Part 88

JUDĬCĬUM, ĭi, n. _Jugement_; _discernement_, _goût_. SYN. Judicum deliberatio legitima, cognitio, controversia causarum; _item_: Sententia, opinio, existimatio. EPITH. Acerbum, acre, admirabile, æquum, alienum, amplum, certum, civile, commune, corruptum, damnatorium, divinum, domesticum, exquisitum, gratum, grave, honestum, incertum, inclitum, infinitum, iniquum, insolitum, integrum, invidiosum, leve, liberum, singulare, sociale, stabile, usitatum. PHRAS. 1. In judicium vocare, _citer en justice_. In judicium arcessere, adducere, deducere; periculum judicii alicui intendere; in jus adducere; diem alicui dicere; in jus rapere; obtorto collo ad prætorem rapere; in jus adducere; legibus experiri; lege cum aliquo agere; jure experiri, ex jure agere cum aliquo. 2. In judicium venire, _se présenter devant les juges_. Judicio conflictari; judicio certare; jure, legibus experiri; in jus adire; vadimonium obire; descendere in ambiguam litem. 3. Judiciis iniquis vexari, _être persécuté d’arrêts iniques_. Judiciis conflictari, judicii laqueis stringi, irretiri; in majores identidem plagas incidere. 4. Judicio iniquo opprimi, _être condamné injustement_. Judicio iniquo jugulari, circumveniri; iniqui judicii procella everti; judiciis iniquissimis exsorberi sanguinem; turpi judicio vinci, condemnari; litem amittere; causam perdere, causa cadere; iniquis judiciis interire. 5. Judicium corrumpere, _corrompre ses juges_. Judicium contaminare, constuprare. 6. In judicio absolvi, _être absous en justice_. Judicio liberari, evadere, elabi. 7. Judicia non exercentur, _on ne rend plus la justice_. Judicia frigent, silent, conglaciant, conticescunt. 8. Judicia excercebat, _il remplissait les fonctions de juge_. In ea causa judex sedebat; judicium exercebat; sella posita jus dicebat; cognitionem causæ per se solus exercebat, summa æquitate res constituebat; jus petenti reddebat; arbitria de summa ei agebat, de ea controversia constituebat; judicia reddebat; jura in quoslibet distribuebat; judicium de reo legibus faciebat; sententiam ferebat. Cf. Judico. 9. Judicio vir acerrimo, _homme d’un sens, d’un discernement éprouvé_. Judicio valet, utitur optimo; judicio præstat, excellit, abundat inter omnes unus maxime. Est in eo viro mira quædam judicii præstantia, excellentia, vis, subtilitas. Multum videt vir ille judicio, si quisquam alius, gravissimo; inest in eo homine mira ingenii perspicacia. Cf. Ingenium. USUS: 1. Judicia domi conflare. Judicia calent. Judicia tollere, dissolvere, disturbare, _dissoudre le tribunal_. Judicia extrahere, comperendinare, _renvoyer un jugement à trois jours_. Judicia sistere. Judicia rescindere. 2. Opinio, sententia, _opinion_, _avis_. Tui judicii est, quid faciendum censeas. Alterius judicium exquirere. Suum judicium interponere, dicere, edere. Ferre judicium. Mutare, flectere judicium suum; alieno judicio, quam suo stare præstat. Judicio meo, _à mon avis_, _à mon sens_. Quantum quidem judicio assequi meo possum. Cf. Opinio, Sententia, Judico.

Judicii extremi dies, _le jour du jugement dernier_. PHRAS. Extremus seculorum dies; dies ille formidolosus, quo universi mortales in judicium vocabuntur, totius vitæ rationem reddituri; dies ille, quo hominum corpora e somno mortis ad lucem alterius vitæ excitabuntur; dies quo ad Christi severum judicium omnes sistemur; quando ad vitam revocatis, quotquot unquam nati sunt, DEI Filius e cœlo ad judicium exercendum, sententiamque pronuntiandam descendet. Dies ab omni æternitate præstitutus quo in vitam genus humanum revocabitur, et pro se quisque apud divinum tribunal causam dicet. Dies ille novissimus, quo omnium seculorum mortui reviviscent; dies ille de omnibus annis nostris, et transacta vita sententiam laturus. Extremus volventium seculorum dies, cum animæ vita functæ rursum corpora induerint; cum DEUS ipse judex in celeberrimo superum inferumque conventu sententiam feret; cum supremus dies volventibus annis advenerit.

JUDĬCO, as, avi, atum, are, a. _Juger_, _rendre la justice_. SYN. Judicium facio, cognosco, discepto; litem decerno, statuo, constituo; sententiam dico, fero; jus dico, dijudico. ADV. Aperte, acrius, acutius, bene, corrupte, diligenter, dissolute, explorate, fortiter, gratis, honeste, incorrupte, libere, longe, male, optime, perperam, publice, recte, religiose, ridicule, severe, temere, vere. PHRAS. 1. Vestrum est de hac controversia judicare, _c’est à vous de juger dans cette dispute_. Vestrum est, qui in hac controversia judices considetis, de hac causa judicium pronuntiare, jus dicere, causam cognoscere, controversiam disceptare, de controversia constituere, judicio decernere, jus administrare, forum agere, judicium exercere. Cf. Judicium. 2. Ex æquitate causæ judicandum est, _il faut rendre un jugement d’après l’équité de la cause_. Rectum animi sensum in judicio sequi nos oportet; illud demum rectum judicium est, quod ratio dirigit ac moderatur; quod ratio præscribit ac probat. Judicium cum ratione et æquitate congruat, necesse est; qui sententiam fert de causa, in consilio habeat necesse est, legem, æquitatem, fidem; qui judicia exercet, libidinem, odium, invidiam, metum, et quidquid eripere recte judicandi facultatem potest, procul habeat. In sententia dicenda summa habenda est æquitatis ratio; una spectanda est causæ æquitas; de una justitia laborandum est. In causis forensibus dijudicandis consilia omnia, actionesque ad justitiam referenda sunt. Justitiæ serviendum ne tantillum, ne latum quidem unguem ab æquitate deflectendum est. 3. Rem totam tibi judicandam relinquo, _je vous laisse à juger le tout_. Id omne arbitrium ad te justum æstimatorem defero; rem omnem ad arbitrium tuum confero; rem tuo ingenio, et conjecturæ committo; tu velim, de re tota existimes; tua erit de re tota æstimatio; ejus rei arbitrium ad te rejicio; ejus causæ cognitio penes te erit; tua æstimatione res metienda est; tu velim, causam hanc omnem arbitrere; propter infirmitatem mei consilii tuo judicio stabo; malo tuæ prudentiæ confidere, quam meæ; e judicio tuo judicium pendebit meum; ad judicium tuum sententiam aggregabo meam. USUS: Judicare de re inter aliquos ex vero et bono. Serviendum est iis judicibus, qui multis post seculis de nobis judicabunt. Judica et perpende. Tu de re a certo sensu judicas. Cf. Judicium.

JŬGĀTUS, a, um, _Uni_. SYN. Junctus. USUS: Omnes virtutes inter se jugatæ nexæque sunt.

JŬGĔRUM, i, n.; pl. JŪGĔRA, um, ibus, _Arpent_, _mesure agraire_. SYN. Agri modus, quantum uno boum jugo diu exarari potest. USUS: Ut aratores jugera sationum suarum profiterentur.

JŪGIS, e, gen. com. _Qui coule toujours_. SYN. Perennis. USUS: Juges putei; aqua jugis.

JŪGĬTER, _Sans interruption_. SYN. Semper, continenter.

JUGLĂNS, andis, f. _Noix_, _noyer_. SYN. Nux arbor et fructus.

JŬGO, as, avi, atum, are, a. _Unir_. USUS: Virtutes inter se jugatæ.

JŬGŬLĀTĬO, ōnis, f. _Action d’égorger_, _massacre_.

JŬGŬLO, as, avi, atum, are, a. _Égorger_. SYN. Jugulum ferio, neco. USUS: Se suam causam, suo gladio, suo argumento et concessione jugulare. Cf. Interficio.

JŬGŬLUM, i, n. et JŬGŬLUS, i, m. _Clavicule_, _gorge_. Pars colli anterior. USUS: Dare, ostentare jugulum hosti. A jugulo civitatis crudelitatem hostis avertere. Jugulum alicujus petere, _viser à la gorge_, _prendre qqn à la gorge_.

JŬGUM, i, n. _Joug_. EPITH. Crudelissimum servitutis, commune, grave, nefarium, servile. USUS: 1. Boum cervices natæ ad jugum. Multis jugis arare. 2. Dominatus, _esclavage_, _servitude_. Hostes sub jugum imponere. Jugum excutere, dejicere. 3. Montis vertex, _crête d’une montagne_. Constitit in summis jugis.

JŪMENTUM, i, n. _Bête de somme_. Ut: Equus, mulus, bos. USUS: Age jumentum, quo velis. Jumenta dorso onera portantia.

JUNCTĬO, ōnis, f. _Union_. SYN. Conjunctio. USUS: Partes junctione aliqua tenentur.

JUNGO, is, junxi, junctum, ere, a. _Joindre_, _unir_, _lier_. SYN. Conjungo, coagmento. )( Disjungo. PHRAS. 1. Omnia membra apte inter se junguntur, _tous les membres du corps sont parfaitement unis entre eux_. Inter se implicata et connexa sunt; inter se cohærent, coalescunt; aptas commissuras habent; ipsa secum, et inter se ex commissuris junguntur; alia ex aliis nectuntur, arcteque inter se continentur. 2. Libenter me tibi jungam, _je me joindrai volontiers à vous_. Libenter ad tuas rationes me adjungam; acclinabo me libenter ad tuas partes; tuis tuorumque necessitudinibus misceri me libenter feram; tecum me et voluntas congregat, et fortuna conjungit; res meas cum tuis libenter consociabo; ad te unum omnia mea conferam; societatem tecum et fœdus inibo; summa conjunctione tecum agam. Cf. Amicus, Conjungo. USUS: Prudentiam jungere cum eloquentia. Consuetudinem cum aliquo et amicitiam jungere. Puellam matrimonio jungere. Dies noctesque fletibus jungere, _pleurer jour et nuit_.

JŪNĬOR, ōris, gen. omn. _Plus jeune_. SYN. Adolescentior, natu minor, ætate posterior, aliquot annis minor.

JŪRE, _A bon droit_, _à juste titre_. SYN. Recte, non injuria, merito, superis hominibusque approbantibus; jure optimo; merito et optimo jure; haud secus ac par est; jure meritoque; jure ac merito meritissimo. )( Immerito. USUS: Jure optimo ridemus. Jure occidi potuit. Jure, an injuria; recte, an perperam.

JURGĬUM, ĭi, n. _Querelle_, _dispute_. SYN. Contentio, rixa. USUS: Exsistet ex ea ingens jurgium. Jurgio contendo. Jurgiis et litibus abstinere se. Cf. Lis, Contentio.

JŪRGO, as, avi, atum, are, n. _Être en procès_, _plaider_. SYN. Jurgio contendo, rixor. USUS: Vicini inter se jurgant, non litigant. Cf. Contendo.

JŪRĬDĬCĬĀLĬS, e, gen. com. _Relatif à un point de droit_. USUS: Juridicialis constitutio vocetur, quamvis molestum hoc nomen sit, _qu’on l’appelle question juridiciale, quoique ce mot me semble ridicule_.

JŪRĬSCONSULTUS, i, m. _Jurisconsulte_, _légiste_. SYN. Jureconsultus, interpres legum, jurisperitus, legum peritus. PHRAS. Jurisconsultus præstans erat, _c’était un légiste célèbre_. Consultissimus ea ætate omnis divini atque humani juris erat; vir erat juris scientissimus; divini humanique juris auctor celeberrimus; legum jurisque Romani apprime doctus; in disciplina juris atque legibus interpretandis auctoritate illustri fuit; vir erat, qui simul ac toga forumque placere cœpit, oraculum civitatis habebatur. USUS: Jurisconsulti domus est oraculum civitatis. Jureconsultorum ingeniis pleraque corrupta sunt.

JŪRĬSDĬCTĬO, ōnis, f. _Action de rendre la justice_, _judicature_. SYN. Facultas et potestas juris dicendi. USUS: Jurisdictionem absolvere. Subigere gentem sub jus, jurisdictionem ac potestatem suam. Venalem jurisdictionem habere. Cf. Ditio, Potestas.

JŪRISPĔRĪTUS, i, m. _Jurisconsulte_. SYN. Jurisconsultus, causidicus. USUS: Jurisperitorum eloquentissimus, eloquentium jurisperitissimus.

JŪRO, as, avi, atum, are, n. et a. _Jurer_, _affirmer avec serment_. SYN. Jurejurando me devincio, juratus testor, adjuro, jusjurandum do. PHRAS. 1. Juravi rem esse meam, _j’ai juré que cela m’appartenait_. Sacramento contendi, rem esse meam; juratus testabor; jusjurandum interposui; DEUM testem feci; DEUM obtestatus sum, i. e. testatus sum; conceptis verbis juravi; DEUM testem laudavi, rem, uti dixeram, esse meam. 2. Juravit se in fide mansurum, _il a juré qu’il garderait sa promesse_. Jurejurando se suamque fidem obstrinxit; jurejurando fidem firmavit; sacramentum dixit de perpetua sua in rempublicam fide. Per genium, per nomen Cæsaris dejeravit, perstiturum se in fide. DEUM testem esse voluit perpetuæ suæ in rempublicam voluntatis. Testem DEUM advocavit, appellavit integerrimæ suæ in rempublicam fidei; exsecratione se, caput suum devinxit, si datam unquam violaret fidem. De constanti in rempublicam fide jusjurandum dedit; fidem in rempublicam sacramento sanxit; sacramenti religione se adstrinxit ad præstandam reipublicæ fidem; jurejurando se alligavit, ad servandam reipublicæ fidem. Cf. Jusjurandum. USUS: In certa verba, ex animi sententia, non lingua tantum jurare. Jurare conceptis verbis majorum more. Jurare Jovem lapidem. Magna voce pulcherrimum jusjurandum juravi.

Jurandi Formulæ, _formules de serment_: Ita me DEUS amet! ita mihi propitius sit DEUS! ita mihi benefaciat, faveat, adsit DEUS! ita me DEUS adjuvet! ita propitium mihi DEUM velim! ita me DEUS respiciat, juvet, tueatur! ita mihi a DEO prospera contingant omnia! ita mihi optata contingant omnia! ita, quæ opto, feliciter eveniant! ita mihi bene sit! ita rebus meis feliciter eveniat! ita vivam! ita diu feliciterque vivam! ita ad voluntatem cuncta fluant! ita diuturna lucis usura fruar! ita mihi cum diuturnus vitæ cursus, tum facilis contingat; ita meis optatis fortuna respondeat! ita sim incolumis, felix, beatus, malorum expers, ignarus adversæ fortunæ! ita nihil adversi videam in vita! ita nunquam adversam fortunam experiar! ita fortuna utar perpetuo prospera! Contra: Ita male mihi faciat DEUS! ita perdat me DEUS! moriar, si; peream, si; ne vivam! ne sim salvus! dispeream! sentiam iratum DEUM! male mihi sit! nihil mihi ex animi sententia succedat! adversa mihi sint omnia! cadat infeliciter, quidquid ago! infensa, iniqua, adversa omnia experiar, si sciens fallo!

JUS, jūris, n. _Droit_, _justice_. SYN. Æquum, æquitas, justitia. )( Injuria. EPITH. Accusatorium, æquum, bellicum, callidum, civile, consulare, equestre, feciale, firmum, hereditarium, imperatorium, iniquum, patrium, pontificale, prætorium, regium, tribunitium. USUS: Jus postulare, _demander justice_. Jus dare, tribuere, _rendre justice_. Jus dicere, juger, rendre la justice. In jus vocare, adducere, _appeler en justice_. In jus adire, _aller en justice_. Jus suum persequi, exsequi, _réclamer ses droits_. Jus suum obtinere, adipisci, tenere, retinere, _obtenir gain de cause_. Jure agere, decertare cum aliquo, jure experiri, _avoir recours aux lois_. De suo jure aliquid concedere, detrahi sinere, decedere, _concéder qqche de son droit_. A jure abire, _s’éloigner de la justice._ Id jus ratumque est. Meo jure hoc dico facioque. Jus et æquitas vincula sunt civitatis. Cf. Æquum, Jure.

JUSJŪRANDUM, jūrisjūrandi, n. _Serment_. SYN. Sacramenti fides, sacramenti religio, jurisjurandi religio, fides. PHRAS. Jusjurandum a militibus exegit, _il exigea le serment des soldats_. Milites ad jusjurandum adegit; milites sacramento rogavit; in sua verba adegit; jurejurando adstrinxit; sacramentum sibi dici a militibus jussit; sacramento teneri, religione constringi, adstringi milites voluit. Cf. Juro. USUS: Ad jusjurandum adigere, _obliger au serment_. Jusjurandum dare, _prêter serment_. Jusjurandum negligere, violare, _se parjurer_. Religio jurisjurandi est metus Deorum immortalium in testimonio dicendo. Jurejurando devincta auctoritas. Aliquid jurejurando firmare, affirmare diis interpositis. Jurejurando nullum vinculum ad stringendam fidem arctius esse voluerunt majores.

JUSSUM, i, n. _Ordre_. )( Vetitum. EPITH. Ratum atque firmum. USUS: Injusta jussa populis describere. Jussa nostra comprobat populus.

JUSSŬS, ūs, m. (solo abl. sing.) _Ordre_, _commandement_. SYN. Imperium. USUS: Meo jussu. Cf. Imperium.

JUSTA, ōrum, n. pl. _Derniers devoirs_, _honneurs funèbres_. SYN. Inferiæ, exsequiæ. USUS: Paterno funeri justa solvere, peragere, facere.

JUSTĒ, _Justement_; _d’une manière convenable_. SYN. Jure, recte, legitime. USUS: Juste et legitime imperare.

JUSTĬTĬA, æ, f. _Justice_, _équité_. SYN. Æquitas, jus, fas, justum. EPITH. Germana, jucunda, magna, necessaria, optabilis, summa, vera, utilis. PHRAS. Justitia virtutes omnes complectitur, _la justice embrasse toutes les vertus_. Virtutes omnes continet, comprehendit. Omnes insunt in una justitia virtutes; omnes virtutes ab una justitia pendent; in una justitia includuntur. Nulla virtus abesse justitia potest; conjunctæ sunt, colligatæ sunt cum justitia virtutes omnes. USUS: Justitia, quæ suum cuique tribuit, societatem humanæ conjunctionis magnifice tuetur. Fundamentum justitiæ est fides. In laude justitiæ sunt fides et æqualitas.

JUSTĬTĬUM, ĭi, n. _Vacances_, _vacations des tribunaux_. SYN. Jurisdictionis intermissio. USUS: Justitium edici, jurisdictiones intermitti, claudi ærarium, judicia tolli oportet.

JUSTUS, a, um, _Juste_. SYN. Æquus, verus, meritus, debitus, legitimus. )( Iniquus. ADV. Vere. PHRAS. Justus est, _c’est un homme juste_. Justitiæ laude floret; vir est, qui juris civilis rationem ab æquitate nunquam sejunxerit; in testimonio religiosus, in judicando severus; vir est, qui immortalem sibi famam æquitate, fide, miserorum defensione comparavit; qui licere sibi nihil putat, nisi quod cum æquitate conjunctum; qui in ferenda sententia legem, æquitatem, fidem unice in consilium adhibet; apud quem unum maxime justitiæ locus est. Cf. Judico ex æquitate. USUS: Justum id est debitumque. Justum et jus alere.

JŬVĔNĪLIS, e, gen. com. _De jeune homme_, _de jeunesse_. USUS: Juvenilis libido, redundantia, licentia. Cf. Levis.

JŬVĔNĪLĬTER, _En, comme un jeune homme_. SYN. More juvenum. USUS: Juveniliter exsultare.

JŬVĒNIS, is, m. _Jeune homme_. SYN. Adolescens. EPITH. Mobilis. USUS: Infirmitas puerorum est ferocia juvenum.

JŬVENTUS, ūtis, f. _Jeunesse_. SYN. Ætas florens, medium juventæ robur, ætas injuriæ opportuna; flos ætatis. EPITH. Delicata, formosa, libidinosa. PHRAS. Adhuc intra juventutis annos tua versatur ætas, _vous êtes encore jeune_. In ea es ætate, quæ valet viribus quidem, sed a prudentia infirma est; ea es ætate, quæ viribus floret, sed a prudentiæ maturitate procul abest; juventutem nondum egressus es, quæ, cum ætatis quoddam veluti ver sit, caret usu rerum et experientia; a prudentia distat, vacua est consilio, inopia judicii laborat, expers est prudentiæ et gravitatis; ætatem agis, in qua prudentiæ illa maturitas locum nondum habet. Cf. Adolescentia. USUS: Omnem sobolem juventutis ad arma vocat.

JŬVO, as, jūvi, jutum, are, a. et n. _Aider_, _favoriser_. SYN. Adjuvo, opem fero. PHRAS. 1. Pauperes libenter juvat, _volontiers il secourt les pauvres_. Afflictis fidem manumque libenter porrigit; inopiam eorum facultatibus sublevat; egestatem eorum facultatibus sublevat; egestatem eorum subsidiis et liberalitate sustentat et recreat; egentibus libenter subsidio venit; opem porrigit, affert, præsidio est. Cf. Auxilium. 2. Alter alterum juvat, _ils s’aident l’un l’autre_, _ils se prêtent un mutuel appui_. Alter alteri operam commodat; mutua se opera juvant; mutuam sibi operam præstant; alter alteri præsidium est, ac dubiis in rebus lumen. 3. Philosophia eloquentiam juvat, _la philosophie sert à l’éloquence_. Philosophia eloquentiæ adjumento est; ad gravem illam moratamque eloquentiam adjumenta habet, affert, importat non pauca rerum naturalium cognitio. Cf. Adjuvo, Conduco, Faveo. USUS: 1. Juvare, ornare quempiam, quibuscumque rebus possis. 2. Delectat, _faire plaisir_, _réjouir_. Juvat, in parte operis præfari.

JUXTA, præp. _Auprès de_, _proche de_. SYN. Prope, propter. USUS: 1. Sepultus juxta viam Appiam. 2. Non secus, tanquam, similiter, _autant_, _également_, _comme si_. Juvit me, juxta ac si meus frater esset. 3. Pariter, una, _ensemble_. Juxta boni malique, armati ac imbelles obtruncati sunt.

L

LĂBĔFĂCĬO, is, fēci, factum, ere, a. _Ébranler_, _renverser_. SYN. Labefacto, corrumpo, perfringo, dissolvo, conquasso, concutio, solvo, enervo, frango, debilito, infirmo. )( Sustento, restituo. USUS: Virum fortem nulla unquam vis, nullæ minæ, nullæ invidiæ labefecerunt. Is pugnis mihi omnes dentes labefecit. Cf. Labefacto.

LĂBĔFACTO, as, avi, atum, are, a. _Ébranler_, _détruire_. ADV. Mediocriter. USUS: 1. Homo improbus rempublicam, jura, leges, vitam hominum, probe ab aliis constituta, societatem et conspirationem bonorum, dignitatem, consulatum vehementer labefactavit. Ecquid commoda mea, ecquid oratores labefactas et oppugnas? 2. Commoveo, a proposito averto, _ébranler la fidélité_, _séduire_. Firmus sum, non me labefactabis. Ne crede, te fidem meam pecunia, cogitationem, sententiam, amicitiam insidiis labefactare posse.

LĂBES, is, f. _Chute_; _fléau_, _maladie_; _tache_, _souillure_. SYN. Ruina, pernicies; macula, dedecus, ignominia, infamia, vitium, nævus. EPITH. Domestica, nefaria et perniciosa. USUS: Multis locis labes agrorum facta, terræque desederunt, _dans bien des endroits, il y a eu des éboulements de terrain_. 2. Macula, _tache_, _souillure_. Labem ejus dignitati aspersit, intulit. Vide, ne qua labes integris, probrum castis, infamia bonis inferatur. 3. Vitium, _mal_, _défaut_. Num tu hanc conscientiæ, animique labem, et vulnera perferre diutius potes? 4. Pernicies, pestis, lues, _fléau_. Hunc hominem reipublicæ, provinciæ labem fore prævideo. Cf. Macula, Dedecus.

LĂBĬUM, ii, n. _sæpius_ LĂBĬA, ōrum, n. pl. _Lèvre_. SYN. Labellum.

LĂBO, as, are, n. _Être ébranlé, chanceler_. SYN. Ruo, repente concido, vacillo, nuto, in casum vergo; casum, ruinam minor; corruo, cado, ruinæ proximus sum. USUS: 1. Refice ædes labantes. 2. TRANSL. Vides consilium tuum, animos militum labare atque deficere. Sana, confirma rempublicam, fortunam civitatis labantem magnopere et inclinantem.

1. LĀBOR, ĕris, lapsus sum, labi, d. _Tomber_; _faillir_, _se tromper_. SYN. Prolabor, cado, ruo; _item_: dilabor, deficio; _item_: erro, fallor, decipior. ADV. Continenter, longius, proclivius, turpissime, tuto. PHRAS. Quis in tam lubrica, tam difficili rerum humanarum via non labitur? _Qui ne chancelle parfois dans ce chemin de la vie si glissant et si difficile?_ Quis non offendit? Quis vitat, effugit omnem offensionem? Quis est, qui nusquam incurrat imprudens; quis de se præstare offensionem omnem possit? USUS: 1. Labuntur omnia, fluunt, occidunt. Res cum semel labi cœperit, proclivis est in perniciem. 2. Deficio, _se laisser aller_, _être entraîné_. Mores civitatis in perniciem lapsi. Cave, ne ad illorum opiniones delabaris. 3. Erro, fallor, _se tromper_. Imprudentia, consilio, opinione mea lapsus sum. Ambitione labi. Si me audies, nunquam laberis.

2. LĂBOR, ōris, m. _Travail_; _peine_. SYN. Opera, opus, sudor, vigiliæ, assiduitas, contentio animi, studium, industria. EPITH. Alienus a nostra ætate et dignitate, assiduus et quotidianus, continuatus, certus, clarus et nobilitatus, gravior, medius, vitæ tolerabilis, domesticus, gloriosus, incredibilis, major, extremus, facilis, jucundus, maximus, forensis, summus, illiberalis, gravis, oratorius, tum infinitus, tum puerilis, injucundus, levis, magnus, parvus, superior industria, tantus, durus, justus, honestus, militaris, minor, multus, minime necessarius, plurimus, pristinus, utilis, sollicitus, insomnis. Labores nocturni, officiosi, patibiles, quotidiani, reliqui, tanti, veteres. PHRAS. 1. Magnos habeo labores, _je suis accablé de travaux_. Multis oneribus susceptarum rerum premor, assiduis laboribus et vigiliis conficior; multum mihi oneris imposui, injunxi; deprimit me laborum moles; quæ res operam exercet meam, immensi est operis multique certaminis; opera, quam sumpsi, suscepi, multi sudoris est, ac contentionis non mediocris; onus, quod in me recepi, suscepi, onus, quod sustuli, quod sustineo, grave sane est, ac multiplex; multis magnisque perfungor laboribus; magnæ mihi quotidie in iis, quos subeo, laboribus molestiæ sunt exsorbendæ. Cf. Laboro. 2. Frustra laboravi, _c’est en vain que j’ai travaillé_. Laborem inanem sumpsi, suscepi; spes meæ infirmis et labantibus fundamentis nitebantur; spem secutus sum cæcam et incertam; arido solo, campo infructuoso, arenæ semina mandavi, commisi; oleum ac operam perdidi; operam inutiliter consumpsi; inani studio ductus operam lusi; tanto labore nihil egi, nihil profeci; irato genio in rem ingressus sum, nullus mei laboris fructus exstat; studium omne ac operam inutiliter locavi. USUS: Suscipere, ferre, sustinere, finire laborem. Multum laboris ac operæ in Latinitatem, in his studiis insumpsi, impendi, consumpsi, exantlavi.

LĂBŌRĬŌSĒ, _Soigneusement_. SYN. Diligenter.