# Horace: Odes and Epodes

## Part 6

Book page: https://www.cyberlibrary.org/la/books/horace-odes-and-epodes-9646/index.md

Diva, producas subolem patrumque Prosperes decreta super iugandis Feminis prolisque novae feraci Lege marita, 20

Certus undenos deciens per annos Orbis ut cantus referatque ludos Ter die claro totiensque grata Nocte frequentis.

Vosque veraces cecinisse, Parcae, 25 Quod semel dictumst stabilisque rerum Terminus servet, bona iam peractis Iungite fata.

Fertilis frugum pecorisque tellus Spicea donet Cererem corona; 30 Nutriant fetus et aquae salubres Et Iovis aurae.

Condito mitis placidusque telo Supplices audi pueros, Apollo; Siderum regina bicornis, audi, 35 Luna, puellas:

Roma si vestrumst opus, Iliaeque Litus Etruscum tenuere turmae, Iussa pars mutare Laris et urbem Sospite cursu, 40

Cui per ardentem sine fraude Troiam Castus Aeneas patriae superstes Liberum munivit iter, daturus Plura relictis:

Di, probos mores docili iuventae, 45 Di, senectuti placidae quietem, Romulae genti date remque prolemque Et decus omne.

Quaeque vos bobus veneratur albis Clarus Anchisae Venerisque sanguis, 50 Impetret, bellante prior, iacentem Lenis in hostem.

Iam mari terraque manus potentis Medus Albanasque timet securis, Iam Scythae responsa petunt superbi 55 Nuper, et Indi.

Iam Fides et Pax et Honor Pudorque Priscus et neglecta redire Virtus Audet, adparetque beata pleno Copia cornu. 60

Augur et fulgente decorus arcu Phoebus acceptusque novem Camenis, Qui salutari levat arte fessos Corporis artus,

Si Palatinas videt aequus aras, 65 Remque Romanam Latiumque felix Alterum in lustrum meliusque semper Prorogat aevum.

Quaeque Aventinum tenet Algidumque, Quindecim Diana preces virorum 70 Curat et votis puerorum amicas Adplicat auris.

Haec Iovem sentire deosque cunctos Spem bonam certamque domum reporto, Doctus et Phoebi chorus et Dianae 75 Dicere laudes.

EPODON

LIBER.

I.

Ibis Liburnis inter alta navium, Amice, propugnacula, Paratus omne Caesaris periculum Subire, Maecenas, tuo. Quid nos, quibus te vita si superstite 5 Iucunda, si contra, gravis? Utrumne iussi persequemur otium Non dulce, ni tecum simul, An hunc laborem mente laturi, decet Qua ferre non mollis viros? 10 Feremus, et te vel per Alpium iuga Inhospitalem et Caucasum Vel Occidentis usque ad ultimum sinum Forti sequemur pectore. Roges tuum labore quid iuvem meo, 15 Imbellis ac firmus parum? Comes minore sum futurus in metu, Qui maior absentis habet: Ut adsidens implumibus pullis avis Serpentium adlapsus timet 20 Magis relictis, non, ut adsit, auxili Latura plus praesentibus. Libenter hoc et omne militabitur Bellum in tuae spem gratiae, Non ut iuvencis inligata pluribus 25 Aratra nitantur meis Pecusve Calabris ante sidus fervidum Lucana mutet pascuis, Nec ut superni villa candens Tusculi Circaea tangat moenia. 30 Satis superque me benignitas tua Ditavit: haud paravero, Quod aut avarus ut Chremes terra premam, Discinctus aut perdam nepos.

II.

'Beatus ille qui procul negotiis, Ut prisca gens mortalium, Paterna rura bobus exercet suis, Solutus omni faenore, Neque excitatur classico miles truci, 5 Neque horret iratum mare, Forumque vitat et superba civium Potentiorum limina. Ergo aut adulta vitium propagine Altas maritat populos, 10 Aut in reducta valle mugientium Prospectat errantis greges, Inutilisve falce ramos amputans Feliciores inserit, Aut pressa puris mella condit amphoris, 15 Aut tondet infirmas ovis; Vel, cum decorum mitibus pomis caput Autumnus agris extulit, Ut gaudet insitiva decerpens pira Certantem et uvam purpurae, 20 Qua muneretur te, Priape, et te, pater Silvane, tutor finium. Libet iacere modo sub antiqua ilice, Modo in tenaci gramine. Labuntur altis interim ripis aquae, 25 Queruntur in silvis aves, Fontesque lymphis obstrepunt manantibus, Somnos quod invitet levis. At cum tonantis annus hibernus Iovis Imbris nivisque comparat, 30 Aut trudit acris hinc et hinc multa cane Apros in obstantis plagas, Aut amite levi rara tendit retia, Turdis edacibus dolos, Pavidumque leporem et advenam laqueo gruem 35 Iucunda captat praemia. Quis non malarum, quas amor curas habet, Haec inter obliviscitur? Quod si pudica mulier in partem iuvet Domum atque dulcis liberos, 40 Sabina qualis aut perusta solibus Pernicis uxor Apuli, Sacrum vetustis exstruat lignis focum Lassi sub adventum viri, Claudensque textis cratibus laetum pecus 45 Distenta siccet ubera, Et horna dulci vina promens dolio Dapes inemptas adparet: Non me Lucrina iuverint conchylia Magisve rhombus aut scari, 50 Si quos Eois intonata fluctibus Hiems ad hoc vertat mare; Non Afra avis descendat in ventrem meum, Non attagen Ionicus Iucundior, quam lecta de pinguissimis 55 Oliva ramis arborum Aut herba lapathi prata amantis et gravi Malvae salubres corpori, Vel agna festis caesa Terminalibus Vel haedus ereptus lupo. 60 Has inter epulas ut iuvat pastas ovis Videre properantis domum, Videre fessos vomerem inversum boves Collo trahentis languido, Positosque vernas, ditis examen domus, 65 Circum renidentis Laris.' Haec ubi locutus faenerator Alfius, Iam iam futurus rusticus, Omnem redegit Idibus pecuniam, Quaerit Kalendis ponere. 70

III.

Parentis olim si quis impia manu Senile guttur fregerit, Edit cicutis allium nocentius. O dura messorum ilia! Quid hoc veneni saevit in praecordiis? 5 Num viperinus his cruor Incoctus herbis me fefellit? an malas Canidia tractavit dapes? Ut Argonautas praeter omnis candidum Medea miratast ducem, 10 Ignota tauris inligaturum iuga Perunxit hoc Iasonem; Hoc delibutis ulta donis paelicem, Serpente fugit alite. Nec tantus umquam siderum insedit vapor 15 Siticulosae Apuliae, Nec munus umeris efficacis Herculis Inarsit aestuosius. At si quid umquam tale concupiveris, Iocose Maecenas, precor 20 Manum puella savio opponat tuo, Extrema et in sponda cubet.

IV.

Lupis et agnis quanta sortito obtigit Tecum mihi discordiast, Hibericis peruste funibus latus Et crura dura compede. Licet superbus ambules pecunia, 5 Fortuna non mutat genus. Videsne, Sacram metiente te viam Cum bis trium ulnarum toga, Ut ora vertat huc et huc euntium Liberrima indignatio? 10 'Sectus flagellis hic triumviralibus Praeconis ad fastidium Arat Falerni mille fundi iugera, Et Appiam mannis terit, Sedilibusque magnus in primis eques 15 Othone contempto sedet. Quid attinet tot ora navium gravi Rostrata duci pondere Contra latrones atque servilem manum, Hoc, hoc tribuno militum?' 20

V.

'At, o deorum quidquid in caelo regit Terras et humanum genus, Quid iste fert tumultus et quid omnium Voltus in unum me truces? Per liberos te, si vocata partubus 5 Lucina veris adfuit, Per hoc inane purpurae decus precor, Per improbaturum haec Iovem, Quid ut noverca me intueris aut uti Petita ferro belua?' 10 Ut haec trementi questus ore constitit Insignibus raptis puer, Impube corpus, quale posset impia Mollire Thracum pectora; Canidia, brevibus implicata viperis 15 Crinis et incomptum caput, Iubet sepulcris caprificos erutas, Iubet cupressus funebris Et uncta turpis ova ranae sanguine Plumamque nocturnae strigis 20 Herbasque quas Iolcos atque Hiberia Mittit venenorum ferax, Et ossa ab ore rapta ieiunae canis Flammis aduri Colchicis. At expedita Sagana, per totam domum 25 Spargens Avernalis aquas, Horret capillis ut marinus asperis Echinus ant currens aper. Abacta nulla Veia conscientia Ligonibus duris humum 30 Exhauriebat, ingemens laboribus, Quo posset infossus puer Longo die bis terque mutatae dapis Inemori spectaculo, Cum promineret ore, quantum exstant aqua 35 Suspensa mento corpora: Exsecta uti medulla et aridum iecur Amoris esset poculum, Interminato cum semel fixae cibo Intabuissent pupulae. 40 Non defuisse masculae libidinis Ariminensem Foliam Et otiosa credidit Neapolis Et omne vicinum oppidum, Quae sidera excantata voce Thessala 45 Lunamque caelo deripit. Hic inresectum saeva dente livido Canidia rodens pollicem, Quid dixit aut quid tacuit? 'O rebus meis Non infideles arbitrae, 50 Nox et Diana, quae silentium regis, Arcana cum fiunt sacra, Nunc nunc adeste, nunc in hostilis domos Iram atque numen vertite. Formidolosis dum latent silvis ferae 55 Dulci sopore languidae, Senem, quod omnes rideant, adulterum Latrent Suburanae canes, Nardo perunctum, quale non perfectius Meae laborarint manus. 60 Quid accidit? Cur dira barbarae minus Venena Medeae valent, Quibus superbam fugit ulta paelicem, Magni Creontis filiam, Cum palla, tabo munus imbutum, novam 65 Incendio nuptam abstulit? Atqui nec herba nec latens in asperis Radix fefellit me locis. Indormit unctis omnium cubilibus Oblivione paelicum. 70 A, a, solutus ambulat veneficae Scientioris carmine! Non usitatis, Vare, potionibus, O multa fleturum caput, Ad me recurres, nec vocata mens tua 75 Marsis redibit vocibus. Maius parabo, maius infundam tibi Fastidienti poculum, Priusque caelum sidet inferius mari Tellure porrecta super, 80 Quam non amore sic meo flagres uti Bitumen atris ignibus.' Sub haec puer iam non, ut ante, mollibus, Lenire verbis impias, Sed dubius unde rumperet silentium, 85 Misit Thyesteas preces: 'Venena magnum fas nefasque non valent Convertere humanam vicem. Diris agam vos; dira detestatio Nulla expiatur victima. 90 Quin, ubi perire iussus exspiravero, Nocturnus occurram Furor, Petamque voltus umbra curvis unguibus, Quae vis deorumst Manium, Et inquietis adsidens praecordiis 95 Pavore somnos auferam. Vos turba vicatim hinc et hinc saxis petens Contundet obscenas anus; Post insepulta membra different lupi Et Esquilinae alites, 100 Neque hoc parentes, heu mihi superstites, Effugerit spectaculum.'

VI.

Quid immerentis hospites vexas, canis Ignavus adversum lupos? Quin huc inanis, si potes, vertis minas, Et me remorsurum petis? Nam qualis aut Molossus aut fulvus Lacon, 5 Amica vis pastoribus, Agam per altas aure sublata nivis, Quaecumque praecedet fera; Tu, cum timenda voce complesti nemus, Proiectum odoraris cibum. 10 Cave, cave: namque in malos asperrimus Parata tollo cornua, Qualis Lycambae spretus infido gener, Aut acer hostis Bupalo. An, si quis atro dente me petiverit, 15 Inultus ut flebo puer?

VII.

Quo, quo scelesti ruitis? aut cur dexteris Aptantur enses conditi? Parumne campis atque Neptuno super Fusumst Latini sanguinis, Non ut superbas invidae Carthaginis 5 Romanus arcis ureret, Intactus aut Britannus ut descenderet Sacra catenatus via, Sed ut secundum vota Parthorum sua Urbs haec periret dextera? 10 Neque hic lupis mos nec fuit leonibus Umquam nisi in dispar feris. Furorne caecus an rapit vis acrior An culpa? Responsum date! Tacent, et albus ora pallor inficit, 15 Mentesque perculsae stupent. Sic est: acerba fata Romanos agunt Scelusque fraternae necis, Ut immerentis fluxit in terram Remi Sacer nepotibus cruor. 20

IX.

Quando repostum Caecubum ad festas dapes, Victore laetus Caesare, Tecum sub alta--sic Iovi gratum--domo, Beate Maecenas, bibam, Sonante mixtum tibiis carmen lyra, 5 Hac Dorium, illis barbarum? Ut nuper, actus cum freto Neptunius Dux fugit ustis navibus, Minatus Urbi vincla, quae detraxerat Servis amicus perfidis. 10 Romanus eheu--posteri negabitis-- Emancipatus feminae Fert vallum et arma miles et spadonibus Servire rugosis potest, Interque signa turpe militaria 15 Sol adspicit conopium. Ad hunc frementis verterunt bis mille equos Galli, canentes Caesarem, Hostiliumque navium portu latent Puppes sinistrorsum citae. 20 Io Triumphe, tu moraris aureos Currus et intactas boves? Io Triumphe, nec Iugurthino parem Bello reportasti ducem, Neque Africanum, cui super Carthaginem 25 Virtus sepulcrum condidit. Terra marique victus hostis punico Lugubre mutavit sagum. Aut ille centum nobilem Cretam urbibus, Ventis iturus non suis, 30 Exercitatas aut petit Syrtis Noto, Aut fertur incerto mari. Capaciores adfer huc, puer, scyphos Et Chia vina aut Lesbia, Vel quod fluentem nauseam coerceat 35 Metire nobis Caecubum. Curam metumque Caesaris rerum iuvat Dulci Lyaeo solvere.

X.

Mala soluta navis exit alite, Ferens olentem Mevium: Ut horridis utrumque verberes latus, Auster, memento fluctibus. Niger rudentis Eurus inverso mari 5 Fractosque remos differat; Insurgat Aquilo, quantus altis montibus Frangit trementis ilices; Nec sidus atra nocte amicum adpareat, Qua tristis Orion cadit; 10 Quietiore nec feratur aequore, Quam Graia victorum manus, Cum Pallas usto vertit iram ab Ilio In impiam Aiacis ratem. O quantus instat navitis sudor tuis 15 Tibique pallor luteus Et illa non virilis eiulatio Preces et aversum ad Iovem, Ionius udo cum remugiens sinus Noto carinam ruperit. 20 Opima quod si praeda curvo litore Porrecta mergos iuverit, Libidinosus immolabitur caper Et agna Tempestatibus.

XIII.

Horrida tempestas caelum contraxit, et imbres Nivesque deducunt Iovem; nunc mare, nunc siluae Threicio Aquilone sonant. Rapiamus, amice, Occasionem de die, dumque virent genua Et decet, obducta solvatur fronte senectus. 5 Tu vina Torquato move consule pressa meo. Cetera mitte loqui: deus haec fortasse benigna Reducet in sedem vice. Nunc et Achaemenio Perfundi nardo iuvat et fide Cyllenea Levare diris pectora sollicitudinibus, 10 Nobilis ut grandi cecinit Centaurus alumno: 'Invicte, mortalis dea nate puer Thetide, Te manet Assaraci tellus, quam frigida parvi Findunt Scamandri flumina lubricus et Simois, Unde tibi reditum certo subtemine Parcae 15 Rupere, nec mater domum caerula te revehet. Illic omne malum vino cantuque levato, Deformis aegrimoniae dulcibus adloquiis.'

XIV.

Mollis inertia cur tantam diffuderit imis Oblivionem sensibus, Pocula Lethaeos ut si ducentia somnos Arente fauce traxerim, Candide Maecenas, occidis saepe rogando: 5 Deus, deus nam me vetat Inceptos, olim promissum carmen, iambos Ad umbilicum adducere. Non aliter Samio dicunt arsisse Bathyllo Anacreonta Teium, 10 Qui persaepe cava testudine flevit amorem Non elaboratum ad pedem. Ureris ipse miser: quod si non pulchrior ignis Accendit obsessam Ilion, Gaude sorte tua; me libertina nec uno 15 Contenta Phryne macerat.

XV.

Nox erat et caelo fulgebat Luna sereno Inter minora sidera, Cum tu, magnorum numen laesura deorum, In verba iurabas mea, Artius atque hedera procera adstringitur ilex, 5 Lentis adhaerens bracchiis, Dum pecori lupus et nautis infestus Orion Turbaret hibernum mare, Intonsosque agitaret Apollinis aura capillos, Fore hunc amorem mutuum. 10 O dolitura mea multum virtute Neaera! Nam si quid in Flacco virist, Non feret adsiduas potiori te dare noctis, Et quaeret iratus parem: Nec semel offensi cedet constantia formae, 15 Si certus intrarit dolor. Et tu, quicumque's felicior atque meo nunc Superbus incedis malo, Sis pecore et multa dives tellure licebit Tibique Pactolus fluat, 20 Nec te Pythagorae fallant arcana renati, Formaque vincas Nirea, Eheu, translatos alio maerebis amores; Ast ego vicissim risero.

XVI.

Altera iam teritur bellis civilibus aetas, Suis et ipsa Roma viribus ruit. Quam neque finitimi valuerunt perdere Marsi Minacis aut Etrusca Porsenae manus Aemula nec virtus Capuae nec Spartacus acer 5 Novisque rebus infidelis Allobrox, Nec fera caerulea domuit Germania pube Parentibusque abominatus Hannibal, Impia perdemus devoti sanguinis aetas, Ferisque rursus occupabitur solum. 10 Barbarus heu cineres insistet victor et urbem Eques sonante verberabit ungula, Quaeque carent ventis et solibus ossa Quirini, Nefas videre! dissipabit insolens. Forte, quid expediat, communiter aut melior pars 15 Malis carere quaeritis laboribus. Nulla sit hac potior sententia: Phocaeorum Velut profugit exsecrata civitas Agros atque Laris patrios habitandaque fana Apris reliquit et rapacibus lupis, 20 Ire, pedes quocumque ferent, quocumque per undas Notus vocabit aut protervus Africus. Sic placet? an melius quis habet suadere? Secunda Ratem occupare quid moramur alite? Sed iuremus in haec: 'Simul imis saxa renarint 25 Vadis levata, ne redire sit nefas, Neu conversa domum pigeat dare lintea, quando Padus Matina laverit cacumina, In mare seu celsus procurrerit Appenninus, Novaque monstra iunxerit libidine 30 Mirus amor, iuvet ut tigris subsidere cervis, Adulteretur et columba miluo, Credula nec ravos timeant armenta leones, Ametque salsa levis hircus aequora.' Haec et quae poterunt reditus abscindere dulcis 35 Eamus omnis exsecrata civitas, Aut pars indocili melior grege; mollis et exspes Inominata perprimat cubilia. Vos, quibus est virtus, muliebrem tollite luctum, Etrusca praeter et volate litora. 40 Nos manet Oceanus circumvagus; arva beata Petamus, arva divites et insulas, Reddit ubi cererem tellus inarata quotannis Et imputata floret usque vinea, Germinat et numquam fallentis termes olivae, 45 Suamque pulla ficus ornat arborem, Mella cava manant ex ilice, montibus altis Levis crepante lympha desilit pede. Illic iniussae veniunt ad mulctra capellae, Refertque tenta grex amicus ubera, 50 Nec vespertinus circumgemit ursus ovile, Nec intumescit alta viperis humus. Pluraque felices mirabimur, ut neque largis Aquosus Eurus arva radat imbribus, Pinguia nec siccis urantur semina glaebis, 55 Utrumque rege temperante caelitum. Non huc Argoo contendit remige pinus, Neque impudica Colchis intulit pedem; Non huc Sidonii torserunt cornua nautae, Laboriosa nec cohors Ulixei. 60 Nulla nocent pecori contagia, nullius astri Gregem aestuosa torret impotentia. Iuppiter illa piae secrevit litora genti, Ut inquinavit aere tempus aureum; Aere, dehinc ferro duravit saecula, quorum 65 Piis secunda vate me datur fuga.

XVII.