Part 1

Important note : If during the Middle Ages Latin evolved independently from its classical archetype, the humanists of the Renaissance strove to restore the original language by drawing from copies of the works of ancient authors. These copies being imperfect, the spelling of certain words was impaired with folk etymology and influenced by improper pronunciation, and the length of the vowels, despite its importance in the classical language, was and still is widely neglected. Only the rise of Indo-European studies, especially after 1850, helped restoring and gradually spread the original forms and sounds of the words. Older works, when they are republished, may also benefit from the most recent spelling, and as such show more useful to students who need to learn from the best standards, or just provide a more pleasurable reading experience to more advanced readers. Therefore, this work is offered to you in the original version, but also in a renewed version, with better spelling if applicable, and long vowels noted with macrons. On the other hand, although the spelling has been modified, vocabulary, grammar and syntax, fortunate or not, which belong to the author, were kept as they were out of respect for the original work.

The Story of Robinson Crusoe in Latin Adapted from Daniel Defoe’s famous book by

G. F. Goffeaux

Edited, amended, and rearranged by

P. A. Barnett, M.A.

Late scholar of Trinity College, Oxford

Lonmans, Green, and Co.

39 Paternoster Row, London

New York, Bombay, and Calcutta

1907

To

Rudyard Kipling

EPISTLE DEDICATORY AND EXPLANATORY

Dear Kipling,

The body, if not the soul, of this little book is due to the labours of an intelligent Frenchman who discovered sixty or seventy years ago that the degenerate practice of introducing young people to the Latin language by means of Cæsar, Cicero, and Vergil failed to engage their interest. The fact has since been rediscovered by persons so eminent, and has been proclaimed with such energy and unaffected ingenuousness, that I do not mind confessing that I have myself long had something more than a suspicion of it.

Goffeaux thought it worth while to write some of the adventures of Robinson Crusoe in Latin, in order that boys who already knew something of the original enchanting history might realise that it was possible to express in that language matters about which a reasonable being might reasonably be interested. His book had considerable vogue ; and after four or five editions had been printed in France, it was printed and reprinted in this country, with English notes.

When a copy of Goffeaux's book came into my way through the kind offices of a friend, I wondered whether it could have exhausted its usefulness in our grandfathers’ time ; whether our children might not get some profit out of it. My Frenchman has, in my hands, been cut down a good deal ; his Latin has been mended ; not less than half of his moral sentiments have been suppressed ; and the result is now offered to the boys and girls of England for what it is worth.

You are in the direct line of great story-tellers, of whom Defoe was greatest in his day ; and I have placed your name in front of my wares because I desire above all things to commend, and make easier to young people, the reading of Latin as literature. I do not call my Goffeaux by that sacred name ; but a healthy boy who is piqued into following Crusoe through a language which Cicero and Cæesar and Vergil (in spite of their imperfect education), would have understood, will the more readily believe that they themselves are better worth reading. And he will assuredly read them the more easily after reading Goffeaux.

I might have begged, I dare say in vain, for the patronage of the professed scholar. I should like to have it ; but I am more concerned to secure yours because whereas Latin literature will not live as an interest of youth — or of old age, for that matter — by reason of its philological or rhetorical or scientific interest, it will live because people love it.

It is unfortunate that Cæsar and Vergil and Cicero neglected to write Latin books for the use of English children. Yet, if we are to present such things in any form which young English people will willingly accept, we must temper the forbidding but necessary Grammar that hedges round the great masterpieces of those great writers with something not quite so austere, at all events superficially. Such fine scholars as Professor Sonnenschein and Mr. Godley have, indeed, led the way — I do not know how people ever got on without “ The New Orbilius ” and “ Ora Maritima ” — and I plead that, after them, Goffeaux may have his chance.

It is true that his style is not classical, nor could all the botching of an even learned editor make it so. It lacks periodic consecutiveness ; its constructions are mostly the simple ordinary constructions ; it does not affect the delicate shades that make native Latin so subtle an instrument of logic and narrative. But for these very reasons it is better fitted for the purpose proposed. And, at any rate, it contains a large vocabulary (a few words, to be sure, invented), which the intelligent boy and girl can pick up as they go along. They can avoid the “ more flagrant forms of guessing, ” against which an eminent friend of your own was solemnly warned, by an occasional use of the dictionary and a glance at the few appended notes.

I hope you will not think this an insufficient apology for my doubly presumptuous effort and dedication.

Very truly yours

P. A. Barnett

1st December, 1906

Caput Primum Crusoëi ortus, indoles, educatio — Cupido peregrinandi — Discessus a parentibus — Profectio Londinium — Infausta initia — Tempestas — Navis obruta fluctibus — Advenit Londinium, unde solvit ad Guineam. Caput Secundum Crusoëus pergit iter — Mala omina — Navis incensa — Advehitur ad Canarias insulas — Inde profectus ad Americam naufragium facit. Caput Tertium Sera Crusoëi pœnitentia — Desperatio — Vitam misere sustentat — In spelunca habitat. Caput Quartum Reperit poma eximiæ magnitudinis — Sibi conficit varia instrumenta — Funiculos — Stratum — Umbellam — Peram — Calendarium. Caput Quintum Robinson insulam perlustrat — Magnus terror — In gaudium vertitur — Descriptio Lamæ — Unum occidit — Sed igne caret — Carnem more Tartarorum coquit. Caput Sextum Turbo ingens — Tempestas unde magnum Robinsoni beneficium — Taedium solitudinis — Aranea. Caput Septimum Præda ingens — Deest res maxime necessaria — Vota irrita — Ambulatio — Natatio — Res variæ. Caput Octavum Lama mansuefacta — Pulli — Res variæ. Caput Nonum Terræ motus — Mons ignivomus — Lamæ, vi aquarum abrepti — Spelunca Robinsonis diruta. Caput Decimum Crusoëus domicilium reficit — Parat sibi alimenta in hiemem — Imbribus continuis impeditus domi, fingit vasa — Nectit rete — Arcum et sagittas conficit. Caput Undecimum Summæ Robinsonis miseriæ — Ab insectis infestatur — Vestes ex pellibus sibi conficit — Incidit in gravem morbum. Caput Duodecimum Convalescit ex morbo — Maximi luctus — Parva gaudia — Psittacus. Caput Tredecimum Multus labor in excavanda scapha — Crusoëi constantia — Quomodo diem inter varias occupationes distribuit — In bellicis artibus se exercet. Caput Decimum Quartum Robinson insulam peragrat — Vestigia hominum reperit — Summus terror — Prospicit crania, ossa, manus, pedes — Quod territo et fugienti accidit. Caput Decimum Quintum Epulæ immanes — Prælium — Fortitudo Crusoëi — Friday servatus. Caput Decimum Sextum Crusoëus paratus ad obsidionem ferendam — Friday describitur — Quare sic appellatus — Regia potestas — Abundat Crusoëus opibus. Caput Decimum Septimum Suspicio in lætitiam et admirationem versa — Casus qui risum legenti movebit — Rebus secundis adversæ levantur. Caput Decimum Octavum Robinson domum fossa et palis munit — Docet socium Anglice loqui — Ambo scapham fabricare statuunt. Caput Decimum Nonum Pluviarum tempus — Socii nectunt stragulas — Retia — Cymba conficitur — Nostri mari se committunt. Caput Vicesimum Ambo e periculo se expediunt — Reversi in insulam, hortum colunt — Piscantur — Natant — Venantur — Novum iter suscipiunt — Tempestas — Magna navis derelicta — Ignota animalia — Ratis. Caput Vicesimum Primum Multæ opes repertæ — Cibi — Supellex — Instrumenta — Vestes — Sclopeta — Robinson repente dives. Caput Vicesimum Secundum Adsunt ! Adsunt ! — Arma inter socios dividuntur — Paratur bellum — Duo viri adversus quinquaginta — Victoris dementia. Caput Vicesimum Tertium Friday patrem suum invenit — Concio convocata — Legati missi — Institutæ leges — Spelunca — Monstrum. Caput Vicesimum Quartum Navis anglica appulsa ad insulam — Quo casu — Magna Crusoëi in præfectum merita — Spes liberationis. Caput Vicesimum Quintum Fundata colonia — Crusoëus relinquit insulam — Quod accidit in patriam redeunti — Quomodo vitam deinde honestam et beatam degit.

————

De Robinsone Crusoëo

Caput Primum

Crusoëi ortus, indoles, educatio — Cupido peregrinandi — Discessus a parentibus — Profectio Londinium — Infausta initia — Tempestas — Navis obruta fluctibus — Advenit Londinium, unde solvit ad Guineam.

Erat Eboraci, in urbe apud Anglos celeberrima, vir quidam cui nomen Crusoëo. Tres filios suscepit.

Maximus natu, armorum studiosior quam librorum, tractare a puero gladios, ordine militari comites instruere, aures vicinorum repetito tympani sonitu obtundere, et, vix adolescens, e fictis certaminibus ad vera procurrit et miles fit.

Qui quum sic didicisset sex circiter menses jussu centurionis stare et sequi, vertere corpus ad sinistram dextramque, exarsit bellum Turcas inter et Anglos, in quo quum multa egregie fecisset, gravissimo confossus vulnere cecidit.

Alter filius literas in gymnasio discebat ut causas in foro ageret*, nec parva erat parentum magistrorumque de juvene expectatio ; sed quum forte in feriis septembribus, corpore adhuc calido, aquam nimis frigidam imprudentius bibisset, in morbum incidit et intra paucos dies exstinctus est.

Jam nullus supererat præter minimum illum natu, qui Robinson appellabatur. Itaque suam in eo spem omnem ambo parentes collocaverunt, quippe qui ipsis unicus esset. Nihil eo carius in terris habebant ; sed amor eorum non erat rectæ rationi consentaneus*.

Quum enim debuissent eum certa disciplina assuefacere, omnia filiolo indulgebant ; qui quum ludere quam studere mallet, totam illam ætatem quæ bonis artibus vacare poterat, in otio et nugis consumebat.

Pater optabat ut ille mercaturæ se addiceret. Hoc vero minime filio placuit ; se malle ait orbem terrarum peragrare, ut multas res novas audire, multas videre posset.

Jam annum ætatis decimum septimum attigerat, socordiæ ignaviæque traditus. Quotidie autem patrem urgebat ut peregrinandi licentiam impetraret, quam ille nolebat concedere. Quum tandem more suo præter portum forte vagabatur, incidit in unum ex æqualibus, navarchi cujusdam filium, qui in eo erat ut cum patre Londinium navigaret.

Interrogavit Crusoëum sodalis an adjungere se socium itineris vellet. “ Libenter, ” ait ille ; “ vereor autem ut parentes id mihi concedant* ! ” “ Hui ! ” respondet alter, “ clam illis proficiscendum est. Post tres hebdomades reduces erimus. Parentibus vero nuntiandum curabis quonam terrarum migraveris. ” “ Sed pecunia careo, ” ait Crusoëus. “ Nihil id refert, ” alter excipit, “ siquidem hoc tibi gratis constabit* ”.

Robinson noster, re paululum deliberata, illico manu cum altero juncta, “ Euge, o bone, ” exclamat ! “ ibo tecum ; sed navem confestim conscendamus ”. Tum mandat cuidam ut post aliquot horas patrem conveniat* moneatque filium ad Londinium invisendum jam profectum, mox rediturum esse. Quibus peractis, ambo sodales navem conscendunt.

Nec multo post nautæ solvunt ancoras velaque vento intendunt. Cœlum serenum erat, ventusque adeo secundus ut brevi Eboracum e conspectu abeuntium se subduxerit. Postero die jam eo devenerant ubi Ousa in mare effluit, et nunc altum tenent*. Quanta vero Crusoëus admiratione stupuit, quum mare immensum intuens, supra se nihil præter cœlum, nihil ante, pone, circa se nisi aquam conspiceret !

Fuit per biduum aer serenus, ventusque prospere afflavit navigantibus. Tertio autem die cœlum nubibus tegi, ventusque vehementior esse cœpit. Primo fulgura emicant, velut si totum flammis cœlum arderet. Deinde ingruunt tenebræ quasi in altissima nocte ; tonitrua cum ingenti fragore resonare, imber de cœlo ruere torrenti similis, mare intumescens fluctus ciere. Navis modo ad nubes tolli, modo præceps ferri in profundum. Quantus funium strepitus ! quantus in navi tumultus ! quod quisque nactus erat id complectebatur ne ipse dejiceretur*.

Crusoëus, insuetus maris adolescens, quum jactationem maris ferre non posset, nausea oppressus, tanto affectus est dolore, ut expiranti similis videretur.

“ Heu ! parentes mei carissimi, heu ! ” iterum hæc iterumque exclamavit, “ nunquam vos revisam. ”

“ Heu ! ” exclamant nautæ pallidi, omni omissa spe, “ periimus ! abrepti sunt mali ; navis aqua undequaque completur. ” His auditis, Crusoëus, qui in cubili nautico sedebat, retro collapsus est. Ceteri ad antlias* accurrere, ut navem, si fieri possit, supra aquam retineant. Navarchus interim tormentorum* sonitu iterum iterumque tentat ut navibus, si quæ forte non longe abessent, significaret se magno in discrimine versari. Crusoëus qui hujus fragoris causam ignorabat, ratus omnia periisse, denuo exanimatus est.

Et jam pro se quisque aquam exhaurire, sed in infimo navis tabulato* aquæ altitudo crescebat. Nihil præter mortem expectandum erat. Ad navem sublevandam tormenta, dolia, mercium sarcinæ*, omnia projiciuntur ; sed nihil hæc proficiunt.

Interea navis quædam alia, audito sonitu tormentorum quæ ad significandum discrimen sonuerant, scapham emiserat ad servandos saltem navigantes ; sed æstus fluctuum obstabat quominus accederet. Attamen propius ita demum subiit, ut iis qui in navi essent funis projiceretur. Cujus ope scapha tandem adducta est, et in eam quisque desiliit ut saluti suæ consuleret*. Crusoëus, qui jacebat mortuo similis, a quibusdam nautis quos adolescentuli miserebat in eandem conjectus est. Vix paululum a navi recesserant, quum illa ante oculos fluctibus obruta est. Et nunc felicius contigit ut tempestas paulatim sedaretur ; aliter cymba tot hominibus onerata ipsa quoque fluctibus absorpta fuisset. Tandem post multa pericula pervenit ad navem, in quam omnes excepti sunt.

Navis illa Londinium tendebat. Quatuor post dies ad ostium Thamesis fluminis pervenit, et quinto die in portu jecit ancoras. Mox in terram omnes descendunt, læti quod e periculo evasissent.

Dum Crusoëus portum perlustrat, multa secum animo volvebat. “ Quomodo mei reducem me excipient, si domum repetiero ? Castigabunt sane propter tale delictum. Sodales vero et multi alii me irridebunt quod tam cito redierim. ” Incertus consilii audiit, non sine gaudio, nullam adesse navem quæ Eboracum tenderet. Qui autem hac de re eum certiorem fecerat, unus e præfectis earum navium erat quæ ad Guineam proficiscuntur.

Quum Robinson inter confabulandum negavisset se dolere quod nulla sibi Eboracum redeundi adesset opportunitas, quia mira flagraret cupiditate peregrinandi, præfectus navis ei auctor fuit itineris ad Guineam faciendi. Quo audito primum Crusoëus obstupuit. Sed quum præfectus ei dixisset iter hoc fore jucundissimum, seque (ut haberet ipse quocum versaretur*) gratis eum excepturum, ac præterea rem eam esse unde quæstum ille non mediocrem faceret, tum vero tanta eum invasit cupiditas proficiscendi, ut subito e memoria Eboracum exciderit.

Sed re paululum considerata, “ Equidem, ” ait Robinson, “ quatuor tantummodo aureos* habeo. Ecquid ego commercii hac tam exigua re eo loco faciam quo tu proficisceris ? ” Cui respondit hæc præfectus : “ Sex insuper aureos ego tibi commodabo. Nec majore pecunia tibi opus est ad ea emenda quibus multas in Guinea opes consequaris. Quoties ab exiguis initiis res maximæ profectæ sunt ! ”

“ Sed quid ego his emam ? ” inquit ille. “ Meras nugas*, ” respondit præfectus ; “ vitrum, torques, cultros, forfices, secures, tænias*, quibus nigri Africæ incolæ tantopere gaudent. Vim enim auri eborisque centies majorem pro iis tibi dabunt. ”

Nec jam diutius sibi Crusoëus temperare potuit ; sed oblitus parentum, amicorum, patriæ, hoc modo exclamat : “ En ego tibi comes itineris præsto sum ”. “ Agedum, ” respondit præfectus ; dextrisque junctis rem paciscuntur.

Itaque Crusoëus decem aureis dives, urbem jam properat, comparat varias merces, uti navarchus præceperat, comparatasque in navem transportandas curat. Paucos post dies, vento favente, præfectus navis ancoras solvi atque vela ventis dari jussit.

Caput Secundum

Crusoëus pergit iter — Mala omina — Navis incensa — Advehitur ad Canarias insulas — Inde profectus ad Americam naufragium facit.

Novum hoc Robinsonis iter faustissimum initium habuit. Jamque incolumes fretum* Anglicum transierant, et in ipso Atlantico mari versabantur. Tum vero plurimos dies vento reflante* navis Americam versus abrepta est.

Vespere tandem gubernator forte declaravit se flammas relucentes a longinquo conspicere, quumque inspecta tabula nautica* intelligeret vel ad centum millia nihil terrarum esse, conjecturam faciebat hunc ignem nihil aliud esse nisi navem incendio flagrantem.

Vix hæc dixerat, quum in auras tolli visa est navis, terribili cum fragore, et mox tota undis obruta est. Quum nox supervenisset, nihil amplius cerni poterat. Prima autem luce apparent duæ scaphæ, cum fluctibus luctantes, quæ remis everberabant mare, ut ad navem accederent. Extemplo præfectus vexillum nauticum explicuit, ut significaret se ad opem illis ferendam paratum esse. Navis ipsa omnibus velis ad eos tendit, atque intra dimidiam horæ partem ad miseros pervenit.

Sexaginta erant, viri, mulieres, pueri, qui omnes excepti sunt. Erat res omnino visu miserabilis, quum infelices illi faucibus mortis se ereptos viderent. Alii enim summo flere gaudio, alii clamare, velut si periculum nunc primum immineret ; illi exultare, hi pallidi manus torquere. Nonnulli stare muti et stupentibus similes. Nemo inter nautas tam ferreus quin his conspectis commotus ipse lacrimaretur. Quum eis paulatim rediisset animus, unus ea narravit quæ miseris accidissent.

Navis illa incensa magna quædam atque mercatoria erat Francorum, quæ ad Martinicam insulam tendebat. Exarserat ignis in cubiculo gubernatoris, flamma tam velociter grassante, ut nulla ejus extinguendæ spes adforet. Vix per tempus licebat* ipsos in cymbas recipere, et ab incensa nave paululum discedere, quum, correpta flammis camera in qua pulvis tormentarius sepositus est, discerpta navis dissiluit.

Tum navis celerrimo cursu aquas secat ; qua navigandi velocitate Robinson noster mire delectatus est. Post aliquot dies ecce magnam navem ad se ipsos tendentem conspiciunt. Mox audiunt sonitum tormentorum periculi instantis indicem, et animadvertunt navem esse duobus malis orbatam. Quum ad eam proprius accessissent, qui in ea vehebantur, sublatis manibus, hoc modo precantur : “ Servate nos infelices, quibus omnibus pereundum est nisi vos nostri miserebit ”.

Tum ex iis quæsitum est quid mali accidisset. Quibus quidam ex illis sic orsus est :

“ Angli sumus, ex Jamaica insula, sacchari vecturam* inde deportaturi. Ibi quum forte navis ad ancoras consistebat, præfectus cum gubernatore in terram descendit, ad merces aliquas insuper emendas.

“ Interea exorta est tempestas, tanto cum turbine, ut fune disrupto, navis ex portu in altum propelleretur. Tempestas ista tres dies noctesque sæviebat ; tum malis omnibus amissis, centum amplius millia abrepti sumus. Accedit etiam ad hanc nostram calamitatem quod nemo nostrorum artis nauticæ peritus sit ; novem jam integras hebdomades hinc et inde jactati, victum omnem consumpsimus, et plerique fame exhausti jacemus. ”

Quibus auditis præfectus, ut erat vir clementissimus, statim cymbam exponi jussit, assumptaque secum idonea ciborum copia, ipse cum Robinsone ad navem accedit. Erat sane lugendus prorsus omnium casus qui in illa vehebantur ; universi inedia quasi consumpti ; nonnulli vix poterant pedibus stare.

Quum autem cubiculum nauticum intrassent, horrendum visu ! jacebant humi mater, filius, servula, qui fame omnes enecati videbantur. Mox autem deprehensum* est aliquid in eis spiritus vitalis superesse. Postquam enim nonnullæ succi e carne expressi guttæ* in os cujusque instillatæ sunt, lucem oculis quærere cœperunt.

Mater præ nimia virium imbecillitate nihil absorbere poterat ; quum autem innuisset ut tantummodo filio suo consuleretur, mox illa exspiravit.

Interea duo reliqui animam receperant, atque ut erant ætate robustiores, præfecti diligentia servati sunt. Quum autem juvenis, oculis in matrem conjectis, mortuam esse intellexisset, tantus eum invasit dolor, ut deficientibus iterum viribus ægre ad vitam revocari posset. Vicit tamen cura, atque ille cum serva ægre e faucibus mortis ereptus est. Deinde præfectus navem omni genere alimentorum instruxit, malos a fabris suis reficiendos curavit, ignarisque maris peritum nautam dedit qui navem regeret ; atque ad terram proximam ipse tendit ut nova cibaria compararet. Hæc erat Madeira insula. Crusoëus una cum præfecto in terram descendit, atque ibi lætissimo fortunatæ illius insulæ aspectu satiari non potuit. Scilicet terra partim in planitiem porrecta, partim in colliculos molliter assurgit, et vernantem frugiferarum arborum copiam* explicat. Cœli admodum jucunda temperies* ; vix ullus enim hic hiemis rigor ; ita vim omnem frigoris retundunt* clementiores solis radii mollesque favoniorum animæ. Erant in oculis hic illic segetes in agris bene pinguibus diffusæ, juga montium continuis vitibus consita. Ut arridebant Crusoëo nostro pendentes racemi ! O quales ille hausit delicias, quum præfectus ære dato impetrasset ut juveni liceret uvis pro libidine satiari. Postquam ibi aliquantum temporis moratus est navis reficiendæ causa, ancoram solvit.

Per plures continuos dies felicissimo cursu usi sunt.

Sed repente vehemens tempestas ab austro oritur. Spumabant fluctus, et in immensam surgebant altitudinem. Navis tamen invicta stetit ; sed postquam sex dies continuos atrox tempestas sæviit, illa tam longe a via dejecta est, ut nec præfectus nec gubernator amplius intelligeret quonam in loco versarentur. Arbitrabantur tamen se ab insulis quæ Caraibæ vocantur non multum abesse. Septimo autem die quum primum illucesceret, e nautis quidam terram conspicit ! Tum omnes in stegam* conscendere visuri quænam sit terra illa ad quam appulsuri sint ; sed nunc lætitia in summum terrorem mutata est. Subito navis in terram impingitur ; quo ictu qui stabant in stega excussi omnes corruerunt.

Scilicet navis in syrtem* tam vehementi impetu allisa erat, ut penitus affixa hæreret. Confestim fluctus spumantes tantam vim aquæ in stegam profuderunt ut omnibus esset confugiendum, ne ipsi abriperentur.

Tum flebilis nautarum oriri clamor ; tum ejulatus hinc Deum orantium, inde clamantium ; alii desperantes sibi crines avellere, jacere alii semianimi.

Hos inter Crusoëus exspiranti similis erat ; ac repente exclamant navem dehiscere. Itaque in stegam omnes accurrere et in demissam quam celerrime scapham omnes desilire. Tanta autem erat multitudo inconsulte ruentium, ut vix palmæ latitudine* scapha undas superaret. Quum vero terra procul abesset, sæviente adeo tempestate, cuncti de ora assequenda desperabant.

Et jam ingens fluctus ad scapham volvi, montis instar, quo omnes conspecto obstupescere, remosque dimittere. Nunc, nunc instat periculum. Aquæ mons scapham assequitur subvertitque ; tum universi hauriuntur.

Caput Tertium

Sera Crusoëi pœnitentia — Desperatio — Vitam misere sustentat — In spelunca habitat.