Part 41
CRĪMEN, ĭnis, n. _Crime_. SYN. Criminatio, infamia; _item_: facinus, peccatum, noxa, scelus, delictum, maleficium. EPITH. Atrocissimum, certum, commentitium, commune, decumanum, domesticum ac vernaculum, fictum, falsum, fœdissimum, grave et vehemens, inane, incredibile, ingens, iniquum, integrum, invidiosum, levius, nefarium, novum inauditum, obscurum, perspicuum, probrosum, suspiciosum, manifestum, vinarium, verum, vetus. Crimina certa propriaque, dissoluta, falsa, infinita, absoluta, permulta, quotidiana, reliqua. PHRAS. Magnum crimen commisisti, _vous avez commis un grand crime_. Magnum crimen admisisti; in sceleratam ac nefariam fraudem decidisti; fraudem capitalem admisisti; in hoc facinore omnes insunt culpæ maximæ; id, quod in te concepisti scelus, in maximo, nefario crimine et capitali fraude ponitur; magno te adstrinxisti scelere; grave piaculum admisisti; nullum scelus abest ab eo scelere; in illo scelere omnia insunt scelera, quod in te admisisti. Cf. Committo, Culpa, Scelus. USUS: 1. Criminatio, _accusation_. Crimen effugere, e crimine elabi, _éviter une accusation_. Crimen dissolvere, _repousser une accusation_, _se laver d’un reproche_. 2. Facinus, peccatum, fraus, noxa, _délit_, _faute_, _crime_. Crimen in me quærit. Cædes ea illi crimini datur, vertitur. Proditionis crimen in te conjecit, contulit; tibi intulit, attulit, obtulit. Ista aut suspicionem afferunt, aut crimen. Isthoc tibi crimen adscribunt; hoc tibi in crimine ponunt. Crimine aliquem arcessere; condemnare crimine. Imprudens in crimen incurrit, in crimen venit. Staret hoc illi crimen, nisi refelleret, dilueret, dissolveret. In alium derivare crimen; extenuare nimium et elevare. Facile effugies crimen. Non abes ab omni crimine, non cares omni crimine. Videtur condonandum illud crimen. Cf. Scelus, Criminatio, Criminor.
CRĪMĬNĀTĬO, ōnis, f. _Accusation_, _calomnie_. SYN. Crimen, accusatio. EPITH. Acerrima, accusatorum falsa, inaudita, subita, tota. PHRAS. Criminationem refutavit, _il a réfuté l’accusation_. Oblatas ab adversariis criminationes depulit; crimen accurata confutatione dissolvit; meditata oratione diluit, refellit; inexspectato responso crimen effugit; e crimine elapsus est, e crimine se eripuit; oblatas criminationes aut extenuavit, aut elevavit. USUS: Nihil adhuc in Caium criminationis est. Oblatas criminationes depellere. Cf. Accusatio, Coarguo.
CRĪMĬNOR, aris, atus sum, ari, d. _Accuser_; _faire des reproches_. SYN. Criminationem, _vel_ crimen offero, infero; culpæ, vitio do; crimini do, verto; criminatione utor, criminis loco pono, in crimen voco, revoco. )( Crimen dissolvo. PHRAS. Nescio quid fraudis a me susceptum criminantur, _ils me reprochent je ne sais quelle perfidie_. Nescio quid fraudis a me conceptæ in crimen vocatur; capitalis, nescio cujus fraudis crimen in me conjiciunt, conferunt; nescio quod fraudis crimen mihi inferunt, efferunt; fraudis, incertum cujus, crimen in me quærunt; cum alia, tum fraudis, nescio cuius, crimina in me ferunt; mihi adscribunt; fraus, nescio quæ, mihi in culpa ponitur, in crimine ponitur; crimini datur, fraudis, nescio quid, a me admissum; novum crimen afferunt, fraudem capitalem a me factam esse, fraudis crimine me accersunt, condemnant; fraudis conceptæ crimen in me derivant; in fraudis crimen, certe suspicionem, ad populum incurro, venio. Cf. Accuso, Insimulo, Culpa. USUS: Invidiose meam potentiam ad populum criminantur. Non omnia libet criminari. De quibus illum criminatus es. Cf. Detraho.
CRĪMĬNŎSĒ, _En accusateur, avec passion_. SYN. Suspiciose, accusatorie, acerbe. USUS: Qui suspiciosius ac criminosius diceret, audivi neminem.
CRĪMĬNŌSUS, a, um, _Digne cie reproche_, _blâmable_; _coupable_, _criminel_. SYN. Suspiciosus, quod criminis suspicionem affert, quod in crimine est, quod in crimine ponitur. USUS: Non credebam, hoc tibi criminosum fore. Orator acer, acerbus, criminosus. Officiosam amicitiam criminoso nomine inquinas.
CRĪNES, ĭum, m. pl. _Cheveux_. SYN. Capilli.
CRĪNĪTUS, a, um, _Qui a beaucoup de cheveux_. SYN. Capillatus, comatus. USUS: Gorgonis os anguibus crinitum, _la tête de la Gorgone avait des serpents pour cheveux_. Stellæ crinitæ, _comête_. Cf. Cometæ.
CRISPUS, a, um, _Crépu_, _frisé_.
CRISTA, æ, f. _Crête_; _aigrette_, _panache d’un casque_. USUS: Crista galeæ.
CRISTĀTUS, a, um, _Qui a une crête_, _une aigrette_. USUS: Galea cristata.
CRĬTĬCUS, i, m. _Critique_, _censeur_. SYN. Poematum, _aut_ similium operum judex, Aristarchus. USUS: Ego tanquam criticus antiquus, ut Aristarchus quidam judicaturus sum.
CRŎCĔUS, a, um, _De safran_; _couleur de safran_, _jaune_, _doré_. USUS: Chlamys crocea.
CRŎCŎDĪLUS, i, m. _Crocodile_. SYN. Lacerta Ægyptia magnitudinis immensæ.
CRŎCUS, i, m. _Safran_. USUS: Meliora sunt unguenta, quæ terram, quam quæ crocum olent.
CRŎTĂLUM, i, n. _Crotales_, _sorte de castagnettes_. SYN. Instrumentum musicum e laminis quibusdam æreis. USUS: Nec collegæ tui crotala et cymbala fugi.
CRŪCĬĀMENTUM, i, n. _Tourment_, _souffrance_. SYN. Cruciatus. EPITH. Gravia morborum. USUS: Cruciamenta morborum interdum sunt graviora, quam tormenta carnificum.
CRŬCĬĀTŪS, ūs, m. _Tourment_, _torture_, _supplice_. SYN. Cruciamentum, tormentum, pœna, supplicium. EPITH. Acerbissimus, mœstus, magnus, malus, summus, miseri, tetri. USUS: Magno animi cruciatu vitam agere, _passer sa vie dans des chagrins perpétuels_. Is se vel in cruciatum dari cupit. Cruciatu afficere aliquem. Confectus cruciatu summorum dolorum. Cui morbus tetros cruciatus ciet. Summo cruciatu supplicioque perii. Cf. Dolor, Affligo.
CRŬCĬO, as, avi, atum, are, a. _Tourmenter_, _torturer_. SYN. Cruciatu afficio, conficio, afflicto, torqueo, premo, exanimo, excrucio, vexo; angoribus, suppliciis, majori malo macto. ADV. Diu, impune. PHRAS. 1. Criminis insontem acerbe cruciavit, _il a cruellement torturé un innocent_. Insonti barbara feritate tormenta admovit; omnia exempla cruciatus in insontem edidit; crudelitate naturæ asperius fecit aliquid insonti; in summum cruciatum dedit hominem insontem; omnibus cruciatibus affecit, per ultimos cruciatus hominem insontem laceravit, excarnificavit. 2. Ea res me vehementer cruciat, _cette affaire me tourmente beaucoup_. Res me urit vehementer et sollicitat; animum discruciat, exercet; angor animo, intimis sensibus; eam ob rem gravis mihi sollicitudo incumbit; acerba me sollicitudo incessit; maximam sollicitudinem sustineo; summam acerbitatem, ægritudinem, molestiam capio, sustineo; in acerba sollicitudine, in magno angore sum; magna premor, opprimor sollicitudine; magna cura ac sollicitudo animo insidet, animum occupat, torquet, exagitat; gravi conturbor, æstuo sollicitudine; suspenso et sollicito sum animo; ægritudine prope contabesco; curis pene conficior ac consumor. Cf. Ango, Angor, Cura, Sollicitus. USUS: Fame et vigiliis cruciatur. Tuæ te ærumnæ premunt ac cruciant. Dies noctesque tuæ te sollicitudines torquent ac cruciant. Dies noctesque cruciaris et consumeris. Cf. Vexo, Torqueo.
CRŪDĒLIS, e, gen. com. _Dur_, _cruel_, _inhumain_. SYN. Durus, inhumanus, ferreus, ferus, teter, immanis, importunus, omnis humanitatis expers, natura asper, singulari immanitate et crudelitate barbarus; barbarus atque immanis, inexorabilis, omni diritate atque immanitate deterrimus, immemor humanitatis, immansuetus, qui maxima asperitate et immanitate naturæ est. )( Clemens, misericors. PHRAS. 1. Homo crudelis est, _cet homme est cruel_. Ingenio sane est crudeli, quali nulla in barbaria quisquam tyrannus fuit; ejus immani et fœda crudelitate omnis Barbaria superata est; homo omni diritate deterrimus; cui volupe sit fœdum in modum lacerare miseros; omnia exempla cruciatus edere; omni sævitie, atrocitate plebem opprimere; optimum quemque per cruciatum necare, cum cruciatu interficere; omnibus tormentis excruciatos, omnibus cruciatibus affectos, laceratos interficere, necare; crudelitate utitur maxima; multa superbe, multa crudeliter facit; credas, feræ rabiem occupasse hominis animum, ita in quosvis sævus est et immanis; immanitate et crudelitate præditus est; crudelitatem vultu aspectuque horribili præ se fert; immanitate barbarus, sanguinarius, atrox, truculentus est; omnem humanitatem exuit; cum immanissimis feris crudelitate comparandus est; ab omni humanitate remotus, derelictus. Homo atrocis ingenii, animi trucis ac implacabilis; omnes mortales crudelitate vincit; cujus immanitas brutorum animantium ferocitatem non modo adæquat, verum etiam (horreo verba tam horrida) superat; est barbarie omni crudelior, expers omnis pietatis ac humanitatis; ea est morum, non asperitate, (levi enim illi vitium istud est) sed feritate, quam ne immanissimæ quidem ferarum omnium feræ possint attingere; anhelat imo e pectore crudelitatem; ea est importunitate naturæ, ut ejus crudelitas nulla miserorum calamitate expleri, satiari, saturari possit; ut crudelitatem in omnes promiscue expromat, exerceat, adhibeat; ut necare insontes crudelitate excogitata gaudeat. 2. Severi, non crudeles in liberos esse debent parentes, _les parents doivent user de sévérité et non de cruauté envers leurs enfants_. Bonum est, imo necesse, pueros in culpam lapsos a parentibus castigari, sed cavendum, ne crudelitati aditum patefaciant. Sicut parentum est, juveniles refrenare liberorum impetus, ita debent illi quoque manus, immo ipsum animum ab omni sævitiæ genere vindicare; sævitiam adversus liberos exercere, crudeliter agere cum filiis nunquam debent. Tanti esse nihil debet, ut crudeles in liberos simus; ut crudeles nos liberi experiantur. Si quid agitur cum filiis, crudelitas absit; nunquam crudelitati locus sit; dedecet parentes, pœnam de liberis sumere exempli parum memoris justæ severitatis; adhibere sævitiam in liberos; acerbe crudeliterque in liberos sævire. USUS: Animus ferus, crudelis, inhumanus. Bellum crudele. Pater in liberos crudelis.
CRŪDĔLĬTAS, ātis, f. _Cruauté_. SYN. Sævitia, inhumanitas, feritas, acerbitas, atrocitas animi, importunitas, immanitas naturæ, morum acerbitas. )( Clementia. EPITH. Arrogans, domestica, gravior, crudelior, immanis et fera, importuna in aliquem, inaudita, incredibilis, inimica, insatiabilis, nefaria, regia, singularis, summa, tanta, teterrima. USUS: Misericordia in speciem crudelitatis labi; crudelitatis odio in crudelitatem ruere, _devenir cruel en haine de la cruauté_. Iste spumans ex ore scelus, anhelans ex infimo pectore crudelitatem, contorquet brachium. Ejus crudelitas nulla miserorum calamitate expleri, saturari, satiari potest. Crudelitatem in omnes promiscue expromit, adhibet, exercet. Crudelitate excogitata necare insontes gaudet, nec tam gustare civilem sanguinem, quam exsorbere optat.
CRŪDĒLĬTER, _Avec dureté_; _cruellement_. SYN. Dure, acerbe; per cruciatum, cum cruciatu, omni cruciatu. )( Dissolute. USUS: Crudeliter animadvertere in aliquem. Crudelissime periit.
CRŪDĬTAS, ātis, f. _Indigestion_. SYN. Stomachi affectio, cum male concoxit; stomachi redundantia ex ægra confectione ciborum. USUS: Cruditas morbi causa est.
CRŪDUS, a, um, _Qui n’est pas mûr_, _vert_. SYN. Immaturus. USUS: 1. Poma ex arboribus cruda avelluntur, matura et cocta decidunt. 2. Cruditate affectus, _qui digère mal_, _qui a l’estomac chargé_. Crudior ad prandium venit. Roscius, quia crudior, agere noluit. Cf. Stomachus.
CRŪENTO, as, avi, atum, are, a. _Ensanglanter_. SYN. Sanguine imbuo, sanguinem elicio. ADV. Impie. USUS: Nolebam propter me cæde civium cruentari rempublicam. Scelere cruentare secures suas. Cæde nefaria se cruentare.
CRŬENTUS, a, um, _Sanglant_, _ensanglanté_. USUS: Cruentus civium sanguine.
CRŬMĒNA, æ, f. _Bourse_. SYN. Loculus.
CRŬOR, ōris, n. _Sang répandu_. SYN. Sanguis e vulnere. EPITH. Jucundus, civilis, quam recentissimus inimici. USUS: Cruorem inimici recentissimum ostendere. Cf. Sanguis.
CRUS, crūris, f. _Jambe_. SYN. Tibia, pars pedis, quæ ex coxendice ad extremos pedis digitos pertinet. USUS: Crura alicui frangere, suffringere.
CRUSTA, æ, f. _Superficie_, _enveloppe_, _écaille_, _croûte_. USUS: Vasis crustæ detrahebantur.
CRUX, ŭcis, f. _Croix_. SYN. Patibulum. PHRAS. In crucem agere, rapere, tollere; cruci suffigere, affigere; crucem alicui figere, defigere, constituere; patibulo affigere; in cruce figere; cruce afficere; cruci aliquem dare; infelici arbori suspendere. (VULG. Crucifigere), _crucifier_. USUS: Verres civibus Romanis crucem minatus est. Crucem indemnatis fixit, constituit. Cruci hominem insontem dedit. Multos in crucem egit, sustulit. Multos cruciatu, cruce, morte affecit. (Crux _pro_ molestia, rebus adversis, calamitatibus _vulg. est_, _peine_, _tourment_).
Crux SSᵐᵃ, _La Sainte Croix_. PHRAS. 1. Lignum, in quo salus nostra, ingemiscente rerum natura, pependit; in quo tribus clavis mundi salus affixa pependit. 2. (Crucifixi imago, VULG.), _Crucifix_. Imago Christi cruci affixi; simulacrum Christi e cruce pendentis; signum pendentis in cruce Servatoris nostri; simulacrum Christi in cruce morientis, in cruce exspirantis; effigies Christi in cruce suffixi. 3. (Crucem facere, VULG.), _se signer_, _faire le signe de la croix_. Crucis signum in fronte pingere, formare; cruce se signare; signum crucis in fronte effingere, exprimere; salutari se crucis signo munire; signum crucis fronti, pectori imprimere. Signum crucis Christiano more, Christiano ritu ducere.
CŬBĬCŬLĀRIS, e, gen. com. _Où l’on couche_. SYN. Quod ad cubiculum pertinet. USUS: Lectus cubicularis.
CŬBĬCŬLĀRĬUS, ii, m. _Valet de chambre_. SYN. Cubiculi minister. USUS: Nihil per cubicularium, omnia per janitores.
CŬBĬCŪLUM, i, n. _Chambre à coucher_. SYN. Conclave. EPITH. Alienum, altum, amplum, hibernum, subgrande. USUS: Grande cubiculum, altum, hibernum valde probavi. In cubiculum introducere.
CŬBĪLE, is, n. _Lit._ SYN. Lectus. EPITH. Duplex. USUS: Cubilia ferarum. Inire alienum cubile, _commettre un adultère_. Nemo tam miser, qui non cubile suum, _aut_ lectum salvum velit. Omnes mortales non solum vestigia, sed ipsa avaritiæ tuæ cubilia videre possunt, _siége_.
CŬBĬTĀLIS, e, gen. com. _Haut d’une coudée_. SYN. Cubitum altus.
CŬBĬTO, as, avi, are, n. _Être souvent couché_. SYN. Sæpe cubo.
CŬBĬTUS, i, m. _Coude_; _coudée_. SYN. Mensura, quantum e cubito brachii ad extremam manum est. USUS: Levato in cubitum corpore, suffulcire mentum columna, _s’appuyer sur son coude_, _appuyer son menton sur ses deux bras_. Triennio ille tres cubitos non processit. Columna tribus cubitis alta.
CŬBO, as, cubui, cubĭtum, are, n. _Être couché_. SYN. Recumbo, accumbo. PHRAS. Cubitum ivi, _j’allai me coucher_. Ad quietem ivi; quieti me tradidi; in lectum me recepi; cubitum discessi; conferre se cubitum parabat; strato se committere; lecto se commendavit; fessum diurno labore corpus quieti mandabat; lectum petiit; ad quietem se composuit. USUS: Deinde cubitum discessimus. Ægrotus in lecto cubans.
CŪDO, is, di, sum, ere, a. _Battre_; _forger_. SYN. Ferio, percutio. USUS: Cudere nummos, _vel_ argentum, _battre monnaie_.
CŪJAS, ātis, gen. omn. _De quel pays?_ SYN. Unde, qua ex gente? USUS: Socrates rogans, cujas esset? mundanum se respondit, totius mundi incolam, ac civem.
CŪJUS, a, um, _A appartenant?_ _Dont, de qui_. USUS: Cuja res, cujum periculum. Cædes ei crimini detur, cuja interfuit.
CŪJUSDAMMŎDI, _De quelque manière_. USUS: Animus non esse solum, sed cujusdammodi debet esse.
CŪJUSMŎDI, _De quel genre_. USUS: Legem, cujusmodi sit, conservare.
CŪJUSQUĔMŎDI, _De toutes sortes_. USUS: Homines cujusquemodi.
CULCĬTA, æ, f. _Matelas_, _oreiller_. SYN. Pulvinus, lectulus, stragulum. USUS: Culcita plumea.
CŪLĔUS, i, m. _Sac de cuir_. SYN. Saccus e corio, _vel_ lino factus. USUS: Parricidæ in culeum insuti in profluentem deferuntur.
CŬLĪNA, æ, f. _Cuisine_. EPITH. Ingentes. USUS: Tua quidem Philosophia in culina est.
CULMEN, ĭnis, n. _Faîte_, _sommet_. SYN. Fastigium. EPITH. Parvum, transversum.
CULMUS, i, m. _Tige des plantes_, _chaume_. SYN. Frumenti calamus a radice ad spicam. EPITH. Geniculatus. USUS: Herbescens viriditas sensim adolescit, culmoque nixa geniculato vaginis jam quasi pubescens includitur.
CULPA, æ, f. _Faute_. SYN. Causa, meritum, crimen, reprehensio. EPITH. Aliena, magna, minor, paterna, perpetua, præterita, propria, similis, summa, turpis, varia. PHRAS. 1. Tua culpa hæc acciderunt, _cela est arrivé par votre faute_. Tu unus ejus rei culpam sustines; tu ipse in culpa es, in te uno culpa ejus rei est; hujus rei culpa in te residet, hæret, consistit; tu ejus rei culpa teneris; tuo vitio perimus; omnes tibi culpam ejus rei attribuunt, assignant; tot malorum causas in te omnes conferunt, transferunt, derivant, inclinant, conferunt; penes te unum ejus rei culpam esse aiunt; te ejus culpæ coarguunt; te culpæ omnis reum faciunt; tuum hoc vitium est, de quo plectimur; in vitio tu es; in te injicitur ejus rei culpa; tibi vitio et culpæ datur; te unum in culpa et suspicione ponunt; in te unum culpam conjiciunt, referunt; merito tuo te accusant; ejus te mali fontem esse ac principium; tu unus in noxia es; te ipse jure optimo incuses licet auctorem omnium malorum; hujus rei culpam omnes in te rejiciunt, tibi adscribunt; te hujus mali fontem, originem, causam esse prædicant; hanc in te culpam omnes impingunt; hujus culpæ notam tibi uni inurunt; hujus rei culpa te condemnant. Cf. Causa, Adscribo, Criminor. 2. Gravem culpam admisit, _il a commis une grande faute_. Gravem culpam commisit, contraxit, suscepit; magno se crimine adstrinxit; gravi culpa se contaminavit; non levem culpam commeruit, in se suscepit; sequius admisit aliquid; graviter offendit, deliquit; in gravem culpam incidit; gravi se scelere commaculavit, inquinavit; gravi culpa se obstrinxit. Cf. Committo, Peccatum, Pecco, Crimen. 3. In culpa non est, _il n’est pas en faute_. Abest ab ea culpa longissime; extra culpam est; extra causam culpamque positus est; nihil in eo culpæ hæret, residet; culpa ea non tenetur; hujus rei culpa penes illum non est; noxæ ejus reus non est; ejus virium non est; ejus culpa, vitio id factum non est. 4. Expers omnis culpæ est, _il est tout à fait innocent_. Culpa caret, vacat; ab omni culpa abest, ab omni culpa remotus est; culpa omnis procul abest ab eo; abhorret ab ejus integerrimis moribus, quidquid culpæ in eum confertur; purus ab omni culpa est. Cf. Innocens. 5. Culpam a se facile removebit, _il se disculpera facilement_. Culpam haud ægre a se amovebit, amolietur, dimovebit; ea se culpa facile liberabit; ea se ex culpa facile eximet; eam se extra causam culpamque facile ponet; facile effugiet hoc crimen; ex eo crimine facile elabetur. Cf. Criminatio. 6. Culpam in alium rejicio, _je rejette la faute sur un autre_. Culpam in alterum confero, transfero, derivo, injicio, conjicio; in alium amolior, averto, inclino. 7. Culpam fateri, _avouer une faute_. Culpam agnoscere; culpæ se reum agere, peragere; de se ultro confiteri; non defugere noxæ confessionem. 8. Damna omnia, quæ culpa mea acciderunt, resarciam, _je réparerai tous les dommages que j’ai causés par ma faute_. Præstabo culpam; culpam redimam; quidquid detrimenti mea culpa acceptum est, sarciam, compensabo. USUS: Nulla culpa subest. Senatus in culpa est. Ejus peccati culpam unus sustines. Omnes se culpæ insontes clamant. Tibi præstanda est ea culpa. Cf. Crimen, Reprehendo.
CULPO, as, avi, atum, are, a. _Reprendre_, _blâmer_, _critiquer_. SYN. Culpæ do, culpæ ejus tribuo, in culpa pono, reprehendo. USUS: Sæpe patientiam ejus culpavi. Cf. Reprehendo.
CULTER, tri, m. _Couteau_. USUS: Cultros metuit tonsorios; cultro succinctus; cultrum stringere.
CULTĬO, ōnis, f. _Action de cultiver_, _culture_. SYN. Cultura. USUS: Cultio agri.
CULTOR, ōris, m. _Celui qui cultive_. USUS: Agrorum cultores, _laboureurs_. Veritatis, justitiæ cultor, fraudis inimicus, _ami de la justice_, _de la vérité_.
CULTRIX, īcis, f. _Celle qui cultive_.
CULTŪRA, æ, f. _Culture_. SYN. Cultio, cultus. EPITH. Multa, salutaris agrorum. USUS: Ager desertus a cultura hominum. Ager suapte bonus, diligentia et cultura melior. Ager nihil ferens, nisi magno labore ac cultura quæsitum.
CULTŬS, ūs, m. _Genre de vie_. SYN. Vitæ ratio. EPITH. Communis atque usitatus vitæ, diligens, humanus civilisque, optimus, Deorum castissimus atque sanctissimus, plenissimusque pietatis, malus, mollissimus, necessarius, parvus, pius, quotidianus, saluber, moderatus, senior, tenuis, magnus, magnificus. USUS: 1. Idem nobis cultus, idem victus. Homines a fera agrestique vita ad humanum cultum civilemque traducere. Delectant magnifici apparatus, vitæque cultus cum elegantia et copia. Cultus, et curatio corporis nobis adhibenda est. 2. Cultura, cultio, _culture de la terre_. Ager ex se fructum nullum edit sine cultura hominum. 3. Cura, _témoignage de respect_, _honneur_. Tribuere alicui officium et diligentem cultum. Cf. Colo, Religio.
1. CUM, _Avec_. Præpositio. Vim habet conjunctionis, societatis, interdum instrumenti. USUS: Cum magno labore, cum magna spe agit. Cum gladio cruento comprehensus est. Cum ferro invadere in aliquem. Cum magno fletu, cum voluptate auditur. Considerate cum animis vestris. Habeo statutum cum animo meo. Cf. Simul.
2. CUM, _Lorsque_. Adv. SIGNIF. Causam, occasionem, tempus. Antiquis quum. USUS: Nox una intercessit, cum ille ita mutatus est. Aliquot sunt dies, cum te amo. Fuit id quondam tempus, cum, etc.
CUM, TUM, _D’un côté, de l’autre_; _non seulement, mais encore_; _tant.... que_; _soit.... soit que_. Præcedit illud, hoc consequitur. SYN. Et, et; non solum, sed etiam. Cum minus quiddam, tum vero gravius et majus significat. USUS: hoc cum utile, tum illud longe honestissimum est, quod. Cum doctrina, tum imprimis pietate excellens. Id fecit cum sæpe alias, tum vero hoc tempore frequentissime. Cum cætera, tum hoc dictum vitupero.
CUMPRĪMUM, _Alors que_. SYN. Ut primum, ubi primum, simul atque. USUS: Cumprimum posse ingredi cœpit, non recusabat, etc.
CUMPRĪMIS, _Surtout_, _principalement_. SYN. Imprimis. USUS: Homo cumprimis locuples et honestus.
CŬMŬLĀTĒ, _Pleinement_, _abondamment_. SYN. Plane, abundanter, majori mensura. USUS: Cumulate mihi gratias egit, satisfecit. Non modo liberaliter, sed ornate etiam cumulateque tractatus sum. Cumulatius augere munus aliquod.
CŬMŬLO, as, avi, atum, are, a. _Entasser_, _accumuler_; _combler_. SYN. Augeo, adaugeo, expleo, compleo, perficio. )( Detraho, imminuo. USUS: Scipio bellicam laudem eloquentia cumulavit. Alio scelere id scelus cumulasti. Maximo gaudio, ira, voluptate cumulor. Mirabar, locum augendi in eo fuisse, quod dudum cumulatum videbatur. Homo omni laude cumulatus. Cf. Augeo, Orno.
CŬMŬLUS, i, m. _Amas considérable_; _comble_. SYN. Acervus, accessio, summa. USUS: Ad summam ex illius reditu lætitiam cumulus gaudii accessit ex adventu tuo. Beneficium tuum magno cumulo auxisti. Etsi alioquin illum amo, accedit tamen cumulus commendationis tuæ. Ad tua plurima de me merita maximus hoc facto cumulus accessit. De laudibus Dolabellæ cumulum deruam. Tua commendatione ad meam voluntatem cumulus accedit. Cumulos exstruere.
CŪNĀBŬLA, ōrum, n. pl. _Berceau d’enfant_; _origine_. SYN. Cunæ. TRANSL. Rudimenta. USUS: An alia putas esse rudimenta et cunabula virtutis?
CŪNÆ, ārum, f. pl. _Berceau_. SYN. Incunabula, cunabula. USUS: Vagire in cunis.
CUNCTĀBUNDUS, a, um, _Qui hésite_. SYN. Segnis, resistens.
CUNCTANTER, _Avec hésitation_, _lentement_. SYN. Lente.
CUNCTĀTĬO, ōnis, f. _Retard_, _lenteur_, _hésitation_. SYN. Mora, tarditas. USUS: Studium semper adsit, cunctatio absit. Sæpe cunctatione et tarditate, cum otium volunt sine dignitate retinere, utrumque amittunt. Cf. Mora.
CUNCTĀTOR, ōris, m. _Qui temporise_, _qui hésite_. USUS: Nosti, quam Marcellus parum efficax sit, quam tardus, quam cunctator.