# Vitruvii De architectura libri decem ## Part 31 Book page: https://www.cyberlibrary.org/la/books/vitruvii-de-architectura-libri-decem-51812/index.md IX Transfertur nunc cogitatio scripturae ad rationem non | inutilem sed summa sollertia a maioribus traditam, qua (10) in via raeda sedentes vel mari navigantes scire possimus quot milia numero itineris fecerimus. hoc autem erit sic. rotae quae erunt in raeda sint latae per mediam diametron 20 pedum quaternum et sextantis, ut cum finitum locum habeat in se rota ab eoque | incipiat progrediens in (15) solo viae facere versationem, perveniendo ad eam finitionem a qua coeperit versari certum modum spatii habeat 2 peractum pedum XII S. his ita praeparatis tunc in rotae 25 modiolo ad partem interiorem tympanum stabiliter includatur habens extra frontem suae rotundationis | extantem (20) denticulum unum. insuper autem ad capsum raedae loculamentum firmiter figatur habens tympanum versatile in cultro conlocatum et in axiculo conclusum, in cuius tympani 30 2 ibi clusus _x_. 3 ꝑquas inlignea _x_. 4 arcam _x_ (_corr. Buttmann_). | vehementiores _x_. 6 animae (-ę _G_) _x_. 7 opturant (obdurant _G_) f. _x_. 8 aperiendo _G_. 11 delucide _x_. 14 ex: et (_ante corr._) _G_. 19 quod _x_. 20 erunt (_ante corr._) _om. G_ (_non E_). | medium diametrū _x_. 21 pedū quaternū & (et _EG_) sextantes (-te _E^{c}_) _x_ (_ubi_ et sext. _deleverat Schn. cum Perr. etc._). 25 pedes .XII (XV _E_) .S. _x_. | 26 inferiorē _x_. 29 versatilem (-ē _G_) _x_. * * * * * Page 260 fronte denticuli perficiantur aequaliter divisi numero quadringenti convenientes denticulo tympani inferioris. | praeterea superiori tympano ad latus figatur alter denticulus (25) 3 prominens extra dentes. super autem ＜tympanum＞ planum | eadem ratione dentatum inclusum in altero loculamento =264= conlocetur, convenientibus dentibus denticulo qui 6 in secundi tympani latere fuerit fixus, in eoque tympano foramina fiant quantum diurni itineris miliariorum numero raeda possit | exire. minus plusve rem nihil inpedit. et (5) in his foraminibus omnibus calculi rotundi conlocentur, 10 inque eius tympani theca, sive id loculamentum est, fiat foramen unum habens canaliculum, qua calculi qui in eo tympano inpositi fuerint, cum ad eum locum venerint, in raedae capsum et vas aeneum | quod erit suppositum singuli (10) 4 cadere possint. ita cum rota progrediens secum agat 15 tympanum imum et denticulum eius singulis versationibus tympani superioris denticulos inpulsu cogat praeterire, efficiet ut cum CCCC imum versatum fuerit, superius tympanum semel circumagatur et denticulus qui est | ad latus (15) eius fixus unum denticulum tympani plani producat. cum 20 ergo CCCC versationibus imi tympani semel superius versabitur, progressus efficiet spatia pedum milia quinque id est passus mille. ex eo quot calculi deciderint, sonando singula milia exisse monebunt. numerus vero calculorum | ex imo collectus summa diurni ＜itineris＞ miliariorum 25 (20) numerum indicabit. 5 Navigationis vero similiter paucis rebus commutatis eaedem rationes efficiuntur. namque traicitur per latera 1 frontem (-ē _G_) _x_. 2 denticulos _x_. 4 super autem planum _x_. 5 in alterū loculamentū _H_. 8 diuturni _x_. 9 cum rae(ę _G_, -e _E_)dae (redaẹ̇ _G^{c}_) possit exire _x_. 10 & (_H_) _om. EG_. 11 est _om. E_ (sive ıd l. foramen ē. fiat _sic G, non E_). 14 singula _EG_. 17 tympanis _E et_ (_ante corr._) _G_. | denticulas _E et_ (_ante corr._) _G_. 18 ut _om. x_. | CCCC (_sic infra x_): ecce (_hic_) _x_. 19 circumagitur _x_. 21 v. intympani _EG_. | simul _x_ (semel _L_). 23 quod _x_. 25 ex uno _x_. | summa (-ā _G^{c}_) diurni m. _x_. 27 navigationibus (-b;) _x_. 28 eadem ratione _x_. * * * * * Page 261 parietum axis habens extra navem prominentia capita, in quae | includuntur rotae diametro pedum quaternum et (25) sextantis | habentes circa frontes adfixas pinnas aquam =265= tangentes. item medius axis in media navi ＜habet＞ tympanum cum uno denticulo extanti extra suam rotunditatem. 5 ad eum locum conlocatur loculamentum habens inclusum in se tympanum, perae|quatis dentibus CCCC convenientibus (5) denticulo tympani quod est in axe inclusum, praeterea ad latus adfixum extantem extra rotunditatem alterum 6 dentem unum. insuper in altero loculamento cum eo confixo 10 inclusum tympanum planum ad eundem modum dentatum, convenientibus dentibus denticulo | qui est ad latus (10) fixus tympano quod est in cultro conlocatum, ita ut eos dentes qui sunt plani tympani singulis versationibus singulos dens inpellendo in orbem planum tympanum verset. 15 in plano autem tympano foramina fiant, in quibus foraminibus conlocabuntur calculi rotundi. in theca | eius (15) tympani, sive loculamentum est, unum foramen excavetur habens canaliculum, qua calculus liberatus ab obstantia 7 cum ceciderit in vas aereum sonitu significet. ita navis 20 cum habuerit impetum aut remorum aut ventorum flatu, pinnae quae erunt in rotis tangentes aquam adversam vehementi | retrorsus inpulsu coactae versabunt rotas, eae (20) autem involvendo se agent axem, axis vero tympanum, cuius dens circumactus singulis versationibus singulos secundi 25 tympani dentes inpellendo modicas efficit circumitiones. ita cum CCCC ab pinnis rotae fuerint versatae, semel tympanum circum|actum inpellet dente qui est ad (25) latus fixus, plani tympani dentem. igitur circumitio tympani plani quotienscumque ad foramen perducet calculos, 30 1 inquae (-quę _HG^{c}_, -q⁊ _G_) _x_. 3 sextantae (-ę _EG_) _x_. 4 habet _om. x_. 10 dentem (_ante corr._) _om. G_ (_non E_). 12 convenientibus: quibus (-b; _H_) _x_. | denticulus _x_. 13 ita ut eos: ineos _x_. 15 dens: dentes _x_. | plenum _x_. 17 eius tympano _E et_ (_ante corr._) _G_. 20 sonitum (-ū _G_) _x_. 26 circuitiones _x_. 29 circuitio _x_. * * * * * Page 262 emittet per canaliculum. ita et sonitu et numero indicabit miliaria spatia navigationis. | Quae pacatis et sine metu temporibus ad utilitatem =266= et delectationem paranda quemadmodum debeant fieri peregi. X nunc vero quae ad praesidia periculi et necessitatem 5 salutis sunt inventa, id est scorpionum et ballistarum rationes qui|bus symmetriis comparari possint exponam. (5) Omnes proportiones eorum organorum ratiocinantur e proposita sagittae longitudine quam id organum mittere debet, eiusque nonae partis fit foraminum in capitulis 10 magnitudo, per quae tenduntur nervi torti qui bracchia 2 continent. ipsa | tum debet eorum foraminum capituli deformari (10) altitudo et latitudo. tabulae quae sunt in summo et in imo capituli, peritretoe quae vocantur, fiant crassitudine unius foraminis, latitudine unius et eius dodrantis, 15 in extremis foraminis unius et eius S. parastaticae dextra ac sinistra praeter cardines altae | foraminum IIII, crassae (15) foraminis quinum cardines foraminis dimidii. a parastatica ad foramen spatium foraminis S9, a foramine ad medianam parastaticam item foraminis S9. latitudo parastados 20 4 ꝑegi esse futurum. Nunc _x_ (futurum _cf. p. 253, 26_). 5 _in capp. seqq. 10 et 11 notas numerosque posui quales fere tradunt codices (HG), non mutato scil. fundamento necessario emendationis omnis rationabilis, qualem (in: Jahrb. f. class. Phil. 1876 t. CXIII p. 251-261) lectori praestabit Fridericus Hultsch, palaeographice quidem non explicatam. puncta sive simplicia sive in cumulos circulosve composita, ut in codd. Aethiopicis, quibus notae vel distinguuntur vel supplentur, sicut olim, delevi. de_ Κ _vid. Hultsch_. 7 possunt _ante corr. H_. 8 proportione (|_HG_) eorum _x_. | ratiocinatorum & prop. _x_. 10 fit foraminis _x_. 11 ꝑquas _x_. | nervi torti: e nervo torti funes _p. 6, 6. cf. p. 269, 6_. | brachia continere (.| _G_) ipsum tamen debent _x_. 12 deformatur _x_. 14 capituli operae (-re _G_) relique(-q; _H_, -quę _G_) v. _x_. 15 latitudine _G_: _om. H_. 16 foraminibus unius et eius (& eıꝰ _H_, et | eius _G_) parastatice (parastice _G_, _sed in m. G^{c}_ ī aꝉ parastaticę) _x_. 17 cr. foraminum quinum cardinis foraminis dimidia parastatica ad f. _x_ (_ubi_ ἡμίϲουϲ δὲ καὶ ἔτι ὀγδόου _Philo_, quincuncis _Hultsch_). 18 (_et_ 19) foraminis .s̄9̄ (_H_, s̄.7̄ _G_) _x_. 20 parastados medius _x_. * * * * * Page 263 mediae unius foraminis et eius ΤΚ, crassitudo foraminis 3 unius. intervallum, ubi sagitta conlocatur | in media (20) parastade, foraminis partis quartae. anguli quattuor, qui sunt circa, in lateribus et frontibus lamnis ferreis aut | stylis aereis et clavis configantur. canaliculi, qui graece =267= ϲυριγξ dicitur, longitudo foraminum XVIIII. regularum, 6 quas nonnulli bucculas appellant, quae dextra ac sinistra canalem figuntur, foraminum XVIIII ＜longitudo,＞ altitudo foraminis unius | et crassitudo. et adfiguntur regulae duae, (5) in quas inditur sucula, habentes longitudinem foraminum 10 trium, latitudinem dimidii foraminis. crassitudo bucculae quae adfigitur, et vocitatur scamillum seu quemadmodum nonnulli loculamentum, securiculatis cardinibus fixa, foraminis I, altitudo foraminis S‾. | suculae longitudo foraminum 4 , crassitudo suculae foraminis VIIII. epitoxitidos 15 longitudo foraminis S‾, crassitudo ÷. item chelonii. cheles, sive manucula dicitur, longitudo foraminum trium, latitudo et crassitudo S÷ canalis fundi longitudo foraminum XVI, crassitudo foraminis , altitudo S÷. | columellae basis (15) in solo foraminum VIII, latitudo in plinthide, in qua statuitur 20 columella, foraminis S.̅.̅, crassitudo FZ, columellae longitudo ad cardinem foraminum XII, latitudo foraminis 1 & eius | τΚ _H_, et eius. ΤΚ _G_. 4 lamnis _H_: lamminis _G_. 5 graece strix _x_. 7 bucculas: _sic x_ (_etiam G_). 8 XVIIII. altitudo _x_. 10 indit᷑ _H_ = inditur _G_. | habens _x_. 11 dimidium (-ū) f. (_item infra v. 19_) _x_. | bucculae (_sic HS_, buculę _G_). 12 ad(f _G_)figit᷎ (_H_, -t᷑ _G_) vocitatur (-t᷑ _G_) camillū _x_. 13 securi clatis _x_. | fixā (_H_, -am _G_) _x_. | .S.̅ _H_, .̅S̅. _G_. 14 suculae (suc|culę _G_) longitudo ◌ (◌ _G_) foraminum :: (_sic HG_) crassitudo scutulae (-lę _G_) foraminum .VIIII. epitoxidos _x_. 16 foraminum .S.̅ (= _G_) crassitudo :— (crassitudo. _G_) item chelo. item geloni sive manucla d. _x_. 18 crassitudo .S:— (_H_, | _G_) canalis _x_. | foraminis .XVI ⊙ (_H_, | XVI. _G_, _sed G^{c} add. ⊙ supra p. simpl._) cr. foraminis ◌ (_p. circ. om. G, add. G^{c}_) latitudo .S÷ 19 columella & (et _G_) basis _x_. 20 foraminū .VIII. (_H = G_) _x_. | inplenthidē _G_. 21 c. foraminis (| _HG_) S.̅.̅.̅ crassitudo .FȤ. (_H_, FZ _G_). 22 l. ad c. f. XII ◌ (⁝˙⁝ _G_). | l. foraminis S÷ (= _G_) crassitudo .C̅C̅9 (= _G_) eius c. _x_. * * * * * Page 264 S÷, crassitudo CC9. eius capreoli tres, quorum longitudo foraminum VIIII, latitudo dimidii foraminis, crassi|tudo Z. (20) cardinis longitudo foraminis, columellae capitis longitudo 5 ISK. antefixi latitudo foraminis ΑS9, crassitudo I. posterior minor columna, quae graece dicitur αντιβαϲιϲ, foraminum 5 VIII, latitudo foraminis SI, crassitudo FZ. subiectio foraminum XII, latitudinis et crassitudinis eiusdem cuius | minor columna illa. supra minorem columnam chelonium, (25) | sive pulvinus dicitur, foraminum IIS altitudinis IIS =268= latitudinis SI‾. cherolabae scutularum foraminum II S I, 10 crassitudo foraminis SII, latitudo IS. transversariis cum cardinibus longitudo foraminum , latitudo IS et crassitudo | bracchii longitudo IS foraminum VII, crassitudo ab radice (5) foraminis FZ, in summo foraminis CCZ, curvatura foraminis 6 VIII. haec his proportionibus aut adiectionibus aut 15 detractionibus comparantur. nam si capitula altiora quam erit latitudo facta fuerint, quae anatona dicuntur, de bracchiis | demetur, ut quo mollior est tonus propter altitudinem (10) capituli, bracchii brevitas faciat plagam vehementiorem. si minus altum capitulum fuerit, quod catatonum 20 dicitur, propter vehementiam bracchia paulo longiora 2 l. d. foraminis ◌ (_H_, ::· _G_) crassitudo .L. (_H_, .L. _G_) _x_. 3 c. longitudinis foraminis ◌ _x_. | c. c. longitudo .L. S . K. (K. _G_) antefixa l. f. Α . S ◌ 9 crassitudo .L. (.̅L. _G_) _x_. 5 ante basis _x_. 6 .S.I. crassitudinis F Z. (F Ŀ _G_) subiecto _x_. 9 .II.S ◌ altitudinis IIS ◌ (_circ. p. om. G, add._ ⁙ _G^{c} supra_ S) latitudinis .S̅I̅ .̅ carchebi suc(c _G_)ularū foraminum .IIS.I ◌ (.II.|SI ⁝⁘ _G_) crassitudo foraminis SI͠I ◌ (S̅I̅I̅⁝:· _G_) latitudo .IS. _x_. 12 l. foraminum ◌ latitudo IS ◌ (_circ. om. G_) & (et _G_) crassitudo bracchi (brachii _S_) longitudo .IS. (.I̅S̅. _G_) foraminū VII. _x_. 13 r. f. F∠ (F7̰ _G_). in summo foraminis (-nes _ante corr. H_) .C̅C̅7̰. (.C̅C̅Ŀ _G_). curvaturae foraminis .VIII. _x_. _num._ VIII _om. S, cuius hic non addo varietatem in punctis appingendis arbitrariam. qui, ut L et P, pro_ 7̰ _H_ et Z _G assumit_ L _aut (ut aliquoties et G)_ レ. _H autem sine dubio reddit notam_ ∠. 16 detractationibus _G_. | capituli _x_ (-la _G^{c}_). 18 bracchiis _H_: brachiis _GS_ (_item v. 11. 13. 16_). 19 vehementiorē minus (-rem. Minus _GS_) _x_. 20 catonū (-um _G_) _x_. * * * * * Page 265 constituentur, uti facile ducantur. namque quemadmodum vectis cum est | longitudine pedum V, quod onus IIII hominibus (15) extollit, id cum est X duobus elevat, eodem modo bracchia quo longiora sunt mollius, quo breviora durius ducuntur. 5 Catapultarum rationes e quibus membris et proportionibus XI componantur dixi. ballistarum autem rationes variae sunt et | differentes unius effectus causa comparatae. (20) aliae enim vectibus et suculis, nonnullae polyspastis, aliae ergatis, quaedam etiam tympanorum torquentur rationibus. 10 sed tamen nulla ballista perficitur nisi ad propositam magnitudinem ponderis | saxi, quod in organum mittere =269= debet. igitur de ratione earum non est omnibus expeditum nisi qui geometricis rationibus numeros et multiplicationes 2 habent notas. nam quae fiunt in capitibus foramina, per 15 quorum spatia contenduntur | capillo maxime muliebri vel (5) nervo ＜torti＞ funes, magnitudine ponderis lapidis quem debet ea ballista mittere et ratione gravitatis proportione sumuntur, quemadmodum catapultis de longitudinibus sagittarum. itaque ut etiam qui geometriam non noverunt habeant 20 expeditum, ne in periculo bellico cogita|tionibus detineantur, (10) quae ipse faciundo certa cognovi quaeque ex parte accepi a praeceptoribus finita exponam, et quibus rebus Graecorum pensiones ad modulos habeant rationem, ad eam ut etiam nostris ponderibus respondeant tradam explicata. 25 3 nam quae ballista II pondo saxum mittere | debet, (15) foramen erit in eius capitulo digitorum V, si pondo IIII digitorum sex et digitorum VII, decem pondo digitorum 2 pedum .IIII. quod onus quinque h. _x_. 3 idque (-q⁊ _S_) est (ē _GS_) ex duobus elevatum (-tū _GS_) eodem (-tū. eodem _G^{c}_) _x_. 4 bracchia (brachia _S_) quo _HS_: brachii ạ̇quo _G^{c}_. | quod (qđ _S_) br. _x_ (quo _G^{c}_). 6 m. exportionibus _x_ (prop. _Marini_). 9 vectib; suc(c _G_)ulis _x_. | poly(i _SG_)spastis: polis partis _ante corr. G_. 10 ergastis _x_. 15 (_et_ 26) namq; _x_. 17 torti _om. x_. 18 et (r.): ex _x_. 20 geometricę _x_. | habent _x_. 23 accepta pr. _S_. 26 duo (_i._ II) pondo _x_. 28 sex & digitorū. _H_ (_ubi_ .VI. _SG_). _puncta vel circulo (ut in HS) vel (quae codicis G arbitraria ratio est) angulari partim forma composita in sequentibus respondent punctis simplicibus eis quibus numeri notaeque vulgo distinguuntur (in maiorem ubique numerum circulorum puncta auxit S)._ _de numeris corruptis vid. Köchly_ (_cf. Philon. belop. p. 51, 36-44 Schoene_). | .VII ⊙ _H_, .VII. | ◌ _G_. * * * * * Page 266 VIII, viginti pondo digitorum X, XL pondo digitorum XII S K, LX pondo digitorum XIII et digiti octavae partis, LXXX pondo digitorum XV, CXX pondo I S et sesquidigiti, C et LX pedis II, C et | LXXX pedis et digitorum V, CC (20) pondo pedis et digitorum VI, CC et X pedis I S et digitorum 5 4 VI, CCCLX pedis I S. cum ergo foraminis magnitudo fuerit instituta, describatur scutula, quae graece περιτρητοϲ appellatur, cuius longitudo foraminum , | latitudo II et =270= sextae partis. dividatur medium lineae descriptae, et cum divisum erit contrahantur extremae partes eius formae, ut 10 obliquam deformationem habeat longitudinis sexta parte, latitudinis ubi est versura quarta parte. in qua | parte (5) autem sunt curvaturae in quibus procurrent cacumina angulorum, et foramina convertantur, et contractura latitudinis redeat introrsus sexta parte, foramen autem oblongius 15 sit tanto quantam epizygis habet crassitudinem. cum deformatum fuerit, circum delinatur extremum, ut habeat 5 curva|turam molliter circumactam. crassitudo eius foraminis (10) 1 .VIII. ◌ _H_, VIII ⁝⁝ _G_ (_ubi puncta suppl. G^{c}_). | X ◌ XL pondo _H_, ·X· ◌ XL pondo _G_. 2 XII. | S . K . LX pondo _H_, .XII. S. K. Ŀ. X. pondo _G_. | digiti octava parte ◌ _H_, digit[i/o] octava| parte ◌ _G_. 3 .XV. ◌ CXX. pondo .IS. & sesqui | digiti ◌ C & LX pedes .II. ◌ C & LXXX. pes (_sic_, pedes _SG_) et digiti CV. (_ubi_ C _scripturus H ante_ V se _ipse continuit: sed qui eum secuti sunt certi scripserunt_ C V _et L et S, imitatus est P_ CV.) _H, ubi G_ XV ˙⁝⁝ _et_ sesqui digiti ˙.˙.˙ _et_ II ::: _et_ pedes et digiti u (_i. e._ V). 4 pedes _x_. 6 CC. &. X. peđ. I.S. & digitorum | .VI ◌ CCCLX .LS. Cum _H_, CCX. pedes .I̅S̅. et digitorum .VI. ˙.̇˙ CCCLX. pedes .IS. Cū | _G_. 7 peritr&os _H_, peritreos _SG_. 8 foraminum (-nū _H_) vel latitudo (_sic_) _x_. | l. duo et s. p. _x_. 9 descripta& cū _H(S)_, disscripta . et cum _G_. 10 contrahatur _x_. 12 quartā partem (_H_, -tam -tē _S_, -tā -tē _G_) _x_. 13 est (ē _G_) curvatura _x_. 14 convertuntur _x_. 15 redeant _x_. 16 opytigis _HS_, opizigiis _G_. 17 circū(-um _G_)dividatur extremā(-am _G_) _x_. 18 circum actam ◌ cr. (Cr. _GS_) _x_. | foraminis .S̅I̅. _x_. * * * * * Page 267 SI constituatur. modioli foraminum II, latitudo IS9, crassitudo praeterquam quod in foramine inditur foraminis SⱵ, ad extremum autem latitudo foraminis IΓ. parastatarum longitudo foraminis VSF, curvatura foraminis partis dimidiae, cras|situdo foraminis CC et partis LX. adicitur 5 (15) autem ad mediam latitudinem quantum est prope foramen factum in descriptione, latitudine et crassitudine foraminis 6 V, altitudo parte IIII. regulae quae est in mensa longitudo foraminum VIII, latitudo et crassitudo dimidii foraminis. cardines II Z, cras|situdo foraminis I99. curvatura 10 (20) regulae ⱵↅK. exterioris regulae latitudo et crassitudo tantundem, longitudo quam dederit ipsa versura deformationis et parastaticae latitudo ad suam curvaturam K. superiores autem regulae aequales erunt inferioribus K. 7 mensae transversarii foraminis CCC K. clima|cidos scaporum =271= longitudo foraminum XIII, crassitudo I K, intervalli medii 16 latitudo foraminis et partis quartae, crassitudo partis VIII K. climacidos superior pars quae est proxima bracchiis atque coniuncta est mensae, tota longitudine divi|datur in (5) partes V. ex his dentur duae partes ei membro quod 20 Graeci χελωνιον vocant, latitudo Ⱶ, crassitudo 9, longitudo foraminum III et S K, extantia cheles foraminis S, 1 f. duo latitudo | I.S9 ⁝⁝⁝ _H_ (_et in ras. S_), d l. | IS9 ⁝⁝⁝^{ð} _G_ (_ubi sequitur_ crassitudo pars .VIII. K _p. 271, 3_). 2 inditur foraminis .SⱵ. _H_ (S.Γ. _S_). 3 l. foraminis | I̅I̅ ‾ (IΓ. _S_) parastatorum l. foraminū V.S.Ⱶ̄ (V.S.Γ. _S_) _H_. _ubi fort. leg._ parastados, _ut p. 266, 18, vel_ parastadorum. 4 pars dimidia _HS_. 8 parte .IIII _H_ (.III. _S_). 9 dimidium(ū) _HS_. 10 cardines I̅I̅Ȥ::: (I̅I̅.L.◌ _circ. S_) cr. foraminis I̅9̅9̅::: (I.9̅9̅.·⊙ _S_, _ubi_ 9̅9̅ _in ras., ut supra v. 11_) curvatura (-rę _S_) regulae (-ę _S_) Ⱶ̄ↅ.K. (Ⱶ̄GK. _S_). 13 & suam _HS_. 15 scapi l. foraminū | XIII ::: _H_ (⁝·⁝ _S_). 16 .IK. intervallum medium _H(S)_. 17 ex parte quarta ⊙ crassitudo pars .VIII. | K. _H_ (_cf. ad p. 270, 11_). 18 superioris _x_. | bracchiis quae (brachiis quę _GS_) coniuncta _x_. 20 partis .V. _H_ = partis .u. _G_ (ubi partes _SG^{c}_). 21 chelon vocant ·⊙ (·⊙ _G_) latitudo Ꝩ (K _G_) crassitudo 9 ·◌ (◌ S, ⟟ ◌ _G_). 22 & semis .K. _x_ (semissis = S _Nohl_). * * * * * Page 268 plentigomatos foraminis Z et sicilici. quod autem est ad axona quod appellatur frons transversarii foraminum 8 trium. | interiorum regularum latitudo foraminis Γ, crassitudo (10) ξK. chelonii replum, quod est operimentum, securicula includitur K scapis climacidos, latitudo ≈C, crassitudo 5 foraminis XII K. crassitudo quadrati quod est ad climacida foraminis FC, in extremis K, rotundi autem axis diametros ae|qualiter erit cheles, ad claviculas autem (15) 9 minus parte sexta decuma K. anteridon longitudo foraminum , latitudo in imo foraminis Γ, in summo crassitudo 10 ⱵK. basis, quae appellatur εϲχαρα, longitudo foraminum, antibasis foraminum IIII, utriusque crassitudo et latitudo foraminis. compingitur au|tem dimidia altitudinis K (20) columna, latitudo et crassitudo IS. altitudo autem non habet foraminis proportionem, sed erit quod opus erit ad 15 usum. bracchii longitudo foraminum VI, crassitudo in radice foraminis, in extremis F. De ballistis et catapultis symmetrias quas maxime ex|peditas (25) putavi exposui. quemadmodum autem contentionibus | eae temperentur e nervo capilloque tortis rudentibus, =272= quantum comprehendere scriptis potero non praetermittam. 21 XII sumuntur tigna amplissima longitudine, supra 1 plentigomatos (_sic_, pterygomatos _Turn._) f. 2̅. (·Z· _G_) & (et _G_) sicilicus _x_. 2 frons transversarius _sine lac._ (_sic_) _x_ (_excidisse quaedam patet ante διαπήγματα_). 3 trium ◌ _x_. | foraminis .Γ̅.̅ (·Γ· _G_) crassitudo ξ.K. _x_. 4 cheloni (cheroni _S_) replum _x_. | securiculae (-lę _G_) includitur K. scapos cl. l. ≈ↅ _x_. 5 scapos--XII _om. G_ (_suppl. G^{c}_). 7 foraminum _x_. | f.Ꝼ .C. (FC _G_) _x_. 9 l. foraminum eius (_sic, fort. l._ foraminis et eius s) latitudo _x_. 10 foraminis .Γ◌ (.Γ̅.◌) _x_. | cr. Ꝩ.K. (Ꝩ K _G_) _x_. 11 schara _x_. | foraminū :::: antebasis foraminū. IIII . ⁝⁝⁝⁝ _x_.