Lexicon Latinum

Part 181

Chapter 1812,494 wordsPublic domain

TABLEAU, Tabula, pictura.

TABLETTE _à écrire_, Tabellæ, libelli, codicilli.

TABOURET, Scabellum, scamnum humile.

TACHE, Macula, labes, probrum, dedecus, vitium.

_Imprimer une tache_, Maculam alicui infero.

_Laver une tache_, Maculam deleo.

=Se tacher=, Maculam contraho.

_Qui est sans tache_, Purus, mundus, nitidus.

TÂCHE, Pensum.

TACT, Tactio, tactus.

=Toucher=, Contingo, tango, attingo, contrecto, tracto, attrecto.

TAILLE, Statura.

_Il a une taille magnifique_, Proceritate corporis insignis est.

_De grande taille_, Longus.

_A sa taille_, Ex se.

TAILLER, Reseco, excido, exscindo.

_Tailler une armée en pièces_, Copias profligo.

TAIRE, Silentio prætereo.

=Se taire=, Taceo, sileo, reticeo, conticeo, obmutesco.

_Ce qu’on tait_, Tacitus, abditus, interior, prætermissus.

=Tacitement=, Tacite, silentio.

TALENT, Ingenium, facultas.

_D’un talent remarquable_, Alta mente præditus.

TALION, Talio.

TALON, Calx, pars pedis posterior, talus.

_Qui pend sur les talons_, Talaris.

TANDIS QUE, Dum.

TANIÈRE, Latibulum.

TANT, Tantopere.

_Tant la conviction a de force_, Tantum firma animi inductio valet.

_Tant...... que_, Tum...... tum.

=Tant que=, Quoad, donec, usque dum, ut.

_En tant que_, Utpote, quippe.

_Tant soit peu_, Tantulum.

TANTOT ... _tantôt_ ... Tum ... tum, modo unum ... tum autem.

TAPIS, Aulæum, aulæ ornamenta, peripetasmata, stragula.

TARDER, Moror, cunctor, tardo, moram traho.

=Tardif=, Tardus, serus.

=Tard=, Tarde, sero.

TARIR, Ebibo, exhaurio.

TAS, Strues.

TAUPE, Talpa.

TAUREAU, Taurus.

TAVERNE, Ganeæ, taberna.

TEIGNE, Tinea.

TEINDRE, Tingo, coloro, fuco.

=Teinturier=, Infector.

=Teint=, Infectus, fucatus, fucosus.

TEL, Talis, id genus, ejusmodi, hujusmodi.

=Tel ... tel=, Qualiscumque.

=Tellement=, Sic, ita, similiter, adeo, usque eo, tam, tantum, tantopere.

TÉMÉRITÉ, Temeritas, inconsiderantia.

=Téméraire=, Temerarius, inconsideratus, præfidens.

=Témérairement=, Temere, inconsulto, imprudenter.

TÉMOIGNAGE, Testificatio, testimonium.

=Témoigner=, Testificor, testor, notum facio, testimonium dico.

_Qui ne peut témoigner_, Intestabilis.

=Témoin=, Testis, conscius, particeps, socius.

=Témoin= _oculaire_, _auriculaire_, Testis oculatus, auritus.

_Témoin à décharge, Laudator_, testis innocentiæ.

_Prendre à témoin_, Testes voco, obtestor, appello.

TEMPÉRAMENT, Temperamentum, temperatio, ratio.

=Tempérant=, Temperans, continens, sobrius, moderatus, temperatus.

_Avec tempérance_, Sobrie, parce.

TEMPLE, Delubrum, templum, fanum, ædes.

TEMPÉRATURE, Tempestas, cœli status.

TEMPÊTE, Procella, tempestas.

TEMPS, Tempestas, tempus, status cœli.

_Beau temps_, Sudum, cœlum serenum.

_Je n’ai pas le temps de_, Tempus non habeo ad.

_Le temps m’empêche de_, Tempore excludor, quin.

_Passer son temps à_, Tempus omne do, in aliquo tempus pono.

_Passer son temps dans l’oisiveté_, Ætatem in otio exigo, tempus omne in otio pono.

_Il n’est pas temps_, Nondum tempus est.

_Il est temps_, Tempus est ut.

_Perdre le temps_, Frustra tempus perdo.

_Accorder du temps_, Tempus concedo ad.

_Le temps est passé_, Tempus præteriit.

_En prenant son temps_, Per otium.

_A temps_, Tempestive, opportune, in tempore, non incommode tempestivus, opportunus.

_Temps opportun_, Tempestivitas, opportunitas.

_A contre-temps_, Importune, moleste.

_Avec le temps_, Tempore suo.

_De temps en temps_, Interdum.

_En même temps_, Simul, una, similiter, pariter, vicissim.

_Un peu de temps_, Paulisper, aliquantum.

_Quelque temps_, Aliquamdiu.

TÉNACITÉ, Tenacitas.

=Tenace=, Tenax.

TENDRE _vers_, Tendo, porrigo, contendo, eo peto.

_Action de tendre_, Intentus, porrectio, projectio.

TENDRESSE, Caritas, amor, studiosa propensio.

=Tendre=, Tener, mollis.

=Tendrement=, Amanter, studiose, prolixe.

TENDRON _de la vigne_, Clavicula, capreolus in vite.

TÉNÈBRES, Tenebræ, caligo, nox.

_La mer se couvre de ténèbres_, Inhorrescit mare.

=Ténébreux=, Tenebricosus, obscurus.

TENIR _bon_, Resisto, insisto, persisto.

_Il ne tient pas à moi que_, Per me non stat quominus id fiat.

_Tenir contre_, Resisto, obsisto.

_Tenir pour indubitable_, Mihi id confirmatissimum est.

_Se tenir au-dessus_, Supersto.

_Se tenir auprès_, Adsto.

TENTATIVE, Experientia, periclitatio, usus, tentatio.

=Tenter=, Experior, usu tractando cognosco, tento, pertento, conor.

TENTE, Tentorium, tabernaculum militum.

_Plier les tentes_, Tabernacula detendo.

TENTURE, Peripetasmata.

TÉNU, Subtilis, acutus, tenuis.

TERGIVERSATION, Tergiversatio.

=Tergiverser=, Tergiversor, refugio.

TERME, Exitus, eventus, casus, finis, terminus.

— (Expression), Vocabulum, vox, nomen, verbum.

=Terminer=, Finio, finem constituo, ad exitum perduco, exantlo, defungor, perago, perficio.

_Terminer une affaire_, Negotium ad finem deduco.

_La guerre se termina par la paix_, Bellum ad exitum pervenit.

TERNIR, Decoloro.

_Ternir la gloire des ancêtres_, Dedecori sum majoribus.

=Terne=, Decolor.

TERRASSER, Sterno, profligo, prosterno.

TERRE, Humus, tellus, terra, gleba.

_Terres labourables_, Aratio, arvum.

=Terrestre=, Terrenus, terrestris.

=Territoire=, Territorium, terra, ager.

TERREUR, Terror, minæ.

=Terrifier=, Perterrefacio, perterreo.

=Terrible=, Terribilis, horribilis, horrendus, terrificus, horridus, asper, durus.

TERTRE, Tumulus.

TESTAMENT, Tabella, codicilli, testamentum.

_Casser un testament_, Testamentum rumpo.

=Tester=, Testamento decerno.

TÊTE, Caput.

_Se découvrir la tête_, Caput aperio alicui, saluto aperto capite.

_Se couvrir la tête_, Caput tego.

_Trancher la tête_, Caput cervicibus abscindo.

_Perdre la tête_, Consilio labor, cerebrosus sum.

_Tenir tête_, Subsisto.

_Mettre à la tête de_, Præpono, præficio.

_Qui a deux têtes_, Biceps.

_Qui a trois têtes_, Triceps.

_Par tête_, Viritim.

_A voir un tête-à-tête_, Capita confero, offenso.

TEXTILE, Textilis.

TEXTUELLEMENT, Syllabatim.

THÉÂTRE, Theatrum, scena.

_Sur un plus grand théâtre_, Majoribus theatris.

=Théâtral=, Scenicus, theatralis.

THÈME, Materia.

THÉOLOGIE, Divinarum rerum scientia.

THÉORÈME, Theorema.

THÈSE, Thesis, propositum.

TIARE, Tiara.

TIÉDEUR, Tepor.

=Tiède=, Tepidus.

_Rendre tiède_, Tepefacio, calefacio.

_Devenir tiède_, Tepesco.

TILLAC, Fori.

TIMIDITÉ, Timiditas, angustus animus.

=Timide=, Timidus, circumspectans omnia.

=Timidement=, Timide, diffidenter, ignare.

TIMON, Temo.

TINTEMENT, Tinnitus.

=Tinter=, Tinnio.

TIRAILLÉ, Districtus, occupatus, distentus.

TIRER, Traho, vi adduco, impello.

=Tirer de=, Deduco, abduco, revoco, removeo, detraho, extraho.

TISON, Titio.

TISSU, Contextus, complexio, textum.

_Faire un tissu_, Contexo, texo, conjungo.

=Tisser=, Texo, contexo.

=Tisserand=, Textor.

_Atelier de tisserand_, Textrina.

=Tissé=, Textus.

TITRE, Titulus, nomen.

_Titre d’un livre_, Inscriptio libri.

_Titre de noblesse_, Honoris vocabula et nomina.

TOGE, Toga.

_Vêtu de la toge_, Togatus.

TOILE, Tela.

TOI-MÊME, Tute.

TOISON, Vellus.

TOIT, Tectum.

_Enlever le toit_, Domum detego.

TOLÉRER, Tolero, patior, sustineo.

=Tolérable=, Patibilis, tolerabilis.

TOMBEAU, Sepulcrum, tumulus, monumentum.

TOMBER, Cado, concido, labor, procido, procumbo, decido, corruo, ruo, illabor.

=Tomber= _de_, Delabor, defluo, devenio, deflecto.

_Tomber d’en haut sur_, Superincido.

_Tomber malade_, In morbum incido.

TON, TIEN, Tuus.

TON (_doux_), Melos, cantus.

TONNEAU, Dolium, cupa.

TONNERRE, Tonitru, nubium fragor.

=Tonner=, Intono, tono, sono.

TONDRE, Tondeo, attondeo.

_Qui sert à tondre_, Tonsorius.

_Qui n’est pas tondu_, Intonsus.

=Tonsure=, Ordinis insigne, attonso in coronæ modum vertice.

TOPIQUES, Topica.

TORCHE, Fax, tæda, funale.

TORPEUR, Torpor.

TORRENT, Torrens.

TORRÉFIER, Torreo, exuro.

=Torride=, Torridus.

TORT, Noxa, noxia.

_Causer du tort_, Alicui sum fraudi.

_Faire du tort_, Officio, obsto, obsisto, noceo, malefacio.

_Se faire tort_, Me lædo.

_A tort_, Immerito.

_A tort et à travers_, Inepte.

_Parler à tort et à travers_, Garrio.

_A tort et à raison_, Recte, an secus?

TORTUE, Testudo.

TORTUEUX, Tortuosus, sinuosus.

TORTURE, Cruciatus, tormentum, pœna, supplicium.

=Torturer=, Carnifico, carnificor, excarnificor.

— (Tourmenter), Remordeo, crucio, uro, pungo.

TÔT, Mature, cito.

_Au plus tôt_, Quamprimum.

_Le plus tôt possible_, Quamprimum.

TOTAL, Summa.

TOTALITÉ, Summa.

TOUCHANT, Super.

TOUCHER, Cf. Tact.

— (Émouvoir), Moveo.

=Touchant=, Patheticus.

TOUFFU, Patulus.

TOUJOURS, Semper, omni tempore, usquequaque, ubique.

TOUR (circuit), Anfractus, circuitio, flexus, ambitus.

_Faire le tour_, Circumeo.

TOURNÉE, Percursatio, peragratio.

=Tourner=, Converso, sæpe converto, muto, volvo, circumago, verto, vario.

_Tourner en tout sens_, Distorqueo.

_Faire tourner_, Volvo, verto, verso, in orbem torqueo.

_Tourner autour de ce qu’il faut aborder franchement_, Dudum circumrodo, quod devorandum est (Prov.).

_Tourner vers_, Vergo, inclinor, obverto.

_L’affaire a mal tourné_, Res in contrarium vertit, res in malum evasit.

_La fortune a tourné_, Fortuna vertit.

_Qui tourne_, Volubilis.

TOUR (édifice), Turris.

TOUR (_façonner au_), Torno, polio.

TOUR A TOUR, Invicem, mutuo.

A MON TOUR, Vicissim, item.

=A son tour=, Ordinatim.

TOURBILLON, Turbo.

TOURMENT, Cruciamentum, cruciatus.

=Tourmenter=, Ango, constringo, sollicito, vexo, torqueo, premo, crucio, afflicto, coquo, remordeo, pungo.

_Cette affaire me tourmente beaucoup_, Res me urit vehementer et sollicitat.

TOURTERELLE, Turtur.

TOUT, Totus, omnis, cunctus, universus.

_Tout ce qui_, Quidquid.

_Se faire tout à tous_, Ad communem vivendi morem mores exigo.

_Avant tout_, Imprimis, cumprimis.

_De toutes sortes_, Cujusquemodi.

_Pas du tout_, Nequaquam, nullo pacto, minime vero.

TOUT A COUP, Repente, subito.

TOUT A FAIT, Prorsus, penitus, plane, omnino.

TOUT A L’HEURE, Modo, nunc.

TOUTEFOIS, Tamen, nihilominus.

_Si toutefois_, Si quidem, si tamen, quippe si.

TOUX, Tussis.

=Tousser=, Tussio, tussi laboro, tussi urgeor.

TRACES, Vestigium.

_Courir sur les traces_, In vestigiis sequor.

TRADITION, Traditio.

TRADUCTION, Translatio.

=Traduire=, Transfero, verto.

TRAFIC, Nundinatio.

=Trafiquer=, Cauponor, lucri causa aliquid facio, mercor, nundinor, emo.

_Il trafiquait de tout_, Omnia illi erant venalia turpissimo quæstu.

TRAGÉDIE, Tragœdia.

=Tragédien=, Tragœdus.

=Tragique=, Tragicus.

=Tragiquement=, Tragice.

TRAHISON, Proditio.

_Crime de haute trahison_, Perduellio.

=Trahir=, Prodo.

=Traître=, Proditor.

TRAÎNER, Traho.

_Traîner en longueur_, Produco.

=En traînant=, Tractim, longo tractu.

TRAIRE, Mulgeo.

=Trait=, Telum, spiculum, sagitta.

_Lancer un trait_, Tela intorqueo.

TRAITÉ, Pactio, pactum, conventum, conditio, fœdus.

_Conclure un traité_, Percutio fœdus, cum aliquo fœdus ferio, paciscor.

_Observer un traité_, Fœdus servo.

_Violer un traité_, Fœdus frango, a pactione recedo.

_Fouler aux pieds un traité_, id.

_Déchirer un traité_, id.

TRAITEMENT (_mauvais_), Vexatio.

=Traiter=, Tracto, exerceo, doceo.

— (Soigner), Medicor, medeor.

_Traiter une question_, In argumento versor.

_Maltraiter_, Asperrime aliquem habeo, tracto.

=Traitable=, Tractabilis, facilis, lenis, comis, indulgens, exorabilis.

TRAJET, Transmissio, trajectio.

TRANCHER, Præcido, seco, amputo.

TRANQUILLITÉ, Tranquillitas, quies, otium, securitas, tranquillus animus, laxamentum.

_Jouir d’une grande tranquillité_, Omni molestia vaco, otio fruor jucundissimo.

=Tranquille=, Tranquillus, quietus, securus, sedatus.

=Tranquillement=, Placate, placide, sedate, tranquille, remisse, otiose.

TRANSACTION, Decisio, transactio.

TRANSCRIRE, Transcribo, exscribo.

TRANSFÉRER, Transfero, traduco.

TRANSFORMER, Transformo.

TRANSFUGE, Transfuga, perfuga.

TRANSITION, Transitio.

TRANSMISSION, Translatio.

=Transmettre=, Trado, do, prodo.

=Transmis=, Translatitius.

TRANSPARENT, Pellucens, pellucidus.

TRANSPERCER, Perterebro, exterebro, transfigo, transfodio, perforo.

TRANSPORT, Asportatio, vectura, vectio.

=Transport= _de joie_, Animi effusio in lætitia.

=Transporter=, Asporto, perduco, trajicio, transmitto, transeo, transfero, transporto, porto, fero, subveho.

_Transporter au delà_, Transveho.

_Se transporter sur les lieux_, In rem præsentem venio.

TRANSVASER, Transfundo, transfero.

TRANSVERSAL, Transversus.

TRAVAIL, Labor, opera, opus, studium.

=Travail= _difficile_, Molitio.

_Cela demande du travail_, Diligentiam non mediocrem postulat.

_Je suis accablé de travail_, Multis oneribus premor.

=Travailler=, Laboro, operam do.

_Travailler avec soin_, Elaboro, laboro, curo, operam do, contendo, elucubro.

_Travailler beaucoup_, Allaboro, valde laboro, elaboro.

=Travailleur=, Operarius.

A TRAVERS, Per.

_Passer à travers_, Transeo, prætervehor, transeo.

=De travers=, Oblique, torve perperam, male, prave, sinistre, perverse, præpostere, nequiter.

_Qui va de travers_, Obliquus, transversus.

_Qui fait de travers_, Præposterus, perversus.

=En travers=, E transverso.

TRAVERSE (_par des chemins de_), Transversis itineribus.

TRAVERSÉE, Transmissio, trajectio, trajectus, transmissio.

=Traverser=, Trajicio, transeo, traduco, transcendo, peragro.

_Traverser en courant_, Percurro.

TRÉBUCHET, Trutina.

TREIZE, Tredecim.

TREMBLEMENT, Horror, tremor.

=Tremblement= _de terre_, Terræ motus.

=Trembler=, Horreo, formido, timeo, metuo, horresco, trepido, tremo.

_Faire trembler_, Tremefacio, concutio.

=Tremblant=, Tremebundus, tremulus.

_En tremblant_, Trepide.

_Sans trembler_, Intrepide.

TREMPÉE (_âme fortement_), Ingenium vividum.

TREMPER (_dans_), Intingo, madefacio, humecto.

TRENTE, Triginta.

_Trente fois_, Tricies.

_Par trente_, Triceni.

=Trentième=, Tricesimus, trigesimus.

TRÉPIGNER, Tripudio, supplodo.

TRÈS, Perquam, valde, oppido.

TRÉSOR, Thesaurus, opes, divitiæ.

_Trésor public_, Pecuniæ publicæ.

_Trésor royal_, Gaza, ærarium, pecunia, thesaurus.

TRESSAILLIR _de joie_, Gestio.

TRÈVE, Induciæ.

TRIANGULAIRE, Triangulus.

TRIBU, Tribus, curia, corpus.

=Par tribus=, Tributim.

TRIBUNAL, Tribunal, sella judiciaria.

_Siéger sur son tribunal_, Jura reddo.

TRIBUNE, Suggestum, rostra, locus concionum.

_Monter à la tribune_, Suggestum ascendo.

TRIBUNAT, Tribunatus.

=Tribun=, Tribunus.

TRIBUT, Tributum, vectigal, stipendium.

_Payer le tribut_, Vectigal pendo, do tributa, stipendia dependo.

=Tributaire=, Tributarius, vectigalis, stipendiarius.

TRIDENT, Fuscina, tridens.

TRIER, Diribeo, discerno, separo.

TRIOMPHE, Triumphus, victoris pompa, palma, victoria, laurus.

_Obtenir les honneurs du triomphe_, Triumpho, triumphum ago.

=Triompher=, Vinco, devinco, expugno, prœliis frango, triumpho.

=Triomphal=, Triumphalis.

TRIPLE, Triplex, triplus, Cf. Trois.

TRISTESSE, Mœror, mœstitia, tristitia, squalor.

=Triste=, Mœstus, tristis, mœrens, sordidatus, squalidus.

=Tristement=, Mœste, cum mœrore, nequiter, flebiliter, miserabiliter.

TRIUMVIRAT, Triumviratus, triumvirorum magistratus.

=Triumvir=, Triumvir.

TRIVIAL, Tritus, contemptus.

TROIS, Tres.

_De trois façons_, Tripliciter.

_Trois fois_, Ter.

=Trois par trois=, Terni.

=Espace de trois jours=, Triduum.

=Espace de trois ans=, Triennium.

=Tiers= (le), Triens.

=Troisième=, Tertius.

=Trois cents=, Trecenti.

TROMPERIE, Fraus, dolus.

=Tromper=, Decipio, circumvenio, fraudo, fallo, defraudo.

=Se tromper=, Erro, errore ducor, vagor, evagor, labor, fallor, decipior.

TROMPETTE, Buccina, tuba belli.

=Trompette= _guerrière_, Classicum, sonus tubarum.

TROMPETTE (le), Buccinator, præco.

TRONC, Truncus.

=Tronqué=, Decurtatus.

TRÔNE, Solium, sedes.

TROP, Nimio, nimis, nimium.

TROPHÉE, Tropæum, victoriæ monumentum.

TROU, Foramen.

=Trouer=, Perterebro, exterebro.

TROUBLE, Consternatio, perturbatio, conturbatio, confusio.

— (Désordre), Tumultus, tumultuatio, seditio, turba.

=Troubler=, Turbo, perturbo, misceo, permisceo, conturbo, confundo.

=Se troubler=, Trepido.

TROUBLE (_adj._), Turbidus, impurus, sordidus.

_Voir trouble_, Cæcutio.

=Troublé=, Turbidus, perturbatus, confusus.

=Avec trouble=, Turbulente, turbide.

— (Tumultueusement), Tumultuose.

TROUPE, Agmen, multitudo armata, turma.

_En troupe serrée_, Confertim.

_Par troupes_, Gregatim, per greges.

TROUPEAU, Grex, cœtus, turba.

=Troupeau= _de gros bétail_, Armentum.

TROUVER, Invenio, reperio, deprehendo, nanciscor.

TU, TOI, Tu.

TUBE, Tubus, fistula.

TUER, Interficio, mortem affero, neco, interimo, occido.

_Se tuer à travailler_, Studiis immorior.

TUILE, Tegula.

TUMEUR, Tumor.

=Tuméfié=, Tumidus, turgidus.

TUMULTE, Tumultus, tumultuatio.

_Faire du tumulte_, Strepo.

TUNIQUE _longue_, Tunica talaris.

_Vêtu d’une tunique_, Tunicatus.

TUTELLE, Tutela, defensio.

TYPE, Typus, signum, forma, norma, regula, species.

TYRANNIE, Tyrannia.

=Tyran=, Tyrannus, oppressor civitatis, ereptor libertatis.

=Tyranniquement=, Tyrannice, crudeliter, superbe.

U

ULCÈRE, Ulcus.

_Couvert d’ulcères_, Ulcerosus, plenus ulceribus.

=Ulcérer=, Ulcero, ulcus facio, corrumpo.

=Ulcéré=, Ulceratus, exulceratus.

UN (seul), Unus, solus, singularis.

— (Quelconque), Ullus, aliquis, unus.

=Un à un= (_adj._), Singuli, unusquisque.

_Un à un_ (_adv._), Singillatim, singulatim.

=L’un l’autre=, Vicissim, inter se.

=L’un après l’autre=, Super alium alius, alia super alia, singulatim, singillatim.

=L’un et l’autre=, Uterque.

=L’un ou l’autre=, Alteruter, e duobus alter.

_L’un est meilleur que l’autre_, Alius alio melior.

UNANIMITÉ, Unanimitas.

=Unanime=, Unanimis.

UNION, Junctio, conjunctio, colligatio.

=Unir=, Jungo, conjungo, jugo, misceo, confundo, socio, concilio.

UNIQUE, Unicus, unus.

=Uniquement=, Unice, solum, tantum, modo.

UNITÉ (l’), Simplum.

UNIVERS, Mundus, universitas rerum, orbis universus.

UNIVERSALITÉ, Universalitas.

=Universel=, Universalis.

UNIVERSITÉ, Artium ac disciplinarum omnium palæstra.

URBANITÉ, Urbanitas, comitas, civilis vita.

URNE, Urna, hydria.

USAGE, Mos, consuetudo, institutum, usus, modus.

_C’est l’usage, il est d’usage_, Moris est, in more est.

_Contre l’usage_, Inusitate, insolenter.

_Conformément à l’usage_, Usitate, vulgariter, populariter.

_Selon l’usage_, Usitato more.

=Faire usage de=, Utor, usurpo.

=User= (_de_), Usurpo, utor, in usum adhibeo.

=Usité=, Usitatus, pervulgatus, usu receptus.

USTENSILES, Utensilia.

_Usufruit_, Ususfructus.

USURE, Feneratio, fenoris exercitatio.

_Prêter à usure_, Feneror, fenori do, fenori loco.

=Usurier=, Fenerator.

=Usuraire=, Fenebris.

=Usurairement=, Fenerato.

USER, Tero, contero, consumo.

=S’user=, Obsolesco.

=Usé=, Obsoletus.

=Utilité=, Utilitas, emolumentum, fructus, commoditas, opportunitas.

_Il ne songe qu’à son utilité personnelle_, Ad suam utilitatem refert omnia.

=Utile=, Utilis, fructuosus, commodus, frugifer, salutaris.

=Être utile=, Prosum, utilitatem affero.

=Il est utile=, Conducit, utile est, prodest, confert, interest, pertinet.

_Il est utile à la science_, Confert multum ad scientiam.

=Utilement=, Salutariter, utiliter, commode.

V

VACANCES, Feriæ, dies quietis.

=Vacances= _des tribunaux_, Justitium.

VACARME, Strepitus, fragor.

_Faire du vacarme_, Strepo, perstrepo.

VACHE, Vacca.

VACILLER, Vacillo, titubo, hæsito.

VAGABOND, Vagus, errans, erraticus, omnivagus.

VAISSEAU, Navis, navigium.

=Vaisseau= (=sans pont=), Aphractus.

_Équiper un vaisseau_, Navim comparo.

_Radouber un vaisseau_, Colligo navim de integro.

_Commandant de vaisseau_, Navarchus.

VAISSELLE, Vasa.

VALET _de pied_, Pedissequus, famulus.

VALEUR, Pretium.

=Valoir=, Valeo, polleo.

_Il vaut mieux_, Præstat, melius est, satius est.

_Cela ne vaut pas la peine de_, Vix erit operæ pretium.

_Qui est de grande valeur_, Pretiosus, magni pretii.

VALISE, Pera viatoria.

VALLÉE, Vallis.

VANITÉ, Jactatio, ostentatio, vanitas.

_Tirer vanité de_, Glorior de aliqua re.

=Vain=, Inanis, vacuus, supervacuus, levis, cassus, vanus, futilis, inanis.

_En vain_, Frustra, sine causa, incassum.

VANNER, Ventilo.

=Vanneur=, Ventilator.

VANTER, Jacto, magnifico.

=Se vanter=, Jacto, glorior, de me prædico, ostento.

_Se vanter sans mesure_, Instanter glorior de aliquo.

VAPEUR, Vapor, anhelitus terræ.

VAQUER, Operam do, navo, vaco.

VARIATION, Variatio.

VARIÉTÉ, Varietas.

=Varier=, Vario, distinguo, muto, commuto, verto.

=Varié=, Varius, diversus, multiformis, multimodis, multiplex, copiosus, vermiculatus.

=Variable=, Volubilis.

VASE, Vas.

VASTE, Vastus, immanis.

VAURIEN, Nebulo, nequam.

VAUTOUR, Vultur.

VAUTRER _dans la boue_ (se), In luto volutor.

VEAU, Vitulus.

VÉHÉMENCE, Incitatio.

VEILLE (la), Pridie, ante eum diem.

VEILLÉE, Lucubratio, vigilia.

=Veillée= _religieuse_, Pervigilatio, vigilia.

=Veiller=, Pervigilo, pernocto, vigiliam ago.

=Veiller= _à_, Invigilo, consulo.

_Veiller au bien général_, Consulo in medium, in publicum.

=Veiller= _sur_, Tueor, tutor, servo, caveo.

VEINE, Vena, arteria.

_Ouvrir la veine_, Venam incido.

VELU, Hispidus, villosus.

VENDANGE, Vindemia.

VENDREDI _Saint_, Consecrata Christo morienti dies.

VÉNÉRATION, Veneratio, honor, reverentia.

=Vénérer=, Veneror, colo.

=Vénérable=, Venerabilis.

VENGEANCE, Vindicatio, ultio, vindicta.

_Brûler du désir de la vengeance_, Vindictæ cupidine exardesco.

_Tirer vengeance_, Expeto pœnas ab aliquo.

=Venger=, Vindico, vindictam sumo, ulciscor.

=Se venger de=, Ulciscor, vindico, punio, injurias persequor.

=Vengeur=, Punitor, vindex, ultor.

VENIN, Virus, venenum.

_Répandre son venin_, Venenum inspiro.

=Venimeux=, Venenatus, venenum habens.

=Vénéneux=, Venenatus, veneno imbutus.

VENIR, Venio, advenio.

_Les choses en vinrent à ce point_, Eo res rediit.

_C’est de là que vient tout le mal_, Inde veniunt hæc mala.

_Venir à l’esprit_, Occurro animo.

_Le premier venu_, Quilibet, quivis.

VENT, Ventus, aura, flamen, spiritus.

_Le vent souffle_, Spirat ventus.

_Le vent tombe_, Venti concidunt.

_Avoir le vent favorable_, Secundo utimur vento.

_Le vent est contraire_, Venti adversi sunt, adversis ventis utimur.

=Plein de vent=, Ventosus.

_Avoir vent de qqe chose_, Suboleo.

VENTE, Venditio, abalienatio.

=Vente= _à l’encan_, Sectio, auctio, publicatio.

_Faire une vente à l’encan_, Auctionor, auctionem facio, auctione vendo, per præconem vendo.

=Vente= _aux enchères_, Licitatio.

_Exposer en vente_, Vendito.

_Être exposé en vente_, Veneo, sub præcone subjicior.

=Vendre=, Vendo, venditionem facio, venali habeo, venumdo, divendo.

=Vendre= _argent comptant_, Numerata pecunia vendo.

=Vendre= _à la criée_, Præconis voci subjicio.

=Vendre= _par autorité de justice_, Bona sub hasta vendo.

=Vendeur=, Venditor, venalitius.

=Vendu= (être), Veneo, vendor, pretio addicor.

=Facile à vendre=, Vendibilis.

=Vénal=, Venalis.

VENTRE, Alvus, venter, intestina, uterus.

VENTRICULE, Ventriculus.

VÊPRES, Vespertinæ preces.

VERBEUX, Verbosus, loquax.

=Verbeusement=, Verbose, loquaciter, copiose, multis verbis.

VERDURE, Viriditas.

=Vert=, Viridis, habens viriditatem.

— (Pas encore mûr), Crudus, immaturus.

=Être vert=, Vireo.

_Devenir vert_, Viresco.

VERGE, Virga, flagellum.

_Battre de verges_, Flagellis lacero.

VERGER, Pomarium.

VERGUE, Antenna.

VÉRITÉ, Veritas, verum.

=A la vérité=, Etenim, nam, enim, sed enim, quippe.

=Véridique=, Verax, veridicus, minime fallax, veritatis cultor.

=Véritable=, Verus, sincerus, certus.

VERRE, Vitrum.

VERROU, Pessulus, sera, repagula, vectes.

_Fermer au verrou_, Obsero.

=Verrouillé=, Oppessulatus.

VERRUE, Verruca.

_Couvert de verrues_, Verrucosus.

VERS, Ad, in, apud, circa, versus.

VERSATILE, Versatilis.

VERSER, Diffundo, spargo, effundo, fundo, profundo.

=Verser= _dans_, Infundo, fundo, instillo.

VERTU, Virtus, honestas, honestum, dignitas, decus, locus.