Part 11

Neque Paris moram-faciebat in altis ædibus: sed is, postquam induit inclyta arma, varia ære, 505 properabat inde per urbem, pedibus velocibus fretus. Ut vero quum aliquis stabulans equus, hordeo-pastus ad præsepe, vinculo rupto currit per-campum _terram_ pulsans, consuetus lavari _de_ pulcre-fluenti fluvio, superbiens: alte vero caput fert, et jubæ circum 510 humeros motantur; ipse autem pulcritudine fretus, _quum sit,_ facile ipsum genua ferunt ad loca-consueta et pascua equorum: sic filius Priami Paris a Pergami arce, armis collucens, tanquam sol, incedebat exsultans, veloces autem _eum_ pedes ferebant; statimque post 515 Hectorem divinum invenit fratrem, quando jam erat digressurus e loco, ubi cum-sua colloquebatur uxore. Hunc prior allocutus-est Alexander divinæ-formæ:

Bone-frater, profecto valde jam te etiam properantem detineo, remorans, nec veni tempore, ut jussisti.

520 Hunc autem respondens allocutus-est galeam-motans Hector: mirifice, non ullus tibi vir qui æquus-justusque sit, opus vituperarit bellicum, quandoquidem fortis es: sed sponte remittisque _animum_ et non vis _pugnare:_ at meum cor tristatur in animo, quando super te probra audio 525 a Trojanis, qui habent multum laborem tui gratia. Sed eamus: hæc autem postea componemus, si quando Jupiter dederit, cœlestibus diis sempiternis craterem statuere liberum (_liberationis_) in ædibus, Troja quando-expulerimus bene-ocreatos Achivos.

[TR1] "tun rcuit" -> "tunc arcuit" (lacuna in text). [TR2] "clamans;" -> "clamans:" [TR3] "filius" -> "filius:"

Iliadis VII.—Hectoris et Ajacis pugna singularis. Cæsorum sepultura.

ARGUMENT: THE SINGLE COMBAT OF HECTOR AND AJAX.

The battle renewing with double ardour upon the return of Hector, Minerva is under apprehensions for the Greeks. Apollo, seeing her descend from Olympus, joins her near the Scaean gate. They agree to put off the general engagement for that day, and incite Hector to challenge the Greeks to a single combat. Nine of the princes accepting the challenge, the lot is cast and falls upon Ajax. These heroes, after several attacks, are parted by the night. The Trojans calling a council, Antenor purposes the delivery of Helen to the Greeks, to which Paris will not consent, but offers to restore them her riches. Priam sends a herald to make this offer, and to demand a truce for burning the dead, the last of which only is agreed to by Agamemnon. When the funerals are performed, the Greeks, pursuant to the advice of Nestor, erect a fortification to protect their fleet and camp, flanked with towers, and defended by a ditch and palisades. Neptune testifies his jealousy at this work, but is pacified by a promise from Jupiter. Both armies pass the night in feasting but Jupiter disheartens the Trojans with thunder, and other signs of his wrath.

The three and twentieth day ends with the duel of Hector and Ajax, the next day the truce is agreed; another is taken up in the funeral rites of the slain and one more in building the fortification before the ships. So that somewhat about three days is employed in this book. The scene lies wholly in the field.

TEXT:

1 Hæc fatus, portis properans-excessit splendidus Hector; cumque-eo simul Alexander ivit frater: in animo vero ambo ardebant bellare et pugnare. Sicut autem deus nautis desiderantibus dat 5 ventum-secundum, quando defatigati-fuerint bene-politis abietibus pontum agitantes, laboreque membra soluta-sunt: sic utique hi Trojanis desiderantibus apparuerunt.

Tunc interfecerunt, hic quidem (_Paris_) filium Areithoi regis, Arnæ habitantem Menesthium, quem claviger 10 genuit Areithous et Philomedusa magnis-oculis; Hector autem Eioneum feriit hasta acuta _ad_ cervicem sub ora-galeæ ære-solida, solvitque membra. Glaucus vero, Hippolochi filius, Lyciorum dux virorum, Iphinoum feriit hasta in aspera pugna, 15 Dexiaden, equos insilientem veloces (_currum_), in-humero: hic autem e curru humi cecidit, solutaque-sunt membra.

Hos vero ut vidit dea cæsiis-oculis Minerva Argivos perimentes in aspera pugna, descendit de Olympi verticibus concitata 20 Ilium ad sacram. Huic autem obvius properabat Apollo, e Pergamo _eam_ conspicatus, Trojanis vero cupiebat victoriam; sibi-invicem autem hi occurrerunt apud fagum. Hanc prior allocutus-est rex, Jovis filius, Apollo:

Cur tu rursus concitata, Jovis filia magni, 25 venisti ab Olympo, magnus autem te affectus impulit? an ut jam Danais pugnæ ancipitem victoriam des? quandom quidem minime Trojanorum pereuntium misereris. Sed si mihi quid obtemperaveris, quod certe multo satius esset, nunc quidem finiamus bellum et pugnam 30 hodie; posthac rursus pugnabunt, donec finem Ilii invenerint: quandoquidem sic gratum erat animo vobis deabus, evertere hanc urbem.

Hunc autem vicissim allocuta-est dea cæsiis-oculis Minerva ita esto, Sagittans: eadem enim sentiens et ipsa 35 veni ab Olympo ad Trojanos et Achivos. Verum age, quomodo cupisti prælium sedare virorum?

Hanc autem rursus allocutus-est rex, Jovis filius, Apollo: Hectoris excitemus fortem animum equûm-domitoris, si quem forte Danaorum provocabit, _quocum_ solo solus 40 ex-adverso dimicet in gravi pugna: hi autem si-probaverint, ære-ocreati Achivi, solum _aliquem_ incitent pugnare cum-Hectore divino.

Sic dixit; nec non-obsecuta-est dea cæsiis-oculis Minerva. Horum autem Helenus, Priami carus filius, sensit animo 45 consilium, quod diis placuit consultantibus: stetit vero juxta Hectorem procedens et ad eum verba dixit: Hector, fili Priami, Jovi consilio par, an mihi quid obsequeris? frater vero tibi sum: ceteros quidem sedere-fac Trojanos et omnes Achivos, 50 ipse autem provoca Achivorum quicunque fortissimus, ut-contra _te_ dimicet in gravi pugna: nondum enim tibi fatum mori et interitum attingere: sic enim ego vocem audivi deorum immortalium.

Sic dixit; Hector vero gavisus-est valde, sermonem audiens: 55 et in medium procedens Trojanorum coercuit phalanges, media hasta prehensa; illi autem resederunt omnes. Sed Agamemno sedere-fecit bene-ocreatos Achivos: atque Minerva etiam et argenteum-arcum-gerens Apollo desederunt, avibus similes vulturibus, 60 fago super alta patris Jovis, ægidem-tenentis, viris delectati. Horum vero ordines sedebant densi, scutis et galeis et hastis horrentes. Qualis autem Zephyri funditur super pontum horror orientis primum, nigrescitque pontus sub illo; 65 tales quidem ordines sedebant Achivorumque Trojanorumque in campo; Hector autem inter utrosque locutus-est:

Audite me, Trojani et bene-ocreati Achivi, ut dicam, quæ me animus in pectoribus jubet. Fœdera quidem Saturnius in-excelso-sedens non rata-fecit, 70 sed mala cogitans molitur utrisque; donec vel vos Trojam bene-turritam ceperitis, vel ipsi ad naves domiti-fueritis pontum-transeuntes. Vobis quidem enim sunt viri-principes omnium-Achivorum; quorum nunc, quemcunque animus mecum pugnare jubet, 75 huc prodeat ex omnibus, duellator ut-sit cum-Hectore divino. Sic vero loquor, Jupiterque nobis testis adesto: si forte me ille occiderit protensam-cuspidem-habente hasta, arma _mihi_ detracta ferat cavas ad naves, corpus vero domum meam reddat, ut ignis me 80 Trojani et Trojanorum uxores participem-faciant mortuum. Si autem ego illum interfecero, dederitque mihi gloriam Apollo, arma _ei_ detracta feram ad Ilium sacram, et suspendam ad templum Apollinis longe-jaculantis: at cadaver ad naves bonis-transtris-instructas reddam, 85 ut ei exsequias-faciant capite-comantes Achivi, tumulumque ei aggerant ad latum Hellespontum; et aliquando aliquis dicat etiam posterorum hominum, in-navi multis-transtris-instructa navigans super nigrum pontum: Viri quidem hic tumulus pridem defuncti, 90 quem olim fortissime-dimicantem occidit splendidus Hector. Sic olim aliquis dicet: sed mea gloria nunquam peribit.

Sic dixit; illi autem omnes obmutuerunt silentio: verecundabantur quidem renuere, timebant autem suscipere Tandem vero Menelaus surrexit, et dixit, 95 jurgio probra-objectans, graviter autem ingemiscebat animo:

Væ mihi, jactatores, Achivæ, non-amplius Achivi! certe jam opprobrium hæcce erunt gravissime, si nullus Danaorum nunc Hectori obvius iverit. Atqui vos quidem omnes aqua et terra fiatis, 100 sedentes hic singuli excordes, inglorii sic: huic vero ego ipse armabor; verum superne victoriæ termini positi-sunt in immortalibus diis.

Sic igitur fatus induebat arma pulcra. Tunc tibi, Menelae, adfuisset vitæ finis 105 Hectoris in manibus, quoniam multo fortior erat: nisi propere-exsurgentes _te_ recepissent reges Achivorum; ipseque Atrides, late-dominans Agamemno, dextram prehendit manum, verbaque fecit et elocutus-est:

Insanis, Menelae Jovis-alumne: nec quicquam tibi opus-est 110 hac dementia; sed contine _te,_ dolens licet; neu velis præ contentione te fortiori cum-viro pugnare, Hectore Priamide, quem extimescunt et alii: et vero Achilles huic pugna in viros-clarante horret occurrere, qui te multo _est_ fortior. 115 Verum tu quidem nunc sede, te-conferens ad agmen sociorum; huic autem duellatorem alium excitabunt Achivi. Etiamsi intrepidusque est, etsi pugnæ est insatiabilis, existimo eum libenter genu flexurum (_requieturum_), si effugerit infesto e bello et gravi pugna.

120 Sic fatus flexit fratris præcordia heros, decentia monens; ille autem paruit. Illius quidem postea læti famuli ab humeris arma detraxerunt; Nestor autem inter-Argivos surrexit et dixit:

Dii-boni! profecto ingens luctus Achivam terram invadit: 125 certe valde ploraverit senex equûm-agitator Peleus, præstans Myrmidonum consiliator et concionator, qui olim me interrogans valde lætabatur sua in domo, omnium Argivorum inquirens genusque sobolemque. Quos nunc si metu-trepidantes sub Hectore omnes audierit, 130 sæpe sane immortalibus caras (_suas_) manus attollet, anima e membris ut-descendat domum Plutonis intro. Utinam enim, Jupiterque pater et Minerva et Apollo, essem-juvenis, sicut quando ad rapidum Celadontem pugnabant congregati Pyliique et Arcades hastis-pugnantes, 135 Pheæ ad muros, Iardani circa fluenta. Inter-illos autem Ereuthalion in-acie-primus stabat, par-deo vir, arma gerens humeris Areïthoi regis: divini Areïthoi, quem cognomento clavigerum viri appellabant pulcreque-cinctæ mulieres, 140 quoniam non arcu pugnabat hastaque longa, sed ferrea clava rumpebat phalanges. Hunc Lycurgus interfecit dolo, neutiquam vi, angusta in via, ubi quidem non clava ei exitium arcebat ferrea; ante enim Lycurgus occupans 145 hasta medium transfodit; isque supinus solo allisus-est: armisque interfectum-spoliavit, quæ ei dederat æreus Mars: et ea quidem ipse postea gestabat in pugna Martis. At postquam Lycurgus in ædibus senuerat, dedit Ereuthalioni, dilecto famulo, gestanda: 150 illius hic arma ferens provocabat omnes fortissimos. Hi autem valde tremebant et timebant, nec quisquam sustinebat: verum me animus impulit audax, ut-pugnarem, confidentia sua: natu autem minimus eram omnium; et pugnabam cum-eo ego, deditque mihi gloriam Minerva. 155 Hunc vero procerissimum et fortissimum[TR1] interfeci virum: multus enim jacebat extensus hinc atque illinc. Utinam sic _nunc_ pubescerem, visque mihi integrea esset: ita cito haberet pugnam (_adversarium_) galeam-motans Hector. Vestrum autem qui sunt[TR2] fortissimi omnium-Achivorum, 160 ne hi (_vos_) quidem alacriter parati-estis Hectori obviam ire.

Sic increpavit senex; ac statim novem omnes surrexerunt. Surrexit multo primus quidem rex virorum Agamemno; post hunc autem Tydides surrexit fortis Diomedes; post hos autem Ajaces strenuam induti fortitudinem: 165 post hos vero Idomeneus, et armiger Idomenei Meriones, par Marti homicidæ; post hos autem Eurypylus, Evæmonis præclarus filius: surrexit porro Thoas Andræmonides, et divinus Ulysses. Omnes utique hi volebant pugnare cum-Hectore divino. 170 Inter-hos autem rursus dixit Gerenius eques Nestor:

Sortibus nunc sortimini prorsus, cuicunque sors obtigerit: hic enim sane juvabit bene-ocreatos Achivos: quin etiam ipse suum animum juvabit, si effugerit infesto e bello et gravi pugna.

175 Sic dixit: illi autem sortem signaverunt _suam_ quisque, et injecerunt galeæ Agamemnonis Atridæ. Populi vero supplicabant, diisque manus attollebant: sic autem aliquis dicebat, intuens in cœlum latum:

Jupiter pater, _da_ aut Ajacem sortiri, aut Tydei filium, 180 aut ipsum regem divitis-auro Mycenes.

Ita dicebant: concutiebatque _sortes_ Gerenius eques Nestor; exsiliit autem sors e-galea, quam volebant ipsi, Ajacis; præco autem ferens per cœtum usquequaque, ostendit, orsus-a-dextra, omnibus principibus Achivorum. 185 Hi autem non agnoscentes, renuerunt quisque. Sed quum ad-illum pervenit, ferens per cœtum usquequaque, qui ipsam inscriptam galeæ injecerat, splendidus Ajax, _hic_ porrexit manum; ille autem imposuit prope astans: agnovit autem _Ajax_ sortis signum conspicatus, gavisusque-est animo. 190 Hanc quidem ad pedem suum humi jecit, dixitque:

O amici, sane sors _est_ mea; gaudeoque et ipse ex-animo, quoniam puto _me_ superaturum Hectorem divinum. Verum agite, dum ego bellica arma induo, interim vos supplicate Jovi Saturnio regi, 195 tacite vobiscum, ut ne Trojani audiant: vel etiam palam, quandoquidem neminem timemus prorsus. Non enim quisquam me vi volens nolentem summovebit, nec-vero per-imperitiam _meam;_ quippe nec me rudem adeo spero in Salamine natum-esse educatumque.

200 Sic dixit; illi autem supplicabant Jovi Saturnio regi; sic autem aliquis dixit, intuens in cœlum latum:

Jupiter pater, ab-Ida imperans, augustissime, maxime, da victoriam Ajaci et præclaram gloriam ut-referat: si vero et Hectorem diligis, et curam-geris ejus, 205 æqualem ambobus vim et gloriam præbe.

Sic dixerunt: Ajax autem armabatur splendido ære. Sed postquam omnia circa corpus induerat arma, concitus-ferebatur deinde, qualis ingens incedit Mars, qui it in-bellum ad viros, quos Saturnius 210 animum-exedentis contentionis vi commisit pugnaturos: talis utique Ajax progressus-est ingens, murus Achivorum, subridens terribili vultu; infra autem pedibus incedebat, late gradiens, quassans longæ-umbræ hastam. Hunc autem et Argivi valde lætabantur aspicientes: 215 Trojanis autem tremor gravis subiit membra singulis, Hectorique ipsi animus in præcordiis palpitabat: sed nequaquam amplius poterat metu-refugere, nec regredi retro virorum in turbam, quoniam provocarat ad-certamen. Ajax autem prope accessit, ferens scutum instar turris, 220 æreum, septem-boum-pellibus-opertum, quod ei Tychius laborarat fabricans, coriariorum longe optimus, in Hyla ædes habitans, qui ei fecerat scutum varium, septem boum-pellibus-opertum, taurorum præpinguium, sed octavum superduxerat æs. Hoc ante pectus ferens Telamonius Ajax 225 stetit valde Hectorem prope, minitansque allocutus-est:

Hector, nunc sane manifesto scies cum-solo solus, quales etiam Danais principes intersint, etiam præter Achillem viros-perrumpentem, animo-leonis. Sed ille quidem in navibus recurvis pontum-transeuntibus 230 jacet iram-fovens in-Agamemnonem, pastorem virorum: nos autem sumus tales, qui tibi obviam-ire-possimus, etiam multi: sed ordire pugnam et certamen.

Hunc autem vicissim allocutus-est magnus galeam-motans Hector: Ajax, nobilissime, Telamonie, princeps virorum, 235 ne me, tanquam puerum imbecillem, tenta, vel mulierem, quæ nescit bella opera. Atqui ego bene scio pugnasque cædesque-virorum; scio ad dextram, scio ad sinistram motare scutum aridum, quæ mihi est strenua-virtus bellandi: 240 scio etiam irruere in pugnam equorum velocium, scio in stataria _pugna_ sævo delectari Marte. Sed enim non te volo ferire, talis quum-sis, clanculum observans, sed aperte, si assequi-potuero.

Dixit, et vibrans emisit longæ-umbræ[TR3] hastam, 245 et percussit Ajacis ingens scutum, septem-boum-pellibus-munitum, summam ad æs, quod ocatvum erat in illo: sex autem per plicaturas penetravit dissecans cuspis indomita; in septima vero pelle hæsit. Secundus vicissim Ajax nobilissimus emisit longam hastam, 250 et feriit Priamiden in clypeum undique æqualem. Per clypeum quidem penetravit splendidum ingens hasta, et per loricam affabre-factam infixa-est: e-regione autem juxta ile discidit tunicam hasta; ille vero inclinatus-est et evitavit fatum nigrum. 255 Hique educentes longas hastas cominus simul ambo in-se-inciderunt, leonibus similes cruda-vorantibus, vel suibus apris, quorum robur non imbecille. Priamides quidem postea medium scutum feriit hasta; neque rupit æs; reflexa-est autem ei cuspis. 260 Ajax vero clypeum pupugit insiliens; ac penitus transivit hasta, percussitque illum irruentem, cæsimque cervicem pervasit; ater autem subsiliit sanguis. Verum ne sic quidem cessavit a-pugna galeam-motans Hector. sed retrocedens lapidem prehendit manu robusta, 265 jacentem in campo, nigrum, asperumque magnumque; eo percussit Ajacis ingens scutum septem-boum-pellibus munitum, medium ad-umbonem, circumsonuitque æs. Secundus autem Ajax, multo majorem lapidem tollens, misit contortum, connisusque-est vi immensa; 270 et intus clypeum perfregit, percussum molari-veluti saxo, læsitque ei cara genua; is autem supinus extensus-est, scuto illisus; eum vero statim erexit Apollo. Et jam ensibus cominus vulnerassent-se _invicem,_ nisi præcones, Jovis nuntii atque etiam hominum, 275 advenissent, alter Trojanorum, alter Achivorum, ære-loricatorum, Talthybiusque et Idæus, prudentes ambo. Medii autem inter-utrosque sceptra tenuerunt, dixitque sermonem præco Idæus, prudentium consiliorum sciens:

Ne-amplius, filii dilecti, bellate, neu pugnate; 280 ambos enim vos diligit nubes-cogens Jupiter; ambo autem _estis_ bellatores: quod quidem et scimus omnes. Nox vero jam adest: bonum etiam nocti parere.

Hunc autem respondens allocutus-est Telamonius Ajax: Idæe, Hectorem hæc jubete loqui: 285 ipse enim ad-pugnam provocavit quosque fortissimos: incipiat; atque ego valde parebo, ut quidem ipse _paruerit._

Hunc autem vicissim allocutus-est magnus galeam-motans Hector: Ajax, quandoquidem tibi dedit deus magnitudinemque vimque et prudentiam, valde autem hasta Achivorum præstantissimus es: 290 nunc quidem cessemus a-pugna et certamine hodie; posthac rursum pugnabimus, donec deus nos dirimat, detque alterutri victoriam. Nox vero jam est: bonum etiam nocti parere: ut tuque lætos-facias omnes ad naves Achivos, 295 tuosque maxime amicos et socios, qui tibi sunt: atque ego per urbem magnam Priami regis Trojanos lætos-faciam et Trojanas longa-pepla-trahentes, quæ pro-me supplicantes divinam intrabunt concionem. Dona autem, age, mutuo inclyta demus ambo, 300 ut aliquis sic dicat Achivorumque Trojanorumque: Et pugnarunt de contentione animos-exedenti,[TR4] et iterum in amicitia discessere conciliati.

Sic igitur locutus dedit ensem argenteis-clavis-distinctum, cum vaginaque, _ei_ ferens, et scite-facto balteo; 305 Ajax vero cingulum dedit puniceo-colore splendidum. Hi autem digressi, alter quidem ad populum Achivorum ibat, alter vero ad Trojanorum turbam vadebat. Hi autem gavisi- sunt, ut viderunt vivumque et incolumem advenientem, Ajaxis quum-effugisset fortitudinem et manus invictas, 310 et duxerunt ad urbem, desperantes salvum esse. Ajacem vero ex-altera-parte bene-ocreati Achivi ad Agamemnonem divinum duxerunt, lætum victoria.

Hi autem quum jam in tentoriis Atridæ essent, horum-causa bovem sacrificavit rex virorum Agamemno, 315 marem, quinquennem, præpotenti Saturnio. Hunc excoriarunt et præpararunt, et eum dissecuerunt totum, et in-frusta-parva-conciderunt scite, transfixeruntque verubus,[TR5] et assarunt prudenter, extraxeruntque _igni_ omnia. Atque ubi cessarant ab-opere, apparantque convivium, 320 epulati-sunt, nec quicquam animus indiguit epuli æqui: tergo autem Ajacem perpetuo honoravit heros Atrides, late-dominans Agamemno. Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant, his senex omnium-primus texere cœpit consilium, 325 Nestor, cujus et antea optimum apparuerat consilium; qui ipsis bene-cupiens concionatus-est et dixit:

Atridaque et ceteri principes omnium-Achivorum, multi quidem mortui-sunt capite-comantes Achivi, quorum nunc sanguinem atrum pulcre-fluentem circa Scamandrum 330 diffudit acer Mars, animæque ad-Orcum descenderunt. Itaque te oportet pugnam quidem cum-aurora intermittere Achivorum, nos vero congregati in-curribus-advehemus huc cadavera bobus et mulis, ac comburemus ea paullum a navibus, ut ossa filiis quisque 335 domum ferat, quando revertamur in-patriam terram; tumulum autem circa pyram unum struamus, educta _terra,_ communem, e-campo; juxtaque te ipsum ædificemus statim turres altas propugnaculum naviumque et _nostrum_ ipsorum; in ipsis autem portas faciamus bene coagmentatas, 340 ut per ipsas equestris via sit: exterius vero profundam fodiamus prope fossam, quæ equos et populum prohibeat circumducta, ne-quando ingravescat bellum Trojanorum superborum.

Ita dixit; illi autem omnes approbarunt, reges. 345 Trojanorum item concio facta est Ilii in arce summa, trepida, turbulenta, ad Priami fores. His autem Antenor prudens incepit concionari:

Audite me, Trojani et Dardani, et socii, ut dicam quæ me animus in pectoribus jubet. 350 Eia agite, Argivam Helenam et opes cum ipsa reddamus Atridis abducendas: nunc autem fœdera fida violantes pugnamus, quare nihil utile nobis. [autumo effectum-iri, ubi non fecerimus ita.]

Ille quidem sic locutus consedit. Iis autem surrexit 355 divinus Alexander, Helenæ maritus pulcræ comis; qui ad-ipsum, respondens, verba alata locutus-est:

Antenor, tu quidem non-jam mihi grata hæc dicis; nosti et aliam sententiam meliorem hac excogitare: sin autem revera hanc serio dicis, 360 utique jam tibi inde dii mentem ademerunt ipsi. Atque ego Trojanos inter equûm-domitores dicam sententiam; aperte autem profiteor, conjugem quidem non reddam; opes vero quascunque abduxi ex Argo nostram domum, omnes volo dare, atque etiam de-meo alias adjungere.

365 Ille quidem sic locutus consedit. Inter-eos autem surrexit Dardanides Priamus, diis consiliarius par; qui ipsis bene-cupiens concionatus-est et dixit: