Part 14

Hunc autem rursum allocutus-est rex virorum Agamemno: 115 o senex, neutiquam in-falsum mea errata enumerasti. Peccavi, neque ipse nego: pro multis autem copiis est vir, quem Jupiter ex-animo dilexerit: sicut nunc hunc honoravit, domuitque populum Achivorum. Verum quoniam peccavi, animo pernicioso obsecutus, 120 rursum volo _eum_ placare, dareque ingentia dona. Vos autem inter omnes inclyta dona nominabo: septem igni-non-admotos tripodes, decemque auri talenta, splendidosque lebetes vigini, duodecimque equos validos, in-cursu-victores, qui præmia pedibus (_cursu_) reportarunt. 125 Non sane pauper esset vir, cui tot contigerint, neque inops valde-pretiosi auri, _possidens_ quot mihi tulerunt præmia _hi_ solidis-ungulis equi. Dabo et septem mulieres, præstantium operum scientes, Lesbias: quas, quando Lesbum bene-habitatam cepit ipse, 130 delegi, quæ pulcritudine vincebant genus mulierum. Has quidem ei dabo; interque _eas_ erit, quam tunc abstuli filiam Brisei, et magnum jusjurandum adjurabo, nunquam ejus cubile _me_ ascendisse, nec _ei_ coiisse, qua mos hominum est virorum et mulierum. 135 Hæc quidem statim omnia aderunt; si vero porro urbem magnam Priami dii dederint _nobis_ evertere, navem abunde auro et ære congesto-impleat, ingressus, quando dividemus prædam Achivi. Trojanas autem mulieres viginti ipse deligat, 140 quæ post Argivam Helenam pulcerrimæ sint. Quodsi vero Argos pervenerimus Achaicum, uber agri; _tum_ gener mihi sit; honoraboque ipsum pariter Oresti, qui mihi carissimus nutritur rerum-copia in magna. Tres autem mihi sunt filiæ in domo bene-constructa, 145 Chrysothemis, et Laodice, et Iphianassa: harum quam velit, dilectam sine-sponsalibus ducat in domum Pelei: ego vero dotalia-dona addam multa valde, quot adhuc nemo suæ addidit filiæ. Septem porro ei dabo bene-habitatas urbes, 150 Cardamylen, Enopenque, et Iren herbosam, Pherasque divinas, et Antheam profundis-pratis, pulcramque Æpeam, et Pedasum vitiferam. Omnes autem prope mare _sunt,_ ultimæ ad-Pylum arenosam: et viri inhabitant pecudibus-, bobus-abundantes, 155 qui ipsum donis, dei instar, honorabunt, et ejus sub sceptro pinguia solvent jura (_tributa_). Hæc ei præstiterim, si-cessarit ab ira. Exorari-se-sinat! Pluto est implacabilis et inexorabilis, quare etiam hominibus _est_ deorum odiosissimus omnium: 160 atque mihi cedat, quatenus major-imperio sum, et quatenus natu majorem me-prædico esse.

Huic autem respondit deinde Gerenius eques Nestor: Atrida augustissime, rex virorum Agamemno, dona quidem neutiquam spernenda das Achilli regi: 165 sed agite, delectos excitemus, qui celerrime eant ad tentorium Pelidæ Achillis. Quin age, hos ego spectabo, ipsi autem pareant. Phœnix quidem primum, Jovi dilectus, sit-dux: ac deinceps _eat_ Ajaxque magnus, et divinus Ulysses: 170 præconum autem Odiusque et Eurybates simul sequantur. Ferte vero manibus aquam, linguisque-favere jubete, ut Jovi Saturnio supplicemus, si forte misereatur.

Sic dixit: his autem omnibus gratam sententiam dixit. Ilico præcones quidem aquam in manus fuderunt, 175 juvenes autem crateras coronaverunt vino: distribueruntque inde omnibus, auspicati poculis. Ac postquam libarant, biberantque, quantum voluit animus properabant e tentorio Agamemnonis Atridæ. Illis autem multa mandavit Gerenius eques Nestor, 180 oculos-vertens in unumquemque, Ulyssem autem maxime, _obsecrans_ eniti, ut flecterent eximium Peliden.

Hi autem iverunt juxta litus multum-strepentis maris, permulta vota-faciens terram-cingenti Neptuno, facile ut-flecterent magnos animos Æacidæ. 185 Myrmidonum vero ad tentoriaque et naves pervenerunt: illumque invenerunt animum oblectantem cithara arguta, pulcra, affabre-facta, superne autem argenteum jugum erat: quam ceperat e spoliis, urbe Eetionis eversa: hac is animam oblectabat, canebatque clara-gesta virorum. 190 Patroclus autem ei solus e-regione sedebat silentio, exspectans Æaciden, quando desineret canere. Hi vero[TR2] progressi-sunt ulterius: præibat autem divinus Ulysses: steteruntque ante ipsum; attonitus autem exsiliit Achilles, ipsa cum cithara, relicta sede, in-qua sederat[TR3] 195 modoque eodem Patroclus, postquam vidit viros, surrexit. Eos et dextra-prehendens compellavit pedibus velox Achilles:

Salvete: sane amici viri venistis (certe aliqua magna necessitas _adest_), qui mihi, irato licet, Achivorum gratissimi estis.

Sic fatus, ulterius duxit _eos_ divinus Achilles; 200 sedereque-fecit in sellis-recubitoriis, stragulisque purpureis; statim autem Patroclum allocutus-est, qui-prope erat.

Majorem jam craterem, Menœtii fili, appone, meraciusque misce, poculum autem para unicuique: hi enim carissimi viri meo sunt-sub tecto.

205 Sic dixit: Patroclus autem dilecto obsecutus-est socio. Atque ipse vas-carnarium magnum imposuit in ignis splendore, inque _illo_ tergum posuit ovis et pinguis capræ, in_jecit_que porci saginati tergum, florens pinguedine. Ipsi autem tenebat _carnes_ Automedon, secabatque divinus Achilles: 210 et eas quidem scite dividebat, et verubus transfigebat: ignem autem Menœtiades accendebat magnum, smilis-deo vir. Ac postquam ignis deflagrarat et flamma elanguerat, prunas stravit-et verua desuper extendit: inspersitque _carnes_ sale sacro, fulcris elevans. 215 Ac postquam assarat et in mensas-coquinarias fuderat, Patroclus quidem panem acceptum distribuit in-mensa, pulcris in canistris: sed carnes distribuit Achilles. Ipse autem e-regione sedebat Ulyssis divini, ad-parietem alterum: diis autem sacrificare jussit 220 Patroclum, suum socium: is vero in ignem jecit primitias. Hi autem in cibos paratus appositos manus extendebant. Ac quum potus et cibi desiderium exemissent, innuit Ajax Phœnici: animadvertit autem divinus Ulysses, impletoque vino poculo, propinavit Achilli:

225 Salve, Achille! epularum quidem æquarum non indigentes _sumus,_ tum in tentorio Agamemnonis Atridæ, tum etiam hic nunc: adsunt enim animo-grata multa ad-epulandum: at non _jam_ convivii amabilis opera sunt-curæ: sed valde magnam cladem, Jovis-alumne, inspicientes 230 timemus; in dubio autem _est_ servandæne, an perituræ-sint naves bonis-transtris, nisi tu indueris fortitudinem. Prope enim naves et murum castra posuerunt Trojani superbi et e-longinquo-vocati socii, accendentes ignes multos per exercitum: nec amplius aiunt 235 _se_ prohibitum-iri, sed in naves nigras incasuros. Jupiter autem ipsis Saturnius dextera signa ostendens fulgurat: Hector vero valde fortitudine turgens, furit terribiliter, fretus Jove, nec quicquam veretur homines, nec deos: ingens enim ipsum rabies subiit. 240 Precatur autem, citissime ut-appareat Aurora divina: affirmat enim navium _se_ abscissurum summa rostra, ipsasque incensurum pernicioso igni; atque Achivos interfecturum ad ipsas, agitatos a fumo. Hæc graviter timeo in mente, ne ei minas 245 exsequantur dii; nobisque jam fatale sit perire in Troja, longe ab-Argo equos-pascente. Verum surge, si cogitas, quamvis sero, filios Achivorum attritos defendere a Trojanorum impetu. Ipsi tibi postea dolor erit, neque ullus modus 250 acceptæ _jam_ cladis est medelam inveniendi: sed longe ante considera, quomodo Danais arceas funestam diem. O bone, profecto tibi pater præcipiebat Peleus die illo, quum te e Phthia Agamemnoni misit: Fili mi, fortitudinem quidem Minervaque et Juno 255 dabunt, si voluerint; tu vero ingentes animos contine in pectoribus; humanitas enim melior: desine autem a-contentione mala-operante, ut te magis honorent Argivorum et juvenes et senes. Sic præcipiebat senex; tu vero oblivisceris. At etiam nunc 260 cessa, mitteque iram tristem: tibi vero Agamemno digna dona dat, si-desieris ab-ira. Age vero, tu quidem me audi, egoque tibi recensebo, quot tibi in tentoriis promiserit dona Agamemno: septem igni-non-admotos tripodes, decemque auri talenta, 265 splendidosque lebetes viginti, duodecimque equos validos, in-cursu-victores, qui præmia pedibus reportarunt. Non sane pauper esset vir, cui tot contigerint, neque inops valde-pretiosi auri, _possidens_ quot Agamemnonis equi præmia pedibus reportarunt. 270 Dabit et septem mulieres præstantium operum scientes, Lesbias; quas, quando Lesbum bene-habitatam cepisti ipse, delegit, quæ tam pulcritudine vincebant genus mulierum. Has quidem tibi dabit, interque _eas_ erit, quam tunc abstulit filiam Brisei: et magnum jusjurandum adjurabit, 275 nunquam ejus cubile _se_ ascendisse, nec _ei_ coiisse, qua mos est, rex, et virorum et mulierum. Hæc quidem statim omnia aderunt; si vero porro urbem magnam Priami dii dederint _nobis_ evertere, navem abunde auro et ære congesto-impleas, 280 ingressus, quando dividemus prædam Achivi. Trojanas autem mulieres viginti ipse deligas, quæ post Argivam Helenam pulcerrimæ fuerint. Quodsi vero Argos pervenerimus Achaicum, uber agri, _tum_ gener ei sis: honorabitque te pariter Oresti, 285 qui ei carissimus nutritur rerum-copia in magna. Tres autem ei sunt filiæ in domo bene-constructa, Chrysothemis, et Laodice, et Iphianassa: harum quam velis, dilectam sine-sponsalibus ducas in domum Pelei: ille autem dotalia-dona addet 290 multa valde, quot adhuc nemo suæ addidit filiæ. Septem vero tibi dabit bene-habitatas urbes, Cardamylen, Enopenque, et Iram herbosam, Pherasque divinas et Antheam profundis-pratis pulcramque Æpeam, et Pedasum vitiferam. 295 Omnes autem prope mare _sunt,_ ultimæ ad-Pylam arenosam: in _iis_ autem viri habitant pecudibus-, bovibus-abundantes, qui te donis, dei instar, honorabunt, et tibi sub sceptro pinguia solvent jura (_tributa_). Hæc tibi præstabit, si-desieris ab-ira. 300 Si vero tibi Atrides quidem invisus-est ex-animo magis, ipse et ejus dona: at tu ceteros tamen universos-Achivos attritos miserere in exercitu, qui te, dei instar, honorabunt: certe enim apud-ipsos valde magnam gloriam tuleris. Nunc enim Hectorem interfeceris, qui valde tibi prope venerit, 305 rabiem habens perniciosam: quippe neminem putat parem sibi esse Danaorum, quos huc naves vexerunt.

Hunc autem respondens allocutus-est pedibus velox Achilles: Nobilissime Laertiade, sollertia-pollens Ulysses, oportet sane hanc sententiam aperte eloqui, 310 quemadmodum vere sentioque, et ut perfectum erit, ut ne mihi obstrepatis assidentes aliunde alius. Inimicus enim mihi ille æque-atque Inferni portæ, qui aliud quidem occultat in animo, aliud vero dicit. Sed ego dicam, ut mihi videtur esse optimum: 315 nec mihi Atriden Agamemnonem persuasurum puto, neque alios Danaos; quippe haud ulla gratia fuit pugnandi hostibus cum viris assidue semper. Æqua pars _datur_ cessanti, ac si acriter aliquis pugnet: inque eodem honore _est_ tum ignavus, tum etiam fortis: 320 occumbit æque et iners vir, et qui multum laboravit. Nec quidquam mihi præ-_aliis_-fuit, quando pertuleram mala animo, semper meam animam objectans pugnæ. Sicut autem avis implumibus pullis affert escam, quando ceperit; male autem ei est ipsi: 325 sic et ego multas quidem insomnes noctes duxi, dies autem cruentos exegi pugnans, cur-viris prælians, uxorum gratia vestrarum. Duodecim vero cum navibus urbes vastavi hominum, pedester vero undecim aio _me vastasse_ per Troicum-agrum glebosum: 330 his ex omnibus opes multas et pretiosas abstuli, et omnia ferens Agamemnoni dabam Atridæ; is vero remanens apud naves veloces, accipiens, pauca dividebat, pleraque autem tenebat _ipse._ Alia vero optimatibus dabat munera, et regibus: 335 istis quidem _ea_ firma manent; a-me vero solo Achivorum abstulit, habetque uxorem _meam_ animo-gratam; cui concumbens oblectetur. Cur autem oportet bellum cum-Trojanis Argivos? cur vero exercitum adduxit huc congregatum Atrides? an non Helenæ causa pulcræ-comis? 340 an soli diligunt uxores _suas_ articulate-loquentium hominum Atridæ? quum, quisquis vir bonus et prudens, suam ipsius amet et curet: ut et ego hanc ex animo amabam, captiva quamvis esset. Nunc autem, postquam e manibus præmium eripuit et me fraudavit, 345 ne me tentet, probe gnarum; nec mihi persuadebit. Verum, Ulysse, tecum et aliis cum-regibus cogitet a-navibus ut-propellat hostilem ignem. Sane quidem jam permulta fecit sine me, ac jam murum ædificavit, et duxit fossam prope ipsum 350 latam, magnam, inque _ea_ vallos defixit; sed ne sic quidem potest vim Hectoris homicidæ sustinere. Dum vero ego inter Achivos pugnabam, non voluit pugnam procul-a mœnibus ciere Hector, sed quantum ad Scæasque portas et fagum, progrediebatur: 355 ibi olim _me_ solum mansit, vix autem meum effugit impetum.[TR4] Nunc vero, quoniam nolo pugnare cum-Hectore divino, cras, sacris Jovi factis et omnibus diis, oneratas bene naves postquam in mare deduxero, videbis, si volueris, et si tibi hæc curæ-fuerint, 360 bene mane Hellespontum super piscosum vehentes naves meas, inque _ipsis_ viros remigandi cupidos: ac si prosperam-navigationem dederit inclytus Terræ-concussor, die fere tertio in-Phthiam glebosam pervenero. Sunt autem mihi permulta, quæ reliqui, huc malo-fato-veniens: 365 aliud vero hinc aurum et æs rubrum, et feminas pulcre-cinctas, canumque ferrum abducam, quæ sortitus-sum: præmium autem mihi que dedit, ipse _mihi_ insultans abstulit rex Agamemno Atrides: (ei omnia referto, ut mando, 370 palam: ut ei alii indignentur Achivi, si quem forte, Danaorum adhuc sperat _se_ fraudaturum, semper impudentia indutus;) nec mihi quidem ausit, proterve-audax licet sit, faciem intueri; nec omnino cum-eo consilia communicabo, nec factum _ullum:_ 375 nam jam me decepit et offendit, nec adhuc rursus fallet verbis: satis autem ei _sit:_ verum quietus pereat: nam ei mentem exemit providus Jupiter. Invisa autem mihi ejus dona, æstimoque eum nihili. Nec si mihi deciesque et vicies tanta daret, 380 quanta ei nunc sunt, et si alicunde alia accederent: nec quanta Orchomenum adveniunt, nec quanta Thebas Ægyptias, ubi plurimæ in domibus opes jacent; quæ centum portas habent, duceni autem per unamquamque viri egrediuntur cum equis et curribus: 385 nec si mihi tanta daret, quanta _sunt_ arenaque pulvisque, ne sic quidem jam animum meum flexerit Agamemno, antequam totam mihi luerit acerbam contumeliam. Filiam autem non ducam Agamemnonis Atridæ: ne si quidem aurea cum-Venere pulcritudine certaret, 390 operibusque Minervæ cæsiæ-oculis par-esset, ne sic quidem eam ducam; ipse vero Achivorum alium eligat, qui ei conveniat, et qui major-imperio sit. Si enim jam me servarint dii, et domum venero, Peleus mihi deinceps uxorem desponsabit ipse. 395 Multæ Achivæ sunt per Hellademque Phthiamque, filiæ principum, qui urbes tuentur: harum quam voluero, dilectam faciam uxorem. Illic autem mihi plurimum appetit animus virilis, ducta legitima uxore, apta conjuge, 400 possessionibus frui, quas senex conquisivit Peleus: non enim mihi vitæ æquiparandum, ne quantas quidem opes aiunt Ilium possedisse, bene-habitatam urbem, antehac in pace, priusquam advenissent filii Achivorum: nec quantas lapideum limen jaculatoris intus continet 405 Phœbi Apollinis, Pytho in saxosa. Prædando-parabiles enim _sunt_ bovesque et pingues oves, parabiles etiam tripodesque et equorum flava capita: hominis vero anima ut-redeat, nec retrahi potest, neque prendi, postquam _semel_ transierit septum dentium. 410 Mater enim me dicit dea, Thetis argenteis-pedibus, duplicia fata ferre mortis ad-finem. Si hic manens Trojanorum urbem circa-pugnavero, periit quidem mihi reditus, sed gloria immortalis erit: sin autem domum reversus-fuero, dilectam in patriam terram, 415 periit mihi gloria bona, diuturnum vero mihi ævum erit, nec me cito finis mortis deprehenderit. Quin etiam ceteris ego suaserim domum navigare: quia jam-non invenietis finem Ilii excelsæ: valde enim ipsam late-sonans Jupiter 420 manu sua protegit, confiduntque viri. Sed vos quidem profecti principibus Achivorum nuntium renuntiate: hoc enim munus est senum (_consiliatorum_): ut aliud excogitent in mentibus consilium melius, quod ipsis navesque servet et populum Achivorum 425 navibus in cavis: quoniam non ipsis hoc expeditum _est,_ quod nunc excogitarunt, me iram-fovente. Phœnix autem hic apud nos manens cubet: ut me in navibus dilectam in patriam sequatur cras, si voluerit; vi autem neutiquam eum abducam.

430 Sic dixit: illi autem omnes obmutuerunt silentio sermonem admirati: admodum enim vehementer recusarat. Tandem vero locutus-est senex equûm-agitator Phœnix, lacrimas effundens; valde enim timebat navibus Achivorum: