier thans mogen smaken, om belang te stellen in de geschiedenis van dit land en dat volk. Daardoor toch zullen wij het voorgeslacht vereeren, waaraan wij zoo groote verpligting hebben, en kunnen opmerken hoeveel dank wij Gode verschuldigd zijn voor de hulp en bescherming, waarmede hij ons voorgeslacht boven vele andere volken begunstigde. Die belangstelling zal der Friezen nationaliteit en vaderlandsliefde, waardoor zij zich steeds blijven onderscheiden, waardig zijn. Zelfs zullen deze nieuw voedsel ontvangen door de vermelding van den roem huns lands en de eer huns volks. Nimmer echter moge dit in ijdelen volkstrots ontaarden, die tot beleediging of minachting van naburen strekt. Neen, de beoefening van die geschiedenis worde veeleer een middel tot beschaving, tot eene billijke opprijsstelling van de waarde der dingen, tot regtschapenheid en grootmoedigheid. Door haar verstandig te lezen en door acht te geven zoowel op de oorzaken en omstandigheden als op de gevolgen der daden en gebeurtenissen, zal deze bode der verloopene eeuwen de leermeesteres worden van onzen leeftijd, en licht verspreiden over onzen toestand. Zij zal vooral de eeuwige waarheid luide verkondigen, dat de hoogste Wijsheid in edele daden zelve hare belooning, gelijk in slechte daden de onvermijdelijke straf der boosheid zelve gelegd heeft. Zij zal ons met bemoedigende gevoelens vervullen voor de hoop der toekomst, daar zij aanwijst hoe met elk geslacht de toestand, de zeden en de beschaving des volks zijn verbeterd. Want waarheid bevat het kort en eenvoudig gezegde des dichters:

_In 't verleden ligt het heden, In het =nu= wat worden zal._

Op die wijze beoefend, zal de geschiedenis voor ons een tafereel zijn van Gods leiding met het voorgeslacht; dan zal zij geen bloot geheugenwerk, maar een waardig voorwerp van nasporing zijn, omdat zij leert uit hetgeen geschied is, en omdat zij den oorsprong verklaart van den maatschappelijken toestand, waarin wij ons thans bevinden.

Hoe gaarne zouden wij eene uitvoerig bewerkte Geschiedenis van _Friesland_ bezitten, waarin dat alles in bijzonderheden ontwikkeld ware! Tot bewerking daarvan schijnt echter de tijd nog niet gekomen te zijn, en moeten er vooraf nog vele bijzondere bronnen opgespoord en uitgegeven worden. Wij willen echter eene schrede doen op dit uitgestrekte veld, door de ~hoofdtrekken~ dier geschiedenis of de voornaamste gebeurtenissen kort en eenvoudig te verhalen. Daardoor moge voorloopig worden voorzien in eene behoefte, welke velen onzer landgenooten gaarne bevredigd zagen; velen, ook in andere provinciën des vaderlands, welke vroeger deelen waren van het uitgestrekte Friesche rijk, en wier geschiedenis dus zamenvloeit met die, welke wij in de hoofdzaak tot de tegenwoordige provincie of het eigenlijk _Friesland_ moesten bepalen. Hartelijk wenschen wij, dat onze bewerking, die, wegens gebrek aan bescheiden, niet in alles volledig kan zijn, eene heldere voorstelling moge geven van de hoofdgebeurtenissen, die den schakel der geschiedenis vormen.

EERSTE TIJDVAK.

HET OUDE FRIESLAND.

VAN DE VROEGSTE TIJDEN TOT KEIZER KAREL DEN GROOTE.

_Van het jaar 11 voor- tot omstreeks 800 na Christus._

Ende ist zaecke dat u belieft hier meer af te weeten, zoe bidde ik u, dat ghy neerstelicken wilt overleesen die oude historien van Vrieslant, inden welcken ghy alle dinck breeder ende claerder vertelt zult vinden.

CORNELIS VAN GREBBER, van _Egmond_. (1198)[1]

[1] Vermeld in de Aantt. op HOFDIJK'S _Jonker van Brederode_, Amst. 1849, bl. 208.

1. _De Afkomst der Friezen._

De afkomst of oorsprong der Friezen schuilt zóó diep in den nacht der eeuwen en gaat het historische tijdperk, of de met zekerheid bekende geschiedenis van ons vaderland, zóó lang vooraf, dat niemand daaromtrent bepaalde berigten kan mededeelen. Het ontbreekt echter niet aan gissingen, vermoedens en volksverhalen deswege. Dat zij uit het noorden, uit _Scandinavië_ of _Zweden_ en _Noorwegen_ afstammen, wordt evenzeer beweerd, als dat zij uit _Azië_ of het oosten afkomstig en dóór _Germanië_ getrokken zouden zijn, vóór zij zich hier op deze kustlanden vestigden. Anderen houden hen voor een stam der Kimbren; doch volgens de jongste onderzoekingen der geleerden, zouden zij afstammen van de Celten of Kelten, wier voorgangers (door hen Vóór-Kelten of Vóór-Germanen genoemd) in een gedeelte van _Friesland_, het hooggelegene _Drenthe_, de stichters waren van de reusachtige ~Hunebedden~ of opeengestapelde steenbrokken, welke gedurende zoo vele eeuwen voorwerpen van bewondering zijn geweest[2]. Ook in _Gaasterland_ is in 1849 een dergelijk Hunebed, steengraf of kelder beneden den hoogen boschgrond ontdekt, bestaande uit eene massa zware steenbrokken, waar tusschen vuursteenen wiggen, urnscherven, houtskool enz. werden gevonden; een gedenkstuk der oudheid uit den vóór-historischen tijd, toen de bewoners dezer landen het gebruik van de metalen nog niet kenden[3].

[2] Uitvoerig handelt daarover Dr. G. ACKER STRATINGH in zijne _Aloude Staat en Geschiedenis des Vaderl._ Gron. 1849, II 44, 88, 108. Zie verder over de afkomst der Friezen de Voorrede van het 1e dl. van het _Vriesch Charterboek_; YPEIJ, _Geschiedenis van de Ned. Taal_, Gron. 1812, I 126, 150, II 106; FOEKE SJOERDS, _Beschrijving van Friesl._, Leeuw. 1765, I 277; _Oudheden en Gestichten_, I 1, 38, II 337; Dr. L. J. F. JANSSEN, _Drenthsche Oudheden_, 17, 167.

[3] Na een naauwkeurig onderzoek heeft de geleerde oudheidkenner Dr. L. J. F. JANSSEN daarvan een uitvoerig verslag aan het Friesch Genootschap medegedeeld, hetwelk geplaatst is in _de Vrije Fries_, 1850, V 338.

Meer geloof verwierf echter het volksverhaal, dat FRISO, eens Konings zoon uit _Indië_, na den dood van ALEXANDER _den groote_ uit zijn vaderland verdreven, zich met zijne broeders SAXO en BRUNO en vele anderen te scheep begeven hebbende, 313 jaren vóór onze tijdrekening met eene vloot in _Friesland_ zou aangeland zijn. Hij wordt gehouden voor den stichter van _Stavoren_, voor den bevolker van dit land en alzoo voor den stamvader der Friezen, die van hem hun naam ontleenden, gelijk de Saksers en Brunswijkers den hunnen van zijne broeders zouden ontvangen hebben.

Het valt zeer moeijelijk te beslissen, in hoe ver dit aloude volksverhaal waarheid bevat. Toen het omstreeks veertien eeuwen later in de landskronyken werd opgenomen, werd het blijkbaar in den vorm en naar de denkwijze van dien tijd voorgesteld, versierd en uitgebreid, en daaraan eene gansche rij van Vorsten verbonden, die Prins FRISO in het bestuur van _Friesland_ zouden opgevolgd zijn[4]. Bestendig is dit verhaal het voorwerp geweest van geschil tusschen vele geleerden, die het bestreden en verdedigd hebben. De dichter WILLEM VAN HAREN heeft het zelfs tot onderwerp gekozen van een voortreffelijk heldendicht[5].

[4] Zie het _Tijdrekenkundig Overzigt van de Friesche Vorsten, Opperhoofden, Koningen, Stadhouders_ enz., en de daar vóór geplaatste inleiding, achter de _Aanteekeningen_ als Tweede _Bijlage_ medegedeeld, ter bekoming van een algemeen overzigt van de opvolging, duur van regering en voornaamste feiten dezer personen.

[5] _Gevallen van Friso, Koning der Gangariden en Prasiaten_, Amst. 1741, 8^o. De tweede omgewerkte druk verscheen in 1758 in 4^o. De mindere waarde van dezen laatsten druk heeft Dr. J. H. HALBERTSMA uitvoerig aangetoond in zijne _Fragmenten over het geslacht der van Harens_, bl. 100, 137.

Er bestaan nog meerdere verhalen en meeningen omtrent den oorsprong der Friezen, doch allen zijn even twijfelachtig, als de verklaringen van den naams-oorsprong[6]. Waarom zouden wij niet liever bekennen, dat de hooge oudheid ons verhindert deswege eenige zekerheid te bekomen, en dat er ~weinige~ trekken bekend zijn uit de eerste kindschheid der levensgeschiedenis onzer natie? Meer zeker is het echter, dat zij een der talrijke volksstammen waren van het uitgestrekte _Duitschland_ of _Germanië_. Doch volkomen zeker is het, dat zij hier reeds gevestigd waren, deze lage landen zich reeds tot eene bewoonbare plek gemaakt- en zich over eene groote landstreek uitgebreid hadden, toen de Romeinen, 11 jaren vóór onze tijdrekening, voor het eerst in deze landen kwamen. De geschiedschrijvers van dat volk, wier werken wij bezitten als de eerste bronnen der geschiedenis van _Nederland_, maken melding van hen. Hoe lang zij toen reeds hier gewoond hadden, is onzeker, en, wegens gebrek aan kennis van de tijdrekenkunde en schrijfkunst bij dit volk, ook nimmer na te sporen.

[6] Zie de opsomming daarvan in VAN LEEUWEN'S Aantt. op _It aade Friesche terp_, Leeuw. 1834, 291; VAN RIJN'S Aantt. en Nabericht op de _Oudheden en Gestichten van Vriesland_, Leiden 1723, I 88, II 357; YPEIJ, _Gesch. v. d. Ned. taal_, I 150; de Voorrede van het _Stamboek van den Frieschen Adel_, Leeuw. 1846, bl. II; ACKER STRATINGH, II 108 en bij vele anderen.

2. _De omvang en toestand van het Oude Friesland._