# Vitruvii De architectura libri decem ## Part 16 Book page: https://www.cyberlibrary.org/la/books/vitruvii-de-architectura-libri-decem-51812/index.md VII In Graecorum theatris non omnia isdem rationibus sunt | facienda, quod primum in ima circinatione ut in =120= latino trigonorum IIII, in eo quadratorum trium anguli circinationis lineam tangunt, et cuius quadrati latus est proximum scaenae praeciditque curvaturam circinationis, 5 ea regione de|signatur finitio proscaenii. et ab ea regione (5) ad extremam circinationem curvaturae parallelos linea designatur, in qua constituitur frons scaenae, per centrumque orchestrae a proscaenii regione parallelos linea describitur et qua secat circinationis lineas dextra ac sinistra 10 in cornibus hemicyclii | centra signantur, et circino conlocato (10) in dextro ab intervallo sinistro circumagitur circinatio ad proscaenii sinistram partem, item centro conlocato in sinistro cornu ab intervallo dextro circumagitur 2 ad proscaenii dextram partem. ita e tribus centris hac 15 descriptione ampliorem habent orchestram Graeci | et scaenam (15) recessiorem minoreque latitudine pulpitum, quod λογειον appellant, ideo quod eo se tragici et comici actores in scaena peragunt, reliqui autem artifices suas per orchestram praestant actiones, itaque ex eo scaenici et thymelici 20 graece separatim nominantur. eius logei altitudo non 1 hisdem _x_. 5 curvaturā _G_: -ra _HS_. 7 curvaturę | par ꝑ̇allelos linea describitur (_om._ allelos--regione 7-9) _G_. 9 orchistrę _S_. | a _om. x_. | per allelos _H et_ (ꝑallelos) _G_, parallelos _S(G^{c})_. 10 qua: quae (quę _GS_) _x_ (_ut 118, 7. 117, 5_). | circinationis _GS^{c}_: -nes _HS_. 11 hemi(_HS_, emi- _G_)cycli _x_. 12 dextra _x_. | circumagatur _x_. 13 sinistram: dextram _x_, _ubi sic_ ad proscaenii dextram partem ita tribus centris hac describtione ampliorem habent. Item centro conlocato in sinistro cornu ab intervallo dextro circumagitur ad proscaenii dextram partem orchestram … _H et appositis compendiis vulg. GS id est omnes codices: sc. quod ait K. Dumon_ (_Mnemosyne 1892 p. 427 et 424_), _ad optimos codices Iocundum--sic iste appellatur, non Iucundus--textum constituisse_ (_quem praeter eos id est suo arbitrio constituit_), _hoc nihili est_. 15 e _om. x_. 17 longion _x_. 18 eos tragici _HG_, eo stragici _S_ (_cf. p. 241, 14. 17. 21_). 19 orchistrā _S_. 20 et thimelici _G_: & hymelici _H_, & himelici _S_. 21 logei: loci _x_. | no|minis _ante corr. G_ (n̄ minꝰ _S_). * * * * * Page 119 | minus debet esse pedum X, non plus duodecim. gradationes (20) scalarum inter cuneos et sedes contra quadratorum angulos dirigantur ad primam praecinctionem, a praecinctione inter eas iterum mediae dirigantur, et ad summam quotiens praecinguntur, altero tanto semper amplificantur. 5 VIII | Cum haec omnia summa cura sollertiaque explicata =121= sunt, tunc etiam diligentius est animadvertendum uti sit electus locus, in quo leniter adplicet se vox neque repulsa resiliens incertas auribus referat significationes. sunt enim 10 nonnulli | loci naturaliter inpedientes vocis motus, uti (5) dissonantes qui graece dicuntur κατηχουντεϲ, circumsonantes qui apud eos nominantur περιηχουντεϲ, item resonantes qui dicuntur αντηχουντεϲ, consonantesque quos appellant ϲυνηχουταϲ. dissonantes sunt in quibus vox prima cum 15 est elata in altitu|dinem, offensa superioribus solidis (10) corporibus repulsaque residens in imo opprimit insequentis 2 vocis elationem, circumsonantes autem in quibus circumvagando coacta exsolvens in medio, sine extremis casibus sonans ibi extinguatur incerta verborum significatione, resonantes 20 vero in quibus cum | in solido tactu percussa resiliat, (15) imagines exprimendo novissimos casus duplices faciat auditu. item consonantes sunt in quibus ab imis auxiliata cum incremento scandens egrediatur ad aures diserta verborum claritate. ita si in locorum electione fuerit diligens 25 animadversio, emendatus erit | prudentia ad utilitatem (20) in theatris vocis effectus. formarum autem descriptiones inter se discriminibus his erunt notatae uti quae ex quadratis 1 duodecim _H_: XII. _GS_. 5 amplificantur _HS_: -cabuntur _G_. 8 enī | advertendum _H_. | utiselectus (-os _H_) _HG_ (ut is electus _G^{c})_, uti sit lectus _S_. 12 greci _a. c. G_. | caticontes (-[ⱶ/c]ontes _S_) _x_. 13 periechontes (-[ⱶ/c]ontes _S_, -contes _G_) _x_. 14 antechontes _x_. 15 synechontas _HS_: sinechontes _G_. 17 residens _GS_: -dent _H_. | inimū _ante corr. G_. 19 exsolvens (_sic_) _x_ (_sc._ διαϲπείρουϲα τὰ ϲυνεχόμενα). 21 resiliant _x_. 22 faciunt _x_. 24 disserta _x_. 28 uti quae: itaque (-ę _G^{c}_) _x_. * * * * * Page 120 designentur, Graecorum habeant usus, latina e paribus lateribus trigonorum. ita his praescriptionibus qui voluerit uti, emendatas efficiet theatrorum perfectiones. IX | Post scaenam porticus sunt constituendae, uti cum (25) imbres repentini ludos interpellaverint, habeat populus quo 5 se reci|piat ex theatro choragiaque laxamentum habeant ad =122= comparandum. uti sunt porticus Pompeianae itemque Athenis porticus Eumenicae Patrisque Liberi fanum, et exeuntibus e theatro sinistra parte odeum, quod Themistocles | columnis lapideis dispositis, navium malis et antemnis 10 (5) e spoliis Persicis pertexit, idem autem etiam incensum Mithridatico bello rex Ariobarzanes restituit, Zmyrnae Stratoniceum, Trallibus porticus ex utraque parte scaenae supra stadium, ceterisque civitatibus quae diligentiores habuerunt architectos | circa theatra sunt porticus et 15 (10) 2 ambulationes. quae videntur ita oportere conlocari uti duplices sint habeantque exteriores columnas doricas cum epistyliis et ornamentis ex ratione modulationis perfectas. latitudines autem earum ita oportere fieri videntur uti quanta altitudine columnae fuerint exterio|res, tantam 20 (15) latitudinem habeant ab inferiore parte columnarum extremarum ad medias et a medianis ad parietes qui circumcludunt porticus ambulationes. medianae autem columnae quinta parte altiores sint quam exteriores, sed aut ionico 3 aut corintho genere deformentur. columnarum autem 25 | proportiones et symmetriae non erunt isdem rationibus (20) quibus in aedibus sacris scripsi. aliam enim in deorum templis debent habere gravitatem, aliam in porticibus et 1 designentur … habeant _HS_: designantur … habent _G_. 2 latine (-ę _G^{c}_) raribus _x_. 8 eumenici _HS(G^{c})_, eum meneci _G_. | fanum (_sic_): _cf. Dörpfeld: Mitteilungen des arch. Inst. Athen. Abt. XIII_ (_1888_), _102_. 10 milis _x_. | antemnis (_non_ antennis) _sic omnes_ (_GHSLPvlch_) _etiam p. 254, 7_. 13 smyrnae (-ę _S_) _HS_, smirne _G. cf. p. 85, 11 etc._ | sirationiceum (si ration[i/e] ceū _S_, siratio niceum _G_) _x_. | trabibus _HS_, tradibus _G_. | parte ut scaene (_H_, skęnę _S_, scene _G_) _x_. 18 modulationis _S_: -nes _HG_. 20 altitudo _x_. | fuerit _x_. 25 autem _G: om. HS_. 26 hisdem _x_. * * * * * Page 121 ceteris operibus subtilitatem. itaque si dorici generis erunt columnae, dimetiantur earum altitudines cum capitulis in partes XV. | ex eis partibus una constituatur et (25) fiat modulus, ad cuius moduli rationem omnis operis erit explicatio. et in imo columnae crassitudo fiat duorum 5 modulorum, intercolumnium quinque et moduli dimidia parte, altitudo columnae praeter capitulum XIIII modulorum, capituli altitudo moduli unius, | latitudo modulorum =123= duorum et moduli sextae partis. ceteri operis modulationes uti in aedibus sacris in libro IIII scriptum est ita 10 4 perficiantur. sin autem ionicae columnae fient, scapus praeter spiram et capitulum in octo et dimidiam partem di|vidatur et ex his una crassitudini columnae detur, (5) ＜spira＞ cum plintho dimidia crassitudine constituatur, capituli ratio ita fiat uti in libro tertio est demonstratum. 15 si corinthia erit, scapus et spira uti in ionica, capitulum autem quemadmodum in quarto libro est scriptum, ita habeant rationem. in stylo|batisque adiectio quae fit per (10) scamillos inpares, ex descriptione quae supra scripta est in libro tertio sumatur. epistylia coronae ceteraque omnia 20 ad columnarum rationem ex scriptis voluminum superiorum explicentur. 5 Media vero spatia quae erunt subdiu inter porticus, | adornanda viridibus videntur, quod hypaethroe ambulationes (15) habent magnam salubritatem, et primum oculorum 25 quod ex viridibus subtilis et extenuatus aer propter motionem corporis influens perlimat speciem et ita auferens 2 demeṇ̇tiantur _G^{c}_: demetriantur _HS_. 5 in imo: in primo _x_. | [c/g]rassitudo (_sic_) _S_ (_ut_ grassior _S 105, 19 etc._). 10 IIII. _HG_: quarto _S_. 11 scaphus _HS_ (_P_, scapus _GL_), _sed v. 7_ scapus _HLG_ (_ubi_ scaphus _retinent SP_). scaphorum _HS(L)_ _etiam 98, 18. diff. 238, 3_. 12 octo _HG_: VIII. _S_. 13 una _G: om. HS_. 14 spira _om. x_. | constituantur _x_. 18 in (styl.) _om. x_ (_cf. p. 80, 7_). 19 scabillos (_HG_, scabyllos _S_) inpartes _x_ (_cf. p. 77, 2. 3, ubi_ scabellos _cod. P_. scabilla _Cato 10, 5_. scabellum ὑποπόδιον _CGL II, 179_). 23 subdiu (_sic_) _x_ (_ut 124, 2. 143, 21. 164, 10 ubi rec._ sub divo). 24 hyp&(et _G_) rę _x_. 26 subtilis _G_: sub(p _S_)tiles _HS_. * * * * * Page 122 ex oculis umorem crassum, aciem tenuem et acutam speciem relinquit. | praeterea cum corpus motionibus in ambulatione (20) calescat, umores ex membris aer exsugendo inminuit plenitates extenuatque dissipando quod plus inest 6 quam corpus potest sustinere. hoc autem ita esse ex eo 5 licet animadvertere, quod sub tectis cum sint aquarum fontes aut etiam sub terra | palustris abundantia, ex his (25) nullus surgit umor nebulosus, sed in apertis hypaethrisque locis cum sol oriens vapore tangat mundum, ex umidis et abundantibus excitat umores et conglobatos in altitudinem 10 tollit. ergo si ita videtur uti in hypaethris locis ab aere umores ex corporibus exsu|gantur molestiores, (30) quemadmodum ex terra per nebulas vi|dentur, non puto =124= dubium esse quin amplissimas et ornatissimas subdiu hypaethrusque conlocari oporteat in civitatibus ambulationes. 15 7 eae autem uti sint semper siccae et non lutosae, sic erit faciendum. fodiantur et exinaniantur quam | altissime. (5) dextra atque sinistra structiles cloacae fiant inque earum parietibus qui ad ambulationem spectaverint, tubuli instruantur inclinati fastigio in cloacas. his perfectis compleantur 20 ea loca carbonibus, deinde insuper sabulone eae ambulationes sternantur et exaequentur. ita propter | carbonum (10) raritatem naturalem et tubulorum in cloacas instructionem excipientur aquarum abundantiae, et ita siccae et sine umore perfectae fuerint ambulationes. 25 8 Praeterea in his operibus thesauri sunt civitatibus in necessariis rebus a maioribus constituti. in conclusionibus | enim reliqui omnes faciliores sunt apparatus quam (15) lignorum. sal enim facile ante inportatur, frumenta publice 2 relinquit _G_: reliquit(d _H_) _HS_. 3 exsugendo (_G_, exugendo _H_): exuendo _S_. 4 extenuatque _G(S^{c})_: extenuatique _H et ante ras. S_. 10 abundantibus (_L_): -tius _H et_ (_qui om._ et) _S_. | et exconglobatos _x_ (ex _del. ed._). 12 exsugantur _G_: exugantur _HS_. 14 hyp&(et _G_)risque _x_ (_cf. p. 150, 27. 23. Cass. Fel. p. 14, 6. 15, 4. 16, 7. 177, 20, Theod. Pr. p. 57, 2 etc._) 16 eae (ee _G_, eę _SG^{c}_) _sic x_. 20 cloacis _x_. 21 eae _HS_: hę _G_. 26 thensauri _x_. 27 a maioribus: amoribus _x_. * * * * * Page 123 privatimque expeditius congeruntur et si defit, holeribus carne seu leguminibus defenditur, aquae fossuris puteorum et de caelo repentinis tempestatibus ex tegulis excipiuntur. de ligna|tione quae maxime necessaria est (20) ad cibum coquendum, difficilis et molesta est apparatio, 5 9 quod et tarde comportatur et plus consumitur. in eiusmodi temporibus tunc eae ambulationes aperiuntur et mensurae tributim singulis capitibus designantur. ita duas res egregias hypaethroe ambulationes | praestant, unam (25) in pace salubritatis, alteram in bello salutis. ergo his 10 rationibus ambulationum explicationes non solum post scaenam theatris sed etiam omnium deorum templis effectae magnas civitatibus praestare poterunt utilitates. Quoniam haec nobis satis videntur esse exposita, nunc | insequentur balinearum dispositionum demonstrationes. 15 (30) X pri|mum eligendus locus est quam calidissimus, id est =125= aversus ab septentrione et aquilone. ipsa autem caldaria tepidariaque lumen habeant ab occidente hiberno, sin autem natura loci inpedierit, utique a meridie, quod maxime tempus la|vandi a meridiano ad vesperum est constitutum. 20 (5) et item est animadvertendum uti caldaria muliebria et virilia coniuncta et in isdem regionibus sint conlocata. sic enim efficietur ut in vasaria et hypocausis communis sit eorum utrisque. aenea supra hypocausim tria sunt componenda, unum | caldarium, alterum tepidarium, tertium 25 (10) frigidarium, et ita conlocanda uti ex tepidario in caldarium quantum aquae calidae exierit, influat de frigidario in tepidarium ad eundem modum, testudinesque 2 alveolorum ex communi hypocausi calefaciantur. suspensurae caldariorum ita sunt faciendae ut | primum sesquipedalibus 30 (15) 1 conger[v/e]ntur _H^{c}_ | sidefit (fide fit _ante ras. G_) _x_: side sit _G^{c}_. 6 conportatur _HG_: cōparatur _S_. 7 eae _HS_: hae _G_. 9 hyp&(et _G_)ra ambulationem (-ē _GS_) _x_. 12 theatri _x_. 15 balinearum _HS_: balnearum _G_. 17 ab(ḍ̇ _G^{c}_) septem(n _S_)trione _x_. 18 sin: si _x_. 21 calcaria _H et ante corr. S_. 22 hisdem _x_. 27 caldae (-e _G_, -ę _S_) _x_ (calidę _S^{c}_). 29 calfaciantur _H_: -æntur _H^{c}_, -entur _GS_ (calefacientur _G^{c}_). * * * * * Page 124 tegulis solum sternatur inclinatum ad hypocausim, uti pila cum mittatur non possit intro resistere sed rursus redeat ad praefurnium ipsa per se. ita flamma facilius pervagabitur sub suspensione. supraque laterculis bessalibus pilae struantur ita dispositae uti bipedales 5 | tegulae possint supra esse conlocatae. altitudinem autem (20) pilae habeant pedes duo eaeque struantur argilla cum capillo subacta, supraque conlocentur tegulae bipedales 3 quae sustineant pavimentum. concamarationes vero si ex structura factae fuerint, erunt utiliores, sin autem 10 contignationes fue|rint, figulinum opus subiciatur, sed hoc ita (25) erit faciendum. regulae ferreae aut arcus fiant eaeque uncinis ferreis ad con|tignationem suspendantur quam creberrimis, =126= eaeque regulae sive arcus ita disponantur uti tegulae sine marginibus sedere in duabus invehique possint, 15 et ita totae concamarationes in ferro nitentes sint perfectae. earumque camararum superiora | coagmenta ex (5) argilla cum capillo subacta liniantur, inferior autem pars, quae ad pavimentum spectat, primum testa cum calce trullissetur, deinde opere albario sive tectorio poliatur. 20 eaeque camarae in caldariis si duplices factae fuerint, meliorem habebunt usum. non enim a vapore umor corrumpere | poterit materiem contignationis, sed inter duas (10) 4 camaras vagabitur. magnitudines autem balinearum videntur fieri pro copia hominum, ＜dummodo＞ sint ita dispositae. 25 quanta longitudo fuerit, tertia dempta, latitudo 5 besalibus _x_. | tegulę _om. G_ (_suppl. G^{c}_). 6 altitudinem (-nē _S_) _HS_: -nes _G_. 7 pedes duo _x_ (duo semis _Fav. p. 300, 8_). 9 (_item 126, 3_) concamarationes _HG_, -merationes _S_. 11 figlinum _x_. 12 regula (_sic_, -lę _GS_) ferreae (-ręe _G_, -reę _SG^{c}_) _H_. | eaeque _HS_: haeque _G_. 17 camararum _HG_ (_sed_ camerarum _S, ut x v. 8. 10_). _ego nunc semper scripsi_ camaram (_ut habet x etiam 170, 21 et G 207, 19. cf. 75, 19. 125, 23. 126, 3. Plin. Aug. 12, 79. Keil ad Varr. p. 251_). 18 inferior (_Fav. p. 301, 5_): interior _x_. 20 trulizetur _G_, tulizetur _HS_ (trulliss- _infra semper x, nisi quod_ trulissetur _HS 170, 2_). 24 balneorum _x_. 25 dummodo (_Fav._): _om. x_. | dispositae _Fav._: compositae _x_. * * * * * Page 125 sit praeter scholam labri et alvei. labrum utique sub lumine faciundum videtur, ne stantes | circum suis umbris (15) obscurent lucem. scholas autem labrorum ita fieri oportet spatiosas uti cum priores occupaverint loca, circum spectantes reliqui recte stare possint. alvei autem latitudo 5 inter parietem et pluteum ne minus sit pedes senos, ut 5 gradus inferior inde auferat et pulvinus duos pedes. | laconicum (20) sudationesque sunt coniungendae tepidario, eaeque quam latae fuerint, tantam altitudinem habeant ad imam curvaturam hemisphaerii. mediumque lumen in 10 hemisphaerio relinquatur ex eoque clupeum aeneum catenis pendeat, per cuius reductiones et demissiones perficietur sudationis tem|peratura. ipsumque ad circinum fieri oportere (25) videtur, ut aequaliter a medio flammae vaporisque vis per curvaturae rotundationes pervagetur. 15 XI | Nunc mihi videtur, etiamsi non sint italicae consuetudinis =127= palaestrarum aedificationes, traditas tamen explicare et quemadmodum apud Graecos constituantur monstrare. in palaestris peristyla quadrata sive oblonga ita sunt facienda | uti duorum stadiorum habeant ambulationis 20 (5) circumitionem, quod Graeci vocant διαυλον, ex quibus tres porticus simplices disponantur, quarta quae ad meridianas regiones est conversa, duplex, uti cum tempestates ventosae sint, non possit aspergo in interiorem partem 2 pervenire. constituantur | autem in tribus porticibus 25 (10) exhedrae spatiosae, habentes sedes in quibus philosophi rhetores reliquique qui studiis delectantur sedentes disputare possint. in duplici autem porticu conlocentur haec membra. 1 scolam _x_ (_sed 15_ scholas _H_). 2 faciu(e _GS_)ndum _H_. 3 fieri _GS_: fuerit (_sic_) _H_. 10 hemisperii _x_. 11 hemisperio _x_. | clype[v/o]m _H_, clypeū _S_, clipeum _G_. 12 di(e _G_)missiones _HS_. 16 iam &(et _G_)si non _HG_, [·ſı/&·ıā] n̄ (= et si iam non) _S^{c}_. 17 (_etc._) palestrarum _x_. | aedificationes (-es _G_) traditae (-ę _GS_) _x_. 18 _post_ constituantur monstrare _continuo subdit x v. 9-12_ constituantur--disputare possint. 19 peristy(i _G_)lia _x_. 20 sunt _G_: sint _HS_. 21 circuitionem _x_. | diaulam (-ā _S_) _x_. 25 exedrae (-ę _GS_) _x_. * * * * * Page 126 ephebeum in medio, hoc autem est exhedra amplissima cum sedibus, quae tertia parte longior | sit quam lata. (15) sub dextra coryceum, deinde proxime conisterium, a conisterio in versura porticus frigida lavatio, quam Graeci λουτρον vocitant. ad sinistram ephebei elaeothesium, proxime 5 autem elaeothesium ＜tepidarium＞, ab eoque iter in propnigeum in versura porticus. proxima autem introrsus | e (20) regione frigidarii conlocetur concamarata sudatio longitudine duplex quam latitudo, quae habeat in versuris ex una parte laconicum ad eundem modum quam supra scriptum est, 10 compositum, ex adverso laconici calidam lavationem. in palaestra peristyla, quemadmodum supra scriptum est, ita | (25) 3 debent esse distributa. extra autem disponantur | porticus =128= tres, una ex peristylo exeuntibus, duae dextra atque sinistra stadiatae, ex quibus una quae spectaverit ad 15 septentrionem, perficiatur duplex amplissima latitudine, altera simplex ita facta uti in partibus quae fuerint circa | parietes et quae erunt ad columnas, margines habeat (5) uti semitas non minus pedum denum mediumque excavatum uti gradus sint in descensu a marginibus sesquipedem 20 ad planitiem, quae planities sit non minus pedes XII. ita qui vestiti ambulaverint circum in marginibus, 4 non inpedientur | ab unctis se exercentibus. haec (10) autem porticus ξυϲτοϲ apud Graecos vocitatur, quod athletae 1 exedra _S_ (_non HG_). 2 quae _om. x_. 3 dextro _x_. | coryceum (-ū _S_) _HS_, corriceum _G_. | conisterium _HG_: conistrū (_item v. 16_ conistro) _S_. 4 lytron _HS_, litron _G_. 5 eleothesium (-seum _ante corr. S_) _HS^{c}_, elaeo thesium _G_. 6 alaeothesium _H_, aleothesiū _S_, ala|eothesium _G_. | tepidarium _Marini_ (_W. A. Becker_): frigidarium _x_. | propnigeum _HS_, propnı ^{g}ẹ̇um _G_. 7 proxima _GS_: -mā _H_. 8 concamerata _x_. 9 hab& _S_. 10 quam: uti quam (-ā _S_) _x_ (_cf. p. 145, 29_). 11 caldam (cal^{ı}dā _S^{c}_) _x_. 12 per(ꝑ _S_)stylia _HS_, peristilia _G_. 13 esse perfecta distributa _x_ (perf. _del. Oehmichen. cf. p. 148, 28. 138, 16_). 14 peristylo _HS_: peristilio _G_. 18 erit _x_. | habeant _x_. 20 a _om. x_. 23 abcunctis _x_. 24 xy(i _G_)stos _x_. | athl&ae _H_, adl[ⱶ/e]|thę _S_, atheletę _G_. * * * * * Page 127 per hiberna tempora in tectis stadiis exercentur. proxime autem xystum et duplicem porticum designentur hypaethroe ambulationes, quas Graeci παραδρομιδαϲ, nostri xysta appellant, in quas per hiemem | ex xysto sereno (15) caelo athletae prodeuntes exercentur. faciunda autem 5 xysta sic videntur ut sint inter duas porticus silvae aut platanones et in his perficiantur inter arbores ambulationes ibique ex opere signino stationes. post xysta autem stadium ita figuratum ut possint hominum copiae cum | laxamento athletas certantes spectare. 10 (20) Quae in moenibus necessaria videbantur esse ut apte XII disponantur, perscripsi. de opportunitate autem portuum non est praetermittendum, sed quibus rationibus tueantur naves in is ab tempestatibus explicandum. hi autem natu|raliter =129= si sint bene positi habeantque acroteria sive promuntoria procurrentia, ex quibus introrsus curvaturae sive 16 versurae ex loci natura fuerint conformatae, maximas utilitates videntur habere. circum enim porticus sive navalia sunt | facienda sive ex porticibus aditus ad emporia, turresque (5) ex utraque parte conlocandae, ex quibus catenae 20 traduci per machinas possint.