# Homeri Carmina et Cycli Epici Reliquiæ. Pars Prima: Ilias

## Part 15

Book page: https://www.cyberlibrary.org/la/books/homeri-carmina-et-cycli-epici-reliqui-pars-prima-ilias-52692/index.md

Si quidem jam reditum in animo, illustris Achille, 435 versaris, neque omnino defendere a-navibus velocibus ignem vis edacem, quoniam ira incidit _tuo_ animo: quomodo tandem a te, care fili, hic relinquar solus? Tecum autem me misit senex equûm-agitator Peleus die illo, quando te e Phthia Agamemnoni misit 440 puerum, nondum peritum æqui (_omnibus æque gravis_) belli, nec concionum, ubi etiam viri præclari fiunt. Propterea me misit, ut-docerem _te_ ista omnia, verborumque orator ut-esses, actorque operum. Quare deinceps a te, dilecte fili, nolim 445 relinqui, ne si quidem mihi promitteret deus ipse, senectute abrasa, facturum _me_ juvenem pubescentem: qualis _eram_ quum primum reliqui Hellada pulcras-mulieres- habentem, fugiens jurgia patris Amyntoris Ormenidæ, qui mihi de pellice irascebatur pulcra-comis, 450 quam ipse diligebat, sed ignominia-afficiebat uxorem, matrem meam: hæc autem semper me supplex-orabat _prehensis_ genibus, pellici prius-miscerer, ut odio-haberet senem. Huic parui, et feci: pater autem meus statim sentiens, multa imprecatus-est, horrendasque invocabat Furias, 455 ne-unquam genibus suis imponeretur dilectus filius, ex me genitus; dii autem ratas-fecerunt imprecationes, Jupiterque infernus, et veneranda Proserpina. Hunc ego moliebar occidere acuto ferro, sed aliquid immortalium fregit iram, qui in animo 460 populi _mihi_ posuit famam et convicia multa hominum, ut ne patris-occisor inter Achivos appellarer. Tunc mihi non-amplius omnino sustinuit in præcordiis animus, patre irato, in ædibus versari. Certe quidem multum amici et cognati, circum _me_ qui erant, 465 ibi orantes retinebant _me_ in ædibus: multasque pingues oves et pedes-trahentes _cornibus_-camuris boves jugulabant; multi autem sues florentes pinguedine assandi extendebantur per flammam Vulcani: multumque ex doliis vinum bibebatur senis. 470 Per-novem autem me circa ipsum noctes dormiebant: hi quidem per-vices custodias habebant; nec unquam exstinguebatur ignis, alter quidem in porticu bene-monitæ aulæ, alter autem in vestibulo, ante thalami fores. Sed quando tandem decima mihi advenit nox tenebrosa, 475 tunc ego thalami fores sollerter junctas frangens exivi, et transilii septum aulæ facile, latens custodesque viros, famulasque mulieres. Fugiebam deinde procul, per Hellada spatiosam: in-Phthiamque perveni glebosam, matrem ovium, 480 ad Peleum regem: is autem me lubens suscepit, et me dilexit, ut pater suum filium dilexerit unicum, in-senecta-natum, amplis in possessionibus; et me divitem fecit, multumque mihi dedit populum: incolebam autem extremam-oram Phthiæ, Dolopibus imperans. 485 Et te tantum feci (_usque huc educavi_), diis par Achille, ex animo diligens: qui non volebas cum alio nec ad convivium ire, nec in ædibus _tuis_ cibum-sumere; ante quam te meis ego genibus impositum obsonioque satiassem ante-secato, et vino _tibi_ admoto: 490 sæpe mihi rigasti ad pectora vestem vino, ex-ore-ejectans in infantia molesta. Sic in te permulta passus-sum, et multa laboravi, hæc cogitans, quod mihi nequaquam dii prolem (_votum prolis_) perficiebant ex me _ipso:_ sed te filium, diis par Achille, 495 adoptabam, ut a-me aliquando indignam perniciem propulsares. Verum, Achille, doma animum magnum: nec te oportet immisericors pectus habere: flecti-vero-solent et dii ipsi, quorum-tamen et major virtus _est_ honorque potentiaque. Atque hos quidem sacrificiis, et votis placidis, 500 libamineque, nidoreque, flectunt homines supplicantes, quando quis transgressus-fuerit et peccarit. Etenim Preces sunt Jovis filiæ magni, claudæque, rugosæque, strabæque oculis: quæ etiam a-tergo Noxam curant sequi. 505 Noxa vero robustaque est, et pedibus-integris; ideo omnes longe præcurrit, antevertitque omnem per terram, lædens homines: hæ vero medentur postmodo. Qui quidem reverebitur filias Jovis propius accedentes, hunc valde juvant, et exaudiunt precantem: 510 qui vero renuerit, et obstinate recusaverit, precantur tum quidem hæ Jovem Saturnium adeuntes, eum ut-Noxa simul sequatur, quo læsus pœnas-luat. Sed, Achille, da et tu Jovis filias sequi honorem, qui aliorum utique flectit mentes fortium. 515 Si enim non dona ferret, aliaque in-futurum _non_ nominaret Atrides, sed semper pertinaciter iratus-esset, non equidem te ira abjecta hortarer Argivis auxiliari, indigentibus quantumvis: nunc vero simul et in-præsenti multa dat, aliqua in-posterum pollicetur, 520 virosque supplicatum _ad te_ misit præstantissimos, electos per populum Achaicum, quique tibi ipsi amicissimi Argivorum: horum ne tu orationem asperneris, neu pedes (_iter frustres_): prius vero haud reprehendum, _te_ ira-exarsisse. Sic et priscorum audivimus laudes virorum 525 heroum, quando aliquem vehemens ira occupasset: donisque-placabiles erant, exorabilesque verbis. Memini hoc factum ego vetus, neutiquam recens, quale fuerit; inter vos autem narrabo omnes amicos. Curetesque pugnabant et Ætoli fortiter-prœlium-sustinentes 530 circa urbem Calydona, et se-mutuo interficiebant: Ætoli quidem defendentes Calydona amœnam; Curetes autem, _hanc_ vastare ardentes bello. Etenim his malum aureo-solio-sedens Diana excitavit, irata, quod sibi non sacra-post-fruges-collectas in-fœcundo agro 535 Œneus fecisset: ceteri vero dii epulati-erant hecatombas; soli tamen non fecerat Jovis filiæ magni, sivi oblitus-erat, sive non advertit: errabat autem multum animo. Illa vero irata, Jovis genus, Sagittis-gaudens, immisit silvestrem aprum, candidis-dentibus, 540 qui damna multa patravit frequentans Œnei agrum: multas vero ille alias-super-alias humi prostravit arbores altas cum-ipsis radicibus, et ipsis floribus pomorum. Hunc autem filius Œnei occidit Meleager, multis ex urbibus venatoribus viris congregatis, 545 et canibus; non enim domitus-fuisset paucis hominibus; tantus erat, multosque _adeo_ rogum ascendere-fecit tristem. Illa vero ipsi (_Diana Meleagro_) excitavit magnum tumultum et bellum, pro suis capite et pelle hirsuta, Curetesque inter et Ætolos magnanimos. 550 Quamdiu igitur Meleager Marti-carus pugnabat, tamdiu Curetibus male erat: nec poterant extra murum manere, multi quamvis essent. At quando jam Meleagrum subiit ira, quæ et aliorum turgidam-reddit in pectoribus mentem, firmiter licet sapientium: 555 nempe ille, matri suæ Althææ iratus corde, jacebat apud legitimam uxorem, pulcram Cleopatram, filiam Marpessæ pulcris-talis, Evenines, Idæque, qui fortissimus terrestrium fuit virorum, eorum-qui tunc-erant; (utique contra deum sumserat arcum 560 Phœbum Apollinem , pulcris-talis-præditæ gratia nymphæ: hanc autem tunc in ædibus pater et veneranda mater Alcyonen vocabant cognomine, quoniam ipsius mater, Alcyonis luctuosæ fatum habens, flebat, quando ipsam sagittans rapuit Phœbus Apollo.) 565 huic is (_Meleager_) accubabat, iram cruciantem coquens, propter diras matris iratus, quæ quidem diis multum dolens supplicabat, fraternæ cædis _causa:_ multum autem et terram almam manibus verberabat, invocans Plutonem et venerabilem Proserpinam, 570 in-genua considens, rigabantur autem lacrimis sinus, filio ut-darent mortem; hanc vero in-tenebris-vagans Furia exaudivit ex-Erebo, implacabile cor habens: horum vero confestim circa portas tumultus et strepitus ortus- est, turribus ictis; illum autem supplices-orabant senes 575 Ætolorum, mittebantque deorum sacerdotes lectissimos, ut-exiret et propulsaret _hostes,_ polliciti magnum donum: ubi pinguissimus _erat_ ager Calydonis amœnæ, ibi eum jusserunt locum perpulcrum eligere, quinquaginta-jugerum: dimidium quidem, vitiferi-soli; 580 dimidium autem, non-consiti arabilis agri, sibi-separare. Multum autem eum implorabat senex equûm-agitator Œneus, limine conscenso altum-tectum-habentis thalami, quatiens conglutinatos asseres, suppliciter-orans filium: multumque eum sorores et veneranda mater 585 orabant; ille vero magis recusabat: multum etiam socii, qui ei optimi et amicissimi erant omnium: sed ne sic quidem ejus animum in pectoribus flectebant, antequam _ipse_ thalamus frequenter percuteretur; illi autem turres conscendebant, Curetes, et incendebant magnam urbem. 590 Ac tum demum Meleagrum pulcre-cincta uxor orabat lugens, et ei recensuit omnia mala, quæcunque hominibus fiunt, quorum urbs capta sit: viros quidem occidunt, urbem autem ignis destruit, liberosque alii abducunt, et profunde-succinctas mulieres.[TR5] 595 Hujus autem _tum_ motus-est animus audientis sæva facta: profectusque-est ire, corporeque arma induit splendentia. Sic ille quidem ab-Ætolis propulsavit malam diem, cedens suo animo: ei autem non-deinceps dona persolverunt multaque et pulcra: malum tamen depulit etiam sic. 600 Atqui tu ne mihi ista cogites in-animo, neu te dæmon istuc vertat, amice: pejus autem esset, navibus incensis _demum te_ ferre-auxilium: sed _nunc_ pro donis veni: æque enim te ac-deum honorabunt Achivi. Si vero sine donis pugnam viros-perdentem inieris, 605 non-tum æque honoratus eris, bellum quamvis propulsaveris.

Hunc autem respondens allocutus-est pedibus velox Achilles: Phœnix, pater senex, Jovis-alumne, minime mihi hoc opus honore; puto enim _me_ honoratum-fore Jovis voluntate, qui _honor_ me habebit apud naves recurvas, dum spiritus 610 in pectoribus maneat et mihi mea genua moveantur. Aliud autem tibi dicam, tu vero in animo reconde tuo; ne mihi turba animum, flens et mœrens, Atridæ heroi gratificans: neutiquam te oportet istum amare, ut ne mihi odio-fias _te_ amanti; 615 decet te mecum eum angere, qui me angat: æqualiter mecum regna, et dimidium sortire honoris. Isti autem renuntiabunt: tu vero hic cubato remanens lecto in molli: simul autem cum-aurora illucescente consultabimus, an redeamus ad nostra, an maneamus.

620 Dixit, et Patroclo (hic) superciliis annuit tacite, Phœnici ut-sterneret densum lectum, ut citissime e tentorio de-reditu cogitarent. Inter hos autem Ajax par-deo Telamonius verba fecit:

Nobilissime Laertiade, sollertia-pollens Ulysses, 625 abeamus: non enim mihi videtur sermonis _nostri_ exitus hac quidem via perfectum-iri; renuntiare autem citissime oportet responsum Danais, etiamsi non lætum sit, qui fere nunc sedent exspectantes. Sed Achilles trucem in pectoribus reposuit superbum animum: 630 durus _est,_ nec rationem-habet amicitiæ sodalium, illius, qua eum apud naves honorabamus supra ceteros: immisericors! Atque aliquis (_multi_) etiam pro-fratre occisoris pretium, vel pro-suo filio accepit occiso; et is quidem (_occisor_) in civitate manet ibi, multis persolutis; 635 alterius autem sedatur cor et animus elatus, pretio accepto: tibi vero implacabilemque durumque animum in pectoribus dii posuerunt, gratia puellæ unius. Nunc tamen tibi septem præbemus eximie præstantissimas, aliaque multa præter has: tu vero propitium indue animum, 640 reverere ac _tuam_ domum: sub-eodem-tecto tecum sumus e cœtu Danaorum, studemusque tibi supra alios carissimique esse et amicissimi _omnium,_ quotquot _sunt_ Achivi.

Hunc autem respondens allocutus-est pedibus velox Achilles: Ajax nobilissime, Telamonie, princeps virorum, 645 omnia fere mihi ex animo visus-es dixisse; sed mihi tumet cor ira, quoties illorum recordor, ut me inhonorum inter Argivos fecit Atrides, tanquam aliquem contemtibilem inquilinum. Sed vos abite, et nuntium renuntiate: 650 non enim ante de-pugna cogitabo sanguinolenta, quam filius Priami bellicos, Hector divinus, Myrmidonum at tentoriaque et naves venerit, interficiens Argivos, incendatque igne naves. Circa vero meum tentorium et navem nigram 655 Hectorem, quantumvis ardentem, a-pugna destiturum puto.

Sic dixit: illi vero unusquisque, accepto poculo duplici, libatione-facta, ad naves redierunt: præibat autem Ulysses. Patroclus vero sociis et ancillis imperavit, Phœnici sternere densum lectum quam celerrime. 660 Hæ autem obedientes straverunt lectu, ut imperavit, pellesque-ovillas, stragulamque, linique subtilem florem. Ibi senex cubuit, et auroram divinam exspectabat. Atque Achilles dormiit in-recessu tentorii bene-compacti: huic autem accubuit mulier, quam e-Lesbo duxerat, 665 Phorbantis filia, Diomede pulcris-genis. Patroclus autem ex-altera-parte cubuit: juxtaque ipsum Iphis pulcre-cincta, quam ei dederat divinus Achilles, Scyron quum-cepisset altam, Enyei urbem.

Illi vero postquam in tentoria Atridæ venerant, 670 eos quidem aureis poculis filii Achivorum excipiebant aliunde alius assurgentes, interrogabantque; primus autem interrogavit rex virorum Agamemno:

Dic age mihi, o laudatissime Ulysses, ingens gloria Achivorum: utrumne vult a-navibus propulsare hostilem ignem, 675 an recusavit, iraque adhuc tenet superbum animum?

Hunc autem allocutus-est multa-sustinens divinus Ulysses: Atrida augustissime, rex virorum Agamemno, ille quidem non vult restinguere iram, sed adhuc magis impletur animo: te autem aspernatur et tua dona. 680 Ipsum te consultare inter Argivos jubet, quomodo navesque serves et exercitum Achivorum: ipse vero minatus-est, cum aurora illucescente naves bonis-transtris in-mare _se_ deducturum utrinque-recurvas; atque etiam ceteris dixit _se_ suadere, 685 domum ut-navigent: quia jam-non, _inquit,_ invenietis finem Ilii excelsæ: valde enim ipsam late-sonans Jupiter manu sua protegit, confiduntque viri. Sic dixit; adsunt etiam hi, eadem dicturi, qui me secuti-sunt, Ajax et præcones duo, prudentes ambo. 690 Phœnix vero illic senex cubavit: sic enim _ille_ jussit, ut se in navibus dilectam in patriam sequatur cras, si voluerit: vi autem neutiquam eum abducet.

Sic dixit: illi autem omnes obmutuerunt silentio. [sermonem admirati: admodum enim graviter dixerat.] 695 Diu autem muti erant afflicti filii Achivorum: tandem vero locutus-est pugna strenuus Diomedes:

Atrida augustissime, rex virorum Agamemno, utinam non orasses eximium Peliden, infinita dona dans (_promittens_): is vero insolens est etiam alias; 700 nunc autem eum multo magis in-insolentiam conjecisti. Verum illum quidem missum-faciamus, sive abeat, sive maneat: tunc vero rursum pugnabit, quando ipsum animus in pectoribus jusserit, et deus _eum_ incitaverit. Sed agite, sicut ego dixero, obsequamur omnes: 705 nunc quitem cubitum-ite, refecti vestro corde cibo et vino: hoc enim robur est et vis. At postquam illuxerit pulcra roseis-digitis Aurora, ocyus ante naves siste copiasque-pedestres et equos, adhortans; et vero ipse inter primos pugna.

710 Sic dixit: illi autem omnes assensi-sunt reges, orationem admirati Diomedis equûm-domitoris. Et tunc libatione-facta iverunt ad _suum_ tentorium unusquisque: ibi autem cubuerunt, et somni donum ceperunt.

[TR1] "imperas" -> "imperas." [TR2] "Hivero" -> "Hi vero". [TR3] "sedera" -> "sederat" [TR4] "impetum" -> "impetum." [TR5] "mulieres" -> "mulieres."

Iliadis X.—Dolonia.

ARGUMENT: THE NIGHT-ADVENTURE OF DIOMED AND ULYSSES.

Upon the refusal of Achilles to return to the army, the distress of Agamemnon is described in the most lively manner. He takes no rest that night, but passes through the camp, awaking the leaders, and contriving all possible methods for the public safety. Menelaus, Nestor, Ulysses, and Diomed are employed in raising the rest of the captains. They call a council of war, and determine to send scouts into the enemies' camp, to learn their posture, and discover their intentions. Diomed undertakes this hazardous enterprise, and makes choice of Ulysses for his companion. In their passage they surprise Dolon, whom Hector had sent on a like design to the camp of the Grecians. From him they are informed of the situation of the Trojan and auxiliary forces, and particularly of Rhesus, and the Thracians who were lately arrived. They pass on with success; kill Rhesus, with several of his officers, and seize the famous horses of that prince, with which they return in triumph to the camp.

The same night continues; the scene lies in the two camps.

TEXT:

1 Ceteri quidem ad naves principes omnium-Achivorum dormiebant per-totam-noctem, molli domiti somno: at non Atriden Agamemnonem, pastorem populorum, somnus tenebat dulcis, multa animo volventem. 5 Ut vero quum fulgurat maritus Junonis pulcræ-comis, parans vel multum imbrem immensum, vel grandinem, vel nives, quando nix velut-polline-conspergit arva, vel alicubi belli magnum os amari: sic crebro in pectoribus suspirabat Agamemno, 10 imo ex corde: tremebant autem ei præcordia intus. Nempe quoties in campum Trojanum prospiceret, mirabatur ignes multos, qui ardebant pro Ilio, tibiarum fistularum sonum tumultumque hominum: verum quoties in navesque videret et exercitum Achivorum, 15 multos ex capite radicitus vellebat capillos supremo Jovi (_mala sua exprobrans_); valde autem gemebat generosum cor. Hæc vero ei in animo optima visa-est sententia, Nestorem primum Neleium adire virorum, si quod cum eo consilium probum struere-posset, 20 quod mala-depulsurum ab-omnibus Danais esset. Erectus autem induit circa pectora tunicam, pedibusque sub nitidis ligavit pulcros calceos, et deinde autem fuscam circumdedit-sibi pellem leonis, fulvi, magni, talarem: sumsitque hastam.

25 Eodem ipso-modo Menelaum tenebat tremor; nec enim illi somnus in palpebris insidebat, _metuenti_ ne-quid paterentur Argivi, qui quidem sua gratia latum per mare venerant ad Trojam, bellum audax molientes. Pelle-pardi quidem primum tergum latum texit 30 varia, tum galeam capiti sublatam imposuit æream, hastamque cepit manu robusta. Profectus-est autem ire excitatum suum fratrem, qui summum cunctos in-Argivos imperium-habebat, deique instar honorabatur a-populo. Hunc autem invenit circum humeros ponentem arma pulcra, 35 navis ad puppim: ei autem gratus fuit veniens. Hunc prior allocutus-est pugna strenuus Menelaus:[TR1]

Quid ita, care-frater, arma-induis? an aliquem sociorum hortari-vis, Trojanos exploraturum? at pervehementer timeo, ne nullus tibi promittat hoc opus, 40 viros infestos ut-speculetur solus accedens noctem per almam: aliquis admodum audax-animo fuerit.

Hunc autem respondens allocutus-est rex Agamemno: opus _est_ consilio mihi et tibi, Jovis-alumne o Menelae, prudenti, quod eximat-periculo et servet 45 Argivos et naves, quandoquidem Jovis mutatus-est animus. Hectoreis quidem magis animum adjecit sacris: nondum enim vidi, nec audivi qui-diceret, virum unum tanta ardua in _uno_ die molitum-esse, quanta Hector fecit, Jovi carus, in-filios Achivorum, 50 sic (_sine divino auxilio_), nec deæ filius dilectus, nec dei. Opera vero fecit, quæ puto curæ-fore Argivis diu et in-longum _tempus:_ tanta enim mala struxit Achivis. Sed i nunc, Ajacem et Idomeneum voca, cito currens ad naves: ego vero ad Nestorem divinum 55 vadam, et hortabor ut-surgat: si velit ire ad custodum sacram cohortem, et consilium-dare. Illi enim potissimum obsequentur: ejus enim filius præest custodibus, et Idomenei armiger, Meriones: his enim _hoc_ commisimus maxime.

60 Huic autem respondit deinde pugna strenuus Menelaus: quomodo igitur mihi verbis mandas et jubes? ibine maneam cum illis, præstolans donec veneris; an curram ad te iterum, quando probe illis mandavero?

Hunc autem rursus allocutus-est rex virorum Agamemno: 65 ibi mane, ne-forte aberremus alter-ab-altero, euntes: multæ enim per exercitum sunt viæ. Clama autem, quaqua iveris, et vigilare jube, a-patre ex stirpe _sua_ compellans virum quemque, omnes honorifice-nominans; neu superbias animo; 70 sed _nos_ etiam ipsi laboremus: sic fere nobis Jupiter nascentibus immisit ærumnam gravem.

Sic fatus, dimisit fratrem, quum-diligenter mandasset. Atque ipse profectus-est ire ad Nestorem, pastorem virorum: hunc autem invenit ad tentorium et navem nigram, 75 lecto in molli: juxtaque _eum_ arma varia jacebant, scutum, et duæ hastæ, splendidaque galea: prope autem balteus jacebat totus-variegatus, quo senex cingebatur, quando ad pugnam viros-perdentem armaretur, populum ducens: quoniam nondum cedebat senectuti tristi. 80 Erectus autem in cubitum, capiteque levato, Atriden allocutus-est, et interrogabat _hoc_ sermone:

Quisnam _es qui_ ita inter naves per exercitum vadis solus, noctem per tenebrosam, quando dormiunt mortales ceteri? [an aliquem custodum quærens, an aliquem sodalium?] 85 Loquere, neu tacitus ad me accede: quid vero tibi opus?

Huic autem respondit deinde rex virorum Agamemno: o Nestore Nelide, ingens gloria Achivorum, agnosces Atriden Agamemnonem, quem supra omnes Jupiter conjecit in-labores perpetuo, quoad spiritus 90 in pectoribus maneat, et mihi cara genua moveantur. Erro ita, quoniam non mihi in oculis dulcis somnus insidet, sed curæ-est bellum et calamitates Achivorum. Vehementer enim de-Danais timeo, nec mihi cor firmum, sed mente-sum-attonita: cor autem mihi extra 95 pectora exsilit, tremuntque subtus splendida membra. Sed si quid agere-cogitas, quandoquidem nec te somnus capit, age ad custodes descendamus, ut videamus, ne illi, labore defessi, atque etiam somno _domiti,_ obdormiant, at excubiarum prorsus obliti sint. 100 Infesti autem viri prope sedent, nec scimus an-forte etiam per noctem in-animo-habeant pugnare.

Huic autem respondit deinde Gerenius eques Nestor: Atrida augustissime, rex virorum Agamemno, non certe Hectori omnia cogitata providus Jupiter 105 perficiet, quanta fere sperat: sed ipsum credo curis laboraturum etiam pluribus, si forte Achilles ab ira gravi converterit suum cor. Te vero maxime sequar ego: insuper etiam excitemus alios, et Tydiden hasta-inclytum, et Ulyssem, 110 et Ajacem _Oilei_ velocem, et Phylei fortem filium. Quin si quis et hosce adiens vocaret, paremque-deo Ajacem _Telamonium_ et Idomeneum regem! horum enim naves absunt longissime, nec valde prope. At carus quamvis sit et venerandus, Menelaum 115 objurgabo (etiamsi mihi succenseas), nec celabo; quoniam-ita dormit, tibique soli permisit laborare. Nunc debebat apud omnes principes laborare, suppliciter-orans: necessitas enim urget non-jam tolerabilis.